późne dzieciństwo

Późne dzieciństwo (7-12 r.ż.)

Rozwój osobowości

• 7 a 12 r.ż.-szybki postęp oraz stopniowa integracja mechanizmów regulacyjnych opartych na strukturach poznawczych

• rozwój tzw. uczciwości wyższej

• 11-12 r.ż.- dziecko potrafi ukrywać swoje przeżycia przed otoczeniem oraz aktywnie przeciwstawiać się wpływom silnych emocji i pragnień na swoje zachowanie

• rozwój uczuciowości związanej z pełnionymi rolami (aspiracje, pasje poznawcze, zazdrość o sukces etc.)

• różnicują się emocjonalne reakcje towarzyszące współpracy, kierowaniu innymi oraz sprawowaniu opieki-> rozumienie uczuć ambiwalentnych i złożonych

• może rozwinąć się tzw. "lęk społeczny"

• okres kształtowania się zainteresowań

• tendencja do samosocjalizacji-aktywnie pozyskane informacje w konstruowanej reprezentacji siebie oraz zachowywanie się zgodnie z wytworzoną normą czy regułą działania

• powstawanie uogólnionych przekonań na temat rzeczywistości i swojego miejsca w niej, co oznacza rozpoczęcie kształtowania się trwałych preferencji i postaw opartych na refleksyjnej ocenie (m.in. dziecięce koncepcje świata społecznego)-> na treść przekonań mają wpływ również indywidualne doświadczenia życiowe, aktywność własna dzieci i ich środowisko społeczno- kulturowe

• wzbogacenie i uporządkowanie posiadanej wiedzy o świecie i o sobie samym

• opanowanie umiejętności potrzebnych do nabywania, organizowania i posługiwania się wiedzą w różnych sytuacjach

• opanowanie czynności czytania i pisania

• wejście w grupę rówieśniczą

• osiąganie autonomii osobistej

• rozwijanie postaw wobec grup i instytucji społecznych

Zadania rozwojowe:

Open Ended

Jakie umiejętności powinno posiadać dziecko, które rozpoczyna naukę w szkole?

"Przekroczenie progu szkolnego oznacza dla dziecka wejście w nową, skomplikowaną sytuację. Stopniowe zwiększanie wymagań(...)stawia je przed modyfikacją zachowania. Zmiany te mogą służyć jego dalszemu rozwojowi poznawczemu oraz społecznemu. Wymagania stawiane dziecku nie mogą jednak przekraczać jego możliwości, muszą uwzględniać specyfikę jego rozwoju psychoruchowego"-D.Gaul

Dojrzałość szkolna

• jest dostatecznie rozwinięte fizycznie i ruchowo

• posiada dobrą orientację w otoczeniu oraz określony zasób wiedzy ogólnej o świecie

• porozumiewa się w sposób zrozumiały dla rozmówcy

• potrafi działać intencjonalnie

• jest uspołecznione w stopniu pozwalającym zgodne i przyjanze współdziałanie z rówieśnikami oraz wykonywanie poleceń kierowanych przez dorosłych do całej grupy

• jest na tyle dojrzałe emocjonalnie, aby rozstać się z matką i kontrolować doświadczane emocje nie uzewnętrzniając ich w sposób gwałtowny

Dziecko dojrzałe do podjęcia nauki w szkole, to takie, które:

->Rozwój harmonijny- stałe, równomierne tempo ogólnego rozwoju oraz rytmiczność jego poszczególnych przejawów
->Rozwój nieharmonijny- rozwojowe nierównomierności

Jak wspierać rozwój dysharmonijny i związane z tym problemy?
->początkowe obniżenie wymagań przy jednoczesnym stymulowaniu opóźnionych funkcji
->diagnoza w PPP
->próba opracowania indywidualnego programu działań korekcyjno-wyrównawczych lub terapeutycznych
->stworzenie specjalnych warunków edukacyjnych w klasie lub szkole

->grupa rówieśnicza jako pozarodzinne źródło wzorców, wartości, a także emocjonalnego wsparcia (Debesse, 1982)

Nauka czytania

• dziecko musi dysponować niezbędnymi zdolnościami w zakresie analizy i syntezy zarówno wzrokowej, jak i słuchowej

• odpowiedni poziom słuchu fonematycznego oraz prawidłowa wymowa głosek

• nauka czytania kształtuje analizę słuchową i rozwija słuch fonematyczny, pomaga w nauce pisania ze słuchu

Nauka pisania

• dobra sprawność manualna

• koordynacja wzrokowo-ruchowa

• analiza wzrokowo-kinestestyczna kształtu litery i słowa

• ćwiczenia artykulacyjne

• utrwalają się ruchy ręki i wyobrażenia wzrokowe oraz słuchowe przepisywanych słów

• kolejnym stadium jest pisanie ze słuchu, zaś końcowym- samodzielne zapisywanie pomyślanych przez siebie zdań lub ich łańcuchów

Rozwój procesów poznawczych

Uwaga:
-> między 5 a 7 r.ż. uwaga zaczyna być kontrolowana przez wewnętrzne reguły poznawcze (np. strategie selektywnego poszukiwania)
->dojrzewanie centralnego układu nerwowego, uczenie się jak być uważnym
->dzieci stają się bardziej systematyczne, elastyczne i coraz mniej egocentryczne w funkcjonowaniu poznawczym
->uwaga nabiera charakteru kognitywnego (Przetacznik-Gierowska, Makiełło-Jarża, 1985)
->indywidualne różnice w stopniu koncentracji uwagi (zależne np. od temperamentu), przerzutności i podzielności uwagi
->uwaga a postępy w nauce

Pamięć:
->zaczyna przekształcać się z mechanicznej w logiczną
->dzieci szkolne starają się zrozumieć treść, dokonują samodzielnej analizy, przekształcenia i organizacji informacji zawartych w materiale
->wykorzystują różne strategie pamięciowe, m.in.: wyliczanie, powtarzanie, semantyczne organizowanie, tworzenie wskazówek, opracowywanie
->10 r.ż.- regularnie stosują hierarchiczną kategoryzację lub posługują się wskazówkami dotyczącymi kategorii
->przy wyborze strategii pamięciowej kierują się m.in. ilością czasu i wysiłku potrzebnego do nauczenia się, objętością materiału oraz stopniem złożoności i trudności

Myślenie:
->następuje przejście od stadium myślenia przedoperacyjnego do stadium operacji onkretnych (Piaget, Inhelder, 1993)
->możliwe stają się operacje na pojęciach fizycznych i matematycznych (dziecko posiada pojęcie stałości liczny, długości, wagi i objętości) oraz pojęciach społecznych (wielka przyjaźń, ważne zadanie, długie oczekiwanie itp.)
->pojawienie się myślenia logicznego- wnioskowanie o charakterze przyczynowo-skutkowym
->decentracja poznawcza-ujmowanie cech rzeczywistości z różnych punktów widzenia i zintegrowanie ich w bardziej obiektywny i wielostronny obraz stanu rzeczy
->zdolność do stworzenia sekwencji i serii
->doskonalenie rozumienia wzajemnych relacji zachodzących między całością i jej częściami oraz w obrębie układu samych części
->rozwój zdolności do dokonywania różnych klasyfikacji
->doskonalenie sprawności związanych z używaniem pojęć abstrakcyjnych

Rozwój rozumowania moralnego

• analiza i ocena zdarzeń i sytuacji w kontekście nakazów, zakazów oraz norm społecznych

• Model rozwoju moralnego J. Piageta:

  -> stadium realizmu moralnego (5-7 r.ż.)

  ->stadium relatywizmu moralnego (8-11 r.ż.)- moralność heteronomiczna, immanentna sprawiedliwość, odpowiedzialność obiektywna, traktowanie reguł społecznych jako umów

  ->moralność autonomiczna (10-11 r.ż.) (okres moralnego pryncypalizmu)

• Stadia w rozwoju moralnym wg. L.Kohlberga

  ->moralność przedkonwencjonalna-własne potrzeby (>9 r.ż.) (stadium 1-Uniknąć kary lub nie dać się przyłapać, stadium 2-Pozyskać nagrodę)

  ->moralność konwencjonalna (stadium 3-Uzyskać akceptację, stadium4- Przestrzegać reguł i uniknąć krytyki ze strony autorytetów)

  ->moralność postkonwencjonalna (stadium 5-Przyczynić się do pomyślności społeczeństwa, stadium 6-Osiągnąć sprawiedliwość i uniknąć samopotępienia, stadium 7- Być wiernym uniwersalnym zasadom)

• Tezy Piageta i Kohlberga odnoszą się do rozwoju intelektualnych możliwości w zakresie wnioskowania i oceniania moralnego, a nie do rzeczywistych przejawów rozwoju moralnego

• Rozwój moralny dzieci może być stymulowany i ukierunkowany przez połączenie treningu umysłowego z praktycznym

• Ważna jest stymulacja rozwoju moralnego, szczególnie w przypadkach dysharmonii między rozwojem intelektualnym, a zdolnościami dziecka do wartościowania etycznego (Trempała, 1993b)

Dziecko jako sprawca działań

• czas ćwiczenia wewnątrzsterowności

• okres nabywania nawyków związanych z pracą i obowiązkowością

• nauka zespołowego i indywidualnego rozwiązywania problemów

• czas identyfikacji z przyszłymi rolami zawodowymi (Erikson, 1997)
  

1. nauka szkolna

2. codzienne zajęcia domowe

3. zabawa

• dziecko uczy się łączyć sytuację z posiadaną wiedzą tak by skutecznie rozwiązać problem

• wzrost umiejętności w zakresie motoryki małej i dużej pozwala na uczestnictwo w grach zespołowych i sportach, a także prowadzi do postępów w zakresie sprawności potrzebnej do precyzyjnego wykonywania drobnych ruchów palców i nadgarstka

• rozwój funkcji symbolicznych i opanowanie operacji konkretnych pozwala na tworzenie modelu działania (wyodrębnienie celów i środków działania)->rozwój zdolności do tworzenia wewnętrznych reprezentacji świata oraz wyższy poziom funkcji percepcyjno-motorycznych

• rozwiązywanie problemów, podejmowanie decyzji

• rozwój kompetencji komunikacyjnych

umiejętności komunikacyjne

• funkcjonowanie we wspólnym polu uwagi

• dialog

• naśladowanie, podążanie, potwierdzanie, inicjowanie, oponowanie, przerywanie

• włączanie się w relacje asymetryczne (np. uważne słuchanie nauczyciela podczas lekcji)

• zachowania o charakterze dominacji (np. wydawanie poleceń innemu dziecku)

• rozwój mowy w zakresie semantycznym, syntaktycznym, stylistycznym i zasobu słów

rozumienie reguł

• wzrost zdolności do kierowania się regułami rządzącymi działaniem

• wzmożona fascynacja rozpoznawaniem reguł, kierowaniem się nimi i wymyślaniem własnych reguł

• gry kształtują u dzieci takie widzenie świata, jakie prezentują autorzy gier (zaburzenia rozwoju emocjonalnego i społecznego pod wpływem agresji w grach)

poznawcze i emocjonalne aspekty rozwoju sprawstwa i zaradności

• 12 r.ż.- system wiedzy o otoczeniu, który ma charakter behawioralnej kodyfikacji przestrzeni życiowej i jej elementów (Stefańska-Klar, 1989)

• wzbogacanie wiedzy o sobie, sposobach rozwiązywania problemów, ćwiczenie czynności umysłowych (analiza, planowanie, ocenianie) oraz praktycznych

• nie potrafią trafnie ocenić sytuacji, w której się znajdują (nieumiejętność oceny ryzyka)

• radość sukcesu i odbiór społeczny stanowią podstawę samooceny dziecka

• sukces uczy dziecko wytrwałości, odporności na niepowodzenia i przeszkody w działaniu oraz radzenia sobie z frustracją, pomaga w trenowaniu samokontroli i poczucia odpowiedzialności za skutki własnych czynów

• realistyczny optymizm (ok 10r.ż.)

• 11-12 r.ż.- gwałtowny spadek zaufania do siebie i swoich możliwości- wchodzenie w trudny wiek adolescencji, wejście na wyższy poziom edukacyjny, zmiana środowiska i systemu szkolnego

Zmiany w doświadczeniach społecznych

• wzrasta znaczenie i atrakcyjność kontaktów z rówieśnikami

• początkowo dziecko ocenia swoich rówieśnikó kierując się tym, jak są oni spostrzegani przez osoby reprezentujące społeczny autorytet

• społeczna akomodacja- wzrost akceptacji różnic w wyglądzie czy zachowaniu rówieśnika

• różnicowanie osób będących źródłem autorytetu, wynikający z porównania ich między sobą, a także określonych klas osób z innymi

• stopniowa rezygnacja z egocentrycznych przekonań na rzecz tego co konwencjonalne- kontrola swoich odczuć i spostrzeżeń

• stopniowa internalizacja wzorców kontroli czynności- stosowanie do wymagań i oczekiwań grupy

grupa rówieśnicza

• rówieśnicy stają się modelami wzorów myślenia, spostrzegania, reagowania i oceniania, a także sposobów komunikowania się, mają wpływ na kształtowanie się zainteresowań i upodobań

• szkoła jako podstawowe miejsce poznawczego i praktycznego treningu ról społecznych (Tillman, 1996), a także treningu rozpoznawania i realizacji zachowań spełniających daną normę w różnych sytuacjach i ontekstach (Mika, 1987)

grupa a rozwój umiejętności społecznych

• lepsze rozumienie sytuacji społecznych

• poszerzenie wiedzy o ludziach i zjawiskach społecznych

• rozwój w zakresie wnioskowania społecznego

• poznawanie oraz trening nowych ról

• komunikowanie się

• okazywanie i doświadczanie przyjaźni

• podporządkowywanie się

• kierowanie innymi

Stadia kształtowania się kontaktów interpersonalnych (Grunebaum, Solomon, 1982):
1. wiek przedszkolny- jednokierunkowe asystowanie
2. 6-8 r.ż.-partnerstwo oraz współdziałanie
3. 9-12 r.ż.- przyjaźń i wymiana wynikająca z wzajemnego porozumienia

• po 9 r.ż. zaczyna się okres nawiązywania bliskich i opartych na stawianiu wymagań, więzi emocjonalnych z przyjaciółmi tej samej płci

• przygotowanie do preferowania intymnych relacji uczuciowych z osobami płci przeciwnej w okresie dorastania

• brak przyjaciół tej samej płci wieku szkolnym jest przyczyną poczucia osamotnienia i niskiej samooceny

• do ok 10 r.ż. najczęściej zawiera się bliższe przyjaźnie z dziećmi tej samej płci, dopiero pod koniec okresu późnego dzieciństwa dzieci zaczynają brać pod uwagę możliwość przyjaźni z osobą płci przeciwnej

• przyjaźń na tym etapie stanowi podstawę do różnicowania i doskonalenia uczuciowości

• sukces w działaniu oraz nabycie odpowiednich umiejętności ma w wieku późnego dzieciństwa bezpośredni związek ze zajmowaną pozycją w grupie rówieśników oraz z możliwością nawiązania przyjaźni

• większe szanse na społeczny i osobisty sukces mają dzieci o temperamencie charakteryzującym się nie za wysokim poziomem reaktywności (Strelau, 1985). Takich uczniów preferują nauczyciele

• powtarzające się sekwencje społecznych porażek, mogą prowadzić do rozwinięcia społecznej bierności, nieśmiałości, niskiej samooceny, poczucia niższości, a także różnych form społecznego niedostosowania, mających trwały charakter

Open Ended

Wpływ środków masowego przekazu na obraz samego siebie