Мәтіндер жиынтығы 1

Сейіт орам үстінде жүгіріп бара жатқанда, бір арбалы келіп, аңдаусыз соғып кетіп, аяғын сындырыпты. Ойбайлап жылап жатқан баланы көріп шошынғаннан шешесі есінен танып қалыпты. Мұны көрген соң, Сейіт жыламақ түгіл, сынған аяғын орнына салып, таңып жатқанда да дыбысын шығармай, қабағын да шытпай жатты. Сонда сынықшы кісі:

— Аяғың ауырмай ма, қабағыңды да шытпайсың? — деп сұрады.

Сейіт, шешесі шығып кеткен соң демін алып, сынықшыға сыбырлап айтты дейді:

— Ауырмақ түгіл, жаным көзіме көрініп тұр, бірақ менің жанымның қиналғанын көрсе, әжем де қиналып, жүдемесін деп, шыдап жатырмын, — деді.

Не себепті Сейіт аяғының сынуына шыдамдылық танытты?

• Өте сабырлы болғандықтан

• Ауыр жарақаттанбағандықтан

• Сынықше дәрі бергендіктен

• Анасын аяғандықтан

• Оқиға өткен шақта болып кеткендіктен

Сейіт орам үстінде жүгіріп бара жатқанда, бір арбалы келіп, аңдаусыз соғып кетіп, аяғын сындырыпты. Ойбайлап жылап жатқан баланы көріп шошынғаннан шешесі есінен танып қалыпты. Мұны көрген соң, Сейіт жыламақ түгіл, сынған аяғын орнына салып, таңып жатқанда да дыбысын шығармай, қабағын да шытпай жатты. Сонда сынықшы кісі:

— Аяғың ауырмай ма, қабағыңды да шытпайсың? — деп сұрады.

Сейіт, шешесі шығып кеткен соң демін алып, сынықшыға сыбырлап айтты дейді:

— Ауырмақ түгіл, жаным көзіме көрініп тұр, бірақ менің жанымның қиналғанын көрсе, әжем де қиналып, жүдемесін деп, шыдап жатырмын, — деді.

Мәтінде асты сызылған сөз тіркесіне мағыналас жауапты табыңыз.

• дертім жеңілдеп қалды

• күш-жігерім артты

• әлсіредім

• көзім қарауытты

• ауру жаныма батты

Сейіт орам үстінде жүгіріп бара жатқанда, бір арбалы келіп, аңдаусыз соғып кетіп, аяғын сындырыпты. Ойбайлап жылап жатқан баланы көріп шошынғаннан шешесі есінен танып қалыпты. Мұны көрген соң, Сейіт жыламақ түгіл, сынған аяғын орнына салып, таңып жатқанда да дыбысын шығармай, қабағын да шытпай жатты. Сонда сынықшы кісі:

— Аяғың ауырмай ма, қабағыңды да шытпайсың? — деп сұрады.

Сейіт, шешесі шығып кеткен соң демін алып, сынықшыға сыбырлап айтты дейді:

— Ауырмақ түгіл, жаным көзіме көрініп тұр, бірақ менің жанымның қиналғанын көрсе, әжем де қиналып, жүдемесін деп, шыдап жатырмын, — деді.

Мәтінге тақырып бола алатын жауапты көрсетіңіз.

• Аурудан аяған күштірек

• Сабырдың жемісі

• Сейіттің секемі

• Сынықшы ата

• Ананың арашасы

Кім айтты саған?!

Жұрттың бәрі мейірбан, арайлы деп,

Жұрттың бәрі шындықты қалайды деп,

Биікті ардақтайды, асылды қорлатпайды деп.

Қиналып бекер алаңдадың-ау,

Ойыңды шығар өріске!

Өзің-ақ айтшы, ғаламда мынау,

Жетудің бәрі жеңіс пе?

Жігітке арман жеткізіп пе еді,

Өз сорын өзі жеңбесе.

Өмірдің барлық сәтсіздіктері

Бақытсыздық емес, ендеше.

Өлеңдегі "қорлатпайды" сөзінің синонимы бола алмайтын нұсқаны көрсетіңіз.

• Табаламайды

• Төмен түсіргізбейді

• Ардақтатпайды

• Қадірін түсіргізбейді

• Шыдатқызбайды

Кім айтты саған?!

Жұрттың бәрі мейірбан, арайлы деп,

Жұрттың бәрі шындықты қалайды деп,

Биікті ардақтайды, асылды қорлатпайды деп.

Қиналып бекер алаңдадың-ау,

Ойыңды шығар өріске!

Өзің-ақ айтшы, ғаламда мынау,

Жетудің бәрі жеңіс пе?

Жігітке арман жеткізіп пе еді,

Өз сорын өзі жеңбесе.

Өмірдің барлық сәтсіздіктері

Бақытсыздық емес, ендеше.

Автордың идеясы бойынша сәтсіздіктердің бәрі.......

• Жеңіліс емес

• Жеңіс емес

• Қорлық емес

• Бақыт емес

• Ақырзаман емес

Бір күні судың жағасына шығып қалған шаянды құтқару үшін тырысып жатқан адамды көріп:

- Сен неге оған көмектесіп жатсың? Ол сені шақты емес пе? - деген екен. Сол кезде әлгі адам:

- Шаянның табиғатында шағу бар, ал менің табиғатымда сүю бар. Олай болса мен неге оған көмектеспейін? - деген екен.

Мәтіннен не түюге болады?

• Таудың басын көр де, басына барма

• Не ексең соны орасың

• Маған үрген итке мен де үрсем, адамшылығымнан не қалады?

• Жақсылыққа жақсылық - әр адамның ісі

  Жамандыққа жақсылық - ер адамның ісі

Түйе сүтінен әртүрлі тағамдар жасалады. Одан құрт, май, ірімшік әзірленеді. Шұбаты әрі сусын, әрі тамақ. Әсіресе емдік қасиеті күшті.

Мәтіннің қай түрі екенін анықтаңыз.

• Әңгімелеу

• Дәлелдеу

• Пайымдау

• Сипаттау

• Суреттеу

Мәтіннің мағыналық құрылымы неден тұратынын белгілеңіз.

• Диалог, монолог

• Кіріспе, негізгі ой, қорытынды

• Ауызша, жазбаша

• Әңгімелеу, сипаттау, пайымдау

• Сөз, сөйлем, азат жол

Мағынасы бір-біріне жақын қос сөзді табыңыз.

• Қысы-жазы

• Жата-жастана

• Үлкен-кіші

• Артық-кем

• Асты-үстінен

Әжесі немересіне:

- Балнұржан, айқайлама. Ашу шақырып ешкіммен ұрсыспа!

Немересі:

- Онда не болады?

- Онда ма, онда ашу киіліккен соң, ақылың қашып кетеді. Ақылсыз істелген істе береке, қайыр болмайды, уақытың зая кетеді.

Жоғарыда берілген мәтінде қандай мәселе сөз болғанын көрсетіңіз.

• Немересінің тәрбиесін талқылау

• Қатты дыбыстың құлаққа зияны

• Ашудың зияны

• Қатты сөйлеудің ақылсыздыққа жататындығы

• Шыдамсыздықтың залалы