оқу сауаттылығы

Күмістің пайдасы

Бізге жеткен тағы бір аңызда ертеде қазақ әскері мен қалмақтар соғысып жатқан аймақта жұқпалы ауру тарап, қалмақ қолы түгел дерлік қырылып қалыпты да, қазақ сарбаздарының ешбіріне кесел дарымаған екен. Мұның негізгі себебі қазақ сарбаздарының қару-жарағы мен ат әбзелдеріндегі күмістің пайдасынан болған дейді. Дәл осы аңыз араб халықтарында да сақталған.

        Ертеде бір өңірдегі халық жаппай тамақтан уланып қырылғанда, сол тамақты күміс қасықпен жеген бір басшы ғана аман қалыпты деседі.

        Қазір медицинада күмістің ауру тудыратын элементтерді жойып, ағзаға зиянды токсиндар мен микробтарды шығарып, бактерияның 650 түріне қарсылық көрсете алуымен бірге шашқа тағылған күміс теңгелер белге түсіп, әйел затының өмірге ақаусыз ұрпақ әкелу үшін аса пайдалы екенін дәлелдеп отыр. Сондықтан да ғылымды ерте білген әжелеріміз күмістен түйме тағып, әсіресе бойға жете бастаған қызының шашын өріп, бұрымына күміс моншақ тағатыны осыдан болса керек-ті.

 

1. Күміс туралы аңыз берілген азат жол

• Екінші мен үшінші

• Үшінші мен екінші

• Бірінші мен үшінші

• Бірінші мен екінші

• Барлық азат жолда

2. Күмістің пайдасы

• Микробтарды жоймайды

• Ауру тудыратын элементті асқындырады

• Зиянды токсиндерді шығарады

• Бактерияны көбейтеді

• Астың дәмін келтіреді

Тұздың пайдасы

Қазақта "дәм-тұзың таусылмасын" деген сөз не үшін айтылды? Тұзды тұтынудың мөлшері бар ма?Пайдасы мен зияны қандай? Тұз туралы аңыз, халық медицинасы не дейді?

Неше мың жыл бұрын өмір сүрген ғұн, түркі бабаларымыз тұзды тастамай ала жүрген.Шыңғысханның сардарлар мен сарбаздарының қалтасында тұз жүретіні аңыз болып айтылады. Ендеше, тұздың не кереметі, қандай пайдасы бар?

Ас тұзы – натрий хлориді, NaCІ. Түссіз кристалды зат. Суда, сұйық аммиакта, спирттерде, этиленгликолда, құмырсқа қышқылында ериді, ал тұз қышқылында ерімейді. Табиғатта галит минералы (тас тұзы) түрінде мұхиттар мен теңіз, сондай-ақ көл және жер асты суларының құрамында кездеседі.

Шығыс халықтарында тұзды пайдалану, тұзды тамақ және шай ішу дәстүрі әлі күнге дейін сақталып келеді. Мәселен, Қытайдағы және Монғолиядағы қандастарымыз шайды тұзбен ішу әлі сақтап келе жатыр.

"Дәм-тұзың таусылмасын" деп айтылатын бата-тілектің мағынасын дұрыс түсіну керек. Дәмнің таусылуы – адамның өмірден өткенін білдіреді. Ал тұздың таусылуы – адамның қуатының таусылғанын білдіреді екен.Малшылардың айтуынша, тұздың малға пайдасы көп. Біріншіден, мал тұз жемесе семірмейді. Ішкен-жегені жұқпай, тез арықтайды.Екіншіден, ауруға тез шалдығады. Бір ай тұз жемеген малдың мұрнынан маңқасы ағып, күркілдей бастайды.Үшіншіден, тұз жемеген малдың еті су татып, дәмді болмайды.Еті тығыз да болмайды.Керісінше, ашылаған малдың айызы қанып, тұз жесе тәбеті артып, тез семіреді. Ауруларға да көп шалдықпайды. Еті тығыз, дәмді болады.

 

3. Тұздың малға пайдасы

• Мұрнынан маңқасы ағады

• Мал күркілдей бастайды

• Мал тез семіреді

• Мал тез арықтайды

• Еті бос болады

4. Ас тұзының сипаттамасы

• Түссіз кристалды зат

• Суда мүлдем ерімейді

• Жер асты суында болмайды

• Спиртте ерімейді

• Тұз қышқылында ериді

5. Тұз жемеген малда болатын өзгеріс

• Еті дәмді болады

• Жөтелі басылады

• Қуаты таусылады

• Еті су татиды

• Тез семіреді

6. Мәтіндегі "Дәм-тұзың таусылмасын" деп айтылатын бата-тілектің мағынасына лайықты даналық сөз

• Көрер жарығың көп болсын

• Қалауын тапса қар жанар

• Адам өмірі қылдан да жіңішке

• Өтпейтін өмір жоқ

• Көп жасаған көмбеден шығар

7. І.Есенберлиннің айтуынша «Тобық алысу»ойынына тән ерекшелік

• Екі жастың сезімін сынайтын ойын

• Уағдада тұруды сынайтын ойын

• Тәрбиелік мәні терең ойын

• Шешендікті сынайтын ойын

• Жігіттікті сынайтын ойын

8. Төртінші азатжолдағы қызға тән қасиет

• Сабырлы

• Мейірімді

• Қайырымды

• Биязы

• Ибалы

   

9. Бесінші азатжолдың мазмұнын ашатын даналық ой

• Ер шекіспей, бекіспейді

• Ерлердің ісі бітер ме?

• Келісу – ердің ісі.

• Күштінің қолы ұзын.

• Көп еңбегі көңілді.

   

10. «Тобығың таймасын!» деген әдемі батамен мағыналас ой

• Өмірде сүрінбей, жолың болсын!

• Берген уәдеңе берік бол!

• Айың оңыңнан тусын!

• Көрер қызығың көп болсын!

• Атар таңың ақ болсын!