ҚАЗАҚ ТІЛІ. Нұсқа 12

Сөз тіркесінің байланысу түрін анықтаңыз. Ол жалп ете түсті.

• Меңгеру

• Матасу

• Қабысу

• Қиысу

Answer explanation

Қиысу - сөздердің жіктік жалғау арқылы байланысуы (бастауыш пен баяндауыштың байланысы). Қиыса байланысқан сөздер сөйлем болады. (Мен жазушымын. Мұрат - ақын.)

Тура толықтауышы бар сөйлемді белгілеңіз.

• Біздің елімізде көптеген ұлт өкілдері тату-тәтті өмір сүруде.

• Жақсы адамдармен дастарқандас болдым.

• Оксфорд университетінің кітапханасында қазақ жігітін кездестірдім.

• Мен балаңыздың көп таныстарының бірі едім.

Answer explanation

Толықтауыш мағынасына қарай 2-ге бөлінеді:

1) Тура толықтауыш - табыс септігіндегі және "туралы, жөнінде, жайында" шылауларымен тіркесіп келген сөздер (Суды шым тоқтатар, сөзді шын тоқтатар. Оны ешкімге көрсетпе.)

2) Жанама толықтауыш - барыс, жатыс, шығыс, көмектес септіктеріндегі сөздер (Екі қарт кісімен амандастым)

Болжалды келер шақтың жұрнақтарын табыңыз:

• -пақ, -пек

• -ар, -ер, -р

• -ды, -ді

• -ып, -іп

Answer explanation

Болжалды келер шақ іс-қимылдың келешекте болытынын болжап көрсетеді. Жасалу жолы: етістік + жіктік жалғауы

Заттанған сын есімге жалғанған көптік жалғауды белгілеңіз

• Жасы қырықтардағы ақ құба кісі - Әндір.

• Әлі талай шаштар ағарар.

• Алдағыларға қол бұлғады.

• Міне, бұл - ақылдылардың істері.

Жай сөйлемдері ұласпалы интонация арқылы байланысатын салаласты табыңыз.

• Ыңғайлас

• Қарсылықты

• Түсіндірмелі

• Себеп-салдар

Answer explanation

Түсіндірмелі салалас соңғы сөйлемі алдыңғы сөйлемінің мағынасын түсіндіріп тұрады. Жалғаулығы жоқ. (Қорыққаны сонша - орнынан тұра алмай қалды. Оның келмеген себебі мынау: кеше жұмыстан кеш қайтты.)

Тыңдаушылардың көңілін бөлетін қаратпа сөздер мен лепті сөйлемдер қай стиль түрінде жиі қолданылатынын анықтаңыз

• ресми ісқағаздар стилі

• публицистикалық стиль

• көркем әдебиет стилі

• ауызекі сөйлеу стилі

Answer explanation

Публицистикалық стиль газет-журналда, жиналыс, митингілердегі сөздерде қолданылады.

Бірыңғай пысықтауышты анықтаңыз

• Мәдениет - өркениеттің басты көрсеткіші.

• Қазақ - өр халық, білімді халық.

• Шежіре атадан бастап таратылады.

• Адам ат әбзелдерін оюлап, өрнектеп, өріп жасайды.

Answer explanation

Пысықтауыш іс-қимылдың белгісін (мекен, мезгіл т.б) анықтайды.

Қаратпа сөзі бар сөйлемді көрсетіңіз

• Демек, әрбір бала оқытушының қадағалауында болуы шарт.

• Ас жібертіп тұрарсың-ау, апасы...

• Өзің айтпақшы, өмірдің бетінде қалқып жүр екем, астына түстік.

• Абырой болғанда, оқиға мен ойлағандай болмады.

Answer explanation

Қаратпа сөз - бірудің назарын аудару үшін қолданылатын сөз. (Самат, е)тең сынақ болады. Ұялма, балам, жоғары шық. Келдің бе, балам?)

Жалғаулықсыз себеп-салдар салалас сөйлемін көрсетіңіз.

• Бүгін сабақ ерте басталады.

• Сылқ-сылқ күліп былдырлай аққан қар суы, мұз бұлақтар.

• Қарсы топтың шабуылы бірте-бірте үдей түсті.

• Ол кісінің өзін кенші деуге болады, себебі тастардың тегін, түрін өте жақсы біледі.

Answer explanation

Салалас құрмалас сөйлемнің жай сөйлемдері кейде жалғаулықсыз байланысады. Себеп-салдар: Еңбек қылмай тапқан мал дәулетболмас: қар суы сықылды тез суалар

Төл сөзге қойылатын тыныс белгілерін көрсетіңіз.

Құшақтап тұрып Жұлдызыңыз жарқырай берсің деп құттықтадым.

• Қос нүкте, тырнақша, үтір.

• Қос нүкте, тырнақша, леп белгісі, сызықша.

• Үтір, сызықша, леп белгісі, қос нүкте.

• Сызықша, үтір, тырнақша, сұрау белгісі

Answer explanation

Төл сөз - жазушының (сөйлеушінің) сөзіндегі біреудің өзгертілмей берілген сөзі.