Chất Béo và Xà Phòng

Lipid là chất hữu cơ có trong tế bào sống.

• Lipid không tan trong nước.

• Lipid tan trong dung môi hữu cơ không phân cực.

• Lipid là một loại chất béo.

• Lipid bao gồm chất béo, sáp, steroid, phospholipid, …

Chất béo là triester (ester ba chức) của glycerol với các acid béo.

• Acid béo là những carboxylic acid đa chức, thường có mạch hở, không phân nhánh và có số nguyên tử carbon chẵn (khoảng 12 - 24C).

• Công thức của glycerol là C3H5(OH)3.

• Công thức chung của chất béo tạo bởi glycerol với 1 acid béo RCOOH là (RCOO)3C3H5.

• Chất béo còn được gọi là glyceride.

Acid béo là những carboxylic acid đơn chức, thường có mạch hở, không phân nhánh và có số nguyên tử carbon chẵn (khoảng 12 - 24C).

• Gốc hydrocarbon của acid béo có thể no hoặc không no chứa một hay nhiều liên kết đôi C=C.

• Formic acid, acetic acid là các ví dụ về acid béo.

• Palmitic acid và stearic acid là các acid béo no.

• Oleic acid và linoleic acid đều là các acid béo không no chứa C=C đều ở dạng cis.

Các acid béo thường gặp gồm palmitic acid, stearic acid, oleic acid, linoleic acid.

• Palmitic acid là một acid béo có công thức CH3[CH2]14COOH (C15H31COOH).

• Stearic acid là một acid béo không no.

• Oleic acid là một acid béo có công thức CH3[CH2]7CH CH[CH2]7COOH (C17H33COOH).

• Linoleic acid là một acid béo không no có chứa 1 liên kết đôi C=C trong phân tử.

Stearic acid là một acid béo.

• Công thức cấu tạo thu gọn của stearic acid là CH3[CH2]15COOH.

• Stearic acid thuộc loại acid béo no.

• Công thức chất béo tạo bởi stearic acid và glycerol viết gọn là (C17H35COO)3C3H5.

• Stearic acid thuộc cùng dãy đồng đẳng với palmitic acid.

Linoleic acid là một acid béo.

• Công thức linoleic có thể viết gọn là C17H33COOH.

• Trong phân tử linoleic acid có chứa 2 liên kết đôi C=C đều ở dạng cis.

• Linoleic acid thuộc loại acid béo không no, 1C=C, đơn chức, mạch hở.

• Linoleic acid là acid béo thuộc nhóm omega - 6.

Chất béo có nhiều tính chất vật lí quan trọng.

• Ở điều kiện thường, chất béo ở trạng thái lỏng hoặc rắn.

• Chất béo nhẹ hơn nước và không tan trong nước, dễ tan trong các dung môi hữu cơ ít phân cực hoặc không phân cực.

• Chất béo có chứa nhiều gốc acid béo không no ở trạng thái rắn điều kiện thường như mỡ lợn, mỡ bò, mỡ cừu, …

• Chất béo có chứa nhiều gốc acid béo no ở trạng thái lỏng điều kiện thường như dầu lạc, dầu vừng, dầu cá, …

Chất béo có nhiều tính chất hóa học quan trọng.

• Thủy phân chất béo trong môi trường acid thu được muối acid béo và glycerol.

• Phản ứng thủy phân chất béo trong môi trường kiềm là phản ứng một chiều.

• Để chuyển chất béo lỏng thành chất béo rắn người ra dùng phản ứng hydrogen hóa.

• Hiện tượng dầu mỡ bị ôi là do nhóm -COO- trong phân tử chất béo bị oxi hóa chậm bởi oxygen trong không khí.

Chất hữu cơ G được dùng phổ biến trong lĩnh vực mĩ phẩm và phụ gia thực phẩm. Khi thủy phân hoàn toàn bất kì chất béo nào cũng đều thu được G.

• Tên gọi của G là glycerol.

• Công thức của G là C2H4(OH)2.

• G thuộc loại hợp chất hữu cơ đa chức.

• G có khả năng tác dụng với Na và NaOH.

Phản ứng hóa học đặc trưng của chất béo là phản ứng thủy phân.

• Thủy phân tripalmitin trong môi trường acid thu được palmitic acid và ethylene glycol.

• Cho tristearin tác dụng với dung dịch NaOH đun nóng thu được stearic acid và glycerol.

• 1 mol triolein phản ứng tối đa với 3 mol KOH, đun nóng.

• Thủy phân hoàn toàn 1 mol trilinolein trong dung dịch NaOH dư, đun nóng thu được 1 mol muối và 3 mol.