Озон тесіктері

Озон қабаты күннің ультракүлгін сәулелерін тиімді сүзе отырып, Жердегі тіршілікті сақтайды.

Ультракүлгін сәулеленудің шамадан тыс әсері тері мен көз ауруларын тудырады, сонымен қатар экожүйеге зиян келтіреді.

Бұл өмірлік маңызы зор қорғаныс қабаты адам әрекеті нәтижесінде ауаға шығарылатын қосылыстардың әсерінен бұзылады. Олардың ішіндегі ең маңыздылары - хлорофторкөміртектер (фреондар) және метил бромиді. Бұл заттар әртүрлі салаларда қолданылады, олардың қатарына отын, салқындатқыштар, көбіктер, өрт сөндіруге және зиянкестермен күресуге арналған құралдар бар.

Бүгінгі таңда озон қабатын бұзатын заттардың импорты мен экспортын пайдалану Еуропалық Одақ заңнамасымен шектелген. Озон қабатын қорғауға қатысты мақсатында озонды бұзатын заттарды өндіруге және пайдалануға шектеулер енгізілді, бұл да шығарындылардың азаюына әкелді. Озон қабатын қорғау үшін жасалған әрекеттер Финляндияда ратификацияланған Монреаль хаттамасына негізделген.

Озон қабатын қорғау шаралары сәтті болды, бірақ қорғау шаралары күшейту әлі де қажет. Озон қабатын қорғауға қатысты бірқатар мәселелер климаттың жылынуы және озон қабатын бұзатын заттарды ауыстыруға арналған заттардың қоршаған ортаға әсері сияқты өзекті мәселері бар.

Тапсырма №1

Сіз күнделікті өмірде озон тесігінің азаюына қалай әсер ете аласыз?

• A) аэрозольдерді, фреонмен толтырылған тоңазытқыштар мен кондиционерлерді пайдаланудан бас тарту

• B) көлік ретінде велосипедті немесе жиі жаяу жүруді қолдану

• C) тұрмыстық заттарды, қағазды, пластик бөтелкелерді қайта қолдану, электр энергияны үнемдеу

• D) достары мен сыныптастарына Жердегі озон қабатын сақтаудың маңыздылығын айту

Графикке назар аударыңдар.

Ғалымдар қай кезең аралығында Жер бетіндегі озон қабатының 1971 жылғы деңгейге дейін қалпына келуін болжайтынын анықтаңыз.

• 100 жыл

• 109 жыл

• 125 жыл

• 129 жыл

Адам үнемі күннен қорғайтын көзілдірік киетіні белгілі. Ультракүлгін сәулелердің әсері ең алдымен адам ағзасындағы қандай ұлпаларға бірінші қауіп төндіретінін анықтаңыз.

• бұлшық ет ұлпасы

• жүйке ұлпасы

• эпителий ұлпасы

• дәнекер ұлпасы

НАСА мәліметтері бойынша, 2000 жылы Антарктида үстіндегі озон тесігінің орташа жылдық ауданы 24,8 млн км2, 2010 жылы – 26,2 млн км2, 2015 жылы – 25,6 млн км2, 2020 жылы – 23,5 млн км2 болды. Антарктиданың үстіндегі озон тесігінің орташа жылдық ауданының өзгеруіне қай график сәйкес келетінін анықтаңыз.

• А

• В

• С

• Д

Озон қабатының бұзылуы парниктік эффект мәселесіне әсер етеді. Көбіне парниктік эффектке әкелетін газды анықтаңыз.

• N2О

• SO2

• СН4

• СО2

Суреттерді қолданып, озон қабаты бұзылу құбылысының тізбегі дұрыс көрсетілген нұсқаны көрсетіңіз.

• 1→2→3→4

• 2→1→3→4

• 4→3→2→1

• 3→4→2→1