Chảy mạnh và nhanh từ trên cao xuống, dòng nước như bị ngắt ra.

Chảy xiết, có những dòng xoáy dữ dội.

Chảy rất mạnh, ào ào vượt qua những tảng đá lớn ở giữa dòng.

Chảy êm đềm ở một khúc sông quanh co.

Phó từ chỉ quan hệ thời gian

Phó từ chỉ kết quả và hướng

Phó từ chỉ mức độ

Phó từ chỉ sự tiếp diễn tương tự

Thanh bình, trù phú, êm ả

Thơ mộng, trong sáng

Dữ dội, hùng vĩ

Huyền ảo, độc đáo

Vẻ đẹp của thiên nhiên nơi dòng thác Cổ Cò

Sự nguy hiểm trong công việc vượt thác của con người

Hình ảnh con người nhỏ bé trước thiên nhiên

Vẻ đẹp và sức mạnh của con người trong lao động, chinh phục thiên nhiên

Chậm chạp nhưng chắc chắn

Mạnh mẽ và đầy kinh nghiệm

Ôn hòa, nhỏ nhẹ

Hay giúp đỡ, quan tâm đến người khác

Mạnh mẽ, dứt khoát, dũng cảm

Bay bổng, điêu luyện

Từ tốn, bình tĩnh, không nóng vội

Quyết liệt, dữ dội

Miêu tả chân dung rõ nét, sống động

Miêu tả hoạt động của con người phù hợp với tính cách, thái độ

Tả cảnh thiên nhiên giàu sáng tạo

Phối hợp giữa tả cảnh và tả người rất đặc sắc

Quê nội

Quê mẹ

Đất rừng phương Nam

Tảng sáng

Từ quang cảnh hai bên bờ đến cảnh dượng Hương Thư chỉ huy con thuyền vượt thác dữ

Từ đoạn sông vùng đồng bằng đến đoạn sông có nhiều thác dữ ở vùng núi

Từ đoạn sông vùng đồng bằng đến đoạn sông có nhiều thác dữ ở vùng núi, cuối cùng là khúc sông phẳng lặng

Từ đoạn sông có nhiều thác dữ ở vùng núi rồi đến khúc sông bằng phẳng

Đoạn sông phẳng lặng trước khi đến chân thác dữ

Đoạn sông có nhiều thác dữ

Đoạn sông đã qua thác dữ

Đoạn sông có thác Cổ Cò

Người anh hùng trong truyện cổ tích

Người hay bênh vực kẻ yếu và giúp đỡ người gặp nạn

Người có sức lực cường tráng, chí khí mạnh mẽ, hay làm việc lớn

Người có sức mạnh và lòng hào hiệp, hay bênh vực kẻ yếu và cứu giúp người gặp nạn

Chỉ một chốc sau, chúng tôi đã đến ngã ba sông, chung quanh toàn là những bãi dâu trải ra bạt ngàn đến tận những làng xa tít.

Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ.

Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước.

Dòng sông cứ chảy quanh co dọc những núi cao sừng sững.

So sánh không ngang bằng

So sánh ngang bằng

So sánh hơn

So sánh kém

Xác định đối tượng miêu tả; quan sát, lựa chọn được những hình ảnh tiêu biểu; trình bày những điều đã quan sát được theo một thứ tự.

Xác định đối tượng miêu tả; quan sát, trình bày những điều đã quan sát được theo một thứ tự; lựa chọn hình ảnh tiêu biểu.

Quan sát, lựa chọn hình ảnh tiêu biểu; trình bày điều đã quan sát được theo một thứ tự; xác định đối tượng miêu tả.

Xác định người miêu tả; quan sát, lựa chọn được những hình ảnh tiêu biểu; trình bày những điều đã quan sát được theo một thứ tự.

Đất phương Nam - Đoàn Giỏi

Đất rừng phương Nam - Đoàn Giỏi

Dế Mèn phiêu lưu lý - Tô Hoài

Mũi Cà Mau - Xuân Diệu

Vùng cực nam Nam Bộ

Vùng rừng núi Trung Bộ

Vùng đồng bằng Nam Bộ

Vùng rừng núi miền Tây Nam Bộ

Theo cách đặt trong sách vở ngày xưa

Theo đặc điểm riêng biệt của đất, của sông

Theo tên các vị thần sông nơi đây

Theo thói quen của người xưa

Trên bờ sông Năm Căn, nơi rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành dài vô tận.

Trên ngôi nhà bè của chợ Năm Căn, nơi người ta trao đổi, buôn bán hàng hóa.

Trên con thuyền xuôi theo các kênh rạch vùng Cà Mau, đổ ra sông Năm Căn rộng lớn rồi dừng lại ở chợ Năm Căn.

Trên con thuyền xuôi theo sông Năm Căn rộng lớn rồi dừng lại ở chợ Năm Căn.

Miêu tả cảnh quan của một vùng rộng lớn theo một trình tự tự nhiên, hợp lý.

Quan sát rồi từ đó nhận xét, liên tưởng, tưởng tượng, ví von, so sánh.

Có thể mêu tả lần lượt, kĩ hoặc lướt qua các cảnh quan hai bên bờ.

Người đọc có thể hình dung cảnh như những thước phim.

Dế Choắt

Chị Cốc

Dế Mèn

Tác giả

Tạo sự gần gũi giữa người kể và bạn đọc; dễ biểu hiện suy nghĩ, thái độ của nhân vật xưng "tôi".

Biểu hiện được suy nghĩ, thái độ của nhân vật xưng "tôi".

Tạo sự khách quan trong câu chuyện; dễ biểu hiện suy nghĩ, thái độ của các nhân vật.

Người kể có thể kể mọi tâm tư, tình cảm, suy nghĩ của các nhân vật trong truyện.

Cụm động từ

Cụm tính từ

Cụm đại từ

Cụm danh từ

Đôi càng, đôi cánh, hai sợi râu, những cái chân, đuôi

Đôi càng, những cái vuốt, đôi cánh, người, đầu, hai cái răng, sợi râu

Đôi càng, hai cái răng, đôi mắt, những cái chân

Đôi càng, những cái vuốt, đôi cánh, người, đầu, hai cái răng, sợi râu, đôi mắt

Miêu tả hình ảnh cây cỏ

Miêu tả hành động của Dế Mèn

Đặc tả sức mạnh những chiếc vuốt của Dế Mèn

Đặc tả vẻ đẹp thiên nhiên

Bồ nông

Dế Trũi

Chị Cốc

Sếu

Khỏe khoắn, độ lượng

Hẹp hòi, ích kỉ

Nhân ái, bao dung

Bao dung, hào phóng

Sợ hãi, đau đớn

Vừa thương vừa ăn năn tội mình

Hối hận, buồn đau

Chán nản, tức giận

Đúng

Sai

Hung hăng, xốc nổi, kiêu căng, tự phụ về bản thân mình.

Thích trêu trọc người khác, tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ

Ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực, biết nhận ra lỗi lầm của mình.

Ăn uống điều độ, khoa học, biết nhận ra lỗi lầm của mình.