Sözlü aktarım yazı kadar kalıcı olmamıştır. Nitekim Sümerlerden önce hayat kulaktan kulağa oyunu oynamak gibiydi. Söylenen bir sözün olduğu gibi saklanması ve bir başkasına olduğu gibi aktarılması mümkün değildi. Kurulan cümleler ilk kişiden sona doğru gittikçe farklı anlamlara ve ifadelere dönüşüyordu. Yazının icadı ile insanoğlunun birikimleri nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar ulaşabilmiştir.

Buna göre yazının icadı ile;

I. Bilginin saklanması mümkün olmuştur.

II. Bilginin paylaşımında yaşanan hatalar ortadan kalkmıştır.

III. İfadeler kalıcı hale gelmiştir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

PİRİ REİS

► 1517’de ceylan derisi üzerine çizdiği haritada İspanya, Portekiz ve Batı Afrika kıyıları ile Amerika Kıtası’nın doğu kıyılarını göstermiştir.

► 1521’de Denizcilik alanındaki tecrübelerini Kitab-ı Bahriye adlı eserinde toplamıştır.

► Uzun süre Osmanlı Donanması’nda görev yapmıştır.

► 1528’de ikinci kez çizdiği Dünya haritasında Kuzey ve Orta Amerika kıyılarını da göstermiştir.

Verilen bilgiler incelendiğinde Piri Reis için;

I. Coğrafya alanında çalışmalar yapmıştır.

II. Askeri görevlerde bulunmuştur.

III. Kalıcı eserler bırakmıştır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

II. Yüzyıl Batıda insanlar bilgiyi aktarabilmek için çeşitli yollar ararken doğuda Çinliler yaklaşık 2000 yıl önce dut ağacı kabuğu, kenevir ve paçavraları suyla karıştırarak önce hamur haline getirmiş sonra bu hamuru kurutarak kağıdı icat etmişlerdir.

VIII. Yüzyıl Müslümanlar kâğıt yapımını Çinlilerden öğrenmişler ve kağıdın Orta Doğu'ya yayılmasını sağlamışlardır.

XI. Yüzyıl Avrupalılar kâğıt yapımını Haçlı Seferleri sırasında Müslümanlardan öğrenmişlerdir.

Verilen bilgilerden hareketle aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

Sümerler: Tarihte kullanılan ilk yazı Sümerlere ait çivi yazısıdır.

Mısırlılar :Resimleri simgeleştirerek hiyeroglif denilen resim yazısını kullandılar.

Fenikeliler: Yazıyı geliştirerek alfabenin temelini attılar.

Yunanlılar: Fenike alfabesine ünlü harfleri ilave ederek bugünkü yazı sisteminin temelini attılar.

Romalılar: Yunanlıların geliştirdiği alfabeyi bugün kullanılan Latin alfabesine dönüştürdüler.

Verilen tabloya göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Ortaçağ Avrupasında skolastik düşüncenin etkisi ile bilimsel gelişmeler yavaşlarken Türk-İslam dünyasında bilimsel çalışmalar için “Altın Çağ” ifadesi kullanılmıştır. XIII. ve XV. yüzyıllar arasında Türk-İslam dünyası, yetiştirdiği bilim insanları ve bu bilim insanlarının yaptığı çalışmalar ile dünyada bilime yön vermiştir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Harezmi :Matematik, astronomi ve coğrafya bilginidir. Matematik alanında yaptığı çalışmalarla “cebir” bilimini geliştirip sistemleştirmiş, matematiğin ayrı bir bilim dalı olarak var olmasını sağlamıştır.

Ali KUŞÇU: Küçük yaştan itibaren matematik ve astronomiye ilgi duyan Ali Kuşçu, Uluğ Bey’in rasathanesinde çalışmıştır. İstanbul’un enlem ve boylam derecesini belirlemiştir.

İbn-i Sina :Ünlü tıp bilimcisi ve filozoftur. Küçük yaştan itibaren tıp ve eczacılık konusunda iyi bir eğitim almıştır. Daha on altı yaşında iken dönemindeki birçok doktor onun bilgisinden faydalanmıştır.

Yukarıda verilen bilim insanlarının ortak özelliği ile ilgili;

I. Yaptıkları çalışmalarla kendilerinden söz ettirdikleri,

II. Bilimsel gelişme sürecine katkı sağladıkları,

III. Birçok alanda çalıştıkları

ifadelerinden hangilerine ulaşılabilir?

Yazı : Sümerler M.Ö 3200’lerde çivi yazısını icat ederken, Fenikeliler M.Ö 1000’li yıllarda Sümer yazısını geliştirerek ilk alfabetik sistemi oluşturdular. Yunanlılar, Fenike alfabesine sesli harferi ekleyip 26 harfli alfabeyi oluşturmuş, Romalılar ise Yunan alfabesini geliştirerek günümüz Latin alfabesine dönüştürmüşlerdir.

Kağıt: Sümerler kil tabletlere yazarken, Mısırlılar papirüs saplarından yapılan papirüs yaprağına, Anadolu uygarlıklarından Bergama Krallığı ise koyun, keçi ve ceylan derisinden yapılan parşömen kâğıda yazmışlardır. Çinliler ise yaklaşık 2000 yıl önce günümüzde kullandığımız kâğıdı keşfetmişlerdir.

Verilen bilgiler değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Bilim insanlarının yapmış oldukları çalışmaları topluma yansıtabilmelerinde ve toplumun bunlardan faydalanmasında önem taşıyan faktörlerin başında bilim insanlarına özgür düşünce ortamı sağlanması ve dönemin yöneticileri tarafından desteklenmesi gelmektedir. Türk-İslam tarihinde devlet yöneticileri bilimsel çalışmalarla gurur duyan ve bu çalışmaları destekleyen kişilerdi. Orta Çağ Avrupa’sında bu durum tam tersi nitelik taşımaktaydı. Bilim insanları tarihe geçmesi gereken birçok keşif yaptıkları halde, baskıcı yöneticilerin etkisiyle fikirlerini açıklamaktan çekinmişler ve bu durum onların yaşadıkları döneme katkıda bulunmalarına engel olmuştur.

Buna göre,

I. Bilimin gelişmesi özgür düşünce ile paralellik göstermiştir.

II. Bilim insanları her koşulda çalışmalarına devam etmiştir.

III. Devlet yöneticilerinin bakış açısı bilimsel gelişmelerin topluma yansımasında önemli bir etken olmuştur.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Paris’te üniversite eğitimini tamamlayan Marie Curie (1867-1934), Polonya’daki Krakow Üniversitesinde doktora yapmak istemiş ancak kadın olduğu için reddedilmişti. Fakat o yılmayarak çalışmalarına devam etmiş ve radyoloji bilimini kurarak iki kez Nobel Bilim Ödülü’nü alma başarısını göstermiştir. Bu ödülü kazanan ilk ve tek kadın bilim insanıdır. Marie Curıe tüm zorlukları aşarak kendisini başarılarıyla bilim dünyasına kabul ettirmiştir.

Verilen bilgiler incelendiğinde Marie Curie’nin başarılı bir bilim insanı olmasında;

I. Kararlı ve azimli oluşu

II. Cinsiyet ayrımcılığına uğraması

III. Toplumsal baskı ve zorluklarla karşılaşması

faktörlerinden hangilerinin etkili olduğu söylenebilir?

İlk kütüphane olan Ninova kütüphanesinin varlığı M.Ö. 625 yılına dayanır. Burada birçok kil tablet yer almıştır. Tabletlerin çoğu tıp, astronomi ve edebiyat gibi bilimsel çalışmaların olduğu tabletlerdir. Kil tabletlerden sonra kütüphane kültürü papirüslerin sergilendiği İskenderiye ve parşömenlerin sergilendiği Bergama kütüphaneleriyle devam etmiştir. Günümüzde ise kütüphaneler kâğıttan üretilen kitapların yanında dijital ortama aktarılan e-kitaplarla varlığını devam ettirmektedir.

Buna göre;

I. Kütüphanecilik kültürü çok eskilere dayanmaktadır.

II. Ninova kütüphanesinde farklı alanlarda çalışmalara yer verilmiştir.

III. Bilginin saklanmasında farklı dönemlerde farklı malzemeler kullanılmıştır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Skolastik düşünce

► Kilise, evrenle ilgili bütün bilgilere sahiptir. Her şey bilinmektedir. Yeni şeyler bulmak imkânsızdır. Kilisenin dediği her şey doğrudur.

► Deney ve gözleme gerek yoktur.

► Skolastik düşünce özgür düşünceyi yasaklayarak bilimsel gelişmelerin önünü kapatmıştır.

Pozitif düşünce

► Dünya evrenin bir parçasıdır. Evreni tanımak için araştırmak gerekir. Gelişime ayak uydurabilmek için bilimsel araştırmalara ihtiyaç vardır.

► Bilgilerin doğruluğu ancak deney ve gözlem ile ispat edilebilir.

► Pozitif düşünce insanların serbestçe düşünmesine ve bilimsel çalışmalar yapmasına imkân tanımıştır

Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

El-Cezeri çağımızda birçok alanda kullanılmaya başlanan robotların ve otomatik makinelerin ilk örneklerini yapmıştır. Mekanik Araçlar Kitabı’nda kendi icadı olan su saatleri, otomatik kontrol düzenleri ve fıskiyeler gibi aletlerin çalışma prensiplerini açıklamıştır. Cezeri’nin insanlık birikimine yaptığı görkemli katkıdan ilham alınarak 2018 yılında İstanbul Cezeri Müzesi açılmıştır.

Buna göre El-Cezeri ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Nicolaus Copernicus (Nikolas Kopernik), Gök Cisimlerinin Devinimi Üzerine adlı astronomi kitabında Güneş’in merkezde yer aldığını, Dünya dâhil, gezegenlerin onun çevresindeki bir yörünge üzerinde daireler çizerek döndüğünü anlattı. Kilise ise Dünya’nın sabit olduğunu söylüyordu. Kilisenin tam tersi olan bu görüşü savunmak, beraberinde birçok cezayı getirebilirdi. Bu yüzden kitabını uzun bir süre yayımlayamadı.

Buna göre Nikolas Kopernik’in yaşadığı dönem ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İnsanın kısıtlamalardan bağımsız olarak düşünce geliştirebilmesi ve bunu ifade edebilmesi özgür düşüncedir. Tarih boyunca özgür düşünceyi destekleyen medeniyetler bilimsel gelişmelere katkı sağlamışlardır.

Buna göre;

I. Galilei’nin Dünya’nın Güneş etrafında döndüğü görüşünü savunduğu için Engizisyon mahkemesinde yargılanması,

II. Abbasi Halifesi’nin el-Harezmi’ye Beyt’ül-Hikme (Bilgelik Evi) adı verilen akademide bilimsel çalışmalar yapması için imkanlar sunması,

III. Takiyüddün Mehmet’in Osmanlı padişahı

III. Murat’tan on bin altın alarak İstanbul’da bir rasathane kurması

gelişmelerinden hangileri bilim insanlarının yaşadıkları dönemde özgür düşünce ortamının olduğunun göstergesidir?

► Matematik, astronomi ve coğrafya bilginidir.

► Harezmi Hint sayı sisteminden faydalanarak ilk kez “0” (sıfır) rakamından bahsetmiştir. İki bilinmeyenli denklemlere çözüm yolu bulmuş ve bilinmeyen işareti “x” simgesini matematik bilimine kazandırmıştır.

► İlk kez sadece cebir matematiğini ele aldığı eseri 600 yıl boyunca Avrupa’da bu alanda temel eser olarak kullanılmıştır.

► Alanında ilk olan bir astronomi kitabı hazırlamıştır. Kitapta Güneş’in, Ay’ın ve o devirde bilinen beş gezegenin hareketleri ile ilgili bilgiler vermiştir.

Buna göre Harezmi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Mısırlılar, papirüsü bulduktan sonra hiyerogliflerdeki şekilleri kalemle ya da fırçayla yazabilecek şekilde değiştirdi. Metinler, papirüs ruloları üzerine ince fırçalar kullanılarak özel boyalarla yazılıp korunuyordu. Bilginin kalıcılığında önemli yeri olan mürekkep ise Çin’de icat edildi. Mürekkep, bilginin depolandıktan sonra uzun süre korunmasını sağladı.

Verilen bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

İngiliz mühendis Richard Trevithick (Ricırt Trevithiç, 1771-1833) buharlı bir lokomotif yaptı. Bundan kısa bir süre sonra da trenler kara taşımacılığında en önemli araç haline geldi. Artık fabrikalar ve çiftlikler ürünlerini çok uzak yerlere daha kısa süre içerisinde gönderebiliyorlardı.

Yukarıda verilen gelişmelerin ortaya çıkmasıyla;

I. Taşımacılığın daha hızlı bir şekilde yapılması

II. Üretilen malların dağıtımının kolaylaşması

III. Üretilen ürün kalitesinin artması durumlarından

hangilerinin gerçekleşmesi beklenir?

Hareketli matbaanın icat edilmesiyle kitap basımı sayısında artış olmuş ve kitap fiyatları ucuzlamıştır.

Derecelendirilmiş pusulanın icat edilmesiyle denizciler ve tüccarlar daha uzak yerlere sefere çıkma ve açık denizlere gidebilme imkânı bulmuştur.

Buna göre hareketli matbaa ve derecelendirilmiş pusulanın icat edilmesiyle;

I. Kültürel

II. Coğrafi

III. Siyasi

alanların hangilerinde gelişme yaşandığı söylenebilir?

Eskiden bilimle uğraşan insanlar bir eser ürettiklerinde o eserin dünyanın çeşitli yerlerine yayılabilmesi ve korunabilmesi için yazılan eserlerin el yazması kopyalarını oluştururlardı. Günümüzde ise teknolojinin gelişmesiyle birlikte üretilen eserler dijital ortamda çok kısa sürede kopyalanarak koruma altına alınmakta ve istenilen yere çok kısa sürede gönderilebilmektedir.

Bilimsel gelişmelerin zaman içerisindeki bu değişimi ile ilgili;

I. Eserlerin korunması ve yayılması zamanla kolaylaşmıştır.

II. Üretilen eserleri koruma konusunda süreklilik devam etmiştir.

III. Teknolojik gelişmeyle birlikte bilgi daha hızlı paylaşılmıştır.

yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

Geçmişten günümüze insanların yerleşim yeri tercihlerinde dikkat ettikleri bazı hususlar vardır. Bu hususlar, doğal ve beşerî faktörler olarak ikiye ayrılır. Doğal faktörler, doğada hazır şekilde bulunan ve insan eli değmeden var olmuş unsurlardır. Beşerî faktörler ise, insan müdahalesi ve değişimi sonucu oluşan unsurlardır.

Bu bilgilere göre yerleşim yeri tercihinde dikkate alınan aşağıdaki unsurlardan hangisi diğerlerinden farklı bir grupta yer alır?

Kuruluş döneminde Söğüt ve Domaniç çevresinin yurt edinilmesi Osmanlı Beyliği’ne önemli katkılar sağlamıştır. Osmanlı Beyliği Bizans İmparatorluğu‘nun önemli ticaret yolları üzerinde bulunan büyük kent ve kasabalarla komşuydu ve bu şehirlerle yapılan ticaretten önemli gelir elde ediyordu. Anadolu ve Balkanlar çevresinde güçlü devletler yoktu. Bu durum Osmanlı Beyliği’nin büyümesini kolaylaştırmıştı. Bu dönemde Bizans İmparatorluğu kimi zaman iç karışıklıklarla uğraşıyor, kimi zaman da kendisine bağlı “tekfur” denilen bölgesel yöneticilere bile söz geçiremiyordu. Anadolu’daki beyliklerin çoğu komşu olmasına rağmen topraklarını genişletebilmek için birbirleriyle mücadele etmek zorunda kalmışlardı. Osmanlı Beyliği ise bulunduğu konumun sağladığı avantaj ile mücadelesinin çoğunu komşusu olan Bizans Devleti ile yapmıştı.

Metne göre Söğüt ve Domaniç çevresinin yurt edinilmesinin Osmanlı Devleti’ne hangi açıdan katkı sağladığı söylenemez?

İletişimle ilgili bu görsel aşağıdaki özdeyişlerden hangisi ile ilişkilendirilebilir?

Aşağıdaki seçeneklerden doğru olanları işaretleyiniz (Birden çok doğru seçenek olabilir).