"Vầng trăng quầng lửa"

"Hương cây - Bếp lửa"

"Đầu súng trăng treo"

"Trời mối ngày lại sáng"

Nhan đề làm nổi bật hình ảnh độc đáo của toàn bài và hiếm gặp trong thơ: những chiếc xe không kính. Nhan đề gợi lên hiện thực khốc liệt của chiến tranh và tinh thần dũng cảm của người lính lái xe.

Hai chữ “bài thơ” tưởng như thừa nhưng là sự khẳng định chất thơ của hiện thực, thể hiện tinh thân lạc quan và lãng mạn của người lính.

Nhan đề vừa nói lên được cái riêng là tình yêu làng, vừa nói lên được cái chung: tấm lòng của những người dân quê đất Việt.

Nhan đề góp phần làm nổi bật chủ đề tác phẩm: ca ngợi phẩm chất, tâm hồn của những người lính lái xe Trường Sơn thời chống Mỹ, đồng thời thể hiện cảm hứng khai thác chất thơ từ hiện thực khốc liệt của Phạm Tiến Duật.

1 - 3 - 5 - 2 - 4

1 - 2 - 3 - 4 - 5

4 - 3 - 5 - 2 - 1

4 - 2 - 3 - 1 - 5

- Ngôn ngữ giản dị, ngồn ngộn chất sống.

- Lời thơ gần với lời văn xuôi nhưng vẫn giàu chất thơ.

- Hình ảnh thơ độc đáo.

- Giọng điệu ngang tàng, tinh nghịch.

- Kết hợp linh hoạt giữa thể 7 chữ với thể 8 chữ.

- Ngôn ngữ thơ cô đọng hình ảnh chân thực, gợi tả, có sức khái quát cao nhằm diễn tả cụ thể quá trình phát triển của 1 tình cảm Cách mạng thiêng liêng.

 -  Giọng thơ sâu lắng, xúc động như một lời tâm tình, tha thiết.

- Bút pháp lãng mạn với các biện pháp nghệ thuật đối lập, so sánh, nhân hoá, phóng đại để miêu tả sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người.

- Ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh, nhạc điệu, gợi liên tưởng. Âm hưởng thơ khỏe khoắn, phơi phới, lạc quan.

- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa biểu cảm với miêu tả tự sự và bình luận.

- Sáng tạo hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh người bà, làm điểm tựa khơi gợi một kỉ niệm, cảm xúc, suy nghĩ về bà và tình bà cháu.

Tạo giọng khẩu ngữ

Thể hiện khát khao giao hòa với thiên nhiên

Thể hiện thái độ ngang tàng

"Ừ thì": cái chậc lưỡi mặc kệ tất cả.

"Chưa cần": thái độ coi thường gian khổ

Tạo kết cấu đầu cuối tương ứng

Nhấn mạnh hình ảnh chiếc xe không kính:

- Khổ đầu: xe không kính thu hút bởi sự khác lạ → nổi bật sự ung dung của người lính lái xe.

- Khổ cuối: xe ngày càng biến dạng, hư hại, mất mát nhiều hơn.

Làm nổi bật: chiến trường khốc liệt, tinh thần người lính dũng cảm, lạc quan.

Khiến hình ảnh thơ trở nên hàm súc cô đọng.

"Bạn đến chơi nhà" (Nguyễn Khuyến)

"Qua Đèo Ngang" (Bà Huyện Thanh Quan)

"Nhớ rừng" (Thế Lữ)

"Quê hương" (Tế Hanh)

Hoán dụ cho người lính lái xe

So sánh với tình yêu nước, quyết tâm giải phòng miền Nam

Ẩn dụ cho tình yêu nước, quyết tâm giải phóng miền Nam

Nhân hóa cho người lính lái xe

Nhấn mạnh sự thiếu thốn, hư hại của chiếc xe.

Nhấn mạnh khát vọng trở về quê hương ngày càng cháy bỏng

Nhấn mạnh chiếc xe ngày càng biến dạng, chiến tranh ngày càng ác liệt.

Nhấn mạnh tình đồng chí, đồng đội ngày càng sâu nặng.

Bên ngoài - bên trong

Vật chất - tinh thần

Hiện tại - tương lai

Không có - có

Thông thường phương tiện đi vào thơ ca được lãng mạn hóa, mĩ lệ hóa.

Nổi bật hiện thực chiến trường khốc

Tác giả miêu tả đến mức trần trụi.

Gợi sự tò mò vì thông thường xe phải có kính.

Con đường gập ghềnh, trắc trở.

Ngưới lính gặp nhiều khó khăn, gian khổ.

Thể hiện tinh thần quả cảm, quyết chiến

Giấc ngủ của người lính cũng chông chênh.

Vì hình ảnh xe không kính gắn liền với hình ảnh người lính lái xe.

Vì trung tâm của bài thơ là hình tượng chiếc xe không kính.

Thông qua hình ảnh xe không kính, tác giả làm nổi bật phẩm chất của các chiến sĩ lái xe Trường Sơn: lạc quan, dũng cảm, ngang tàng, tình đồng đội và quyết tâm giải phóng miền Nam.

Vì chiếc xe không kính có ý nghĩa đặc biệt trong cuộc chiến với đế quốc Mĩ.

Điệp từ "nhìn" + liệt kê

Gợi cái nhìn rộng mở, bao quát: nhìn đất - nhìn đường đi, nhìn trời - nhìn vào tương lai và hi vọng, nhìn thẳng - nhìn trực tiếp vào gian khổ, khó khăn)

Ngặt nhịp 2/2/2 đều đặn, gợi nhịp lăn đều của bánh xe.

Người lính hiện lên kiên cường, dũng cảm, ung dung, bất chấp mọi khó khăn.

Diễn tả cảnh chiến trường ác liệt, tàn khốc.

Thể hiện tình yêu với sự nghiệp chiến đấu.

Gợi hình ảnh người lính mang vẻ đẹp kiên cường, dũng cảm, hiên ngang, lạc quan.

Lý giải vì sao xe mất kính.

"ừ thì": cái chậc lưỡi mặc kệ gian khó

"chưa cần": thái độ thách thức gian khổ, coi khó khăn là hiển nhiên

"phì phèo": tư thế ung dung, bình thản

"ha ha": tiếng cười vang to, người lính tếu táo, ngang tàng.

Người lính coi khó khăn là chuyện nhỏ

Người lính thể hiện tình yêu với thiên nhiên

6 thanh bằng

giọng nhẹ nhõm, bình thản

Nhấn mạnh đặc điểm chiếc xe không có kính, người lính gặp phải khó khăn về bụi và mưa.

Tạo giọng điệu tự nhiên, khỏe khoắn, giàu tính khẩu ngữ.

Thể hiện thái độ ngang tàng, thản nhiên, coi thường khó khăn.

Tạo nhạc điệu cho câu thơ.

Giữa năm 1958, Huy Cận có chuyến đi thực tế ở Quy Nhơn.

Giữa năm 1958, Tế Hanh có chuyến đi thực tế ở Quảng Ninh.

Giữa năm 1958, Huy Cận có chuyến đi thực tế ở Quảng Ninh

Giữa năm 1959, Tế Hanh có chuyến đi thực tế ở Quảng Ninh.

1 - 2 - 3

2 - 1 - 3

3 - 2 - 1

2 - 3 - 1

Trọng tâm nhan đề là hình ảnh đoàn thuyền đánh cá, gợi công cuộc lao động, chinh phục thiên nhiên, làm chủ cuộc đời của người lao động thời đại mới.

Nhan đề phản ánh không khí lao động sôi nổi, hăng say của những người dẫn chài và gợi lên những thành quả lao động, góp phần xây dựng cuộc sống mới xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc những năm 1958 - 1960.

Gợi ra sự đối lập, nhan đề tác phẩm làm nổi bật chủ đề: ca ngợi những con người ngày đêm lao động hăng say, đầy nhiệt huyết, miệt mài lặng lẽ, âm thầm cống hiến cho đất nước.

Nhan đề thể hiện quan điểm về sự thống nhất giữa cái riêng với cái chung, giữa cá nhân và cộng đồng.

Tạo kết cấu đầu cuối tương ứng, thể hiện trọn vẹn hành trình ra khơi đánh cá và trở về.

Thể hiện rõ được sự thống nhất của hai nguồn cảm hứng: hiện thực và lãng mạn.

Thể hiện chủ đề: ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên, đất nước, sự giàu có của biển khơi và khí thế lao động hăng say của người lao động mới.

Thể hiện nỗi nhớ miền biển và những người dân nơi đây.

Hướng của đoàn thuyền (ra khơi và trở về)

Thời gian (hoàng hôn và bình minh, mặt trời lặn và mặt trời mọc)

Khí thế con người (hăng hái khi ra đi, phấn chấn trước thành quả lao động khi trở về)

Tính chất của thiên nhiên (dữ dội và dịu êm)

Thể hiện nỗi nhớ vùng quê miền biển và những con người nơi đây.

Nhấn mạnh tầm vóc và vị thế lớn lao, tâm hồn lãng mạn, sự hòa hợp với thiên nhiên của người lao động.

Thể hiện tình yêu đất nước, non sông đang thay da đổi thịt.

Thể hiện tình cảm của tác giả với thiên nhiên, người lao động và cuộc sống mới.

Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu thơ.

Thể hiện cuộc sống lao động đầy chất thơ, tâm hồn lãng mạn của những người dân chài.

Tình yêu quê hương, đất nước, cuộc sống mới.

Sự cảm nhận vừa thực vừa lãng mạn, tình yêu thiên nhiên, yêu lao động của nhà thơ Huy Cận.

Phép liệt kê các loài cá ngon, cá quý (cá nhụ, cá chim, cá đé, cá song)

Phép ẩn dụ các loài cá ngon, cá quý (cá nhụ, cá chim, cá đé, cá song)

Phép nhân hóa các loài cá ngon, cá quý (cá nhụ, cá chim, cá đé, cá song)

Phép so sánh các loài cá ngon, cá quý (cá nhụ, cá chim, cá đé, cá song)

1

2

3

4

Đánh dấu phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó: nhịp điệu của câu thơ được tạo nên từ nhịp sóng

Đánh dấu phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó: nhịp sóng biển đã tạo nên nhịp thở của màn đêm

Đánh dấu phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó: niềm trân trọng, tự hào với vẻ đẹp giàu có của biển cả

Đánh dấu phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó: Hạ Long đẹp là nhờ có sóng

So sánh

Ẩn dụ

Hoán dụ

Nhân hóa

Bài thơ được sáng tác năm 1963, khi tác giả đang là sinh viên học ngành luật ở nước ngoài. Bài thơ được đưa vào tập Hương cây - Bếp lửa.

Bài thơ được sáng tác năm 1964, khi tác giả đang là sinh viên học ngành luật ở nước ngoài. Bài thơ được đưa vào tập Bếp lửa - Hương cây.

Bài thơ được sáng tác năm 1973, khi tác giả đang là sinh viên học ngành luật ở nước ngoài. Bài thơ được đưa vào tập Hương cây - Bếp lửa.

Bài thơ được sáng tác năm 1963, khi tác giả đang là sinh viên học ngành luật ở nước ngoài. Bài thơ được đưa vào tập Bếp lửa - Hương cây.

Nghĩa thực: Bếp lửa là vật dụng quen thuộc, hình ảnh bình dị gắn bó trong mỗi ngôi nhà ở làng quê Việt Nam.

Bếp lửa là biểu tượng của hơi ấm gia đình, bàn tay tần tảo của người phụ nữ, người bà; khơi gợi tình cảm gia đình ấm áp, tình bà cháu yêu thương.

Bếp lửa còn là biểu tượng cho cội nguồn gia đình, quê hương, đất nước; cho những gì gần gũi, thân thiết đối với tuổi thơ mỗi người. Chúng có sức tỏa sáng, nâng đỡ con người trong suốt hành trình cuộc đời.

Bếp lửa vừa là hình ảnh thực vừa là hình tượng nghệ thuật độc đáo, khơi gợi chủ đề tác phẩm.

Từ vật chất đến tinh thần

Từ kỉ niệm đến suy ngẫm

Từ hiện tại đến tương lai

Từ hồi tưởng đến hiện tại

Từ láy

Danh từ

Từ ghép

Tính từ

“chờn vờn” gợi dáng hình bập bùng, chập chờn của ngọn lửa trong kí ức, khi tỏ khi mờ, ẩn hiện trong sương sớm ban mai.

 “chờn vờn" vừa tạo ấn tượng về ngọn lửa liu riu được duy trì lâu dài, vừa gợi liên tưởng đến bàn tay kiên nhẫn, khéo léo, tấm lòng chi chút của người nhóm lửa. 

 “ấp iu” vừa tạo ấn tượng về ngọn lửa liu riu được duy trì lâu dài, vừa gợi liên tưởng đến bàn tay kiên nhẫn, khéo léo, tấm lòng chi chút của người nhóm lửa. 

“ấp iu” gợi dáng hình bập bùng, chập chờn của ngọn lửa trong kí ức, khi tỏ khi mờ, ẩn hiện trong sương sớm ban mai.

"Đồng chí"

"Lặng lẽ Sa pa"

"Bài thơ về tiểu đội xe không kính"

"Chiếc lược ngà"

Câu trần thuật, HĐN bộc lộ cảm xúc

Câu nghi vấn, HĐN cầu khiến

Câu cảm thán, HĐN bộc lộ cảm xúc

Câu cầu khiến, HĐN cầu khiến

Gợi ám ảnh về con ngựa trơ xương nhưng vẫn lê lết kéo xe, còn người bố có lẽ cũng đã gầy còm vì cơn đói, cũng lao đao chắt chiu từng xu nuôi gia đình.

Nhấn mạnh công lao của bà, bà đã thay thế vai trò của người cha, người mẹ , người thầy.

Thể hiện tình yêu thương, tấm lòng đau xót của tác giả.

Cho thấy nỗi nhớ bà, kỉ niệm về năm nạn đói 1945.

"Đoàn thuyền đánh cá" (Huy Cận)

"Tiếng gà trưa" (Xuân Quỳnh)

"Mùa xuân nho nhỏ" (Thanh Hải)

"Nói với con" (Y Phương)

"Khi con tu hú" (Thế Lữ)

"Khi con tu hú" (Tố Hữu)

"Khi con tu hú" (Hồ Chí Minh)

"Khi con tu hú" (Vũ Đình Liên)

Gợi ra kỉ niệm với bà, những chuyện bà kể.

Âm thanh tha thiết, gần gũi, khắc khoải.

Gợi nỗi nhớ bà da diết, tình thương bà.

Gợi ra không gian đồng quê mênh mông, buồn vắng.

Liệt kê “bà bảo”, “bà dạy”, “bà chăm” 

→ Nhấn mạnh công lao của bà, bà đã thay thế vai trò của người cha, người mẹ , người thầy.

→ Cháu biết ơn, cảm phục bà

Điệp từ “bà”, “cháu”

→ Tạo nhạc điệu cho câu thơ.

→ Hai bà cháu luôn ở bên nhau: Bà yêu thương, chăm sóc cháu từ thể chất đến tâm hồn. Cháu biết ơn, cảm phục bà.

Liệt kê “bà bảo”, “bà dạy”, “bà chăm” 

→ Tạo nhạc điệu cho câu thơ.

→ Hai bà cháu luôn ở bên nhau: Bà yêu thương, chăm sóc cháu từ thể chất đến tâm hồn. Cháu biết ơn, cảm phục bà.

Điệp từ “bà”, “cháu”

→ Nhấn mạnh công lao của bà, bà đã thay thế vai trò của người cha, người mẹ , người thầy.

→ Cháu biết ơn, cảm phục bà

Câu trần thuật, HĐN hỏi

Câu cảm thán, HĐN bộc lộ cảm xúc

Câu nghi vấn, HĐN bộc lộ cảm xúc

Câu cầu khiến, HĐN hỏi

"Tiếng gà trưa" (Xuân Diệu)

"Tiếng gà trưa" (Xuân Quỳnh)

"Tiếng gà trưa" (Thanh Hải)

"Tiếng ga trưa" (Y Phương)

"Ông đồ" (Vũ Đình Liên)

"Quê hương" (Tế Hanh)

"Đoàn thuyền đánh cá" (Huy Cận)

"Viếng lăng Bác" (Viễn Phương)

Bà không muốn người ở tiền tuyến phải lo nghĩ.

Bà muốn cháu nhớ mãi đến giây phút giặc tàn phá nhà mình.

Bà trở thành chỗ dựa tinh thần cho cháu, hậu phương vững chắc để người đi xa công tác được yên lòng.

Bà nhắc nhở cháu phải đưa tin cho bố biết về chuyện quê nhà.

Đánh dấu lời dẫn trực tiếp câu nói của bà.

Diễn tả còn nhiều ngọn lửa khác được nhen lên từ bếp lửa của bà.

Đánh dấu đoạn dẫn trực tiếp lời bà nói.

Ngọn lửa chứa niềm tin ấy kéo dài mãi mãi.

“Bếp lửa” là một vật hữu hình, cụ thể của mỗi gia đình, còn “ngọn lửa” mang ý nghĩa khái quát, rộng lớn hơn.

Bếp lửa đại diện cho bà: chỗ dựa tinh thần cho cháu, hậu phương vững chắc để người đi xa công tác được yên lòng.

Ngọn lửa là hình ảnh ẩn dụ cho niềm tin, sức sống, tình yêu thương của bà. Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa cho các thế hệ nối tiếp.

Diễn tả còn nhiều ngọn lửa khác được nhen lên từ bếp lửa của bà.

Danh từ

Từ láy

Tính từ

Từ ghép