Một

Hai

Ba

Bốn

Tự phát

Tự giác

Duy tâm

Duy vật tầm thường

Hểaclit

Hêghen

Canto

Phoi ơ bắc

C.MÁc

Hêghen

Canto

Platon

Lênin

C.Mác

Ph.Ănggehn

C.Mac và Ph.Ăngghen

Lênin

C.MÁc

Ph.Ăngghen

C.MÁc và Ph.Ăngghen

C.MÁc

Ph.Ăngghen

Lênin

Hêghen

Thế giới duy vật và phương pháp biện chứng duy tâm

Thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật

Thế giới quan duy tâm và phương pháp luận biện chứng duy tâm

Thế giới quan duy vật siêu hình và phép biện chứng duy tâm

Vì nó có sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật biện chứng và phép biện chứng duy vật

Vì nó khái quát được những thành tựu của khoa học tự nhiên hiện đại

Vì nó kế thừa được tư tưởng biện chứng trong lịch sử

VÌ nó phản ánh nội dung thế giới hiện thực

phải đồng nhất với nhau một cách hoàn toàn

tồn tại độc lập với nhau một cách hoàn toàn

có quan hệ chặt chẽ với nhau, nhưng không đồng nhất với nhau

không có quan hệ với nhau

nguyên lí về mối liên hệ phổ biến

nguyên lí về sự phát triển

cặp phạm trù nguyên nhân- kết quả

quy luật phủ định của phủ định

Ý muốn của con người quy định sự phát triển của sự vật

Nguồn gốc của sự phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật

Phát triển chỉ là sự tăng lên về số lượng

Phát triển là sự vận động nói chung

những quy định bên ngoài, có tính ngẫu nhiên của sự vật

sự tác động lẫn nhau giữa các sự vật mang tính ngẫu nhiên

sự tác động, sự chuyển hóa lẫn nhau của các sự vật mang tính chủ quan

các mối liên hệ ràng buộc, tương hỗ, quy định và ảnh hưởng lẫn nhau giữa các yếu tố , bộ phận trong một đối tượng hay giữa các đối tượng với nhau

không cần chú ý đến điều kiện, hoàn cảnh lịch sử, môi trường cụ thể của sự vật sinh ra

không cần chú ý đến điều kiện hoàn cảnh lịch sử tồn tại của sự vật tồn tại và phát triển

gắn liền với sự vận động, biến đổi của điều kiện ngoại cảnh lịch sử-cụ thể, gắn với thời gian và không gian vận động của sự vật, hiện tượng

không chú ý đến không gian, thời gian của sự tồn tại, vận động sự vật

Chỉ nắm bắt những hiện tượng đang tồn tại ở sự vật

Chỉ nắm bắt cái đã tồn tại của sự vật

Nắm bắt xu hướng vận động, biến đổi của sự vật, hiện tượng trong quá khứ, hiện tại và tương lai

Chỉ nắm bắt xu hướng phát triển trong tương lai của sự vật

Con người không thể tách khỏi các mốc quan hệ với tự nhiên

Giữa các loài luôn có khâu trung gian kết nối chúng với nhau

Thế giới là một chỉnh thể trong sự liên hệ, ràng buộc lẫn nhau

Thế giới tinh thần và thế giới vật chất tộn tại độc lập nhau

chỉ có những quan hệ bề ngoài mang tính ngẫu nhiên

không thể chuyển hóa lẫn nhau trong những điều kiện nhất định

có mối liên hệ, quy định, ràng buộc rõ ràng

tồn tại biệt lập. tách rời nhau trong sự phát triển

Khách quan, phổ biến, đa dạng phong phú, kế thừa, phức tạp

Khách quan và bất biến

Tách biệt lập, tách rời

Chủ quan, phổ biến, đa dạng phong phú

tương đối

tuyệt đối

bất biến

chủ quan

quan điểm toàn diện

quan điểm phát triển

quan điểm lịch sử- cụ thể

quan điểm phiến diện, chiết chung, ngụy biện

chỉ nhìn một chiều, thấy mặt này mà không thấy mặt khác

nghiên cứu một sự vật trong mối liên hệ với các sự vật, hiện tượng khác

thừa nhận sự vật có tính khách quan và tính phổ biến

phải tuân theo nhiều mối liên hệ liên quan đến sự vật

chỉ sự vận động, biến đổi theo khuynh hướng đi lên của sự vật, hiện tượng, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp

mang tính chủ quan

chỉ tăng lên về mặt lượng của sự vật

chỉ diễn ra theo vòng khép kín

phát triển chỉ diễn ra khuynh hướng vận động, biến đổi đi lên của sự vật, hiện tượng

phát triển mang tính khách quan

phát triển mang tính phổ biến

phát triển chỉ sự tăng lên duy nhất về mặt lượng của sự vật

phân tích sự vật trong điều kiện, hoàn cảnh và quá trình

Ít quan tâm đến điều kiện, hoàn cảnh của sự vật

chỉ cần quan tâm đến hiện tại của sự vật

không cần quan tâm đến các mối liên hệ liên quan đến sự vật

Sự tăng lên về lượng của các vật thể trong không gian

Sự cháy và tỏa nhiệt

Sự biến dị và di truyền

Sự hóa hợp và phân giải các chất vô cơ, hình thành các hợp chất mới có những tính chất hóa học và vật lí mới

Sự sinh sản

Sự tiến hóa, hoàn thiện chức năng của cơ thể của các loại động vật và thực vật để thích nghi với môi trường

Sự trao đổi chất của cơ thể với môi trương

Sự phân giải và hóa hợp các chất

Sự tăng dân số

Năng suất lao động ngày càng cao

Môi trường thiên nhiên được bảo vệ

Năng lực chinh phục và cải tạo tự nhiên và cải tạo xã hội cũng như bản thân con người

Khả năng nhận thức ngày càng sâu sắc hiện thực

Khả năng nhận thức ngày càng đầy đủ, chính xác hiện thực

Khả năng nhận thức ngày càng sâu sắc, đầu đủ, chính xác hiện thực

Khả năng sử dụng các phương pháp nhận thức của chủ đề

Nắm bắt những cái hiện đang tồn tại ở sự vật

Nắm bắt cái đã tồn tại của sự vật

Thấy xu hướng phát triển trong tương lai của sự vật

Nắm bắt được quá khứ, hiện tại, tương lai của sự vật, hiện tượng

chú ý đến điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể, môi trường cụ thể trong đó sự vật sinh ra

Chú ý đến điều kiện hoàn cảnh lịch sử cụ thể trong đó sự vật tồn tại và phát triển

chú ý đến điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể của sự sinh ra, tồn tại, biến đổi, phát triển của sự vật

chú ý đến điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể của sự sinh ra, tồn tại, của sự vật

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

chủ quan, khách quan

chủ quan, chủ quan

khách quan, chủ quan

tuyệt đối, tương đối

tồn tại phổ biến ở nhiều sự vật, hiện tượng

tồn tại ở một sự vật, hiện tượng mà không lặp lại ở một sự vật, hiện tượng nào khác

tồn tại ở tất cả các sự vật, hiện tượng

không liên quan đến cái chung, cái riêng

cái chung

cái bản thể

cái đơn nhất

cái đặc thù

Cái chung chỉ tồn tại trong những cái riêng; thông qua những cái riêng mà cái chung biểu hiện sự tồn tại

Cái riêng là cái toàn bộ còn cái chung là cái bộ phận

Cái riêng là cái bộ phận sâu sắc hơn cái chung, cái chung là cái toàn bộ phong phú hơn cái riêng

Cái đơn nhất và cái chung có thể chuyển hóa qua lại lẫn nhau

một sự vật, một quá trình

những mặt, những thuộc tính

những mặt, những thuộc tính không đồng nhất

một hiện tượng, một sự vật không liên hệ với nhau

những mặt, những thuộc tính

những mối liên hệ riêng

những bản chất chung

một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định

cái chung tồn tại khách quan, bên ngoài cái riêng

không có cái chung thuần túy, tồn tại bên ngoài cái riêng

cái riêng tồn tại khách quan không bao hàm cái chung

cái chung tồn tại khách quan, bên ngoài cái riêng; có cái chung tồn tại bên ngoài cái riêng

chung, cái riêng

riêng, cái chung

đơn nhất, cái chung

đơn nhất, cái riêng

áp dụng cái chung phải tùy theo cái riêng cụ thể để vận dụng cho thích hợp

áp dụng cái riêng phải tùy theo cái đơn nhất

áp dụng cái riêng phải dựa vào cái chung

áp dụng cái đơn nhất phải dựa theo cái riêng

Cái riêng chỉ là một sự vật, hiện tượng, quá trình riêng lẻ nhất định

Cái chung không phụ thuộc vào cái riêng và sinh ra cái riêng

Cái đơn nhất chỉ một yếu tố (thuộc tính) chỉ có ở một sự vật, hiện tượng, quá trình được lặp lại bất kì sự vật ( hiện tượng, quá trình)

Cái chung chỉ là một yếu tố( thuộc tính) không chỉ có ở một sự vật (hiện tượng, quá trình) này mà còn được lặp lại trong nhiều sự vật (hiện tượng, quá trình) khác nhau

riêng, chung

chung, toàn diện

riêng, bộ phận

chung, riêng

muốn rút ra cái chung phải thông qua nhiều cái riêng

muốn rút ra cái chung không cần phải thông qua cái riêng

cái chung luôn luôn tồn tại độc lập với cái riêng

chỉ cần quan tâm đến cái riêng mà không cần quan tâm đến cái chung

không ảnh hưởng đến kết quả

sản sinh ra kết quả, có trước kết quả

có sau kết quả, đôi khi có trước kết quả

không có mối liên hệ đến kết qủa

nguyên nhân có trước và sinh ra kết quả

sự phân biệt giữa nguyên nhân và kết quả mang tính tuyệt đối

nguyên nhân xuất hiện sau kết quả

một nguyên nhân chỉ sinh ra một kết quả

Nguyên nhân xuất hiện cùng kết quả

Tùy thuộc vào điều kiện khác nhau mà một nguyên nhân có thể sinh ra nhiều kết quả

Nguyên nhân có trước kết quả

Nguyên nhân sản sinh ra kết quả

Khác nhau nhưng có mối liên hệ với nhau

Hoàn toàn giống nhau

Tồn tại độc lập nhau

Nguyên nhân, nguyên cớ sinh ra điều kiện

xác định

vạch đường đi

tìm cách phủ nhận

định hướng

Cần phải căn cứ vào cái tất nhiên chứ không thể dựa hoàn toàn vào ngẫu nhiên

Không thể chỉ ra tất nhiên bằng cách nghiên cứu những ngẫu nhiên mà tất nhiên phải đi qua

Không nên bỏ qua ngẫu nhiên mà phải phương án dự phòng trường hợp các sự cố ngẫu nhiên bất ngờ xảy ra

Tất nhiên tồn tại độc lập với ngẫu nhiên

Bản chất không được biểu hiện ở hiện tượng

Bản chất hoàn toàn không đồng nhất với các hiện tượng

Bản chất thay đổi hiện tượng biểu hiện cũng thay đổi

Bản chất và hiện tượng tồn tại độc lập với nhau

tuyệt đối

vĩnh viễn

tạm thời

bất biến

Nội dung và hình thức không tách rời nhau

Nội dung và hình thức luôn luôn phù hợp nhau

Nội dung quy định hình thức

Sự thống nhất giữa nội dung và hình thức mang tính tạm thời

Coi trọng hình thức hơn nội dung

Coi trọng nội dung hơn hình thức

Không coi trọng nội dung và hình thức

Coi trọng nội dung và hình thức như nhau

Nội dung là phạm trù chỉ tất cả các mặt, yếu tố tạo nên sự vật

Hình thức chỉ phương thức tồn tại, biểu hiện và phát triển của sự vật, hiện tượng

Hình thức quyết định nội dung

Nội dung quy định hình thức

Quan hệ giữa ngẫu nhiên-ngẫu nhiên

Quan hệ giữa nguyên nhân-kết quả

Quan hệ giữa nội dung- hình thức

Quan hệ giữa bản chất-hiện tượng

hiện tượng luôn đối lập với bản chất

hiện tượng luôn thống nhất với bản chất

hiện tượng chỉ những biểu hiện của các mặt, mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định ở bên ngoài của bản chất

hiện tượng tồn tại độc lập với bản chất

khái niệm, bản chất nhất

khái niệm rộng nhất, bao quát nhất

mối liên hệ chung, cơ bản nhất

khái niệm rộng nhất, mối liên hệ chung, cơ bản nhất

các sự vật của

một lĩnh vực của

toàn bộ thế giới

một bộ phận thế giới

một sự vật, một quá trình riêng lẻ nhất định

một đặc điểm chung của các sự vật

nét đặc thù của một số các sự vật

một sự vật duy nhất không lặp lại ở sự vật khác

một sự vật, một quá trình

những mặt, những thuộc tính

những mặt, những thuộc tính không

một đặc điểm, một thuộc tính

những mặt lặp lại trong nhiều sự vật

một sự vật, hiện tượng riêng lẻ

những mặt, thuộc tính riêng lẻ không lặp lại ở sự vật khác

nhiều thuộc tính chung ở các đối tượng đồng nhất

Phái Duy Thực

Phái Duy Danh

Phái ngụy biện

Phái triết chung

Phái Duy Thực

Phái Duy Danh

Phái triết chung

Phái ngụy biện

chỉ có cái chung mới tồn tại khách quan và vĩnh viễn

chỉ có cái riêng mới tồn tại khách quan và thực sự

cái riêng và cái chung đều tồn tại khách quan không tách rời nhau

cái riêng và cái chung không phụ thuộc vào nhau

Mỗi khái niệm là một cái riêng

Mỗi khái niệm là một cái chung

Mỗi khái niệm vừa là cái chung vừa là cái riêng

Mỗi khái niệm chỉ là cái chung, không là cái riêng

sự liên hệ lẫn nhau, một sự vật mới

sự thống nhất, một sự vật mới

sự tác động lẫn nhau, biến đổi nhất định nào đó

một biến đổi nhất định nào đó, sự tác động lẫm nhau

mối liên hệ, kết hợp

sự tác động, những biến đổi xuất hiện

sự tác động, những biến đổi

những biến đổi xuất hiện, sự tác động

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

CHủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Nguyên nhân luôn luôn xuất hiện trước kết quả

Cái xuất hiện trước đều là nguyên nhân của cái xuất hiện sau

Mọi sự kế tiếp nhau về mặt thời gian đều là quan hệ nhân quả

Nguyên nhân và kết quả cùng xuất hiện

Mọi cái xuất hiện trước đều là nguyên nhân của cái xuất hiện sau

Nguyên nhân là cái sản sinh ra kết quả

Nguyên nhân xuất hiện trước kết quả

Nguyên nhân và kết quả có thể chuyển hóa cho nhau

Nguyên nhân giống nhau trong những điều kiện khác nhau có thể đưa đến kết quả khác nhau

Nguyên nhân khác nhau cũng có thể đưa đến kết quả như nhau

Nguyên nhân giống nhau trong cùng điều kiện và quan hệ luôn luôn đưa đến kết quả như nhau

Nguyên nhân giống nhau trong mọi điều kiện đều có kết quả như nhau

nguyên nhân bên ngoài, xảy ra như thế

những nguyên nhân bên trong, xảy ra như thế

những nguyên nhân bên trong, xác định được

những nguyên nhân thứ yếu, bị quy định như thế