Font size
WorksheetsĐề cương sử lớp 10 cuối kì 2
Total questions: 70
Worksheet time: 38mins
Câu 1: Địa bàn cư trú chủ yếu của người Kinh là
Đồng bằng
ven biển
đồi núi
trung du
Nhà ở truyền thống của người Kinh là
nhà trệt xây bằng gạch hoặc đắp bằng đất.
nhà sàn làm bằng gỗ, tre, nứa, lá.
nhà nửa sàn, nửa trệt, xây tường.
nhà nhiều tầng được dựng bằng gỗ.
So với dân tộc Kinh, điểm khác trong trang phục của các dân tộc thiểu số là gì?
Trang phục thường có hoa văn trang trí sặc sỡ.
Được may bằng nhiều loại vải có chất liệu tự nhiên.
Trang phục chủ yếu là áo và quần (hoặc váy).
Trang phục có sự thay đổi theo mùa.
Hoạt động sản xuất nông nghiệp của các dân tộc thiểu số ở vùng cao (Việt Nam) có đặc điểm nổi bật nào sau đây?
Lúa nước được trồng ở ruộng bậc thang.
Phát triển nuôi trồng thủy - hải sản.
Phải thường xuyên đắp đê ngăn lũ lụt.
Phải thường xuyên thau chua rửa mặn.
Trong sản xuất nông nghiệp của dân tộc Kinh, hoạt động kinh tế chính là
canh tác lúa nước.
chăn nuôi gia súc.
nuôi trồng thủy sản.
trồng cây lúa nương.
Về thủ công nghiệp, sản phẩm của người Kinh rất đa dạng và tinh xảo, không những đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn
xuất khẩu.
nhập khẩu.
giao lưu.
biếu, tặng.
Canh tác lúa nước là hoạt động kinh tế chính của
người Kinh.
người Thái.
người Nùng.
người Mường.
Ở Việt Nam, những nghề thủ công ra đời sớm và phát triển mạnh ở các dân tộc thiểu số là
nghề dệt và nghề đan.
nghề rèn, đúc và nghề mộc.
nghề gốm và nghề rèn đúc.
nghề gốm và làm đồ trang sức.
Ở Việt Nam, các lễ hội của dân tộc thiểu số chủ yếu được tổ chức với quy mô
từng làng/bản và tộc người.
tập trung ở các đô thị lớn.
nhiều làng/bản hay cả khu vực.
diễn ra trên phạm vi cả nước.
Tín ngưỡng, tôn giáo nào sau đây được người Việt tiếp thu từ bên ngoài?
Thờ Phật.
Thờ anh hùng dân tộc.
Thờ Thành hoàng.
Thờ cúng tổ tiên.
Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam dùng nguyên liệu nào để may trang phục?
Vải lụa, vải thổ cẩm, vải lanh.
Vải thổ cẩm, vải lụa, vải tơ tằm.
Vải lanh, vải phi bóng, vải thổ cẩm.
Vải bông, vải tơ tằm, vải lanh.
Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam phát triển đa dạng ngành nghề nào?
Nghề nông trồng lúa.
Nghề chăn nuôi
Ngành nghề thủ công.
Nghề đánh bắt thủy, hải sản.
Để có nước canh tác trên ruộng bậc thang, cư dân các dân tộc thiểu số đã làm gì?
Dẫn nước từ các dòng suối trên cao xuống.
Dẫn nước từ các đồng bằng lên các sườn núi.
Cho khoan cây nước tại chỗ phục vụ tưới tiêu.
Sử dụng máy bom nước đưa từ đồng bằng lên.
Dựa trên cơ sở nào cư dân các dân tộc trên đất nước Việt Nam xây dựng mô hình nhà ở cho mình?
Địa bàn sinh sống.
Thành phần dân cư.
Phân hóa xã hội.
Yếu tố tâm lí.
Dựa trên cơ sở nào cư dân các dân tộc trên đất nước Việt Nam xây dựng mô hình nhà ở cho mình?
Điều kiện tự nhiên.
Thành phần dân cư.
Phân hóa xã hội.
Yếu tố tâm lí.
Vì sao cư dân các dân tộc thiểu số ở miền núi (Việt Nam) chủ yếu đi bộ và vận chuyển đồ bằng gùi?
Địa hình phức tạp, độ dốc lớn, hẹp.
Địa hình bằng phẵng, lộ xi măng.
Địa hình phức tạp, độ dốc thấp, rộng.
Có nhiều cây cối chặng các lối đi.
Cùng với người Kinh, các dân tộc thiểu số ở Việt Nam thực hành nhiều phong tục, tập quán liên quan đến
chu kì vòng đời.
văn hóa ẩm thực.
điều kiện tự nhiên.
các tôn giáo lớn.
Cùng với người Kinh, các dân tộc thiểu số Việt Nam cũng thực hành nhiều phong tục, tập quán liên quan đến
chu kì canh tác.
văn hóa ẩm thực.
điều kiện tự nhiên.
các tôn giáo lớn
Cùng với người Kinh, các dân tộc thiểu số Việt Nam cũng thực hành nhiều phong tục, tập quán liên quan đến
chu kì thời gian.
điều kiện tự nhiên.
văn hóa ẩm thực
các tôn giáo lớn.
Vì sao hoạt động kinh tế chính của người Kinh là sản xuất nông nghiệp trồng cây lúa nước?
Do cư trú chủ yếu ở vùng đồng bằng.
Do cư trú ở các sườn núi và đồi cao.
Do cú trú chủ yếu ở các thung lũng
Do cư trú chủ ở vùng có địa hình cao.
Nội dung nào dưới đây không phải là đặc điểm trong hoạt động sản xuất chủ yếu của tộc người Kinh ở Việt Nam?
Trồng lúa nước phổ biến ở ruộng bậc thang.
Phát triển ngành nuôi trồng thủy - hải sản.
Phải thường xuyên đắp đê ngăn lũ lụt.
Ngoài lúa nước còn trồng cây lương thực khác.
Tín ngưỡng phổ biến mang tính kế thừa trong các gia đình của người Việt Nam ngày nay là tín ngưỡng
thờ cúng tổ tiên.
sùng bái tự nhiên.
phồn thực
đa thần.
Nhận định nào dưới đây là không đúng về vai trò của các nghề thủ công trong đời sống, xã hội của cộng đồng dân tộc Việt Nam?
Trở thành hoạt động kinh tế chính của người Kinh.
Góp phần nâng cao đời sống kinh tế của người dân.
Sản phẩm của nhiều ngành nghề rất đa dạng, tinh xảo.
Ngoài đáp ứng nhu cầu trong nước còn được xuất khẩu.
Nhận định nào dưới đây là đúng về vai trò của các nghề thủ công trong đời sống, xã hội của cộng đồng dân tộc Việt Nam?
Sản phẩm chủ yếu phục vụ cho nhu cầu xuất khẩu.
Trở thành hoạt động kinh tế chính của người Kinh.
Góp phần quyết định nâng cao đời sống của người dân.
Sản phẩm của nhiều ngành nghề rất đa dạng, tinh xảo.
Nhận định nào dưới đây là không đúng về vai trò của các nghề thủ công trong đời sống, xã hội của cộng đồng dân tộc Việt Nam?
Sản phẩm chủ yếu phục vụ cho nhu cầu xuất khẩu.
Góp phần nâng cao đời sống kinh tế của người dân.
Sản phẩm của nhiều ngành nghề rất đa dạng, tinh xảo.
Ngoài đáp ứng nhu cầu trong nước còn được xuất khẩu.
Nhận định nào dưới đây là đúng về vai trò của các nghề thủ công trong đời sống, xã hội của cộng đồng dân tộc Việt Nam?
Sản phẩm chủ yếu phục vụ cho nhu cầu xuất khẩu.
Trở thành hoạt động kinh tế chính của người Kinh.
Góp phần quyết định nâng cao đời sống của người dân.
Ngoài đáp ứng nhu cầu trong nước còn được xuất khẩu.
Nội dung nào dưới đây là điểm tương đồng về tín ngưỡng, tôn giáo của người Kinh và cư dân các dân tộc thiểu số ở Việt Nam?
Đã và đang tiếp thu nhiều tôn giáo lớn trên thế giới.
Tổ chức nhiều nghi lễ cũng tế cầu mong con người khỏe mạnh.
Đều đang duy trì tín ngưỡng đa thần, vạn vật hữu linh.
Tổ chức nhiều nghi lễ cũng tế cầu mong vật nuôi tốt tươi.
Nội dung nào sau đây không phải là vai trò quan trọng trong canh tác lúa nước của người Kinh ở Việt Nam?
Là nguồn lương thực chính.
Đáp ứng nhu cầu trong nước.
Mặt hàng xuất khẩu quan trọng.
Chủ yếu hỗ trợ các nước nghèo.
Chủ yếu hỗ trợ các nước nghèo.
Điểm tương đồng về phong tục, tập quán, lễ hội của người Kinh và cư dân các dân tộc thiểu số ở Việt Nam là
không ngừng giao lưu, tiếp thu, phát triển văn hóa tiên tiến bên ngoài.
lễ hội chủ yếu được tổ chức với quy mô làng/bản và tộc người.
lễ hội được tổ chức tại cộng đồng làng, của vùng, quốc gia, quốc tế.
tổ chức nhiều nghi lễ cũng tế cầu mong cho cây trồng, vật nuôi tốt tươi.
Sản xuất nông nghiệp của người Kinh và các dân tộc thiểu số ở Việt Nam có điểm gì giống nhau?
Đều sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước.
Đều đánh bắt và nuôi trồng thủy – hải sản.
Đều canh tác lúa nước ở vùng có địa hình dốc.
Đều canh tác lúa nước ở vùng đồng bằng.
Khối đoàn kết dân tộc Việt Nam đã được hình thành từ
thời dựng nước Văn Lang – Âu Lạc.
khi giành được nền độc lập tự chủ.
khi thắng lợi 1000 năm Bắc thuộc.
khi giặc phương Bắc sang xâm lược.
Một trong những cơ sở hình thành khối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam là từ yêu cầu
giúp đỡ, chia sẻ nhau trong trong cuộc sống.
tập hợp lực lượng đấu tranh chống ngoại xâm.
tập hợp chống thú dữ khi cuộc sống còn sơ khai.
chế tạo công cụ lao động trong sinh hoạt hàng ngày.
Nhân tố nào sau đây quyết định thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng phát triển, bảo vệ tổ quốc hiện nay?
Truyền thống yêu nước nồng nàn của nhân dân Việt Nam
Sự liên kết chặt chẽ của các dân tộc trên đất nước Việt Nam.
Khối đại đoàn kết dân tộc ngày càng được củng cố và mở rộng.
Ý thức xây của toàn dân tham gia đấu tranh để bảo vệ Tổ quốc.
Khối Đại đoàn kết các dân tộc Việt Nam được thể hiện tập trung trong Mặt trận nào sau đây?
Măt trận nhân dân thống nhất Việt Nam.
Mặt trận dân tộc dân chủ Việt Nam.
Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam.
Mặt trận dân chủ thống nhất Việt Nam.
Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam mới ra đời có tên gọi là gì?
Hội phản đế nhân dân.
Hội phản đế Đồng minh.
Hội phản đế Đông Dương.
Hội phản đế Việt Nam.
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của Việt Nam, khối Đại đoàn kết dân tộc có vai trò như thế nào?
Rất quan trọng.
Đặc biệt quan trọng
Tương đối quan trọng
Tương đối đặc biệt.
Nhân tố quan trọng nào sau đây quyết định sự thành công các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm bảo về nền độc lập dân tộc ở Việt Nam?
Khối Đại đoàn kết dân tộc.
Tinh thần đấu tranh anh dũng.
Nghệ thuật quân sự độc đáo.
Sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt.
Nội dung nào sau đây phản ánh đúng quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong công tác dân tộc và chính sách dân tộc?
Kêu gọi toàn dân tham gia vào Mặt trận dân tộc.
Nghiêm cấm mọi hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.
Đề ra chủ trương chính sách hoạt động tôn giáo.
Đề ra chủ trương chính sách phù hợp từng thời kỳ.
Nội dung nào sau đây phản ánh đúng quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong công tác dân tộc và chính sách dân tộc?
Kêu gọi toàn dân tham gia vào Mặt trận dân tộc.
Nghiêm cấm mọi hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.
Đề ra chủ trương chính sách phù hợp từng vùng miền.
Đề ra chủ trương chính sách hoạt động tôn giáo.
Nội dung nào sau đây phản ánh đúng quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong công tác dân tộc và chính sách dân tộc?
Kêu gọi toàn dân tham gia vào Mặt trận dân tộc.
Nghiêm cấm mọi hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.
Đề ra chủ trương chính sách phù hợp từng địa phương.
Đề ra chủ trương chính sách hoạt động tôn giáo.
Nội dung nào sau đây phản ánh đúng quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong công tác dân tộc và chính sách dân tộc?
Kêu gọi toàn dân tham gia vào Mặt trận dân tộc.
Đề ra chủ trương chính sách phù hợp từng dân tộc.
Đề ra chủ trương chính sách hoạt động tôn giáo.
Nghiêm cấm mọi hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.
Những nguyên tắc nào sau đây là quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam trong việc xây dựng và phát triển khối đại đoàn kết dân tộc?
Đoàn kết, bình đẳng và tương trợ cùng phát triển.
Bình đẳng, hợp tác và giúp đỡ nhau cùng phát triển.
Đoàn kết, giúp đỡ nhau để vượt qua mọi khó khăn.
Hợp tác, tương trợ và giúp đỡ nhau trong cuộc sống.
Chủ trương của Đảng trong chính sách về kinh tế là
phát triển kinh tế miền núi, vùng dân tộc thiểu số.
phát triển kinh tế đồng bằng, vùng đông dân cư.
phát triển vùng kinh tế trọng điểm.
phát triển kinh tế vườn – ao – chuồng.
Chủ trương của Đảng trong chính sách về xã hội là
tập trung vùng đồng bào các dân tộc thiểu số
tập trung vùng đồng bào dân tộc Kinh.
tập trung vùng đồng bào các dân tộc ở trung du.
tập trung vùng đồng bào các dân tộc ở đồng bằng.
Yếu tố nào dưới đây không phải là cơ sở hình thành khối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam?
Yêu cầu trị thủy để phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Yêu cầu làm thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Yêu cầu tập hợp lực lượng chống giặc ngoại xâm.
Yêu cầu hợp tác và giúp đỡ nhau trong cuộc sống.
Nhân tố quan trọng, quyết định sự thành công trong các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam là
nghệ thuật quân sự độc đáo.
nhối Đại đoàn kết dân tộc.
tinh thần đấu tranh anh dũng.
truyền thống yêu nước.
Truyền thuyết nào sau đây chứng minh khối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam đã có từ thuở bình minh lịch sử?
Con rồng cháu Tiên.
Bánh chưng, bánh giầy.
Sự tích trầu cau.
Sơn tinh thủy tinh.
Ngày nay trong sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hóa và giữ gìn ổn định xã hội, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia, khối đại đoàn kết dân tộc có vai trò gì?
Củng cố an ninh quốc phòng.
Bảo vệ chủ quyền quốc gia.
Huy động sức mạnh toàn dân tộc.
Chống lại các thế lực thù địch.
Nội dung nào sau đây được quán triệt trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dân nhằm xây dựng khối Đại đoàn kết dân tộc?
Bình đẳng, hợp tác và giúp đỡ nhau cùng phát triển.
Đoàn kết, giúp đỡ nhau để vượt qua mọi khó khăn.
Hợp tác, tương trợ và giúp đỡ nhau trong cuộc sống.
Đoàn kết, bình đẳng và tương trợ cùng phát triển.
Quan điểm không đúng của Đảng và Nhà nước trong công tác dân tộc và chính sách dân tộc là đề ra chủ trương chính sách phù hợp từng
vùng miền
địa phương.
dân tộc.
đơn vị.
Nhà nước chủ trương phát triển kinh tế miền núi, vùng dân tộc thiểu số để từng bước khắc phục vấn đề nào sau đây?
Chênh lệch giữa các vùng, các dân tộc.
Tình trạng thiếu lương thực, thực phẩm.
Tình trạng lạc hậu về khoa học kỹ thuật.
Cơ sở hạ tầng phát triển không đồng bộ.
Dựa trên cơ sở nào để Đảng và Nhà nước Việt Nam thực hiện chính sách xã hội trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số?
Đặc điểm chung và đường lối riêng về trình độ phát triển kinh tế - xã hội.
Đặc điểm và đường lối riêng biệt về trình độ phát triển kinh tế - xã hội.
Đường lối chung và đặc điểm riêng về trình độ phát triển kinh tế - xã hội.
Đường lối và đặc điểm hài hòa về trình độ phát triển kinh tế - xã hội.
Lĩnh vực nào sau đây không phải là nội dung cơ bản trong chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước Việt Nam?
Kinh tế.
Văn hóa.
Xã hội.
Môi trường.
Nội dung bao trùm trong chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước Việt Nam hiện nay về văn hóa là xây dựng nền văn hóa
theo từng đặc điểm của vùng miền.
tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.
hài hòa trên nền tảng nhiều dân tộc.
trên nên nền tảng dân tộc Kinh
Khối đoàn kết dân tộc Việt Nam được hình thành dựa trên cơ sở nào sau đây?
Cùng xây dựng và phát triển đất nước.
Bảo vệ những giá trị tốt đẹp của dân tộc Việt.
Tập hợp lực lượng chống ngoại xâm.
Phát huy ảnh hưởng văn hóa ra bên ngoài.
Hiện nay cơ quan nào giữ vai trò cao nhất tập trung khối đại đoàn kết các dân tộc Việt Nam trong mặt trận thống nhất?
Mặt trận Dân tộc Thống nhất.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Mặt trận Dân tộc Dân chủ.
Mặt trận Dân chủ Việt Nam.
Ngày nay sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc tiếp tục được phát huy cao độ và trở thành nhân tố nào sau đây?
Động lực của công cuộc đổi mới toàn diện đất nước.
Nền tảng trong quá trình hội nhập khu vực và thế giới.
Cơ sở để phát triển kinh tế - xã hội và ổn định đất nước.
Tiền để của công cuộc đổi mới toàn diện và hội nhập.
Chính sách dân tộc của Đảng ta được xây dựng dựa theo những nguyên tắc nào sau đây?
Đoàn kết, tự chủ và tương trợ lẫn nhau để phát triển.
Đoàn kết, dân chủ và tương trợ nhau cùng phát triển.
Đoàn kết, bình đẳng và tương trợ cùng nhau phát triển.
Đoàn kết, nhất trí và tương trợ lẫn nhau để phát triển.
Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam hiện nay, Đại đoàn kết dân tộc được xem là
đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam hiện nay
nền tảng của quá trình hội nhập, giao lưu quốc tế hiện nay.
cơ sở để đổi mới toàn diện đất nước trong xu thế hiện nay.
động lực thúc đẩy tiến tình hội nhập khu vực và thế giới.
Nội dung nào sau đây không phải quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về chính sách dân tộc hiện nay?
Nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị và chia rẽ các dân tộc.
Các dân tộc có quyền dùng chữ viết và tiếng nói riêng.
Các dân tôc tộc có quyền gìn giữ bản sắc dân tộc mình.
Nghiêm cấm mọi hình thức tổ chức sinh hoạt tín ngưỡng.
“Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long là quần thể di tích gắn với lịch sử kinh thành Thăng Long, bắt đầu từ thời kì tiền Thăng Long (An Nam đô hộ phủ, thế kỉ VII) qua thời Đinh, Tiền Lê, phát triển mạnh dưới thời Lý, Trần, Lê sơ. Đây là quần thể kiến trúc đồ sộ, được các triều đại xây dựng trong nhiều giai đoạn lịch sử, là minh chứng cho sự phát triển rực rỡ của văn minh Đại Việt trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục. Năm 2010, Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa Thế giới. (Sách giáo khoa Lịch sử 10, bộ cánh diều, tr.68)
Thăng Long là kinh đô của nước Đại Việt qua nhiều triều đại phong kiến từ Đinh, Tiền Lê đến Lý, Trần, Lê sơ.
Những dấu tích để lại trong Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long là một cơ sở để tìm hiểu, nghiên cứu về văn minh Đại Việt.
Trung tâm Hoàng thành Thăng Long là một quần thể kiến trúc đồ sộ, còn nguyên vẹn đến ngày nay, được công nhận là Di sản văn hóa Thế giới
Kinh thành Thăng Long là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa Đại Việt trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục.
Năm 1048, nhà Lý bắt đầu dựng đàn Xã Tắc ở Thăng Long, đến nay còn di tích tại khu vực nút giao thông Ô Chợ Dừa (Đống Đa, Hà Nội). Việc tôn thờ thần Đất (Xã) và thần Lúa (Tắc) cho thấy triều đình rất coi trọng sản xuất nông nghiệp.
Trong các năm gặp nhiều thiên tai, dịch bệnh, triều đình miễn thuế cho dân,…nhà vua đích thân làm lễ để cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. (Sách giáo khoa Lịch sử 10, bộ kết nối tri thức với cuộc sống, tr.68)
Đàn Xã Tắc lần đầu tiên được xây dựng vào thế kỉ XI dưới vương triều nhà Lý.
Đàn Xã Tắc là một công trình kiến trúc tôn giáo tiêu biểu của văn minh Đại Việt.
Việc dựng đàn Xã Tắc là một biểu hiện chứng tỏ nhà nước rất quan tâm đến sản xuất nông nghiệp.
Đàn Xã Tắc là nơi thờ thần Đất và thần Lúa, đồng thời cũng là nơi nhà vua làm lễ để cầu mong cho sự phát triển của nông nghiệp.
Độc lập, tự chủ là nhân tố quan trọng của việc hình thành và phát triển nền văn minh Đại Việt. Vị thế độc lập về chính trị dẫn đến ý thức độc lập về văn hóa. Trải qua các triều đại Ngô, Đinh – Tiền Lê, Lý, Trần, Lê sơ,…, nền độc lập, tự chủ quốc gia tiếp tục được củng cố vững chắc. Đó là điều kiện thuận lợi để xây dựng một nền văn hóa với nhiều nét đặc sắc, tạo nên nền văn minh Đại Việt phát triển rực rỡ và toàn diện.
(Sách giáo khoa Lịch sử 10, bộ cánh diều, tr.66)
Văn minh Đại Việt được hình thành và phát triển dựa trên nền độc lập, tự chủ của quốc gia Đại Việt.
Tất cả các triều đại phong kiến Việt Nam đều có công chống giặc ngoại xâm, bảo vệ và củng cố vững chắc nền độc lập dân tộc.
Có nhiều nhân tố thúc đẩy văn minh Đại Việt có bước phát triển rực rỡ và toàn diện, trong đó độc lập, tự chủ là một nhân tố quan trọng.
Chỉ khi được độc lập về chính trị, cư dân Đại Việt mới có ý thức độc lập về văn hóa.
Trong quá trình hình thành và phát triển, người Việt đã tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn minh từ bên ngoài, đặc biệt là văn minh Trung Hoa (thể chế chính trị, luật pháp, chữ viết, tư tưởng Nho giáo, giáo dục, khoa cử,…); văn minh Ấn Độ (Phật giáo, nghệ thuật, kiến trúc,…); văn minh phương Tây (chữ viết, Thiên Chúa giáo,…) góp phần làm phong phú nền văn minh Đại Việt. (Sách giáo khoa Lịch sử 10, bộ cánh diều, tr.66)
Văn minh Đại Việt có sự kết hợp hài hòa giữa các giá trị của văn minh bản địa với các yếu tố du nhập bên ngoài.
Việc tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa từ bên ngoài là nhân tố quan trọng hàng đầu dẫn đến sự phát triển rực rỡ của văn minh Đại Việt
Văn minh Đại Việt đã tiếp thu thành tựu về tôn giáo của cả phương Đông và phương Tây.
Cư dân Đại Việt tiếp thu thành tựu về chữ viết duy nhất từ nền văn minh Trung Hoa.
“Về chữ viết, trên cơ sở tiếp thu chữ Hán của người Trung Hoa, người Việt đã sáng tạo ra chữ Nôm để ghi lại tiếng nói của dân tộc. Bên cạnh chữ Hán là văn tự chính thống dùng trong thi cử, một số triều đại đã có những chính sách khuyến khích và đề cao chữ Nôm (nhà Hồ, nhà Tây Sơn). Đến thế kỉ XVII, chữ Quốc ngữ được hình thành từ việc sử dụng, cải biến bảng chữ cái La – tinh để ghi âm tiếng Việt và từng bước phát triển, trở thành chữ viết chính thức của người Việt”. (Sách giáo khoa Lịch sử 10, bộ cánh diều, tr.76)
Chữ Nôm xuất hiện trước chữ Hán, là chữ viết do người Việt sáng tạo ra.
Chữ viết chính thức của người Việt hiện nay đã được ra đời từ thế kỉ XVII.
Một số triều đại phong kiến Việt Nam đề cao tinh thần dân tộc thông qua việc khuyến khích sử dụng chữ Nôm.
Chữ Nôm và chữ Quốc ngữ được sáng tạo ra đều trên cơ sở tiếp thu thành tựu về chữ viết của các nền văn minh bên ngoài.
“Tháng 3 [năm 1248], [nhà Trần] lệnh các lộ đắp đê phòng lụt, gọi là đê quai vạc, từ đầu nguồn đến bờ biển, để ngăn nước lũ tràn ngập.
Đặt chức Hà đê chánh phó sứ để quản đốc. Chỗ đắp thì đo xem mất bao nhiêu ruộng đất của dân, theo giá trả lại tiền. Đắp đê quai vạc là bắt đầu từ đó”.
(Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Hậu Lê, Đại Việt sử kí toàn thư, Tập 2, NXB Khoa học xã hội, HN, 1998, tr.21)
Đoạn tư liệu cung cấp thông tin về một số biện pháp của vương triều nhà Trần nhằm phát triển sản xuất nông nghiệp và thủ công nghiệp.
Điểm độc đáo của nhà Trần so với các triều đại phong kiến khác là đặc biệt quan tâm đến công tác đắp đê, trị thủy.
Hà đê chánh phó sứ dưới thời Trần là một cơ quan chuyên môn giúp nhà vua và triều đình quản lý việc đắp đê phòng lụt.
Việc đắp đê quai vạc từ đầu nguồn đến tận bở biển lần đầu tiên được tổ chức dưới vương triều nhà Trần
“Nhâm Ngọ, năm thứ tư [1042]… Ban “Hình thư”. Trước kia, việc kiện tụng trong nước phiền nhiễu, quan lại giữ luật pháp câu nệ luật văn, cốt làm cho khắc nghiệt, thậm chí có người bị oan uổng quá đáng. Vua lấy làm thương xót, sai Trung tư san định luật lệnh, châm chước cho thích dụng với thời thế, chia ra môn loại, biên thành điều khoản, làm thành sách “Hình thư” của một triều đại, để cho người xem dễ hiểu. Sách làm xong, xuống chiếu ban hành, dân lấy làm tiện”.
(Ngô Sĩ Liên và các sử thần triều Hậu Lê, Đại Việt sử kí toàn thư, Tập 1, NXB Khoa học xã hội, HN, 1998, tr.263)
Bộ luật Hình thư ra đời nhằm giải quyết những bất cập, hạn chế trong việc xét xử, kiện tụng trước đó.
Bộ luật Hình thư được ban hành vào thế kỉ XI dưới vương triều nhà Trần.
Hình thư là bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta và còn được lưu giữ nguyên vẹn đến ngày nay.
Bộ luật Hình thư được ban hành giúp cho việc xử án trong nước được rõ ràng và thuận lợi hơn.
Thế kỉ XI – XV: văn minh Đại Việt hình thành và phát triển toàn diện, gắn liền với các vương triều Lý, Trần, Hồ, Lê sơ. Phật giáo, Đạo giáo có ảnh hưởng mạnh mẽ trong giai đoạn đầu. Tính dân tộc được thể hiện rõ nét, đặc biệt là thời kì Lý, Trần. Từ thế kỉ XV, Nho giáo dần trở thành hệ tư tưởng chính thống, giáo dục phát triển, khoa cử từng bước trở thành phương thức tuyển chọn chủ yếu trong quan lại.(Sách giáo khoa Lịch sử 10, bộ cánh diều, tr.67 )
Thế kỉ XI đến thế kỉ XV là giai đoạn văn minh Đại Việt bước đầu được định hình và phát triển.
Dưới thời kì Lý, Trần, Phật giáo và Đạo giáo có ảnh hưởng mạnh mẽ trong nhân dân.
Từ thế kỉ XV, Nho giáo đã được du nhập vào nước ta và trở thành hệ tư tưởng chính thống.
Từ TK XI – XV, sự phát triển của giáo dục, khoa cử Đại Việt gắn liền với quá trình củng cố vị thế của Nho giáo.
Trong Chiếu dời đô, vua Lý Thái Tổ đã nói rõ dời chuyển kinh đô là một việc trọng đại “không thể theo ý riêng tự dời” mà để “mưu nghiệp lớn”, “làm kế cho con cháu muôn vạn đời, trên kính mệnh trời, dưới theo ý dân”. Vua Lý Thái Tổ lúc này đã có một con mắt đại ngàn, một tầm nhìn chiến lược vô cùng hệ trọng đối với vận mệnh lâu dài của dân tộc là chọn thành Đại La – nơi hội tụ đầy đủ mọi điều kiện về kinh tế, chính trị và xã hội làm kinh đô của một quốc gia thống nhất và thịnh vượng.
(Vũ Duy Mền (Chủ biên), Lịch sử Việt Nam, Tập 2 – Từ thế kỉ X đến thế kỉ XIV, NXB Khoa học xã hội, 2017, tr.154)
Khi lên ngôi, vua Lý Thái Tổ đã quyết định cho dời đô từ vùng núi non hiểm trở về trung tâm đồng bằng.
Thành Đại La – vốn là kinh đô của một số triều đại phong kiến độc lập của Việt Nam trước đó, là nơi hội tụ mọi điều kiện thuận lợi để phát triển trong điều kiện mới.
Việc dời đô của Lý Thái Tổ chủ yếu xuất phát từ nhu cầu phòng thủ, bảo vệ đất nước.
Việc Lý Công Uẩn rời đô ra Đại La (Hà Nội) đã mở ra thời kì phát triển rực rỡ của văn minh Đại Việt.
Bộ Quốc triều hình luật (gồm 722 điều) là bộ luật hoàn chỉnh nhất được thực thi từ thời Lê sơ đến thời Lê Trung hưng. Bộ luật này có những điều luật tiến bộ, ít thấy trong các bộ luật của các nước phương Đông đương thời. Tiêu biểu như các điều luật bảo vệ quyền lợi của người phụ nữ: con gái được quyền chia tài sản như con trai (Điều 388); nếu không có con trai thì con gái được quyền thừa kế (Điều 391); chia đôi tài sản cho cả vợ và chồng (Điều 374 và Điều 375),… (Sách giáo khoa Lịch sử 10, bộ kết nối tri thức với cuộc sống, tr.76)
Quốc triều hình luật là một bộ luật hoàn chỉnh và tiến bộ của nước ta dưới thời kì văn minh Đại Việt.
Quốc triều hình luật là bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta, nhưng chỉ được thực thi từ thời Lê sơ đến thời Lê Trung hưng.
Điểm chung của các Điều 388, 391, 374 và 375 trong bộ Quốc triều hình luật là bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và những người yếu thế trong xã hội.
Theo quy định của bộ Quốc triều hình luật, con gái có quyền thừa kế tài sản cùng với con trai.
