Worksheetsорман дакылдары
Total questions: 50
Worksheet time: 25mins
Екпе орман алқаптарының түрлері
селдіріңдер,алаңқайлар
Араласу схемалары
Құла далалар
Экзогенді
Орманмен қамтылған аумақ:
Ауыл шаруашылық жерлер
Екпелері қураған, Кептірілген батпақтар
Гидромелиоративті қор
Орман шымылдығы
Е.В. Алексеев – П.С. Погребняк бойынша өсу орны жағдайлары түрлерінің жіктелудегі гигротоптар:
селдіреңдер, алаңқайлар
экзогенді, ксерофитті
эндогенді, гидрофильді
ксерофильді,мезофильді,гидрофильді
Орманды молықтыру және орман өсіру кезінде орман екпелерін өсірудің жүйесі пайдаланылуы мүмкін:
Бастапқы орман ағаштары
Ауыл шаруашылық жерлер
Екпелері қураған
Гидромелиоративті қор
Орман өсіру аймағын зерттеудің беретін мәліметтері:
Орман сүрек тұқымдастарына әсер ететін факторлар
Ағаштардың тұқым қуалайтын ерекшеліктері
Сүрек тұқымдарын іріктеп алу
Араласу схемалары
Өсу орны жағдайларының типтерін және экономикалық мақсатқа лайықтылықты ескере екпе орман қоры алқаптарының әрқайсысы үшін анықталатын екпе орман жұмыстарының сипаты:
Орманды қалпына келтіру схемалары
Араласу схемалары
Тіршілігін жойған екпе ағаштары
Реконструкциялау
Орман сүрек тұқымдарына әсер ететін факторлар
Екпе орман қорын жан-жақты орманэкологиялық және орманшылық-технологиялық талдау .негізді жоспарлауға мүмкіндік береді:
Екпе орман алқабының күйі
Екпе ормандарын құру агротехникасын
Араласу схемалары
Географиялық ортаның жағдайлары
Ағаш түрлерін екпе орман алқабында орналастыру тәртібі:
Кулисалап, Звенолап
Шенберлеп
Ағашты-бұталы
Тығыз және сирек
Екпе орман алқабын жан-жақты талдау шаруашылықтың экономикалық және техникалық мүмкіндіктерін ескере, мүмкіндік береді:
Сүрек тұқымдарын өсіру әдісін,екпе ормандардың түрін таңдауға
Өрт қауіпсіздігін төмендету, Топырақты өңдеу жүйесін таңдауға
Қолайсыз жерлер мен құмды алаптарда ағаш өсіру
Сүрек тұқымдарының биоэкологиясы
Жоғары өнімділі екпе ағаштарын жасанды өсіруде өсімдіктер тіршілігі үшін қажетті факторлар
Жарық,қар
жылу,жел
көлеңке
жаңбыр
Жамылғы астындағы екпе ормандары арттыратын екпе ағаштарының қасиеттері:
Топырақты қорғау
Жанбырдан қорғау
Қоректік заттар
Жарықтың түсуі
Шымылдық астындағы екпелерге көлеңкеге төзімді ағаш түрлерін таңдап алады:
Қайын, Шренк
шырша самырсын емен
Балқарағай, Майқарағай
Кофе ағашы, Туя
Қазақстан жағдайларында екпе ағаштарының сәндік және санитарлық-гигиеналық қасиеттерін жақсарту үшін, рекреациялық аумақтардағы ормандарда пайдалануға қажетті тұқымдар:
Қарағай,Туя,Майқарағай
Долана, Алмұрт ағашы
Шырша, Алма ағашы
Шетен, Ұшқат, Емен
Бірінші кезекте игерілетін екпе орман қорындағылар:
Жамылғы астындағы екпе ормандарда
Жалпақ жапырақты ормандарда
Қылқан жапырақтылардың ағашы жаңа кесіліп кеткен жерлер
Топырағы тығызданған және қыртысты құла далаларда
Е.В.Алексеев – П.С.Погребняк бойынша өсу жағдайларының типін жіктеу сүлбесінің кестесі бойынша гигротоптар:
<variant>0 – өте құрғақ, 3 – ылғалды, 5 – сулы
0 – өте құрғақ, 2 – ылғалды, 5 – сулы
0 – өте құрғақ, 5 – ылғалды, 5 – сулы
2 – сулы
Е.В.Алексеев – П.С.Погребняк бойынша өсу жағдайларының типін жіктеу сүлбесінің кестесі бойынша трофотоптар:
А-борлар,В-суборлар,Д-грудылар
В- сугрудкалар
В - борлар
С - суборлар
Эдатоптың атауы трофотоптар мен гигротоптардың атауына сәйкес құрылады:
Д3 – жаңа құрылымды субор
А4 – өте құрғақ бор, В3 – ылғалды субор
А0 – өте құрғақ бор, В2 – жаңа құрылымды субор
С3 – ылғалды субор
Республикамыздың оңтүстік және оңтүстік-шығысында жоғары өнімді терек плантациясы екпесін құру үшін профессор П.П.Бессчётновтың ұсынған жергілікті селекция бойынша алынған теректің будан формаларына жатады:
Қазақстан, Қайрат, 62027-2
Қазақстан, Қайрат, 62025-1
Қазақстан,Қайрат,62027-1
Қазақстан, Қайрат, 62327-1
Жоғары өнімді екпе плантациясын құру үшін республиканың оңтүстік және оңтүстік-шығысында жергілікті селекция бойынша теректің буданды формаларын алған профессор П.П.Бессчётновтың терек түрлеріне өсіру ұсынылады:
Қайрат
Қазақстан
Болле, Делтатәрізді, Алжир
Ақмола
Орманды дала аймағының шоқ тоғайлы қайыңды ормандарындағы басты тұқымдар:
Жасыл шаған, Құмды шие
Ұсақ жапырақты жөке, майқарағай
Қаратерек, Сібір сағызқарағайы, Кәдімгі қарағай
Кәдімгі шетен, Қарағай, Емен
Орманды дала аймағының шоқ тоғайлы қайыңды ормандарындағы ілеспелі тұқымдар:
Қаратерек, Құмды шие, Алма ағашы
Сібір сағызқарағайы, Терек, Емен
Жасыл шаған,кәдімгі шетен,ұсақ жапырақты жөке
Кәдімгі қарағай, бал қарағай
Қостанай облысының аралдық қарағайлы ормандарындағы бұталар:
Алтын қарақат,Құмды шие,Дала шиесі.
Кәдімгі қарағай, емен, Көк терек, Жаңғақ ағашы
Жасыл шаған, Туя, Құмды шие
Ұсақ жапырақты жөке, Татар үйеңкісі
Дымқыл жалпақ жапырақты (емен) ормандарда өсірілетін тұқымдар:
Жалқын, Ақререк
Татар үйеңкісі,қарағай,емен.
Жөке, Жүйгүн, туя
Ұшқат, үйеңкі, жанғақ ағаштары
Қарағайлы ылғалды табиғи ормандарда негізінен кездесетін тұқымдар:
Қарағай.қайың,көктерек.
Кәдімгі шегіршін, Емен, Майқарағай
Жөке, Туя, Жүйгүн, Акация
Орман алмұрты, Жаңғақ, Терек ағашы
Солтүстік Тянь-Шаньнің таулы ормандарында аз бағалы екпе ағаштарды реконструкциялауда пайдаланылатын құнды тұқымдар:
Тұт ағашы,жөке ағашы.
Шаған, Жиде туысы, Аморфа туысы
Терек, тал, шырша
Емен, Сағызқарағай, Шырша
Еменді, еменді-қарағайлы сүрекдіңдерінің жамылғысындағы жалпақ жапырақты (емен) ормандарында ұсынылатын тұқымдар ассортименті:
Орман шамшаты, Шетен, Днепр шілігі
Казак аршасы, Емен, Туя
Шетен,аморфа,шетен ағашы.
Қызыл аю бадам, Жүзім туысы
Ағаш діңдерін кесіп және атпа тамырларын жойғаннан кейін ағаш түрін себу және отырғызу ұсынылады:
Құмды шие, Қызыл аю бадамы
Алтын қарақат
Татар ұшқаты
Балқарағай,шренк шыршасы,алмұрт.
Ағаш түрлерінің өзара әсерін реттеудің негізгі екпе орман және орманшылық тәсілдері болуы мүмкін:
күтіп баптау үшін кесу
дақылдар құрамына
екпе орман алқабының күйіне
бұтақтардан тазартылуы үшін
Өсімдіктер даму үрдісі кезінде қоршаған ортаға бөледі:
өміршең өнімдері,фитонцидтерді,органикалық заттар.
Кобальт, Молибден, қоректік заттар
Өміршең өнімдерді, Фитонцидтерді, минералды заттар
Өміршең өнімдерді, Фитонцидтерді, Органикалық заттар Минералдық заттар
Алдын-ала екпе ормандарының арқасында жүретін процестер:
Тұқымдардың қаланбайтын ауысымын алдын алу
Үлкен ағаштарының тамыр жүйелерінің бәсекелесі
Сүрек тұқымдарын өсіру әдісін
Екпе ағаштарының өнімділігі артады
Қазақстан жағдайында таза екпелерді мақсатты түрде келесі жағдайларда құрады:
Қостанай облысындағы құмдауытты өсетін қарағай ормандары мен Ертіс маңындағы жолақты қарағай ормандары
Кокшетау облысындағы құмдауытта өсетін қарағай ормандары мен Тянь-шань маңындағы жолақты қарағай ормандарында
Топырағы тығызданған және қыртысты алаңқай жерлер
Жартылай шөп баспаған құмды төмпешіктер мен шөл орманының сұр топырағы
Алдын-ала екпе ормандарының артықшылықтары:
Топырақты дайындауды механикаландыруды қолдану қиындығы
Екпе ормандарын құру мен өсіруіне шығындар азаяды
Орман астында болмаған алқаптарда орман өсіру
Үлкен ағаштарының тамыр жүйелерінің бәсекелесі
Алдын-ала екпе ормандарының кемшіліктері:
Отырғызылған екпе ормандарының сүрекдіңнің жамылғысы астында жарықпен аз қамтамасыз етілуі
Екпе ормандарын құру мен өсіруіне шығындар азаяды
Тұқымдардың қаланбайтын ауысымын алдын алу
Орман астында болмаған алқаптарда орман өсіру
Жасанды орман өсірудің нәтижелілігін анықтайтын дұрыс таңдау:
Екпе ормандардың түрі
Діңдердің нашар тазаруы
Машинаны тандау
Даланын суығы
Сирек екпе ормандарының жағымды жақтары:
Сұлбалардың тез жақындасуы
Екпе ормандарын құруға шығындардың кемуі
Ағаштардың діңдері бұтақтардан ерте және өте жақсы тазаруы
Сүрек тұқымдарының биіктікке өсуінің күшеюі
Агротехникалық күтімдердін көптігі
Сирек екпе ормандарының жағымсыз жақтары:
Агротехникалық күтімдердің көптігі,діңдердің бұтақтардан нашар тазаруы.
Отырғызатын материалдағы қажеттілігі кемуі
Екпе ормандарын құруға шығындардың кемуі
Күтім кесулері санының кемуі
Жиі екпе ормандарының жағымды жақтары:
Сұлбалардың тез жақындасуы,ағаштардың діңдері бұтақтардан ерте және өте жақсы тазаруы
Діңдердің бұтақтардан нашар тазаруы
Күтім кесулері санының кемуі
Діңдердің бұтақтардан нашар тазаруы
Отырғызатын орындарды орналастыру байланысы:
Өсіру режиміне,екпе орман алқабының күйіне
Дақылдарды өсіру әдісіне, Араласу схемалары
Алқап бірлігінде өсірілетін бұталар саны
Арамшөптердің едәуір жойылуы
Алқапта отырғызылатын орындарды орналастыруы сипаты әсер етеді:
Қатараралықтардағы сұлбалардың қабысу мерзімдеріне
Оңтайлы температуралық режімнің болуына
Топырақтың физикалық қасиеттерін жақсартуға
Алқап бірлігінде өсірілетін бұталар санына
Топырақ өңдеу түрін таңдау тәсілі келесі факторларға байланысты:
Климаттық жағдайға екпелерді отырғызу мезгіліне
Оттегінің жақсы енуі, Ауаның енуі
Тұқымдардың сапасы
Оңтайлы жарықтың болуы
Топырақ өңдеудің екпе орман алаңшасының категориясына байланыстылығы:
>«а» категориясы – бос жер, ашық жер, тегіс учаскелі жердің топырағын жаппай өңдеуге болады, «б» категориясы – кеспе ағаш, өртең, түбірлер саны 600 дана/га дейінгі жерлерде, топырақты жолақтап немесе қарықтап өңдейді, «в» категориясы – түбірлер саны 600 дана/га көп жерлерде топырақ өңдеу алаңшалап немесе қарықтап жүргізіледі
>«г» категориясы – кеспе ағаш, өртең, түбірлер саны 600 дана/га дейінгі жерлерде, топырақты жолақтап немесе қарықтап өңдейді
>«д» категориясы – бос жер, ашық жер, тегіс учаскелі жердің топырағын жаппай өңдеуге болады
>«е» категориясы – түбірлер саны 600 дана/га көп жерлерде топырақ өңдеу алаңшалап немесе қарықтап жүргізіледі
Топырақты дайындауға пайдалану техникасы болуы мүмкін:
Көктемгі жырту,күзгі өңдеу
Физикалық, Араласу схемалары
Географиялық дайындық
Механикалық, Химиялық, Құрама
Өсу орны жағдайына, топырақтың механикалық құрамына және шымдану дәрежесіне байланысты топырақ өңдеудің жүйелері қолданылады:
Сүдігер өңдеу,көктемгі жырту,қара пар
Алқапты тегістеу
Құрғату, Суландыру
Суландыру, Парға қалдыру
Қара пар жүйеде топырақ өңдеу жұмыстардан тұрады
Дискілі құралдармен топырақты 10-12см тереңдікте күзгі сыдыра жырту
Ерте күзде ылғал жабу мақсатында 2 ізбен тырмалау
Күзде парды 50-55 см тереңдікте сыдыра жырту
Дискілі құралдармен топырақты 20-30см тереңдікте күзгі сыдыра жырту
Қарықтап жыртудың құрылымы екі қайырмалы соқамен іске асырылады
ПЛП-135,ПКЛ-70, ПЛ-70
МЛУ-1А
СЛ-2М
ЛМД-81
Жолақтарды соқалармен өңдейтін жерлер:
Бұрында жыртылған жерлер
Нөльдік өңдеу
Жамылғы астындағы екпе ормандары
Микротөмендеу жер
Екпелерді себу әдісі арқылы табысты өсіру факторларға байланысты болады:
Тұқымның шығу тегі мен сапасына
Өте құнды түрлік құрамды жоғары өнімділі екпе ағаштарын құруға
Бұрын аумақта өспеген тұқымдарды өсіруге
Пайдаланылмайтын жерлерде ағаш өсіруге
Звенолар арасындағы қашықтық:
5 м
6 м
7 м
8 м
Звенолық орналастыру кезінде биотоптар бір біріне орналасады (м):
0,3, 0,4,0,5,
0,6
0,7
0,8
Тығыз және сирек алқа ағаш өсірудің артықшылығы мен кемшілігі:
Тығыз отырғызу кезінде бөрікбастар ерте тоғысады,ағаштар табиғи сиретіліп өсім баяулап,теңеседі.
Тығыздықтың артуынан сүрек қоры алдымен жоғарылап, артынан төмендейді. Сирек алқа ағашта сүрек қоры барлық уақытта артып отырады, 100-400 жастан кейін тығыз алқа ағаштың қоры айтарлықтай артады
Басты мақсатта кесу және аралық пайдалану кезінде сүрек қоры мен жалпы өндірістігі тығыз алқа ағашта сирекпен салыстырғанда артық болады, орташа 55-80 %;
Тығыз отырғызу кезінде бөрікбастар кеш тоғысады, ағаштар табиғи сиретіліп өсім баяулап, теңеседі
