WorksheetsАбайтану(теор. 1-30))
Total questions: 30
Worksheet time: 23mins
Хакім Абайдың ғылыми өмірбаяны және оның нұсқалары?
АҚЫНДЫҚ
ФИЛОСОФИЯЛЫҚ
ЛИРИКАЛЫҚ
АҒАРТУШЫЛЫҚ
Ақынның өмір сүрген ортасы мен сол кезеңдегі ел билеу жүйесін сипаттаңыз.
Ресей әкімшілігінің билігі
Қазақ хандарының билігі
Өсіп өнген,білімге құштар,текті әулеттен шыққан
Өсіп өнген,білімге құштар,қарапайым отбасынан шыққан
М.Әуезовтің абайтану ғылымына қосқан үлесі.
"Абай жолы" эпопеясы
Абай шығармаларын насихаттау
Ғылыми-зерттеу еңбектері
Абайтану ғылымының негізін қалау
Абайтану ғылымының М.Әуезовке дейінгі (алғашқы) кезеңі (1889- 1933 жж.) туралы тұжырымыңызды білдіріңіз.
Кәкітай Ысқақұлы Абайдың өлеңдерін жинап, 1909 жылы Санкт-Петербургте тұңғыш жинағын басып шығарды.
Абайдың идеяларын таратуда Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейхан, Міржақып Дулатұлы сияқты Алаш қайраткерлері үлкен үлес қосты. Олар Абайды қазақтың ұлттық жаңғыруының рухани көсемі ретінде бағаламады.
Абайдың идеяларын таратуда Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейхан, Міржақып Дулатұлы сияқты Алаш қайраткерлері үлкен үлес қосты. Олар Абайды қазақтың ұлттық жаңғыруының рухани көсемі ретінде бағалады.
Кәрім Ысқақұлы Абайдың өлеңдерін жинап, 1909 жылы Санкт-Петербургте тұңғыш жинағын басып шығарды.
Алаш арыстары және абайтану ғылымы
Алаш арыстары абайтанудың ғылыми негізін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды
Алаш арыстары абайтанудың ғылыми негізін қалыптастыруда маңызды рөл атқармады
Алаш арыстарының Абай мұрасын насихаттау мен зерттеуге қосқан үлесі абайтану ғылымының іргетасын қалады.
Абайтану ғылымының қалыптасуында Алаш қайраткерлерінің рөлі жоқ
Абайтанудың ғылымының екінші кезеңі (1934-1961 жж.).
Абайдың өмірі мен шығармашылығын кеңінен зерттеп, оған тарихи, әдеби және философиялық тұрғыдан талдау жасалынбады.
«Абай жолы» роман-эпопеясы (1942–1956)
Мұхтар Әуезовтің тікелей ықпалымен жүйелі зерттеулер жүргізіліп, Абайдың шығармашылық мұрасын терең әрі ғылыми тұрғыда тану процесімен ерекшеленеді.
1945 жыл: Абайдың 100 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО көлемінде аталып өтті. Осыған орай, бірнеше ғылыми мақалалар мен зерттеулер жарық көрді. 1945 жыл: Абайдың 100 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО көлемінде аталып өтті. Осыған орай, бірнеше ғылыми мақалалар мен зерттеулер жарық көрді.
Абайтану ғылымының М.Әуезов дәуірінен кейінгі (үшінші) кезеңі (1961 ж. бастап қазіргі кезеңге дейін) туралы пікіріңізді білдіріңіз.
Абай атындағы музейлерді жаңарту және цифрландыру жұмыстары қолға алынды.(2021 жыл)
2020 жыл: Абайдың 175 жылдық мерейтойы мемлекеттік деңгейде кең көлемде аталып өтті. Бұл мерейтойда көптеген халықаралық конференциялар, көрмелер мен ғылыми жобалар ұйымдастырылды.
Абай шығармалары әлемдік деңгейде насихатталып, халықаралық зерттеу нысанына айнала бастады.
1995 жыл: Абайдың 150 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО аясында аталып өтті. Бұл Абай мұрасын халықаралық деңгейде таныстырудың маңызды оқиғасы болды.
Хакім Абайдың қара сөздерінің тақырыбы, олардың тағылымдық мәні.
Ұлттық тәрбиенің негізі,Адамгершілік құндылықтарды насихаттау,Ғылымға шақыру,Өзгеріс пен жаңғыруға үндеу,Дін мен философия сабақтастығы
Адамгершілік, мораль және рухани құндылықтар,еңбек, ғылым және білім,қазақ халқының мінезі мен ұлттық болмысы,қоғам және заман туралы ойлар,дін және Алланы тану
дамгершілік, мораль және рухани құндылықтар,еңбек, ғылым және білім, қазақ халқының ұлттық болмысы,қоғам және заман туралы ойлар,дін және Алланы тану
Ұлттық тәрбиенің негізі,Адамгершілік құндылықтарды насихаттау,Білім мен ғылымға шақыру,Өзгеріс пен жаңғыруға үндеу,Дін мен философия сабақтастығы
Ойшылдың қара сөздерінлегі адамгершілік идеясы, тәрбие мәселесі
Абай Құнанбайұлының қара сөздерінде адамгершілік идеясы мен тәрбие мәселесі ерекше орын алмады. Ақын өз заманындағы қоғамның кемшіліктерін ашық сынап, халықты рухани және интеллектуалдық тұрғыдан жетілуге шақырмайды.
Ар мен намыс,Әділеттілік пен шыншылдық,Мейірімділік пен қайырымдылық,Жауапкершілік пен адалдық
Білім мен ғылымды дәріптеу,Еңбек тәрбиесі,Рухани тәрбие,Жаман әдеттерден арылу,Тәрбиенің қоғамдық мәні
Жеке тұлғаны қалыптастыру,Қоғамдық дамуды қамтамасыз ету,Өзін-өзі тәрбиелеу және кемелдену,Уақыттан тыс құндылықтар
Абайдың лирикасы (табиғат, махаббат, әлеуметтік, философиялық лирикасы).
Абай табиғатты адам өмірімен тығыз байланыстырып, оны жанды образдар арқылы суреттейді. Табиғат оның лирикасында әсемдіктің, өмірдің және адамның көңіл-күйінің символы ретінде көрінеді.
Абай махаббат тақырыбын нәзік әрі шынайы сезімдер арқылы бейнелеген. Оның махаббат лирикасында адамның жан дүниесі мен жүрек тебіренісі шебер суреттеледі
Абайдың әлеуметтік лирикасы оның халқына деген сүйіспеншілігі мен жанашырлығынан туған. Ол қазақ қоғамының әлеуметтік мәселелерін терең қозғап, кемшіліктерді ашық сынады.
Абай философиялық лирикасында адамның өмір сүру мәнін, рухани кемелденуді, адам мен табиғаттың үйлесімділігін терең ойшылдықпен суреттейді.
Хакім Абайдың «Толық адам» ілімі
Үш қасиеттің үйлесімі: Ақыл, Қайрат, Жүрек
Адамның рухани және адамгершілік кемелденуі,Талап, еңбек, терең ой
қазақ халқының ғана емес, жалпы адамзаттың рухани дамуына арналған ұлы мұра. Оның адамгершілік құндылықтары, рухани кемелдену жолдары қазіргі заманда да өзекті
қазақ ойшылының философиялық және этикалық көзқарастарының ең биік шыңы. Бұл ілім адамның кемелдікке жету жолын, рухани және адамгершілік негіздерін сипаттайды.
Ойшыл туындыларындағы «жүрек культі» мәселесі.
адамның ішкі жан дүниесінің, рухани қасиеттерінің және адамгершіліктің негізгі көзі деп бағалайды.
Жүрек – рухани әлемнің, адамгершіліктің және әділдіктің қайнары. Абай жүрек арқылы адамның ішкі жан дүниесін түсінуге, өзін-өзі тәрбиелеуге және қоғамға үлес қосуға үндемейді.
жүрек тек физикалық орган емес, ол адамның жан дүниесін, мейірімділігін, әділеттілігін және адамгершілігін айқындайтын негізгі күш.
Абай жүректі Алланы танудың негізгі құралы деп санайды. Оның 38-қара сөзінде Алланы тану мен сүю жүректің таза болуына байланысты деп көрсетіледі.
Ғалым Мекемтас Мырзахметұлы және абайтану ғылымы.
Абайдың шығармашылық мұрасын зерттеу
«Толық адам» ілімін зерделеу
«Абай және Шығыс»,«Абайдың адамгершілік мұрасы»,«Абайтану тарихы» еңбектері
Абай мұрасын насихаттау
Ғалым Қайым Мұхамедханұлы және абайтану ғылымы (Абайдың ақын шәкірттері).
Шәкәрімді Абай дәстүрін жалғастырған ең көрнекті тұлға ретінде қарастырмады.
Абайдың ақын шәкірттері туралы ілімді қалыптастыру
кеңестік дәуірдегі идеологиялық қысымға қарамастан, Абайдың шығармашылығын және оның шәкірттерін зерттеуден бас тартқан жоқ.
Репрессиядан кейін ақталған Қайым Мұхамедханұлы өзінің зерттеулерін тоқататты
Абай нәр алған үш рухани арналар
адам бойындағы надандық қасиетері
қазақтың халықтық дәстүрі
шығыстық әдебиет пен мәдениет
батыстық философия мен ғылым
Абай және Әл-Фараби шығармаларындағы үндестік.
Абай мен Әл-Фараби білім мен ғылымды адамзаттың рухани және материалдық дамуының негізгі тетігі ретінде қарастырмайды.
Абай мен Әл-Фараби үшін әділет – жеке адамның да, қоғамның да рухани және материалдық дамуының іргетасы.
Абай мен Әл-Фараби адамның рухани-адамгершілік жетілуін негізгі мақсат деп танып, бұл жетістіктің кілті ретінде білім мен ізгілікке ерекше мән береді.
Абай мен Әл-Фараби адамзаттың бірлігін, татулық пен ынтымақты ұлықтап, рухани үйлесімділікке жетуге шақырмады.
Абай шығармаларындағы жалпыадамзаттық рухани құндылықтар (өлеңдері, қара сөздері негізінде).
Білімге ұмтылу және ғылымның маңызы,Әділет және адамгершілік қағидалары
Адамзаттың бірлігі мен сүйіспеншілігі,Махаббат пен мейірімділік,Табиғат пен адам үйлесімділігі
Жалқаулық және еңбекқорлықтың пайдасы,күйбең тіршілік
Жасампаздықтың көмегімен пайдалы іс істеуге болатынын,ең жақсына тек өзіңе пайдалану қажет
Ойшылдың қара сөздеріндегі білім-ғылым мәселелері.
Ғылымның пайдасы мен зияны,Білімге ұмтылу – адамның басты міндеті
Тәрбиенің біліммен байланысы,Надандықты қолдау
Ғылымның пайдасы мен оны дұрыс қолдану,Білімге ұмтылу – адамның басты міндеті
Тәрбиенің біліммен байланысы,Надандықты сынау
Ақын өлеңдеріндегі білім-ғылым тақырыбы.
Білімнің пайдасы мен рухани құндылықтар,Білімге жету жолындағы кедергілер
Ақыл, еңбек және ғылым – өркендеудің негізі
Надандықты сынау және білімнің артықшылығы
Білім мен ғылым – адамның рухани жетілуінің негізі
Ақын өлеңдеріндегі адамгершілік тақырыбы.
Жалпыадамзаттық құндылықтар,Адамгершілікке кері қасиеттерді сынау
Ар-намыс және қанағат,Мейірімділік пен рақымшылдық
Әділетсіз және жаңа өмір,Көңілді көтеру тәсілдері
Әділдік пен адалдық,Адамгершілік – рухани жетілудің негізі
Абай және Алаш қайраткерлері.
Алаш қайраткерлері Абайды ұлттың рухани ұстазы деп танып, оның шығармаларын өз идеологияларының қайнар көзі ретінде қарастырды.
Абайдың отаршылдықты, надандықты сынаған өлеңдері Алаш қозғалысының басты ұстанымына сай келді.
Абайдың еңбектерін қазақ әдебиетінің шыңы деп бағалады
Абай мен Алаш зиялыларының еңбектері арасында қоғамды жаңғырту мен өркениетке жетелеу идеялары үндеспейді
Абай және «Құтты білік» дастаны.
Әділеттілік екі ақынның да шығармашылығында адамзат қоғамының өркендеуі үшін басты құндылық ретінде көрініс табады.
Жүсіп Баласағұн мен Абай білім мен ақылға ерекше көңіл бөліп, оның қоғамдағы рөлін насихаттай алмайды.
адамның қоғамдағы орны оның тәрбие мен моральдық қасиеттеріне байланысты екенін көрсетеді.
Олар қанағатты адамды кемелдендіретін басты қасиет деп біледі.
Абайдың «ыстық қайрат», «нұрлы ақыл», «жылы жүрек» ұғымдары.
«Ыстық қайрат» – Еңбек пен жігердің қайнары,«Нұрлы ақыл» – Парасаттылықтың негізі,«Жылы жүрек» – Мейірім мен адамгершілік»
«Ыстық қайрат» – Парасаттылықтың негізі,«Нұрлы ақыл» –Еңбек пен жігердің қайнары,«Жылы жүрек» – Мейірім мен адамгершілік»
«Ыстық қайрат» – Еңбек пен жігердің қайнары,«Нұрлы ақыл» – Мейірім мен адамгершілік»,«Жылы жүрек» – Парасаттылықтың негізі
«Ыстық қайрат» – Мейірім мен адамгершілік»,«Нұрлы ақыл» – Парасаттылықтың негізі,«Жылы жүрек» – Еңбек пен жігердің қайнары
М.Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясының абайтану саласындағы рөлі.
Абайдың өлеңдері мен қара сөздерінде көтерілген идеялар романның негізгі өзегі бола алмады.
Абайды тұлға ретінде тану үшін терең негіз
Абай заманының тарихи-мәдени келбетін, оның ойларының өзектілігін жан-жақты ашып берді.
«Абай жолы» романы Абай шығармашылығын жаңа қырынан тануға мүмкіндік бермейді
Абай аудармалары және оның қазақ әдебиетіндегі алатын орны
Абай әлем әдебиетінің көрнекті өкілдерінің туындыларын аудару арқылы қазақ оқырмандарына философиялық, адамгершілік, эстетикалық құндылықтарды ұсынды
«Евгений Онегин»,«Жартас» («Из Гёте»), «Теректің сыйы» («Дар Терека»), «Бородино» және т.б.
«Евгений Онегин»,«Герой нашего времени»,«Жартас» («Из Гёте»), «Теректің сыйы» («Дар Терека»), «Бородино» және т.б.
Абайдың аудармалары моральдық және адамгершілік құндылықтарды насихаттайтын құрал болды.
Абай шығармаларындағы еңбек және кәсіп тақырыбы.
Абайдың еңбекті дәріптейтін өлеңдері қазақ қоғамындағы жалқаулық пен надандыққа қарсы бағытталған
Абайдың еңбекті дәріптейтін өлеңдері қазақ қоғамындағы жалқаулық пен надандыққа бағытталған
Абай еңбек пен білімді қатар дәріптеді. Ол нағыз пайдалы еңбек білім мен ғылымға негізделуі тиіс деп есептеді.
Абай білімді ғана дәріптеді. Ол нағыз пайдалы білім мен ғылымға негізделуі тиіс деп есептеді.
Абай және «үш таным», «үш ғылым» мәселелері (38-қара сөзі негізінде)
Алланы тану,Өзін тану,Дүниені тану
Ғылымхал,Иманигүл,Ақыл ғылымы
философиялық және рухани мұрасының негізгі тіректерінің бірі
Абайдың бұл ұғымдары бүгінгі күні де адамзат баласының жан-жақты дамуына және рухани жаңғыруына жол көрсетпейді.
Абай ұғымындағы «хакім» және «ғалым» (38-ғақлиясы/қара сөзі негізінде) ұғымдары.
Абайдың «хакім» және «ғалым» туралы идеялары бүгінгі заманда өзекті емес
Абайдың түсіндіруінше, ғалым – ғылымды игерген, білім жинаған адам. Ғалым ақиқатты зерттеуші ретінде қоғамда маңызды рөл атқарады.
Абай «хакім» ұғымын ғалымнан жоғары қояды. Хакім – тек білім жинап қоймай, оны адамзаттың рухани және материалдық игілігіне жұмсайтын дана тұлға.
Ғалым білім іздеуші мен таратушы ретінде маңызды болса, хакім сол білімді даналықпен адамзат игілігіне қолданбайтын тұлға.
Абай шығармаларындағы ұлттық болмыс мәселелері.
Абайдың шығармалары ұлттық бірегейлікті сақтай отырып, жаһандық өркениеттен алшақтаудың негізін көрсетеді.
Абай өзінің өлеңдерінде («Қалың елім, қазағым», «Сегіз аяқ») және қара сөздерінде ашық көрсетті. Ол халықты еңбекқорлыққа, білімге, өзін-өзі дамымауға шақырды.
Абайдың түсінігінде, ұлттық болмыс – халықтың рухани әлемін, өмір сүру салтын, дәстүрін, әдет-ғұрпын және қоғамдағы орнын сипаттайтын кешенді ұғым. Ол ұлттың ерекшеліктерін сақтай отырып, заман талабына сай дамуы керектігін баса айтпады.
Абай Құнанбайұлы қазақ халқының рухани, мәдени, және әлеуметтік болмысының ерекшеліктерін терең зерттеп, өз шығармаларында ұлттық болмыстың негізгі мәселелерін көтерді. Оның шығармалары қазақ халқының рухани жаңғыруына, ұлттық сананы қалыптастыруға, ұлттың даму жолдарын іздеуге бағытталған.
«Абай және ХХІ ғасырдағы Қазақстан».
Абай Құнанбайұлының шығармашылығы мен идеялары ХХІ ғасырдағы Қазақстан үшін рухани және интеллектуалдық жаңғырудың маңызды негізі болып табылады. Абайдың адамгершілік, білім, еңбек, әділет, ұлттық болмыс туралы ойлары бүгінгі Қазақстан қоғамының әлеуметтік және рухани мәселелерін шешуде ерекше өзектілікке ие.
ХХІ ғасырдағы Қазақстан «білім экономикасын» дамытуда, Абайдың бұл идеялары ұлттық білім беру жүйесінің негізіне айналуы тиіс.
ХХІ ғасырдың жастары үшін Абай үлгі бола алады. Ол жастарды адамгершілікке, білімге және өзін-өзі дамытуға шақырды.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Абай және ХХІ ғасырдағы Қазақстан» мақаласында көрсетілгендей, Абайдың мұрасы жаңа Қазақстанның идеялық тұғырнамасының негізі бола алады.
