trí tuệ

văn minh

 xã hội

đẳng cấp

Chữ viết, nhà nước.

Tín ngưỡng, tôn giáo.

Công cụ bằng đá.

Nguyên tắc công bằng.

 trong tiến trình lịch sử.

sau khi đã có chữ viết.

sau khi xuất hiện nhà nước

trong các cuộc chiến tranh.

Đều mang đậm bản sắc riêng của tộc người và có tính khép kín

Đều phản ánh những tiến bộ vượt bậc về khoa học học và kĩ thuật

Đều là những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo nên

Đều bắt đầu xuất hiện khi con người biết sử dụng công cụ bằng sắt

Văn minh ra đời trước văn hóa và hoàn toàn độc lập với văn hóa

Văn minh chỉ xuất hiện khi con người biết chế tạo công cụ lao động

Văn minh xuất hiện đồng thời với sự xuất hiện con người trên trái đất

Văn minh chỉ được sáng tạo trong thời kì phát triển cao của xã hội

Có tiêu chuẩn cơ bản để nhận diện là nhà nước

Ra đời trước văn hóa và tồn tại độc lập với văn hóa

Ra đời sau văn hóa và có liên hệ chặt chẽ với văn hóa

Là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo

Hi Lạp

Rô-ma

Ấn Độ

La

Trường Giang

Hoàng Hà

Sông Hằng

sông Nin

Châu Phi

Châu Á

Châu Âu

Châu Mĩ

La-tinh

Hán Nôm

tượng hình

Quốc ngữ

Nhu cầu ghi chép và lưu trữ những gì đã diễn ra

Nhu cầu của sản xuất nông nghiệp đúng thời vụ

Nhu cầu sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật

Nhu cầu đo đạc lại ruộng đất theo định kì hàng năm

Phản ánh trình độ tư duy cao của cư dân Ai Cập.

Tạo cơ sở cho sự ra đời của chữ La – tinh sau này.

Tạo cơ sở để cư dân Ai Cập cổ đại hội nhập quốc tế.

Phản ánh sự phát triển cao độ của nhà nước chuyên chế.

Tôn giáo

Toán học

Tín ngưỡng

Chữ viết

sáng tác văn học

 hội nhập quốc tế 

đo đạc ruộng đất

phân chia đẳng cấp

 nhu cầu sản xuất trong nông nghiệp.

nhu cầu tính toán trong xây dựng

 nhu cầu ghi chép và lưu trữ thông tin.  

 nhu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng

Nhu cầu sáng tác văn học nghệ thuật

Nhu cầu tính toán trong xây dựng

Nhu cầu phát triển sản xuất nông nghiệp

Nhu cầu phát triển thương nghiệp

Thiên văn

Y học

Văn học

Kiến

La Mã

Trung Quốc

Hy Lạp

Ai Cập

Thể hiện trí tuệ và sự sáng tạo vĩ đại của cư dân Ai Cập

Tạo tiền đề cho sự phát triển của văn minh Ai Cập sau này

 Tạo cơ sở cho sự phát triển văn minh nhân loại trên nhiều mặt

Chứng tỏ sự phát triển rực rỡ và toàn diện của văn minh Ai Cập

sông Hằng

sông Nin

sông Hoàng Hà

sông Trường Giang

Châu Phi

châu Á

châu Âu

châu Mỹ

La-tinh

Hán

Phạn

Nôm

Đông Nam Á

Đông Bắc Á

Mĩ La-tinh

Đông Nam Âu

Kiến trúc

Điêu khắc

Tín ngưỡng

Văn học

 Kinh Vê - đa.

Tây du kí

 Ra – ma – y – a - na.

Ma – ha – bha – ra - ta.

Mianma.

Ấn Độ.

Anh.  

Pháp

Hồi giáo

Phật giáo

Hindu giáo

Bà La Môn giáo

Hồi giáo

Phật giáo

Hindu giáo

Bà La Môn

Hồi giáo

Phật giáo

Hindu giáo

Bà La Môn

pháo đài

lăng mộ

chùa hang

thánh

Văn học

Y học

Toán học

Kiến trúc

Ai Cập

Ấn Độ

Trung Quốc

Lưỡng Hà

Kiến trúc

Điêu khắc

Y học

Toán học

Phật giáo, Đạo giáo.

Phật giáo, Hin-đu giáo.

 Thiên Chúa giáo, Hồi giáo.

Phật giáo, Hồi giáo.

 Đông Bắc Á. 

Trung Đông.

Đông Nam Á.

Tây Á.

Ai Cập.

Trung Quốc.

 Ấn Độ.

La Mã. 

Lăng Ta – giơ Ma - han

Vạn lí trường thành.

 Kim tự tháp.

 Hoàng thành Thăng Long

 Theo chế độ quân chủ lập hiến   

Hình thành gắn với các dòng sông lớn

Xây dựng được nhiều kim tự tháp

Hình thành gắn với các cuộc chiến tranh

sớm sáng tạo ra chữ viết riêng của mình 

kĩ thuật ướp xác và xây dựng kim tự tháp

 xây dựng được chế độ dân chủ cộng hòa

nơi khởi nguồn và phát triển của Phật giáo

Y học

Tư tưởng

Kiến trúc

Sử

Toán học.

Kĩ thuật in.

Văn học.

Sử học.

Là nơi khởi nguồn của nhiều tôn giáo lớn.

Thành tựu phong phú, đa dạng trên nhiều mặt

 Có nền kinh tế nông nghiệp là chủ đạo.

Sớm tạo ra chữ viết riêng của dân tộc mình

Có ảnh hưởng đến văn minh của nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Tạo cơ sở và nền tảng cho sự phát triển của văn hóa Ấn Độ sau này

Chứng minh sự sáng tạo phi thường của cư dân Ấn Độ cổ trung đại

Tạo cơ sở cho sự hình thành và phát triển của văn minh Phục Hưng

đóng góp cho sự phát triển của văn minh thế giới  

 ảnh hưởng sâu rộng đến văn minh Đông Nam Á

 tạo tiền đề cho sự phát triển của văn minh Hi Lạp

tạo cơ sở thúc đẩy xu thế toàn cầu hóa phát triển

Sông Ấn 

Sông Hoàng Hà    

Sông Nin

 Sông Hằng

 Châu Phi

Châu Á

Châu Âu

Châu Mĩ

chữ Nôm 

 chữ Phạn

chữ Kim văn

chữ La – tinh

Chữ Tiểu triện  

Chữ Đại Triện

 Chữ Lệ thư

Chữ Giáp cốt

Tiếp thu sáng tạo thành tựu chữ viết bên ngoài

Ảnh hưởng đến tất cả các quốc gia trên thế giới

Tạo nền tảng cho hệ chữ viết La – tinh ngày nay

Chữ viết nhiều lần được chỉnh lý và phát triển

Ấn Độ

Ai Cập

Việt Nam

Hi Lạp

Tiểu thuyết

Thơ Đường

Truyện ngắn

Phóng sự

Tiểu thuyết chương hồi

Ca dao, tục ngữ  

 Truyện ngắn, phóng sự

thơ ca, phú, kịch

 l-li-át.  

Tây du kí.

 Hồng lâu mộng

Thủy hử.

Tây du ký, Thuỷ hử, Hồng lâu mộng, Liêu trai chí dị.

Tây du ký, Thuỷ hử, Đông Chu liệt quốc, Tam quốc diễn nghĩa.

Tây du ký, Kim Vân Kiều, Hồng lâu mộng, Tam quốc diễn nghĩa.

Tây du ký, Thuỷ hử, Hồng lâu mộng, Tam quốc diễn nghĩa.

Tây du kí  

Hồng lâu mộng

 Kinh Thi 

Thủy hử

Châu Âu

 Châu Phi

 Châu Mĩ

Châu Á

Phật giáo

 Đạo giáo

 Hồi giáo

Thiên chúa giáo

Đạo giáo

Phật giáo

Nho giáo

Hồi giáo

Rô – ma

Nhật Bản

Ai Cập

La Mã

 Tạo cơ sở phát triển cho nền văn minh phương Tây.

Nền tảng tư tưởng của chế độ quân chủ Trung Hoa.

Thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của thương nghiệp.

Tạo cơ sở cho sự phát triển của khoa học kĩ thuật.

 Hệ tư tưởng của giai cấp thống trị thời phong kiến.

 Góp phần đào tạo nhân tài phục vụ cho đất nước.

Giáo dục nhân cách, đạo đức cho con người.

Thúc đẩy sự phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa.

I – li – át

Ra – ma – y – a – na

Sử ký

Đại Việt sử ký toàn thư

Là quê hương của một số tôn giáo lớn

Tiếp thu sáng tạo chữ viết từ bên ngoài.

Có nền kinh tế thương nghiệp là chủ đạo.

Đều thiết lập chế độ quân chủ lập hiến.

 chinh phục vũ trụ.

 sản xuất thủ công nghiệp.

sản xuất nông nghiệp.

 ngành thiên văn học.

Có nền kinh tế nông nghiệp là chủ đạo

Thành tựu văn minh đa dạng, phong phú

 Lấy Nho giáo là hệ tư tưởng chính thống 

 Sớm sáng tạo ra chữ viết riêng của dân tộc

Ảnh hưởng mạnh đến một số quốc gia ở khu vực châu Á

Đóng góp to lớn cho sự phát triển của văn minh thế giới

Nhiều phát minh kĩ thuật được ứng dụng rộng rãi ở châu Âu

Tạo tiền đề để Trung Quốc phát triển theo con đường tư bản

Trung Quốc.

Hy Lạp- La Mã. 

Ấn Độ.

Ai Cập.

Mi-nô-an.

I-ta-li-ốt.

A-kê –an.

Ê-tơ-ru-Xcơ

 chủ nô và thợ thủ công.

nông dân và thợ thủ công

 chủ nô và nô lệ

nông dân và thương nhân

nông nghiệp, thủ công nghiệp

 nông nghiệp, thương nghiệp

 lâm nghiệp, ngư nghiệp

thủ công nghiệp, thương nghiệp

 Ấn Độ. 

 Lưỡng Hà.

Trung Quốc.

Hy Lạp – La Mã

Đức.

Anh

Hy Lạp-La Mã

Pháp

 Thần thoại, thơ, văn xuôi, kịch.

Kí sự, thần thoại, truyện cười.

 Văn học dân gian, truyện ngắn.

Tiểu thuyết, thơ ca, kịch

Hy Lạp

La Mã

Ai Cập

Trung

Chính quyền La Mã chính thức công nhận Cơ Đốc giáo.

 Các cuộc đấu tranh của nô lệ và dân nghèo bùng nổ.

Đại hội thể thao Pa-na-thê-nai-a tại A- ten.

Đại hội Ô-lim-píc theo định kì 4 năm 1 lần.

Nhiều núi và cao nguyên

Đất đai khô rắn, không màu mỡ

 Bờ biển dài, nhiều vũng, vịnh với các thương cảng

Không có nhiều đồng bằng rộng lớn để trồng lúa

Nghề nông trồng lúa tương đối phát triển.

Nền sản xuất thủ công nghiệp phát triển cao

Hoạt động thương mại rất phát đạt

Thể chế dân chủ tiến bộ

Trái Đất có hình đĩa dẹt và Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời.

Trái Đất có hình quả cầu tròn và Mặt Trời chuyển động quanh Trái Đất

 Trái Đất có hình quả cầu tròn và Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời

Trái Đất có hình đĩa dẹt và Mặt Trời chuyển động quanh Trái Đất

ý thức hệ phong kiến, giáo lí của Giáo hội Cơ Đốc mang nặng những quan điểm lỗi thời.

tầng lớp tư sản mới ra đời có thế lực về kinh tế xong lại chưa có địa vị xã hội tương ứng

con người bước đầu có những nhận thức khoa học về bản chất của thế giới xung quanh

 sự xuất hiện trào lưu Triết học Ánh sáng thế kỉ XVIII đã tạo tiền đề cho phong trào

Gắn liền với cuộc đấu tranh giữa hai trường phái chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm.

Hy Lạp – La Mã là quê hương của triết học phương Tây với nhiều nhà triết học nổi tiếng.

Là nền tảng cho nhiều thành tựu về tư tưởng, tri thức phương Tây thời cận và hiện đại.

 Ra đời và phát triển trong bối cảnh các cuộc đấu tranh của nô lệ, dân nghèo diễn ra mạnh mẽ

cổ đai Hy Lap - La Mã

 Phục hưng đầu cận đại

phương Tây hiện đại

 phương Đông cổ đại.

Khôi phục tinh hoa văn hóa của Hi Lạp – La Mã cổ đại

Chống lại tư tưởng, văn hóa lạc hậu của Giáo hội Kitô và phong kiến

Đề cao giá trị con người, quyền tự do cá nhân và tri thức khoa học

Xây dựng nền văn hóa mới, phù hợp của giai cấp tư sản

khôi phục lại những gì đã mất của văn hóa phương Đông cổ đại.

khôi phục lại tinh hoa văn hóa của các quốc gia cổ đại phương Đông.

phục hưng lại các giá trị văn hóa của nền văn minh Hy Lạp- La Mã cổ đại.

phục hưng giá trị văn hóa Hy Lạp-La Mã cổ và sáng tạo nền văn hóa mới của giai cấp tư sản

 Lên án, đả kích Giáo hội Cơ Đốc và giai cấp thống trị phong kiến.

Đòi quyền tự do cá nhân và đề cao giá trị con người, tinh thần dân tộc

Giải phóng con người khỏi trật tự, lễ giáo phong kiến thối nát.

Đề cao nội dung và giáo lí Cơ Đốc giáo và tư tưởng phong kiến

Đặt nền tảng cho sự phát triển mạnh mẽ của các ngành khoa học, kĩ thuật của thế giới sau này.

Là cơ sở để các nhà khoa học có tên tuổi phát huy tài năng của mình cống hiến cho nhân loại

Từ đây những hiểu biết có từ hàng ngàn năm trước mới thực sự trở thành ngành khoa học

 Mở ra những hiểu biết mới về tri thức mà trước đây con người chưa biết hoặc còn mơ hồ

đạt được nhiều thành tựu rực rỡ trên nhiều lĩnh vực và có độ chính xác cao

đạt được nhiều thành tựu và để lại những giá trị lớn cho nền văn minh nhân loại

thể hiện sự sáng tạo của con người trong lĩnh vực toán học là vốn quý nhất

bắt nguồn từ những lưu vực sông lớn với nghề nông nghiệp là chủ yếu

Cổ vũ và mở đường cho văn minh Tây Âu phát triển cao hơn sau này.

Cổ vũ và mở đường cho văn hóa phương Tây phát triển cao hơn sau này

Cổ vũ và mở đường cho văn hóa I-ta-li-a phát triển mạnh mẽ

Cổ vũ và mở đường cho văn hóa Đức phát triển cao hơn

Là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên giai cấp tư sản chống thế lực phong kiến suy tàn

Mở ra những vùng đất mới, con đường mới và những dân tộc mới.

Thị trường thế giới được mở rộng, thúc đẩy hàng hải quốc tế phát triển

Thúc đẩy quá trình khủng hoảng, tan rã của chủ nghĩa tư bản ở châu Âu

 Italia là quê hương của nền văn minh Rô-ma cổ đại do đó còn lưu giữ được nhiều di sản văn hóa.

Sự phát triển về kinh tế ở Italia đã tạo điều kiện vật chất cho những tiến bộ của tri thức và nghệ thuật.

Tại một số thành thị của Italia, giai cấp tư sản nắm chính quyền và tích cực ủng hộ cuộc đấu tranh chống Giáo hội Cơ Đốc

Italia là nơi giao thoa của các nền văn hóa Đông - Tây, có điều kiện tiếp thu những trào lưu văn hóa mới

một cuộc cách mạng trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của tầng lớp quý tộc và tăng lữ.

cuộc đấu tranh trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của tầng lớp quý tộc chống lại giai cấp tư sản đang lên

bước tiến kì diệu của văn minh phương Tây sau gần một ngàn năm chìm đắm trong “đêm trường trung cổ”

 cuộc cách mạng văn hóa, có ý nghĩa mở đường cho sự phát triển của văn minh phương Đông ở những thế kỉ sau đó

Cư dân của các quốc gia cổ tập trung ven lưu vực các con sông lớn.

 Cư dân các quốc gia cổ tập trung trên các bán đảo thuộc Nam Âu

Ngành kinh tế chủ đạo của cư dân cổ là thủ công nghiệp và thương nghiệp

Cư dân cổ xây dựng nên các nhà nước đầu tiên theo thể chế cộng hòa dân chủ chủ nô

Các quốc gia cổ đại phương Tây hình thành ở ven Địa Trung Hải

Phần lớn lãnh thổ là núi và cao nguyên, đất đai khô rắn, rất khó canh tác

Khí hậu ở đây khắc nghiệt không thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp

Sản xuất nông nghiệp không đem lại nguồn lợi lớn bằng thủ công nghiệp và buôn bán

 có nhiều nhà khoa học lớn và có nhiều lĩnh vực được nghiên cứu hơn.

tất cả các lĩnh vực văn hóa đều đạt trình độ hoàn hảo và có giá trị cao.

hình thành muộn hơn nhưng có tính chính xác và hiểu biết cao hơn.

 hình thành cùng thời gian nhưng văn hóa phương Đông phát triển cao hơn