Sự biến đổi nói chung

Sự chuyển dần về chất

Sự hoàn thiện chất

Quá trình chuyển hóa về chất do những thay đổi về lượng trước đó gây nên.

Thay thế sự vật, hiện tượng này bằng sự vật, hiện tượng khác.

Giữ lại những yếu tố tiến bộ, tích cực của cái bị phủ định

. Quá trình tự thân phủ định

Có sự xuất hiện cái mới trên cơ sở cao hơn.

Các mặt có đặc điểm, khuynh hướng biến đổi ngược chiều nhau

Các mặt có đặc điểm, khuynh hướng biến đổi ngược chiều nhau nằm trong cùng một sự vật

Các mặt tồn tại biệt lập

Các mặt có đặc điểm, khuynh hướng biến đổi ngược chiều nhau, tồn tại trong cùng sự vật hay hệ thống sự vật; tác động qua lại lẫn nhau, tạo nên sự vận động, biến đổi của sự vật.

Mặt đối lập

Thống nhất

Mâu thuẫn biện chứng

Đứng im

Mọi sự vật đều vận động, phát triển

Mọi sự vật đều tồn tại trong mối liên hệ

. Mọi sự vật đều thống nhất và đấu tranh với nhau

Mọi sự vật đều tồn tại khách quan

Sự tương tác

Mối quan hệ

Mối liên hệ phổ biến

Mối liên hệ.

Khẳng định tính kế thừa của sự phát triển.

Không thừa nhận tính kế thừa của sự phát triển.

Coi sự phát triển có nguồn gốc từ thực thể tinh thần.

Không thừa nhận tính khách quan của sự phát triển.

. Chỉnh thể.

Chất.

Lượng.

Thực thể.

Chất.

Lượng.

Số lượng.

Độ

Điểm nút.

. Độ.

Bước nhảy.

Thuộc tính

Do những nguyên nhân bên ngoài tác động vào sự vật.

Tính kế thừa.

Tính khách quan.

Tính kế thừa và Tính khách quan.

. Lợi ích căn bản đối lập nhau

Chế độ sở hữu

. Nhu cầu

Dân chủ

Mối liên hệ thống nhất, đấu tranh và chuyển hóa giữa các mặt đối lập của mỗi sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau.

Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các mặt đối lập.

Sự bài trừ, phủ định lẫn nhau của các mặt đối lập.

Sự nương tựa vào nhau của các mặt đối lập

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn bên trong

Mâu thuẫn bản chất

. Khách quan/chủ quan

. Chủ quan/khách quan

Duy vật duy tâm

. Duy tâm/Duy vật

Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

. Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Mâu thuẫn đặc trưng cho một phương diện nào đó của sự vật

Mâu thuẫn nổi lên hàng đầu và chi phối các mâu thuẫn khác trong giai đoạn phát triển nhất định của sự vật

Mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật, tồn tại từ đầu đến cuối trong suốt quá trình tồn tại, phát triển của sự vật. Khi mâu thuẫn này được giải quyết thì làm thay đổi căn bản chất của sự vật

. Cả A, B và C

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn cơ bản

Cả A,B và C

Nguyên lý về tính thống nhất vật chất của thế giới

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận với thực tiễn.

Một sự vật nhất định

. Những mặt, những thuộc tỉnh

Xu hướng

Một quá trình nhất định

. Những mặt, những thuộc tính chung lặp lại ở nhiều sự vật

Những mặt, những thuộc tỉnh chỉ có ở một sự vật

Các yếu tố cấu thành một hệ thống

Một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định

Những thuộc tính chỉ có ở một kết cấu vật chất nhất định và không lặp lại ở bất cứ kết cấu vật chất nào khác

. Những mặt, những thuộc tính lặp lại ở nhiều sự vật

Một sự vật riêng lẻ

Một quá trình nhất định

Chung / riêng

Chung/ đơn nhất

. Đơn nhất / riêng

Riêng / chung

Chung / riêng

Chung / đơn nhất

Đơn nhất / riêng

Riêng / đơn nhất

Áp dụng cái chung phải tùy theo từng cái riêng cụ thể để vận dụng cho phù hợp

Áp dụng cái đơn nhất phải dựa vào cái chung

Áp dụng cái riêng phải dựa vào cái đơn nhất

Áp dụng cái riêng phải dựa vào cái chung

Tất nhiên

Ngẫu nhiên

Hệ quả

Khả năng

Tất nhiên và ngẫu nhiên

Giữa cái tất nhiên và ngẫu nhiên thì chỉ có cái tất nhiên

Giữa cái tất nhiên và ngẫu nhiên thì chỉ có cái ngẫu nhiên

Tất nhiên và ngẫu nhiên không

Truyện Kiều là một tác phẩm của Nguyễn Du

Truyện Kiều là một tác phẩm có bìa mầu xanh

Truyện Kiều là tác phẩm ra đời vào thế kỷ XVIII

Truyện Kiều là một tác phẩm thuộc thể loại thơ lục bát

Biểu hiện bên ngoài của bản chất

ột bộ phận bên ngoài của bản chất

Luôn đồng nhất với bản chất

Kết quả của bản chất

Bản chất/ hiện tượng

Cái riêng/ cái chung

Hiện tượng/ bản chất

Nguyên nhân/ kết quả

Khuynh hướng của sự vận động, phát triển của sự vật

. Nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển của sự vật

Cách thức của sự vận động, phát triển của sự vật

Khả năng của sự vận động, phát triển của sự vật

Sự đồng nhất của các mặt đối lập

Sự tác động ngang nhau của các mặt đối lập

Sự phù hợp nhau giữa các mặt đối lập

. Cả A, B và C

Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn đối kháng và không đối kháng

Mâu thuẫn bên trong và bên ngoài

Quá trình thống nhất

Quá trình phủ định

Cuộc đấu tranh

Sự hòa hợp

Là sự bác bỏ một cái gì đó

Là sự lặp lại cái cũ trên cơ sở cao hơn

Lần phủ định thứ nhất tạo ra sự vật mới trong đó chứa đựng xu hướng dẫn tới những lần phủ định tiếp theo. Lần phủ định thứ hai tạo ra sự vật mới, trong đó có lặp lại một số đặc trưng cơ bản của cái xuất phát ban đầu nhưng trên cơ sở cao hơn

Là loại bỏ hết cái cũ

Tiếp thu trên cơ sở có chọn lọc những yếu tố tiến bộ của cái cũ – cái bị phủ định

Tiếp thu trên cơ sở có chọn lọc những yếu tố tiến bộ, tích cực của cái cũ – cái bị phủ định. Đồng thời phải cải tạo, biến đổi cho phù hợp với điều kiện mới

Tiếp thu toàn bộ những yếu tố tiến bộ của cái cũ – cái bị phủ định để tạo ra cái mới

Giữ lại nguyên sỉ cái cũ

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Là quá trình tự thân

Là quá trình khách quan

Phủ định trong xã hội thì tùy thuộc mong muốn của con người

. Vừa loại bỏ, vừa kế thừa

. Giữa cái riêng và cái chung.

Giữa cái cụ thể và cái trừu tượng.

Giữa cái bộ phận và cái toàn thể.

Giữa cái đơn nhất và cái chung.

Đường thẳng

Đường chéo

Đường xoáy ốc

Đường ngang

Quan niệm duy vật siêu hình.

Quan niệm duy vật biện chứng

Quan niệm duy tâm chủ quan

Quan niệm duy tâm khách quan

Quan niệm duy vật siêu hình

Quan niệm duy vật biện chứng

Quan niệm duy tâm chủ quan

Quan niệm duy tâm khách quan

Quan niệm duy vật siêu hình.

Quan niệm duy vật biện chứng

Quan niệm duy tâm chủ quan

Quan niệm duy tâm khách quan

Duy tâm khách quan

Khả tri luận

Bất khả

Cả A,B và C

Tính trực quan

Không thấy được vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Không thấy được vai trò của tư duy lý luận

Không thấy được ý thức là sự phản ánh của vật chất

hủ nghĩa duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa hoài nghi

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Thực tiễn là hoạt động sản xuất vật chất có mục đích của con người.

Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã

Thực tiễn là toàn bộ hoạt động có tính chất loài của con người

Là hoạt động bản chất của con người

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động sản xuất tinh thần

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động giáo dục

Nhận thức suy cho cùng nhằm phục vụ đời sống tinh thần của con người tốt hơn

Mục đích cuối cùng của nhận thức là cải tạo thực tiễn

Mục đích của nhận thức là thu nhận tri thức

Mục đích cuối cùng của nhận thức là giải thích thế giới

Được nhiều người thừa nhận.

Rõ ràng, rành mạch không có mâu thuẫn trong lập luận

Thực tiễn

Lôgic

Thực tiễn không có lý luận là thực tiễn mù quáng

Lý luận không có thực tiễn là lý luận suông

Lý luận cao hơn thực tiễn

Kinh nghiệm tự nó không chứng minh được tính tất yếu

Tuyên truyền lý luận đó thấm nhuần vào quần chúng nhân dân

Thông qua hoạt động thực tiễn của quần chúng nhân dân

Thông qua các hoạt động lãnh đạo, quản lý

Thông qua các hoạt động văn hóa tinh thần của nhân dân

kéo dài cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp quan liêu

Ảnh hưởng tiêu cực của tư tưởng gia trưởng, phong kiến

Vi phạm nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Tuyệt đối hóa lý luận

Tri thức phù hợp với hiện thực.

Được thực tiễn kiểm nghiệm.

Hợp với lẽ phải thông thường

Tri thức phù hợp với hiện thực.và Được thực tiễn kiểm nghiệm.

Thực tiễn.

Sản xuất vật chất

Chân lý

. Thực tế

Làm ra của cải vật chất nuôi sống con người

Quyết định tới sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người

Soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo thực tiễn

Cả A, B, C đều sai

Không thể khẳng định hay bác bỏ

Có thể khẳng định hay bác bỏ

Không thể khẳng định

Không thể bác bỏ

Nhận thức cảm tính

. Nhận thức lý tỉnh

Nhận thức khoa học

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức cảm tính

Nhận thức lý tính

Nhận thức thông thường

Nhận thức kinh nghiệm

Ý chí

Suy lý

Phán đoán

Trực giác

Nhận thức chẳng qua là sự nhận thức các cảm giác, biểu tượng của con người.

Nhận thức là sự tự nhận thức của ý niệm, tư tưởng tồn tại ở đâu đó ngoài con người.

Con người không thể nhận thức được thế giới.

Nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan một cách năng động, sáng tạo.

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng rồi từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn.

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng rồi từ tư duy trừu tượng đến cảm giác.

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng rồi từ tư duy trừu tượng đến tri giác.

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng rồi từ tư duy trừu tượng đến biểu tượng.

Thực tiễn là mục đích của nhận thức

Thực tiễn là cơ sở của nhận thức

Thực tiễn là động lực của nhận thức

Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra kết quả của quá trình nhận thức.

Biểu tượng

Phán đoán

Suy lý

Trực giác

. Chân lý phản ánh những mối liên hệ, những thuộc tỉnh khách quan của các sự vật, hiện tượng trong thế giới.

. Chân lý phản ánh những mối liên hệ, những thuộc tính tồn tại một cách bẩm sinh trong chủ thể nhận thức.

. Chân lý do con người tự nghĩ ra, không có mối liên hệ gì với các sự vật, hiện tượng trong thế giới.

Chân lý phản ánh những mối liên hệ, những thuộc tính do ý niệm tuyệt đối sản sinh ra.

. Sức mạnh vật chất

Sức mạnh tinh thần

Sức mạnh siêu nhiên

Sức mạnh siêu vật chất

Thế giới vật chất tồn tại khách quan.

Con người có khả năng nhận thức.

Nhận thức là sao chép lại nguyên xi những gì có trong hiện thực

Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý.

Hoa hồng có mùi thơm.

Cái bàn này bằng gỗ

Hôm nay trời mưa nên đường ướt.

A, B, C đều sai.

Bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa

Bệnh giáo điều

Bệnh tả khuynh nóng vội

Bệnh thành tích

Sản xuất vật chất, tinh thần và văn hóa

. Sản xuất văn hóa, con người và tinh thần

Sản xuất vật chất, tinh thần và con người

Sản xuất nghệ thuật, văn hóa và vật chất

Sự lớn mạnh của tôn giáo.

Do Đấng siêu nhiên là Trời.

Do sự lãnh đạo sáng suốt của lãnh tụ, vĩ nhân.

. Do sự phát triển của sản xuất vật chất.

Quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ giữa lãnh đạo và nhân viên, quan hệ tổ chức sản xuất.

Quan hệ trong phân phối sản phẩm làm ra, quan hệ trong tổ chức, quan hệ trong quản lý sản xuất.

Quan hệ về sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất, quan hệ trong phân phối sản phẩm làm ra

Quan hệ trong phân phối sản phẩm làm ra, quan hệ trong tổ chức, quan hệ trong tiêu dùng sản phẩm làm ra.

Cơ sở hạ tầng.

Kiến trúc thượng tầng.

Lực lượng sản xuất.

Cả ba phương án trên

Sự nỗ lực cố gắng của tất cả mọi người.

Sự lãnh đạo khôn khéo tài tình của lãnh đạo

Sự phát triển của khoa học.

Do quy luật khách quan.

. Biết sáng tạo

Sản xuất

Tư duy

Suy ngẫm

Cách thức tiến hành quá trình sản xuất ra của cải vật chất trong một giai đoạn lịch sử nhất định

Quá trình sản xuất ra của cải vật chất trong một giai đoạn lịch sử nhất định

Cơ chế vận hành kinh tế trong các điều kiện cụ thể của xã hội

Quá trình sản xuất ra của cải vật chất với một cơ chế nhất định

Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và cơ sở hạ tầng

Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Tự nhiên/ sản xuất vật chất

Xã hội/ sản xuất vật chất

Tự nhiên/ cải tạo xã hội

Con người/ sản xuất vật chất

Quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất vật chất

Quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuất

Quan hệ giữa con người với con người trong quá trình lưu thông, tiêu dùng hàng hóa

Quan hệ giữa con người với con người trong quá trình trao đổi hàng hóa

Quan hệ giữa người với người trong việc sở hữu tư liệu sản xuất

Quan hệ giữa người với người trong tổ chức, quản lý sản xuất

. Quan hệ giữa người với người trong phân phối sản phẩm

Cả A, B và C

Lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất

Của cải vật chất

Cơ sở hạ tầng

Phương thức sản xuất ra của cải vật chất

Mục đích tự nhiên của quá trình sản xuất ra của cải vật chất

Mục đích xã hội của quá trình sản xuất ra của cải vật chất

Trình độ người lao động

Quan hệ sản xuất

Các nguồn lực sử dụng trong quá trình sản xuất vật chất

Lực lượng sản xuất

Ý thức xã hội

Lực lượng sản xuất có khuynh hướng vận động, phát triển không ngừng

. Quan hệ sản xuất luônvận động, phát triển không ngừng

Cả lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất luônvận động, phát triển không ngừng

Cả lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất đều có tính ổn định tương đối

Quan hệ pháp luật

Quan hệ kinh tế

Quan hệ văn hóa

Quan hệ chính trị

Sự biến đổi, phát triển của quan hệ sản xuất

. Sự biến đổi, phát triển của lực lượng sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của kiến trúc thượng tầng

Sự phát triển của ý thức xã hội

Vật chất và ý thức

. Lý luận và thực tiễn

Người lao động và tư liệu sản xuất

Phương thức sản xuất vật chất và phương thức sản xuất tinh thần

Trình độ của công cụ lao động

Trình độ tổ chức lao động xã hội

Ttrình độ bóc lột của giai cấp thống trị

. Trình độ phân công lao động xã hội

Quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất.

Quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất.

Quan hệ trong phân phối sản phẩm lao động.

Quan hệ chính trị - xã hội.

Sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Sự không phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Sự lạc hậu của quan hệ sản xuất v. ới trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Sự vượt trước của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Quan hệ sản xuất thống trị.

Quan hệ sản xuất tàn dư của xã hội cũ.

. Quan hệ sản xuất của xã hội tương lai tồn tại dưới dạng mầm mống.

Đường sá, cầu cống, sân bay, bến cảng.

Chính đảng

Nhà nước

giáo hội

Tư liệu sản xuất

Nền sản xuất vật chất của xã hội

Truyền thống văn hóa của xã hội

Ý chỉ của mọi thành viên trong xã hội

Quan điểm chính trị của giai cấp thống trị

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Quy luật tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng

Quy luật đấu tranh giai cấp

Thể hiện trình độ chinh phục, cải tạo tự nhiên của con người

Thể hiện trình độ chinh phục, cải tạo xã hội của con người

Là trình độ phát triển của con người

Là trình độ của khoa học

Tồn tại chủ quan, bị quy định bởi người lãnh đạo các cơ sở sản xuất

Tồn tại chủ quan, được quy định bởi chế độ chính trị xã hội.

Tồn tại khách quan, độc lập với ý thức của con người

. Tồn tại lệ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người

Quan hệ sản xuất sẽ tự động thay đổi cho phù hợp với lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất không thể thay đổi đượcvì nó được bảo vệ bằng quyền lực nhà nước

Lực lượng sản xuất phải tự điều chỉnh cho phù hợp với quan hệ sản xuất

Quan hệ sản xuất được thay đổi thông qua những cuộc cách mạng xã hội trong xã hội có giai cấp