WorksheetsЛогопедия 21.04
Total questions: 51
Worksheet time: 26mins
Name
Class
Date
1.
Аты-жөніңіз:
4 lines
2.
Баланың эмоционалды, әлеуметтік-коммуникациялық, ойлауы мен дамуының ерекшеліктерін анықтау жұмысының тактикасы мен әдістерін белгілеу:
a)
ФФЖ баланың диагностикалық-танысу кезеңінің мақсаты
b)
АСББ (РАС) баланың диагностикалық танысу кезеңінің мақсаты
c)
ПДТ баланың диагностикалау-танысу кезеңінің мақсаты
d)
СТЖД баланың диагностикалық-танысу кезеңінің мақсаты
3.
Д.Б.Элькониннің анықтамасы бойынша дыбыстық талдау:
a)
Сөйлемдегі ұқсас дыбыстарды ажыратуға, сөйлем құрастыруға бағытталған ойлау іс-әрекеті
b)
Сөйлемдегі бірінші дыбысты табу, сөйлем құрастыруға бағытталған ойлау іс-әрекеті
c)
Сөздегі дыбыс орнын, кезектілігін, санын анықтауға бағытталған ойлау іс-әрекеті
d)
Сөйлемдегі дыбысты машықтандыру, сөйлем құрастыруға бағытталған ойлау іс-әрекеті
4.
Баланың психологиялық-әлеуметтік даму мәселелерін бағалауды жүргізу технологиясы кезеңдері:
a)
Бірінші кезең – ата-аналармен алғашқы кездесу, екінші кезең – баланы тексеру және нәтижелерін ата-анасымен талдау
b)
Бірінші кезең – балабақшамен танысу, педагогтармен алғашқы кездесу, екінші кезең – ұжымды тексеру
c)
Бірінші кезең – дыбыс айтуын тексеру, сөздік қорын тексеру, екінші кезең – ата-анамен кездесу, баланы тексеру
d)
Бірінші кезең – балалармен алғашқы кездесу, екінші кезең – баланы тексеру және нәтижелерін ата-аналарымен талдау
5.
Талдау жинақтаудың бұзылуы салдарынан болған дисграфик балалардың танымдық процесіне тән:
a)
Оқыған мәтін бойынша ойын қатесіз жазып береді
b)
Зейіні нашар, бір нәрсеге көңілін тоқтата алмауы байқалады
c)
Қатесіз мазмұндама жазу барысында оқиға желісін сақтайды
d)
Түстерді атауда негізгі түстерді нақты атай біледі
6.
Дауыс аппаратының қызметі мен адам организмінің қалыптасу және сенімді қызмет атқару кезеңінің сипаты:
a)
Дауыс шығару механизмінің тұрақсыз, дауыс диапазонының болмауы, ең алдыңғы интонациялық мүмкіндіктері
b)
Бұғаналық тыныс алдың кері өзгерісі салдарынан дыбыс айту бұзылыстары
c)
Дыбысқа қатысты эндокринді өзгерісі салдарынан дауыс аппаратындағы бұзылыстары
d)
Дауыс шығару механизмінің тұрақты, дауыс диапазонының кеңдігі, ең жоғары күш және интонациялық мүмкіндіктері
7.
Арнайы оқыту және тәрбиелеу құралдары арқылы сөйлеу тілі бұзылыстарын анықтау, түзету, алдын алу әдістері арқылы туралы ғылым
a)
Логопедия
b)
Тифлопедагогика
c)
Олигофренопедагогика
d)
Сурдопедагогика
8.
Инклюзивті білім берудің негізгі құныдылықтары оқу үрдісінің барлық қатысушыларына жағдайларының бірі
a)
Біріншілік, екіншілік бұзылыстарды түзету, сақтаулы анализаторлар қызметтерін ресурстармен дамыту
b)
Таным әрекеттерін түзеу, сақтаулы анализаторлар қызметтерін дамыту
c)
Біріншілік бұзылыстарды түзету, сақтаулы анализаторлар қызметтерін дамыту
d)
Мүмкіндіктердің алуан түрлілігін кедергілер мен проблемалар емес, ресурстар ретінде қарастыру
9.
Тұтықпада артикуляцияның тырысуы:
a)
Арқа сол жақ қолдың бұлшықеттерінің
b)
Беттік (ерін, астыңғы жақ) тілдікк және жұмсақ таңдайлық
c)
Жұмсақ таңдайлық
d)
Арқа оң жақ қолдың бұлшықеттерінің
10.
Сөйлеу тілінің коммуникативтік қызметі бұзылғанын, әртүрлі тіл бұзылыстары бар балалардың тұлғалық ерекшеліктерін, болжауын қарастыратын аспект
a)
Медициналық
b)
Психологиялық
c)
Функционалды
d)
Педагогикалық
11.
Алалияның пайда болуында туылған кездегі нәрестелердің бас ми жарақаттары мен асфиксиясы негізгі рөлге ие деген авторлар:
a)
Р.Е.Левина, В.К.Воробьева, В.П.Глухов
b)
Л.С.Волкова, Р.Е.Левина, В..П.Глухов
c)
И.В.Павлов, Р.Е.Левина, И.А.Денисова
d)
Р.Лухзингер, М.Берри, М.Б.Эйдинова, В.А.Ковшиков
12.
Психокоррекцияның бағыттары болып табылатын өз денесін тану, сезінуге арналған жаттығулар:
a)
Синкенезия, арготерапия, құм терапиясы, ертегі терапиясы
b)
Гештальтерапия, дене бағдарлау психотерапиясы
c)
Музыкатерапия, құм терапиясы
d)
Сенсорлы эталон, артикуляциялық жаттығулар
13.
Есте сақтау үрдісінің баяулығы кездеседе
a)
Тұтықпада
b)
Тахилалияда
c)
СТЖД
d)
Брадилалияда
14.
Сөзді өндіруші моторлы бөлімнің артикуляторлы қасиеті бойынша фонемді таңдау операцияларының қалыптаспауымен байланысты дислалия
a)
Артикуляторлы-фонематикалық
b)
Артикуляторлық-фонетикалық
c)
Акустикалық-фонематикалық
d)
Анартриялық
15.
Дизартрияның себептері:
a)
Таңдай жарықшасын салдарынан сөйлеу тілінің дыбыстық жағы бұзылуы салдарынан орталық нерв жүйесінің зақымдалуы
b)
Сөз материалын бағдарлау, іріктеу, талдау операцияларының қалыптаспауы, қисындыру және іріктеу операцияларының аздығы
c)
Жақ-сүйек жүйесінің бұзылыстары, алдыңғы тістер арасындағы диастемалар, күрек тістердің жоқ болуы немесе олардың бұзылыстары, тістену бұзылыстары
d)
Құрсақта, туылған кезде, туғаннан кейін жағымсыз факторлар салдарынан орталық және шеткі нерв жүйесінің органикалық зақымдалуы
16.
Акустикалық-гностикалық афазияның айрықша белгісі:
a)
Бір жаттығудан екіншіге ауыса алмау
b)
Сөйлеу тілін естіп қабылдап, түсінбеу
c)
Артикуляторлы қимылдарды орындай алмау
d)
Фонематикалық, лексикалық
17.
Кейбір сөйлеу функцияларының немесе сөйлеу жүйесінің қалыптасуының төмен деңгейі:
a)
Қатынастың дамымауы
b)
Сөйлеу тілінің дамымауы
c)
Ойынның дамымауы
d)
Сөздіктің дамымауы
18.
Сөйлеу тілі бұзылыстары бар балалардың көріп қабылдауының ерекшеліктері:
a)
Нормаға сай емес, заттың тұтас бейнесі туралы білігінің жеткіліксіздігі
b)
Фонематикалық қабылдауы, сөздік қорының жеткіліксіздігі
c)
Бұлшықет тонусын басқара алмауы, естіп қабылдауының дамуы
d)
Затты тануы мен естіп қабылдауының жеткіліксіздігі
19.
Тіл бұзылыстары:
a)
Монологтік сөйлеудің бұзылуы салдарынан, сөйлеушінің сөйлеу тілінің қоршаған ортаға түсініксіздігі
b)
Диалогтік сөйлеудің бұзылуы салдарынан сөйлеушінің сөйлеу тілінің қоршаған ортаға түсініксіздігі
c)
Байланыстырып сөйлеудің бұзылу салдарынан сөйлеушінің сөйлеу тілінің қоршаған ортаға тәндігі
d)
Сөйлеу қабілетінің психофизиологиялық механизмінің бұзылу салдарынан сөйлеушінің сөйлеу тілінің қоршаған ортаға тән мөлшерден ауытқуы
20.
Сөйлеу тілі бұзылыстары бар балалардың есте сақтау көлемінің бұзылуы байланысты
a)
Сол жақ жарты шар дисфункциясына
b)
Оң жақ жарты шар дисфункциясына
c)
Ойлау жетілмеуіне
d)
Логиканың қалыптаспауына
21.
Сөйлеу тілі зақымдалған балалар мен психокоррекциялық жұмыс блоктарын ұсынған:
a)
М.С.Грушевская
b)
И.А.Денисова
c)
И.Г.Елисеева
d)
А.С.Спиваковская
22.
Аутист балаларды жалпы білім беретін немесе арнайы (түзету) балабақшалары немесе мектептерінде оқыту:
a)
Сабаққа құштарлығын есепке ала отырып, іс жүзінде асырылады
b)
Ойын әрекеттерін еске ала отырып, іс жүзінде асырылады
c)
Олардың жеке ерекшеліктерін есепке алмай, іс жүзінде асырылады
d)
Олардың жеке ерекшеліктерін есепке ала отырып, іс жүзінде асырылады
23.
Сөйлеу тілі бұзылыстарының психологиялық педагогикалық топтастыруының авторы:
a)
Өмірбекова
b)
Денисова
c)
Левина
d)
Хватцев
24.
Есту қабілеті мен зияты қалыпты балалардың дыбыстық, мағыналық жағына қатысты тіл жүйесінің барлық компоненттерінің қалыптасуының бұзылуынан болатын күрделі тіл бұзылыстары
a)
Психикалық дамудың тежелуі
b)
Балалар церебралды сал ауруы
c)
Сөйлеу тілінің жалпы дамымауы
d)
Фонетика-фонематикалық дамымау
25.
БЦСА-ң пайда болуына қатысты факторлар бөлінеді
a)
Онтогенетикалық, перинаталды, постнатальды
b)
Онтогенетикалық, перинаталды, патологиялық
c)
Пренаталды, перинаталды, патологиялық
d)
Пренаталды, перинаталды, постнаталды
26.
Есту қабілеті бұзылған балалардың сөз қорын дамыту мен молайту және сөйлеу тілінің грамматикалық жағын қалыптастыру жүйесін қарастырған авторлар
a)
Д.И.Орлова, В.В.Воронкова
b)
А.Г.Зикеев, К.Г.Коровин
c)
В.Г.Петрова, М.Ф.Фсофанов
d)
В.И.Лубовский, Г.И.Жаренкова
27.
Балалардың сөйлеу тілін психологиялық зерттеу міндеттерінің бірі
a)
Тілдің дыбыстық жағын зерттеу
b)
Тәртіп ерекшелігі немесе психологиялық қасиетін зерттеу
c)
Тілдің лексикалық жағын зерттеу
d)
Тілдің грамматикалық құрылымын зерттеу
28.
Әріпті алмастыру, ауыстыру, тастап кету түріндегі қателермен негізделген, оқу процесінің жартылай бұзылуы
a)
Алексия
b)
Дислексия
c)
Аграфия
d)
Дисграфия
29.
Сөйлеу тілі бұзылыстары бар балаларға арналған мектеп оқушыларының ойлау әрекетінің бұзылыстарының себептері
a)
Фонетикалық-фонематикалық жағының дамымауы
b)
Тілдің жүйелі бұзылыстары
c)
Қарым-қатынастың дамымауы
d)
ПДТ
30.
Сөйлеу реакциясын жылдамдату
a)
Алалияны түзету жұмысының негізгі бағыттарының бірі
b)
Брадилалияны түзету жұмысы негізгі бағыттарының бірі
c)
Тахилалияны түзету жұмысының негізгі бағыттарының бірі
d)
Тұтықпаны түзету жұмысының негізгі бағыттарының бірі
31.
Инклюзивті білім беруде ЕБҚ бар балаларға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету кабинетінде жүргізілетін шаралар
a)
Сабақ кестесі бойынша мамандардың: сабақтан тыс жеке , қосымша сабақтары
b)
Жалпы білім беретін балабақшадағы сабақтар
c)
Балаларды дамыту орталықтарындағы сабақтар
d)
Жалпы білім беретін мектептегі сабақтар
32.
СТЖД мектепке дейінгі жастағы балалардың сөз арқылы қатынасының ерекшеліктері
a)
Диалогқа тез түсуі
b)
Монолог қол жетімділігі
c)
Педагогтың таңдауы мен бағалауына бағдарлауы
d)
Таңдауы мен бағалауына бағдарлауы
33.
Сөйлеу тілі бұзылған балалармен психокоррекциялық ықпал етуде арнайы әдебиет іріктеп, психикалық жағдайын қалыпқа келтіру және онтайландыру
a)
Библиотерапия
b)
Құм терапиясы
c)
Ертегі терапиясы
d)
Орфография
34.
«Ш» дыбысын естігенде қолыңды көтер» тапсырмасының мақсаты
a)
Фонематикалық жалпылау дағдыларын анықтау
b)
Фонематикалық талдау дағдыларын анықтау
c)
Дыбыстарды дұрыс айтуын анықтау
d)
Фонематикалық жинақтау дағдыларын анықтау
35.
Сөйлеу тілінің патологиялық тез (шапшаң) болуы
a)
Брадилалия
b)
Алалия
c)
Тахилалия
d)
Афазия
36.
Тіл кемістіктерінің анатомиялық-физиологиялық механизміне және осы кемістіктердің пайда болу себептеріне негізделген сөйлеу тілінің топтастырылуы
a)
Клиникалық-педагогикалық
b)
Клиникалық-физиологиялық
c)
Психологиялық-педагогикалық
d)
Клиникалық-психологиялық
37.
Көптеген дамыған елдерде кеңінен таралған түсінік, өйткені инклюзивті білім берудің принциптеріне сәйкес әр оқушының жемісті білім алуы үшін барлық жағдайларды жасауға мектептің назарын аударуы:
a)
Ерекше білім беру қажеттілігі (ЕБҚ)
b)
Ерте жастағы балалар аутизмі
c)
Фонетикалық-фонематиканың толық жетілмеуі
d)
Сөйлеу тілінің жалпы дамымауы
38.
«Дыбыстық талдау» терминінің анықтамасын берген автор:
a)
Р.Е.Левина
b)
Д.Б.Эльконин
c)
В.К.Воробьева
d)
В.П.Глухов
39.
Сәтсіз болса СТЖД-ның аталмыш деңгейіндегі балалар септік жалғаулар мен жұрнақтарды пайдала бастайды:
a)
СТЖД 3 деңгейі
b)
СТЖД 1 деңгейі
c)
СТЖД 2 деңгейі
d)
СТЖД 4 деңгейі
40.
Балалардың дизартриясы мен ересектердің дизартриясының ұқсас клиникалық белгілері:
a)
Фонетикалық-фонематикалық жағының бұзылуы
b)
Дыбыс айту бұзылысы, грамматикалық жағының бұзылуы
c)
Бұлшықеттердің тонусы, артикуляциялық моторикасы, дауыс, тыныс алудың бұзылуы
d)
Бұлшықеттердің гипертонусы, жалпы моторикасы, дыбыс айту, диафрагмалды тыныс алудың бұзылуы
41.
Зият зақымдалуда жазу бұзылыстарының алдын алу (келесі сөзде кездесетін әріпті, буынды алдын ала жазу)
a)
Ретардация
b)
Консилидация
c)
Аптиципация
d)
Анимация
42.
Жеке әріпті тану мен ажырату бұзылыстары байқалады:
a)
Литеральды оптикалық дислексияда
b)
Семантикалық оптикалық дислексияда
c)
Фонематикалық оптикалық дислексияда
d)
Ортикальды оптикалық дислексияда
43.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысының түрі туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу аяларының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы деп аталады. Сөзсіз бұзылыстар ішінде бұл бұзылыстың моторлы, сенсорлы, психопатологиялық белгілерін бөліп атауға болады. Бұл бұзылыстың механизмі туралы меселе қазіргі кезде өте күрделі және пікірталасты болып табылады. Механизмін түсіндіретін қазіргі кездегі концепциялар сенсомоторлы, психологиялық және тілдік болып бөлінгі. Сенсомоторлы концепцияны жактаушылар алалиядағы сөйлеу тілінің жетілмеуін сенсомоторлы функциялардың (есту агнозиясы, апраксия) патологиясымен байланыстырады. Психологиялық концепцияларға сөйкес бұл бұзылыста психикалық әрекеттің кейбір жактарының патологиясы байқалады. Тілдік концепция жактаушылары сөйлеу тілінің жетілмеуін қабылдау процесінің тілдік операцияларының және сөздің пайда болуының қалыптаспауымен байланыстырады. Сонғы көзқарас аса негізделген және сөйлеу тілі туралы қазіргі заманға сөйкес ғылыми түсініктерге сай болып отыр. Себебі сөйлеу тілі көп сатылы әрекет, оның құрылымы күрделі және тек қана сенсомоторлы деңгеймен байланыстырылмайды. Сөйлеу тілі бұзылысының сенсорлы түрінде туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байкалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байкалады. Туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас
ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байқалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байқалады. Сұрақ: Туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы
a)
СТЖД
b)
дизартрия
c)
алалия
d)
афазия
44.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысының түрі туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу аяларының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы деп аталады. Сөзсіз бұзылыстар ішінде бұл бұзылыстың моторлы, сенсорлы, психопатологиялық белгілерін бөліп атауға болады. Бұл бұзылыстың механизмі туралы меселе қазіргі кезде өте күрделі және пікірталасты болып табылады. Механизмін түсіндіретін қазіргі кездегі концепциялар сенсомоторлы, психологиялық және тілдік болып бөлінгі. Сенсомоторлы концепцияны жактаушылар алалиядағы сөйлеу тілінің жетілмеуін сенсомоторлы функциялардың (есту агнозиясы, апраксия) патологиясымен байланыстырады. Психологиялық концепцияларға сөйкес бұл бұзылыста психикалық әрекеттің кейбір жактарының патологиясы байқалады. Тілдік концепция жактаушылары сөйлеу тілінің жетілмеуін қабылдау процесінің тілдік операцияларының және сөздің пайда болуының қалыптаспауымен байланыстырады. Сонғы көзқарас аса негізделген және сөйлеу тілі туралы қазіргі заманға сөйкес ғылыми түсініктерге сай болып отыр. Себебі сөйлеу тілі көп сатылы әрекет, оның құрылымы күрделі және тек қана сенсомоторлы деңгеймен байланыстырылмайды. Сөйлеу тілі бұзылысының сенсорлы түрінде туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байкалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байкалады. Туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас
ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байқалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байқалады. Сұрақ: Сөйлеу-қозғалу анализаторы фраушысымен байланысты формасы
a)
Сенсорлы
b)
Моторлы
c)
Сенсомоторлы
d)
Дизартриялы
45.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысының түрі туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу аяларының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы деп аталады. Сөзсіз бұзылыстар ішінде бұл бұзылыстың моторлы, сенсорлы, психопатологиялық белгілерін бөліп атауға болады. Бұл бұзылыстың механизмі туралы меселе қазіргі кезде өте күрделі және пікірталасты болып табылады. Механизмін түсіндіретін қазіргі кездегі концепциялар сенсомоторлы, психологиялық және тілдік болып бөлінгі. Сенсомоторлы концепцияны жактаушылар алалиядағы сөйлеу тілінің жетілмеуін сенсомоторлы функциялардың (есту агнозиясы, апраксия) патологиясымен байланыстырады. Психологиялық концепцияларға сөйкес бұл бұзылыста психикалық әрекеттің кейбір жактарының патологиясы байқалады. Тілдік концепция жактаушылары сөйлеу тілінің жетілмеуін қабылдау процесінің тілдік операцияларының және сөздің пайда болуының қалыптаспауымен байланыстырады. Сонғы көзқарас аса негізделген және сөйлеу тілі туралы қазіргі заманға сөйкес ғылыми түсініктерге сай болып отыр. Себебі сөйлеу тілі көп сатылы әрекет, оның құрылымы күрделі және тек қана сенсомоторлы деңгеймен байланыстырылмайды. Сөйлеу тілі бұзылысының сенсорлы түрінде туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байкалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байкалады. Туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас
ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байқалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байқалады. Сұрақ: Сенсорлы алалия бас миының сол жақ жаржі шарының самай бөлігінің зақымдалуымен негізделген
a)
Левина орталығы
b)
Ляпидевский орталығы
c)
Брок орталығы
d)
Вернике орталығы
46.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысының түрі туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу аяларының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы деп аталады. Сөзсіз бұзылыстар ішінде бұл бұзылыстың моторлы, сенсорлы, психопатологиялық белгілерін бөліп атауға болады. Бұл бұзылыстың механизмі туралы меселе қазіргі кезде өте күрделі және пікірталасты болып табылады. Механизмін түсіндіретін қазіргі кездегі концепциялар сенсомоторлы, психологиялық және тілдік болып бөлінгі. Сенсомоторлы концепцияны жактаушылар алалиядағы сөйлеу тілінің жетілмеуін сенсомоторлы функциялардың (есту агнозиясы, апраксия) патологиясымен байланыстырады. Психологиялық концепцияларға сөйкес бұл бұзылыста психикалық әрекеттің кейбір жактарының патологиясы байқалады. Тілдік концепция жактаушылары сөйлеу тілінің жетілмеуін қабылдау процесінің тілдік операцияларының және сөздің пайда болуының қалыптаспауымен байланыстырады. Сонғы көзқарас аса негізделген және сөйлеу тілі туралы қазіргі заманға сөйкес ғылыми түсініктерге сай болып отыр. Себебі сөйлеу тілі көп сатылы әрекет, оның құрылымы күрделі және тек қана сенсомоторлы деңгеймен байланыстырылмайды. Сөйлеу тілі бұзылысының сенсорлы түрінде туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байкалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байкалады. Туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас
ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байқалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байқалады. Сұрақ: Сенсорлы алалияның бұзылыс құрылымындағы негізгісі
a)
Тіл дыбыстарын қабылдауы
b)
Есте сақтауы мен ойлауы
c)
Сөйлеу тілін түсінуі
d)
Зейіні мен есте сақтауы
47.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысының түрі туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу аяларының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы деп аталады. Сөзсіз бұзылыстар ішінде бұл бұзылыстың моторлы, сенсорлы, психопатологиялық белгілерін бөліп атауға болады. Бұл бұзылыстың механизмі туралы меселе қазіргі кезде өте күрделі және пікірталасты болып табылады. Механизмін түсіндіретін қазіргі кездегі концепциялар сенсомоторлы, психологиялық және тілдік болып бөлінгі. Сенсомоторлы концепцияны жактаушылар алалиядағы сөйлеу тілінің жетілмеуін сенсомоторлы функциялардың (есту агнозиясы, апраксия) патологиясымен байланыстырады. Психологиялық концепцияларға сөйкес бұл бұзылыста психикалық әрекеттің кейбір жактарының патологиясы байқалады. Тілдік концепция жактаушылары сөйлеу тілінің жетілмеуін қабылдау процесінің тілдік операцияларының және сөздің пайда болуының қалыптаспауымен байланыстырады. Сонғы көзқарас аса негізделген және сөйлеу тілі туралы қазіргі заманға сөйкес ғылыми түсініктерге сай болып отыр. Себебі сөйлеу тілі көп сатылы әрекет, оның құрылымы күрделі және тек қана сенсомоторлы деңгеймен байланыстырылмайды. Сөйлеу тілі бұзылысының сенсорлы түрінде туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байкалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байкалады. Туылғанға дейін немесе бала дамуының ерте кезеңінде бас
ми қабығының сөйлеу алдарының органикалық зақымдану салдарынан болған сөйлеу тілінің дамымауы немесе мүлдем жоқ болуы байқалады. Моторлы түрінде сенсомоторлы және мағыналық операциялардың сақталған жағдайындағы сөйлеудің пайда болу процесіндегі тіл операцияларының қалыптаспауы салдарынан орталық органикалық сипаттағы экспрессивті сөйлеу тілінің жүйелі дамымауы байқалады. Сұрақ: Алалия этиологиясын зерттеген авторлар
a)
В.К.Воробьева, К.К.Омірбекова
b)
М. Б. Эйдинова, И.А.Денисова
c)
Н. Н. Трауготт, В. К. Орфинская, М. Б. Эйдинова
d)
В.К.Воробьева, Г.С.Оразaева, Р.Е.Левина
48.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысын Р. Лурия оқу импрессивтік сөйлеу тілінің ерекше түрі, ал жазу экспрессивті сөйлеу тілінің ерекше түрі деп сипаттайды. Жазбаша сөйлеу тілі ауызша сөйлеу тілінің негізінде қалыптасады. Детенмен, екеуінің арасында айырмашылықтар болады: ауызша сөйлеу тілі бір жаста, ал жазбаша сөйлеу тілі 5-6 жаста қалыптасады, ауызша сөйлеу тілі ұлкендермен қатынас үдерісінде пайда болса, жазбаша сөйлеу тілі саналы түрде, оқыту процесінде қалыптасады, жазбаша сөйлеу тілінде күрделі пунктуациялық ережелер жүйесін қолданады, жазбаша сөйлеу тілінде эмоционалды қатынас түрлері (мимика, жест, т.б) қолданбайды, оқушыға немесе тыңдаушыға түсінікті болу үшін хабарланатын ақпарат толық, нақты болу керек. Қазіргі кезде арнайы әдебиеттерде жазбаша сөйлеу тілінің бузылуының (ЖСТБ) білдіретін әр түрлі терминдер қолданады: жазудың жартылай бузылуы – диография; жазудың мүлдем қалыптаспауы – аграфия; оқудың жартылай бузылуы – дислексия; оқу дағдыларының мүлдем болмауы – алексия; орфографиялық біліктілігі мен дағдыларын менгере алмауға байланысты жазудағы тұрақты кездесетін қателер – дизорфография деп аталады. Сұрақ: Жазу процессінің спецификалық жарым жартылай бузылуы
a)
алексия
b)
дизорфография
c)
дислексия
d)
дисграфия
49.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысын Р. Лурия оқу импрессивтік сөйлеу тілінің ерекше түрі, ал жазу экспрессивті сөйлеу тілінің ерекше түрі деп сипаттайды. Жазбаша сөйлеу тілі ауызша сөйлеу тілінің негізінде қалыптасады. Детенмен, екеуінің арасында айырмашылықтар болады: ауызша сөйлеу тілі бір жаста, ал жазбаша сөйлеу тілі 5-6 жаста қалыптасады, ауызша сөйлеу тілі ұлкендермен қатынас үдерісінде пайда болса, жазбаша сөйлеу тілі саналы түрде, оқыту процесінде қалыптасады, жазбаша сөйлеу тілінде күрделі пунктуациялық ережелер жүйесін қолданады, жазбаша сөйлеу тілінде эмоционалды қатынас түрлері (мимика, жест, т.б) қолданбайды, оқушыға немесе тыңдаушыға түсінікті болу үшін хабарланатын ақпарат толық, нақты болу керек. Қазіргі кезде арнайы әдебиеттерде жазбаша сөйлеу тілінің бузылуының (ЖСТБ) білдіретін әр түрлі терминдер қолданады: жазудың жартылай бузылуы – диография; жазудың мүлдем қалыптаспауы – аграфия; оқудың жартылай бузылуы – дислексия; оқу дағдыларының мүлдем болмауы – алексия; орфографиялық біліктілігі мен дағдыларын менгере алмауға байланысты жазудағы тұрақты кездесетін қателер – дизорфография деп аталады. Сұрақ: Балаларда оқу мен жазу бұзылыстары тілдің барлық құрама компоненттерінің дамымуынан жиі пайда болады
a)
Фонетика, лексика, грамматикалық жағы
b)
Дыбыс айтуы, синтаксис, грамматикалық жағы
c)
Пунктуация, лексика, грамматикалық жағы
d)
Лексика, сөзжасам, сөзөзгерту
50.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысын Р. Лурия оқу импрессивтік сөйлеу тілінің ерекше түрі, ал жазу экспрессивті сөйлеу тілінің ерекше түрі деп сипаттайды. Жазбаша сөйлеу тілі ауызша сөйлеу тілінің негізінде қалыптасады. Детенмен, екеуінің арасында айырмашылықтар болады: ауызша сөйлеу тілі бір жаста, ал жазбаша сөйлеу тілі 5-6 жаста қалыптасады, ауызша сөйлеу тілі ұлкендермен қатынас үдерісінде пайда болса, жазбаша сөйлеу тілі саналы түрде, оқыту процесінде қалыптасады, жазбаша сөйлеу тілінде күрделі пунктуациялық ережелер жүйесін қолданады, жазбаша сөйлеу тілінде эмоционалды қатынас түрлері (мимика, жест, т.б) қолданбайды, оқушыға немесе тыңдаушыға түсінікті болу үшін хабарланатын ақпарат толық, нақты болу керек. Қазіргі кезде арнайы әдебиеттерде жазбаша сөйлеу тілінің бузылуының (ЖСТБ) білдіретін әр түрлі терминдер қолданады: жазудың жартылай бузылуы – диография; жазудың мүлдем қалыптаспауы – аграфия; оқудың жартылай бузылуы – дислексия; оқу дағдыларының мүлдем болмауы – алексия; орфографиялық біліктілігі мен дағдыларын менгере алмауға байланысты жазудағы тұрақты кездесетін қателер – дизорфография деп аталады. Сұрақ: Дисграфия мен дислексияда логопедиялық тексеру анықтауы керек
a)
Дыбыстық талдау, жинақтау дағдыларын, оқу мен жазуды меңгеру деңгейін, ауызша сөйлеу тілінің жағдайын
b)
Берілген сөздерден сөйлемдер құрастыру дағдыларын
c)
Жазу, оқу дағдыларын, ойынды ұйымдастыру қабілетін, қатынасқа түсу ерекшеліктерінің жағдайын
d)
Дыбыстық талдау дағдыларын, сөзөзгерту дағдыларын
51.
Мәтіндік сұрақ: Бұл сөйлеу тілі бұзылысын Р. Лурия оқу импрессивтік сөйлеу тілінің ерекше түрі, ал жазу экспрессивті сөйлеу тілінің ерекше түрі деп сипаттайды. Жазбаша сөйлеу тілі ауызша сөйлеу тілінің негізінде қалыптасады. Детенмен, екеуінің арасында айырмашылықтар болады: ауызша сөйлеу тілі бір жаста, ал жазбаша сөйлеу тілі 5-6 жаста қалыптасады, ауызша сөйлеу тілі ұлкендермен қатынас үдерісінде пайда болса, жазбаша сөйлеу тілі саналы түрде, оқыту процесінде қалыптасады, жазбаша сөйлеу тілінде күрделі пунктуациялық ережелер жүйесін қолданады, жазбаша сөйлеу тілінде эмоционалды қатынас түрлері (мимика, жест, т.б) қолданбайды, оқушыға немесе тыңдаушыға түсінікті болу үшін хабарланатын ақпарат толық, нақты болу керек. Қазіргі кезде арнайы әдебиеттерде жазбаша сөйлеу тілінің бузылуының (ЖСТБ) білдіретін әр түрлі терминдер қолданады: жазудың жартылай бузылуы – диография; жазудың мүлдем қалыптаспауы – аграфия; оқудың жартылай бузылуы – дислексия; оқу дағдыларының мүлдем болмауы – алексия; орфографиялық біліктілігі мен дағдыларын менгере алмауға байланысты жазудағы тұрақты кездесетін қателер – дизорфография деп аталады. Сұрақ: Фонемді тану бұзылысы себебінен болатын диография
a)
Оптикалық
b)
Артикуляторлы-акустикалық
c)
Дыбыстауырғағының бұзылысы
d)
Акустикалық
100 %
