สรุปจากข้อสังเกตไปสู่ข้อสรุป

สรุปจากทั่วไปสู่เฉพาะ

อาศัยข้อมูลจากการทดลอง

ใช้ความคิดเห็นส่วนตัวประกอบ

คนที่มีวินัยมักประสบความสำเร็จ → สมชายมีวินัย → สมชายประสบความสำเร็จ

นักเรียนคนหนึ่งมีวินัย → สอบได้คะแนนดี

เห็นนักเรียนหลายคนไม่มีวินัย → คะแนนตก

ผู้ใหญ่บอกว่าใครมีวินัยจะเก่ง

ดูแมวหลายตัวชอบกินปลา → แมวชอบกินปลา

อ่านหนังสือทุกวัน → สอบได้ดี

เด็กในห้องนี้สอบตกเพราะเล่นเกม

ทุกคนในประเทศเป็นนักเรียน

ใช้ข้อมูลจากการทดลอง

สรุปจากตัวอย่างจริงไปสู่ทฤษฎี

ข้อสรุปจริงเสมอเมื่อเงื่อนไขเป็นจริง

ใช้สัญชาตญาณในการตัดสินใจ

คนที่นอนดึกจะป่วย

ถ้านอนดึก → สุขภาพแย่ → สมศรีนอนดึก → สมศรีสุขภาพแย่

สมศรีป่วยเพราะไม่ได้ออกกำลังกาย

ใคร ๆ ก็ป่วยได้ถ้านอนไม่พอ

บุคคลในห้องนี้คือผู้ใหญ่

บุคคลในห้องนี้เป็นนักเรียน

บุคคลในห้องนี้อาจไม่ใช่นักเรียน

ไม่สามารถสรุปอะไรได้

การอธิบายตามตำรา

การสังเกตเหตุการณ์ซ้ำ ๆ

การอ้างอิงจากทฤษฎี

การวิเคราะห์สูตรคณิตศาสตร์

อุปนัย

นิรนัย

ความรู้สึก

ประสบการณ์ส่วนตัว

ถ้าเรียนดี → ได้เกรดดี

เขาได้เกรดดี → แสดงว่าเรียนดี

ถ้าไม่เรียนดี → ไม่ได้เกรดดี

ถ้าเรียนดี → ได้เกรดดี → เรียนดีแล้วแน่นอนว่าได้เกรดดี