Heraclitus

Plato

Aristotle

Socrates

Nhu cầu nhận thức và cải tạo thế giới

Sự phát triển của nghệ thuật

Sự tiến hóa của sinh học

Sự hình thành của tôn giáo

Góp phần tạo điều kiện cho sự ra đời của Triết học.

Làm cho triết học trở nên không cần thiết.

Ngăn cản sự phát triển của triết học.

Chỉ ảnh hưởng đến khoa học tự nhiên.

Sự hiểu biết và sức thông thái

Một môn khoa học tự nhiên

Một hình thức nghệ thuật

Một hệ thống luật pháp

Hạt nhân lý luận

Công cụ thực hành

Nguồn cảm hứng nghệ thuật

Phương pháp nghiên cứu khoa học

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức; Khả năng con người nhận thức thế giới tự nhiên

Cách xây dựng các công trình kiến trúc lớn

Phương pháp giải các bài toán phức tạp

Quy luật phát triển của các loài động vật

Cách chế tạo các loại máy móc hiện đại

Triết học cổ điển Đức, Kinh tế chính trị cổ điển Anh, Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp

Triết học phương Đông, Chủ nghĩa duy tâm, Chủ nghĩa cá nhân

Triết học Hy Lạp cổ đại, Chủ nghĩa duy vật, Chủ nghĩa thực dụng

Triết học hiện sinh, Chủ nghĩa siêu hình, Chủ nghĩa duy linh

Trừu tượng, khái quát, hệ thống

Cảm tính, trực giác, phi logic

Kinh nghiệm, thử nghiệm, thực dụng

Bản năng, tự phát, không có hệ thống

Xây dựng thế giới quan và phương pháp luận khoa học giúp định hướng nhận thức và hành động của con người

Giải thích các hiện tượng tự nhiên bằng các thí nghiệm vật lý

Phát minh ra các công nghệ mới phục vụ sản xuất

Quản lý các hoạt động kinh tế của xã hội

Triết học dựa vào lý trí, tư duy, lý luận; tôn giáo dựa vào niềm tin tuyệt đối vào thần thánh.

Triết học dựa vào cảm xúc, tôn giáo dựa vào lý trí.

Triết học và tôn giáo đều dựa vào niềm tin tuyệt đối vào thần thánh.

Triết học dựa vào truyền thống, tôn giáo dựa vào khoa học.

Triết học mang tính khái quát, trừu tượng; khoa học cụ thể mang tính chi tiết.

Triết học chỉ nghiên cứu về tự nhiên; khoa học cụ thể nghiên cứu về xã hội.

Triết học dựa trên thực nghiệm; khoa học cụ thể dựa trên lý thuyết.

Triết học không liên quan đến tư duy; khoa học cụ thể liên quan đến tư duy.

Triết học, tôn giáo, pháp luật,...

Khoa học tự nhiên, toán học, vật lý,...

Kỹ thuật, công nghệ, lập trình,...

Thể thao, giải trí, du lịch,...

Nhà nước

Tôn giáo

Khoa học tự nhiên

Nghệ thuật

Định hướng phương pháp nhận thức

Giới hạn khả năng tư duy

Loại bỏ các quan điểm khoa học

Chỉ tập trung vào cảm xúc cá nhân

Các sự vật, hiện tượng tồn tại độc lập, không liên quan đến nhau.

Các sự vật, hiện tượng có mối liên hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau.

Các sự vật, hiện tượng chỉ liên hệ một chiều.

Các sự vật, hiện tượng không có sự tác động qua lại.

Mọi lĩnh vực

Chỉ lĩnh vực khoa học

Chỉ lĩnh vực nghệ thuật

Chỉ lĩnh vực thể thao

Chỉ lĩnh vực kinh tế

Có lập trường triết học đúng đắn, lựa chọn con đường đúng đắn trong tư duy và nhận thức

Giúp tránh mọi sai lầm trong thực tiễn

Đảm bảo thành công trong mọi lĩnh vực

Không cần phải học triết học

Phân tích mối liên hệ giữa bản chất và vận động

Chỉ dựa vào cảm xúc cá nhân

Bỏ qua các yếu tố khách quan

Chỉ xem xét hiện tượng bề ngoài

Phân tích ý kiến chủ quan của số đông

Dựa vào thần thánh

Dựa vào khoa học thực nghiệm

Dựa vào kinh nghiệm cá nhân

Dựa vào lý thuyết khách quan

Vận động, đa chiều, khách quan - bất biến, phiến diện, chủ quan

Chỉ dựa vào cảm tính - dựa vào lý trí

Luôn đúng trong mọi trường hợp - luôn sai trong mọi trường hợp

Không có sự thay đổi - luôn thay đổi

Gắn tư duy với thực tiễn

Chỉ học lý thuyết mà không thực hành

Bỏ qua các vấn đề xã hội

Không quan tâm đến triết học

Vật chất

Ý thức

Tư duy

Cảm xúc

Tự nhiên, xã hội, tư duy

Kinh tế, nghệ thuật, thể thao

Chính trị, giáo dục, y tế

Văn hóa, giải trí, du lịch

2 nguyên lý: mối liên hệ phổ biến (mọi sự vật luôn có mqh với nhau), sự phát triển (trình tiến hóa không ngừng); 3 quy luật: Mâu thuẫn, Phủ định của phủ định, Lượng - chất; 6 cặp phạm trù: cái chung - cái riêng, nguyên nhân - kết quả, bản chất - hiện tượng, nội dung - hình thức, tất nhiên - ngẫu nhiên, khả năng - hiện thực.

2 nguyên lý: sự phát triển, sự vận động; 3 quy luật: Mâu thuẫn, Phủ định của phủ định, Lượng - chất; 6 cặp phạm trù: cái chung - cái riêng, nguyên nhân - kết quả, bản chất - hiện tượng, nội dung - hình thức, tất nhiên - ngẫu nhiên, hiện thực - ý niệm.

2 nguyên lý: mối liên hệ phổ biến, sự phát triển; 3 quy luật: Mâu thuẫn, Phủ định của phủ định, Lượng - chất; 6 cặp phạm trù: cái chung - cái riêng, nguyên nhân - kết quả, bản chất - hiện tượng, nội dung - hình thức, tất nhiên - ngẫu nhiên, ý niệm - hiện thực.

2 nguyên lý: mối liên hệ phổ biến, sự phát triển; 3 quy luật: Mâu thuẫn, Phủ định của phủ định, Lượng - chất; 6 cặp phạm trù: cái chung - cái riêng, nguyên nhân - kết quả, bản chất - hiện tượng, nội dung - hình thức, tất nhiên - ngẫu nhiên, khả năng - ý niệm.

Thực tại khách quan, được cảm giác phản ánh, độc lập không phụ thuộc vào ý thức, phương thức tồn tại của vật chất: vận động

Một khái niệm chỉ tồn tại trong ý thức con người

Một dạng năng lượng không thể cảm nhận được

Một hiện tượng tự nhiên không liên quan đến vận động

Sự phản ánh TGKQ vào bộ não của con người, ý thức mang bản chất xã hội

Là bản năng tự nhiên của con người không liên quan đến xã hội

Là quá trình trao đổi chất giữa con người và môi trường

Là hoạt động sinh lý của các cơ quan trong cơ thể

Phản ánh là sự tái hiện lại các đặc điểm, thuộc tính của sự vật, hiện tượng này ở sự vật, hiện tượng khác.

Phản ánh là quá trình sáng tạo ra sự vật mới hoàn toàn.

Phản ánh là sự biến mất của các đặc điểm, thuộc tính của sự vật, hiện tượng.

Phản ánh là sự thay đổi hoàn toàn bản chất của sự vật, hiện tượng.

Nhận thức

Tưởng tượng

Sáng tạo

Phán đoán