Font size
WorksheetsВопросы по аппаратным-коммуникационным технологиям (АКТ)
Total questions: 88
Worksheet time: 47mins
Аппараттық-коммуникациялық технология (АКТ) дегеніміз:
ақпаратты өңдеу, сақтау және жеткізуге арналған техникалық және бағдарламалық құралдардың өзара байланысқан жүйелер кешені.
ақпаратты қағаз түрінде сақтауға және қолмен өңдеуге арналған дәстүрлі тәсілдер мен құралдар жиынтығы.
интернет пен байланыс құралдарын ғана пайдаланатын қарапайым технологиялық жүйелер мен қызметтер кешені.
бағдарламалау тілдері мен есептеу әдістерін қамтитын бағдарламалар мен қолдау тәсілдерінің жиынтығы.
өндірістік немесе тұрмыстық мақсатта қолданылатын механикалық құрылғылар мен жабдықтар кешені.
АКТ-ның негізгі құрамдас бөліктері:
ақпараттық құралдар, бағдарламалық қамтамасыз ету және байланыс құрылғыларының өзара әрекеттесетін жиынтығы.
деректерді қолмен өңдеуге арналған қағаз құжаттар мен есептеу кестелерінің жиынтығы.
интернет желісі мен телефон байланысына негізделген қарапайым жүйелер кешені.
бағдарламалау құралдары мен есептеу әдістерінің жеке түрлері жиынтығы.
тек принтер, сканер және механикалық құрылғылардан тұратын жабдықтар жиыны.
АКТ пәнінің басты мақсаты:
ақпараттық жүйелерді меңгеру және заманауи технологияларды тиімді қолдануға үйрету болып табылады.
ақпараттық жүйелердің құрылымын жою және қағаз әдістерін қайта енгізу болып табылады.
ескі компьютерлік жүйелерді қалпына келтіру және модернизациядан бас тарту болып табылады.
бағдарламалау тілдерін шектеу және тек теориялық бағытта оқыту болып табылады.
интернетті пайдалануды қысқарту және оқыту үрдісін қолмен орындау болып табылады.
АКТ-ның басты ерекшелігі:
ақпарат пен коммуникацияның интеграциясы арқылы бірыңғай жүйе қалыптастыру мүмкіндігі.
ақпаратты тек бір бағытта таратуға негізделген қарапайым технологиялық тәсілдер жүйесі.
деректерді қолмен енгізу және қағаз түрінде сақтау тәсілдерінің жиынтығы.
есептеу мен байланыс қызметтерін бір-бірінен бөлек қолдану әдістері кешені.
жүйелер арасындағы өзара әрекеттесуді шектеуге бағытталған технологиялар жиынтығы.
АКТ қолданылатын қоғам салалары:
экономика, білім беру, денсаулық сақтау және мемлекеттік басқару салаларының барлық бағыттарында.
өндіріс, ауыл шаруашылығы және тұрмыстық қызмет көрсету салаларының жекелеген бағыттарында.
спорт, мәдениет және ойын-сауық индустрияларына арналған технологиялар кешенінде.
геология мен экология салаларындағы зерттеу құралдары мен жүйелерде.
құрылыс пен көлік саласында қолданылатын механикалық жабдықтар кешенінде.
Экономикадағы АКТ рөлі ... сипатталады:
Білім беру саласындағы АКТ рөлі ... анықталады:
оқыту үдерісін жаңарту және білімге қолжетімділікті арттыруға бағытталған технологиялармен.
дәстүрлі әдістерді сақтап, цифрлық құралдарды пайдалануды шектеу тәсілдерімен.
тек емтихан өткізу мен баға қою мақсатындағы электрондық жүйелермен.
оқушылардың толықтай алмастыратын автоматтандырылған платформалармен.
оқушылардың қағаз журналдары мен есептерін көбейтуге арналған бағдарламалармен.
Денсаулық сақтау саласындағы телемедицинаның ұғымы:
дәрігер мен пациенттің қашықтан байланыс орнатуы мен кеңес алу мүмкіндігін қамтамасыз ететін технологиялар.
ауруларды тіркеу және есепке алу үшін қолданылатын қағаз құжаттар жүйесі.
медициналық құрал-жабдықтарды өндіруге арналған өнеркәсіптік технологиялар кешені.
ауруханалардың әкімшілік есепті автоматтандыруға арналған ішкі жүйелер жиынтығы.
дәрігердің қатысуынсыз медициналық шешім қабылдайтын механикалық құрылғылар кешені.
Электрондық үкіметтің басты мақсаты:
азаматтарға мемлекеттік қызметтерді онлайн форматта ұсыну және қолжетімділікті арттыру.
мемлекеттік қызметтерді тек қағаз түрінде көрсету және қолмен өңдеу.
қызмет көрсету сапасын төмендету мен процестерді баяулату тәсілдері.
деректерге қолжетімділікті шектеу және ақпаратты құпия сақтау жүйелері.
жеке сектордағы мемлекеттік қызметтерден толық ажырату шаралары.
АКТ саласындағы стандарттардың негізгі мақсаты:
технологиялардың үйлесімділігін, қауіпсіздігін және сапасын қамтамасыз ету болып табылады.
ақпараттық жүйелердің дамуын шектеу және қолданылыс ережелерін сақтау болып табылады.
жаңа құрылғылардың нарыққа шығуын баяулатуға бағытталған техникалық талаптар жүйесі.
тел байланыс саласындағы құралдар мен қызметтерді реттейтін құжаттар жиынтығы.
деректер алмасуды қиындату және ақпараттық ортаға қолжетімділікті азайту әдістері.
ISO/IEC 27000 сериясы ... қамтиды:
ақпараттық қауіпсіздік менеджменті жүйелері бойынша халықаралық стандарттар жиынтығын.
электрондық коммерция мен онлайн сауданы реттейтін құқықтық ережелер жиынтығын.
телекоммуникация желілерінің техникалық нормаларын белгілейтін құжаттар жиынтығын.
бағдарламалау тілдерінің құрылымын сипаттайтын әдістемелік нұсқаулар жиынтығын.
аудио және бейне құрылғылардың сапалық сипаттамаларын анықтайтын талаптар жиынтығын.
Қазақстанда АКТ стандарттарын әзірлейтін негізгі орган:
ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі.
ҚР Денсаулық сақтау министрлігі.
ҚР Білім және ғылым министрлігі.
ҚР Қаржы министрлігі.
ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі.
Білім және ғылым министрлігінің ақпараттық жүйелер басқармасы болып табылады. Қаржы министрлігінің ақпараттық талдау және есеп жүргізу бөлімі болып табылады. Ұлттық банктің ақпараттық қауіпсіздік департаменті болып табылады. Байланыс операторлары мен жеке компаниялардың бірлестігі болып табылады.
КР Ұлттық стандарттау, метрология және сертификаттау комитеті болып табылады.
Білім және ғылым министрлігінің ақпараттық жүйелер басқармасы болып табылады.
Қаржы министрлігінің ақпараттық талдау және есеп жүргізу бөлімі болып табылады.
Ұлттық банктің ақпараттық қауіпсіздік департаменті болып табылады.
Байланыс операторлары мен жеке компаниялардың бірлестігі болып табылады.
«Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының негізгі мақсаты:
цифрлық инфрақұрылымды дамыту және инновациялық технологияларды енгізуді жеделдету болып табылады.
ақпаратты қағаз түрінде сақтау және электрондық жүйелерді қысқарту болып табылады.
интернетке қолжетімділікті шектеу және жаңа сервистерді жабу болып табылады.
ақпараттық жүйелерді тек оффлайн режимінде пайдалану болып табылады.
электрондық қызметтерді тоқтату және азаматтарға қолмен қызмет көрсету болып табылады.
Компьютерлік жүйе дегеніміз – бұл ... :
деректерді қолмен енгізу және қағазда сақтау үшін арналған есептеу құралдары жиынтығы.
интернет байланысын орнатуға арналған қарапайым құралдар кешені мен бағдарламалар жиыны.
есептеу операцияларын орындайтын құрылғылар мен сыртқы жабдықтар тобы.
электр қуатын тарататын және энергияны өлшейтін техникалық жүйелер тобы.
Фон Нейман архитектурасының басты ерекшелігі:
бағдарлама мен деректер бір жадта сақталады және ортақ шина арқылы өңделеді.
бағдарлама мен деректер бөлек жадта сақталады және бөлек өңделеді.
командалар тек сыртқы құрылғыда орындалады және процессор қолданылмайды.
деректер тек таспада сақталады және қайта өңдеуге жіберілмейді.
есептеу процесі толық қолмен орындалып, автоматтандыру қолданылмайды.
Гарвард архитектурасының ерекшелігі:
бағдарлама мен деректер бөлек жадта сақталады және жеке шиналар арқылы өңделеді.
бағдарлама мен деректер бір ортақ жадта сақталады және кезекпен өңделеді.
деректер мен командалар тек сыртқы құрылғыларда орналасады және жүктелмейді.
жүйеде тек бағдарламалық әдіспен басқарылатын және аппараттық бөлік жоқ.
барлық процессор қолмен орындалатын басқару модульдері арқылы жүзеге асады.
Жүйелік магистраль қызметі:
деректерді тек сақтау функциясын орындайтын ішкі құрылым элементі болып табылады.
электр энергиясын жеткізетін кабельдік жүйелер жиынтығын білдіреді.
бағдарламаларды автоматты түрде орнатуға арналған қосымша жабдықтар кешені.
жерге қосылуды өлшейтін техникалық басқару құралдары жиынтығы.
Жедел жад (RAM) сипаттамасы:
тұрақты жүктік бағдарламаларды ұзақ мерзімге сақтауға арналған жад түрі.
деректерді тек оқуға мүмкіндік беретін және жазуға болмайтын құрылғы.
аудио және бейне файлдарды өңдеуге арналған қосымша жадты модуль.
уақытша ақпаратты сақтайды және компьютер өшкенде деректер жойылады.
Тұрақты жад (ROM) қолданылады:
жүйелік бағдарламаларды, мысалы BIOS сияқты деректерді тұрақты сақтауға арналған.
уақытша файлдар мен көп деректерді сақтау үшін арналған жад түрі.
бейне және аудио ақпараттарды өңдеуге арналған динамикалық модуль.
бағдарламаларды орнату және жаңарту үшін арналған арнайы буфер жады.
желі байланысын тексеру және реттеу үшін қолданылатын модуль түрі.
ASCII кодтау жүйесі арналған:
ағылшын алфавиті мен негізгі таңбаларды 7 немесе 8 бит арқылы кодтауға арналған жүйе.
барлық әлем тілдерінің таңбаларын толық қамтитын кеңейтілген жүйе.
аудио және бейне файлдарды қысу және сақтау үшін қолданылатын жүйе.
деректерді тасымалдау жылдамдығын арттыруға бағытталған хаттама.
желілік байланысты басқаруға арналған арнайы командалар тобы.
Unicode кодтау жүйесінің басты артықшылығы:
дүние жүзіндегі барлық тілдердің таңбаларын бір жүйеде бейнелеу мүмкіндігі.
тек ағылшын әріптері мен сандарды кодтауға бағытталған шектеулі жүйе.
аудио сигналдарды өңдеу мен бейнекөрсетілімге арналған графикалық кодтау түрі.
деректерді тек екілік форматта ғана сақтау тәсілін қолданатын жүйе.
бағдарламалық командаларды қысқарту мен жоғары арналған әдіс жиынтығы.
Екілік жүйенің негізі:
2 саны болып табылады және 0 мен 1 таңбалары қолданылады.
8 саны болып табылады және 0–7 диапазонында таңбалар бар.
10 саны болып табылады және ондық таңбалар пайдаланылады.
12 саны болып табылады және әріптік символдар қолданылады.
16 саны болып табылады және қосымша таңбалар енгізіледі.
Фон Нейман тұжырым түсіндіріледі:
деректер мен командалардың бір арна арқылы тасымалдануы нәтижесінде жылдамдық шектеулілігі.
есептеу процесінің кездейсоқ тоқтауы мен жүйенің өздігінен өшірілуімен.
жадтың жетіспеушілігі мен энергияның азаюы нәтижесінде өнімділіктің төмендеуімен.
деректердің сыртқы құрылғыларда сақталуы және кіру уақытының ұзақтығымен.
жүйе құрылымдарының өзара әрекеттесуін шектеу мен байланыс үзілуімен.
Компьютерлік жүйелердің негізгі компоненттері:
орталық процессор, жад, енгізу және шығару құрылғылары мен жүйелік магистральдан тұрады.
тек процессор мен монитордан тұратын қарапайым есептеу құрылғысы болып табылады.
интернет желісі мен байланыс кабельдерінен құралған жүйелер жиынтығы.
электр тізбектері мен қуат көздерінен тұратын техникалық модульдер жиыны.
принтер, сканер және флем-тасымалдағыштардан құралған сыртқы құрылғылар тобы.
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың қоғамдағы маңызы:
жаңалаудың мен ақпараттық экономиканың дамуын жеделдетуге және тиімділікке ықпал етеді.
ақпарат алмасуды қиындатуға және инновациялардың дамуын баяулатуға бағытталады.
технологияларды қолдануды азайту және байланыс құралдарын шектеуге мүмкіндік береді.
технологиялардың қысқаруы мен еңбек өнімділігін төмендетуге себеп болады.
деректерді тек қағаз түрінде сақтауға және ақпаратты көмен өңдеуге жағдай жасайды.
Бағдарламалық жасақтама (БЖ) дегеніміз:
компьютердің техникалық құралдарында орындалатын, белгілі бір міндеттерді шешуге арналған командалар мен нұсқаулар жиынтығы.
электр тізбектерінің жұмысын қамтамасыз ететін механикалық құрылғылар кешені.
интернетті орнатуға және желіні қолмен басқаруға арналған байланыс құралдары жиынтығы.
көлемді есеп жүргізу үшін арналған қағаз құжаттар мен есеп кестелер жиыны.
физикалық құрылғыларды жинақтауға арналған электр жабдықтарының жүйесі.
Бағдарламалық жасақтаманың негізгі құрамына кіреді:
операциялық жүйелер, қолданбалы бағдарламалар, утилиталар, драйверлер және бағдарламалау жүйелері.
желілік кабельдер, қуат көздері және механикалық құрылғылар жиынтығы.
энергияны тасымалдайтын және реттейтін модульдер кешені.
жаңа түріндегі құжаттар мен есептеу дәптерлері жиыны.
аудио және бейне құрылғыларды қолмен басқару құралдары.
Жүйелік бағдарламалық жасақтама міндеті:
аппараттық ресурстарды басқарып, қолданушыға ыңғайлы жұмыс ортасын қамтамасыз ету.
интернет қосылуын өндірі, барлық бағдарламаларды бұғаттау.
құрылғылар арасындағы физикалық қосылымды шектеу.
энергия таратушы желілерді автоматты түрде басқару.
аудио сигналдарды өңдеу және жазу операцияларын орындау.
Қолданбалы бағдарламалық жасақтама ерекшелігі:
A) қолданушының нақты кәсіби немесе тұрмыстық тапсырмаларын орындауға бағытталған.
B) тек аппараттық ресурстарды басқаратын жүйелік модульдер жиынтығы.
C) желі байланысын орнатуға арналған электр құрылғылары кешені.
D) бағдарламашыларға арналған командалық жүйелер тобы.
E) тек графикалық интерфейсі қолдайтын серверлік орта.
Бағдарламалау жүйелерінің қызметі:
A) жаңа бағдарламаларды құруға, түзетуге және тестілеуге арналған құралдар кешенін ұсынады.
B) деректерді қағаз түрінде сақтау және басып шығару тәсілдерін ұйымдастырады.
C) тек интернет қосылымын реттеуге арналған утилиталар жиыны.
D) аудио мен бейне сигналдарын өңдеуге арналған модульдер.
E) физикалық құрылғыларды жинақтауға арналған құралдар жиынтығы.
Драйвердің негізгі қызметі:
нақты құрылғыны операциялық жүйемен байланыстырып, оның жұмысын қамтамасыз ету.
компьютердегі қуат көзін өшіруге автоматты құрал болып табылады.
интернет трафигін шектеуге арналған қауіпсіздік бағдарламасы.
графикалық бейнелерді құруға арналған визуалды редактор.
электр тізбектерін автоматты түрде қосатын жүйе белгісі.
Операциялық жүйе (ОЖ) дегеніміз:
компьютердегі барлық ресурстарды басқарып, қолданушымен өзара әрекеттесуді қамтамасыз ететін жүйе.
электр қуатын есептеуге арналған энергия басқару жүйесі.
аудио файлдарды жазуға және көшіруге арналған құрылғы.
желіге қосылуды ұйымдастыратын серверлік модуль.
физикалық құрылғыларды механикалық түрде басқаратын жүйе.
Процестерді, жалпы, файлдарды және құрылғыларды басқару қызметтерін атқару.
интернетке байланысын өшіру және жүйені қолмен басқару.
электр қуатын тарату және механикалық бөлшектерді реттеу.
құжаттарды қағаз түрінде өлшеу және архивтеу.
аудио құрылғылардың дыбыс сапасын реттеу.
Windows операциялық жүйесі сипатталады:
қолданушыға ыңғайлы графикалық интерфейс және кең бағдарламалық үйлесімділікпен.
ашық коды серверлік операциялық жүйе ретінде.
тек мобильді құрылғыларда қолданылатын жабық жүйе ретінде.
вирустарға төзімсіз офлайн жүйе ретінде.
тек бағдарламашыларға арналған командалық орта ретінде.
Linux операциялық жүйесінің ерекшелігі:
ашық бастапқы кодқа негізделген, сенімді және тегін таратылатын жүйе.
жабық коды және тек Apple құрылғыларына арналған жүйе.
интернетсіз жұмыс істейтін офлайн жүйе.
аудио құрылғыларға арналған техникалық жүйе.
графикалық интерфейсі жоқ серверлік орта.
macOS операциялық жүйесі:
Apple құрылғыларына арналған, тұрақты әрі қауіпсіз графикалық жүйе.
тек серверлерге арналған ашық коды операциялық жүйе.
интернетпен қосылмайтын офлайн орта.
жүйе әкімшілеріне арналған командалық интерфейс.
барлық құрылғылармен үйлесетін локалды жүйе.
Android операциялық жүйесі негізделген:
Linux ядросына және Google сервистеріне негізделген мобильді жүйе.
тек Windows серверлік ядросына құрылған жабық жүйе.
интернетсіз офлайн ортада жұмыс істейтін жүйе.
тек аудио құрылғыларды басқаратын жүйе.
әртүрлі бейім және шектеулі құрылғыларға қолданылатын жүйе.
iOS операциялық жүйесі сипатталады:
жоғары қауіпсіздігі мен жабық жүйесі бар Apple құрылғыларына арналған жүйе.
ашық коды және барлық құрылғыларға орнатылатын жүйе.
әртүрлі бейім және тұрақсыз серверлік жүйе.
интернетсіз жұмыс істейтін офлайн жүйе.
мобильді емес, тек дербес компьютерлерге арналған жүйе.
Адам-компьютерлер өзара әрекеттесу (НСІ) дегеніміз:
адам мен компьютер арасындағы байланысты және интерфейстерді зерттейтін сала.
компьютердің аппараттық құрылғыларын реттейтін инженерлік бағыт.
интерфейс қосымшаларын орнатуға арналған бағдарламалар жиыны.
аудио сигналдарды өңдеуге арналған модульдер тобы.
интерфейсті қағазға көшіруге арналған механикалық құрылғы.
НСІ қағидаларының бірі:
қарапайымдылық және қолжетімділік – интерфейсті түсінікті әрі ыңғайлы ету.
интерфейсті күрделендіру және қосымша параметрлер енгізу.
қолданушы әрекеттерін шектеу және басқаруды қиындату.
барлық функцияларды тек техникалық мамандарға ұсыну.
интерфейсті тек командалық режимде ұсыну.
НСИ негізгі компоненттері болып табылады:
адам, компьютер және олардың арасындағы интерфейс.
желілік кабель, қуат көзі және байланыс адаптері.
аудио құрылғылар мен сенсорлар жүйесі.
деректер базасы серверлері мен файл құрылымдары.
физикалық басқару панельдері мен индикаторлар.
Адам-компьютерлік интерфейс құрамына кіреді:
енгізу және шығару құрылғылары, интерфейс элементтері және қолданушы тәжірибесі.
желілік тізбектер мен механикалық сенсорлар жиынтығы.
электр қуатын тарататын құрылғылар жүйесі.
аудио жазба мен бейне өңдеу модульдері.
құрылғылардың аппараттық бөліктерін жинақтайтын компоненттер.
Графикалық интерфейс (GUI) артықшылығы:
қолданушыға терезелер мен батырмалар арқылы жұмыс істеуді жеңілдетеді.
жүйені тек командалық жол арқылы басқаруға мүмкіндік береді.
интерфейс онлайн ортада ғана жұмыс істейді.
аудио сигналдарды өңдеуге арналған құрал ретінде қолданылады.
тек сенсорлы құрылғыларға арналған басқару жүйесі.
Командалық жол интерфейсі (CLI):
графикалық мәзірлер мен белгілерге арналған басқарылатын жүйе.
қолмен орындалатын аппараттық процестер жиыны.
аудио интерфейстерге арналған басқару жүйесі.
физикалық басқару жүйесі арқылы жұмыс істейтін орта.
Дыбыстық интерфейске мысал:
Siri, Alexa, Google Assistant сияқты виртуалды көмекшілер.
Word бағдарламасындағы мәтін теру терезесі.
AutoCAD жүйесіндегі сызба құрастыру модулі.
Photoshop бағдарламасындағы фильтр панелі.
Excel электрондық кестесіндегі формулалар терезесі.
Виртуалды және толықтырылған шынайылық интерфейстері:
қолданушының виртуалды ортаға еніп, нақты әлемге виртуалды элементтер қосуға мүмкіндік береді.
интерфейс жұмыс істейтін онлайн интерфейс нұсқасы.
аудио мен бейне файлдарды өңдеуге арналған құралдар жүйесі.
графикалық белгілерлерсіз жұмыс істейтін командалық интерфейс.
электр тізбектерін басқаруға арналған техникалық панель.
Қолданушылық интерфейстің (UI) мақсаты:
жүйемен әрекеттесуді қолданушыға түсінікті әрі ыңғайлы ету, қолжетімділікті қамтамасыз ету.
оператордың барлық әрекеттерін шектеу және функцияларды жасыру.
желіні толық бұғаттау және серверді оқшаулау режимін қосу.
графикалық элементтердің мүмкіндігінше азайтып, мәтінмен алмастыру.
деректерді тек қатаң тасымалдағышта ұсынуды міндеттеу.
НСІ-де «қарапайымдылық және қолжетімділік» қағидасы:
интерфейсті түсінікті етіп құру, әртүрлі қолданушыларға қолжетімді болуын көздейді.
қосымша күрделі мәзірлер мен жасырын параметрлерді көбейтуді талап етеді.
барлық функцияларды тек командалық режимге ауыстыруды ұсынады.
категория туралы хабарламаларды толығымен алып тастауды міндеттейді.
элементтердің орналасуын әр бетте әртүрлі етуге шақырады.
Файловых жүйені басқару функциясы қамтиды:
файлдар мен бумаларды құру, сақтау, іздеу, жою және қолжетімділікті реттеу.
кабель каналдарын төсеу, розеткаларды орнату жұмыстарын жүргізу.
қағаз құжаттарды тігу және мөр басу рәсімдерін басқару.
проектор, динамик және микшер панелі баптау міндеттерін атқару.
электр есептегіш көрсеткіштерін қолмен тіркеу және тарату.
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету ОЖ-да мынаны қамтиды:
аутентификация, рұқсаттарды басқару, деректерді қорғау және шифрлау.
құрылғыларды бөлшектеу, сымдарды қысқару және дәнекерлеу.
графикалық белгілерді өзгерту және тұсқағаз орнату.
принтер мен сканердің механикалық таратқышын майлау.
беттерді көшіру және папкаларды қолмен архивтеу.
Деректер қоры (ДҚ) дегеніміз:
A) белгілі бір салаға қатысты ақпаратты жүйелі түрде сақтауға және өңдеуге арналған өзара байланысты деректер жиынтығы.
B) интернет желісіндегі құжаттарды көшіру мен жоюға арналған бағдарламалар жиынтығы.
C) аудио және бейне файлдарды өңдеуге арналған құралдар мен модульдер топтамасы.
D) электр қуатын таратуға арналған механикалық құрылғылар жүйесі.
E) көлемді есеп жүргізуге арналған дәстүрлі қағаз құжаттар жиыны.
Деректер қорының басты мақсаты:
ақпаратты сақтау, өңдеу және пайдаланушыға ыңғайлы түрде ұсынуды қамтамасыз ету.
электр тізбектерін автоматты түрде басқару және реттеу.
желілік сигналдарды тарату және интернетті қолмен реттеу.
деректерді тек қағаз түрінде сақтау және есеп жүргізу.
аудио және бейне файлдарды жазуға арналған құрылғы.
Деректер қорын басқару жүйесі (ДҚБЖ) дегеніміз:
деректер қорын құруға, сақтауға мен өңдеуге және басқаруға арналған бағдарламалық жүйе.
интернетке қосылуды реттеуге арналған желілік бағдарлама.
аудио файлдарды көшіру және өңдеу үшін арналған модуль.
электр қуатын таратуға арналған аппараттық құрылғы.
деректерді қағазға шығару үшін қолданылатын утилита.
ДҚБЖ негізгі қызметтерінің бірі:
деректердің тұтастығын, қауіпсіздігін және қолжетімділігін қамтамасыз ету.
интернетке қосылысын бұғаттау және желіні өшіру.
аудио және бейне файлдарды өңдеу операцияларын орындау.
интернетті қағаз түрінде сақтау және архивтеу.
электр қуатын есептеу және тарату қызметін басқару.
Деректер қорының құрылымдық элементтеріне жатады:
кестелер, өрістер, жазбалар және олардың арасындағы байланыстар.
желілік кабельдер, қуат көздері және қосқыштар жүйесі.
интернет параметрлерін реттейтін сервер модульдері.
графикалық мәзірлер мен батырмалар жиынтығы.
аудио құрылғылар мен бейне адаптерлер жиыны.
Кесте (Table) ұғымы білдіреді:
деректер қорының негізгі бөлігі, яғни нақты объект туралы мәліметтерді сақтайтын құрылым.
интернетпен байланысын орнатуға арналған желілік терезе.
электр қуатын басқаруға арналған техникалық панель.
Жазба (Record) дегеніміз:
кестедегі бір объектіге қатысты барлық өрістерден тұратын деректер жиынтығы.
файлдарды біріктіру және көшіру процесін сипаттайтын модуль.
аудио файлдардың параметрлерін анықтайтын жүйе.
энергия тізбегін басқаруға арналған құрылғы.
графикалық интерфесті бейнелейтін компонент.
Өріс (Field) сипатталады:
жазбаның жеке элементі болып, белгілі бір сипаттаманы қамтитын дерек белгісі.
энергия қуатының шамасын реттейтін басқару модулі.
аудио және бейне файлдарды көшіру процесі.
интернет қосылымын орнатуға арналған терезе.
графикалық мәзірдің белгілі болып табылатын батырма.
Басты кілт (Primary Key) қызметі:
жазбаларды бірегей анықтап, деректердің қайталануын болдырмауға мүмкіндік береді.
аудио файлдарды өшіру және сақтау үшін қолданылады.
интернет трафигін шектеу және желіні өшіру үшін қажет.
графикалық интерфесті батырма және өзгерту үшін қажет.
деректерді қағаз түрінде архивтеуге арналған құрал.
Деректер арасындағы байланыс түрі «бір-көп» нені білдіреді:
бір жазбаның бірнеше жазбамен байланысу мүмкіндігін сипаттайды.
барлық деректердің бір кестеде сақталуын көрсетеді.
желі байланысын бір батырма іскеуін білдіреді.
интерфейс оңайлық жұмыс істеу моделін көрсетеді.
деректердің тәуелсіз сақталуын бейнелейді.
Деректер моделі дегеніміз:
деректер құрылымын және олардың арасындағы қатынастарды сипаттайтын логикалық схема.
энергия қуатының таралу жолдарын сипаттайтын жүйе.
интерфейс қосылымының параметрлерін көрсететін кесте.
аудио сигналдарын басқаруға арналған модуль.
файлдарды біріктіру және көшіру процесі.
Реляциялық деректер моделі сипатталады:
деректер кестелер түрінде сақталып, олардың арасында кілттер арқылы байланыс орнатылады.
деректер тек графикалық интерфейсте сақталады.
жүйе тек онлайн режимінде жұмыс істейтін модель.
файлдар тек мәтіндік пішімде сақталады.
аудио файлдар үшін арнайы құрылымда сақталады.
Иерархиялық деректер моделі ерекшеленеді:
деректер ағаш құрылымы түрінде ұйымдастырылып, әр жазба өзінен төмен жазбамен байланысады.
деректер тек бір кестеде сақталып өңделеді.
желі байланысын орнатуға арналған бағдарлама.
аудио және бейне файлдарды сақтау жүйесі.
графикалық интерфесті безендіру жүйесі.
Объекті-бағытталған деректер моделі:
деректер объектілер түрінде сақталып, олардың қасиеттері мен әдістері сипатталады.
деректер тек кесте түрінде сақталады.
файлдарды біріктіру және көшіру процесі.
аудио файлдарды сақтау жүйесі.
графикалық интерфесті бейнелейтін компонент.
ДКБЖ мысалдарына жатады:
MySQL, Oracle, PostgreSQL, Microsoft SQL Server жүйелері.
CorelDRAW, AutoCAD, Adobe Photoshop бағдарламалары.
Google Chrome және Mozilla Firefox браузерлері.
MS Word және Excel кеңселік қосымшалары.
Windows және Linux операциялық жүйелері.
SQL тілі қолданылады:
деректер қорындағы ақпаратты енгізу, өңдеу және іздеу операцияларын орындау үшін.
аудио файлдарды редакциялауға арналған модульдерде.
интернет байланысын орнату үшін арналған бағдарламаларда.
электр тізбектерін реттеу және басқару жүйелерінде.
графикалық интерфейстерді құрастыру процестерінде.
ДКБЖ-ның артықшылықтарының бірі:
ақпараттың қайталануын азайту және тұтастығын қамтамасыз ету мүмкіндігі.
интернет трафигін көбейту және деректерді оқшаулау арқылы.
аудио құрылғылардың синхрондау және басқару арқылы.
деректерді тек қағазда сақтау тәсілін қолдану арқылы.
электр қуатын басқару процестерін арттыру арқылы.
MySQL жүйесінің ерекшелігі:
ашық бастапқы коды бар, веб-қосымшаларда кеңінен қолданылатын реляциялық жүйе.
жабық коды және тек серверлік жүйелерде қолданылатын бағдарлама.
тек мобильді құрылғылар үшін арналған қосымша.
аудио және бейне файлдарды көбейтуге арналған жүйе.
интернетсіз офлайн жұмыс істейтін жүйе.
Oracle Database сипатталады:
үлкен көлемді деректерді өңдеуге арналған жоғары өнімді және сенімді жүйе.
шағын деректерді сақтау үшін арналған жеңіл утилита.
аудио файлдарды монтаждауға арналған бағдарлама.
интернетсіз офлайн ортада қолданылатын жүйе.
электр қуатын басқару жүйесін басқаратын құрал.
PostgreSQL жүйесінің артықшылығы:
ашық коды, кеңейтілген функциялары бар және қауіпсіздігі жоғары жүйе.
жабық коды және тек серверлерде қолданылатын бағдарлама.
аудио және бейне өңдеуге арналған қосымша.
интернетсіз жұмыс істейтін офлайн орта.
электр тізбектерін автоматты түрде реттейтін жүйе.
MongoDB жүйесі жатады:
NoSQL типіне және құжаттық форматта деректерді сақтайтын заманауи жүйелер қатарына.
тек реляциялық деректер қорларына негізделген жүйе түріне.
интернетсіз жұмыс істейтін офлайн бағдарлама түріне.
аудио файлдарды көшіруге арналған утилита түріне.
графикалық файлдарды өңдеуге арналған бағдарлама түріне.
Клиент-сервер архитектурасы негізделеді:
деректер тек мәтін түрінде сақталып өңделеді.
интернет қосылымын басқару модульдеріне негізделеді.
электр қуатын тарататын жабдықтармен байланысты.
аудио сигналдарды өңдейтін жүйелермен байланысты.
Қызметтердің клиент пен сервер арасында өзара әрекет арқылы жүзеге асу қағидасына:
барлық компоненттердің бір компьютерге орналасу принципіне.
интернеттегі офлайн режимінде жұмыс істеу тәсіліне.
деректерді тек файл түрінде сақтау әдісіне.
жүйелердің өзара байланысын шектеу тәсіліне.
Үш деңгейлі архитектура құрамына кіреді:
презентациялық, логикалық және деректер деңгейлерінен тұратын жүйе.
аудио, бейне және мәтіндік компоненттерден тұратын жүйе.
желілік, аппараттық және бағдарламалық блоктар.
интернеттік, офлайн және серверлік деңгейлер.
электрлік, механикалық және құрылымдық модульдер.
ДҚБЖ қолдану салалары:
A) білім беру, бизнес, медицина және мемлекеттік басқару салаларында кеңінен пайдаланылады.
B) тек интернет байланысын шектеу және қауіпсіздік мақсатында қолданылады.
C) аудио құрылғылар мен бейне жүйелерді орнату үшін қолданылады.
D) электр қуатын тарату және есептеу салаларында пайдаланылады.
E) графикалық интерфейсті жобалау мен безендіруде қолданылады.
Деректердің тұтастығы (Data Integrity) дегеніміз:
деректердің дұрыстығын, толықтығын және өзара сәйкестігін сақтау қағидасы болып табылады.
интернет байланысын өшіру және желіні оқшаулау тәсілі болып табылады.
электр қуатын тарату және бақылау жүйелерін іске қосу процесі болып саналады.
аудио және бейне файлдарды біріктіру мен көшіру әдісі болып табылады.
қолмен есеп жүргізу және қағаз журналдарды толтыру тәсілі болып табылады.
Деректерді талдау (Data Analysis) дегеніміз:
жиналған деректерді жүйелеу, өңдеу және интерпретациялау арқылы пайдалы ақпарат алу үдерісі.
интернет жүйелерін орнатуға және серверді басқаруға арналған тәсілдер жиынтығы.
аудио және бейне файлдарды көшіру мен сақтау үшін қолданылатын жүйе.
электр қуатын тарату және механикалық құрылғыларды басқару процесі.
деректерді қағаз түрінде сақтау және қолмен өңдеу тәсілі.
Деректерді талдаудың басты мақсаты:
деректерді түсіну, заңдылықтарды анықтау және шешім қабылдау үдерісін негіздеу.
аудио файлдарды біріктіру және бейне материалдарды монтажлау.
желілік байланыстарды орнату және интернет параметрлерін баптау.
электр құрылғыларын автоматты түрде реттеу және бақылау.
деректердегі қолмен есептеу және қағаз журналдарға енгізу.
Деректерді талдаудың алғашқы кезеңі:
жиналған деректерді жүйелеу, өңдеу және интерпретациялау арқылы пайдалы ақпарат алу үдерісі.
интернет жүйелерін орнатуға және серверді басқаруға арналған тәсілдер жиынтығы.
аудио және бейне файлдарды көшіру мен сақтау үшін қолданылатын жүйе.
электр қуатын тарату және механикалық құрылғыларды басқару процесі.
деректерді қағаз түрінде сақтау және қолмен өңдеу тәсілі.
Сипаттамалық талдау (Descriptive Analysis) сипатталады:
Өткен деректердің негізгі сипаттамаларын анықтап, жалпы көрінісін береді.
Интернет жүйесін орнату және желіні басқару әдісімен.
Аудио және бейне файлдарды редакциялау тәсілдерімен.
Электр құрылғыларын автоматтандыру қондырғаларымен.
Деректерді қағаз түрінде сақтау мен есептеу тәсілдерімен.
Диагностикалық талдаудың мақсаты:
Белгілі бір оқиғаның немесе нәтижені себебін түсіндіру болып табылады.
Аудио сигналдарын өңдеу және шешу әрекеттерін орындау.
Интернет байланысын шектеу және желіні өшіру процесі.
Электр тізбектерін тексеру және басқару функциялары.
Деректерді архивке шығару және қағаз түрінде сақтау.
Болжамдық талдау (Predictive Analytics) сипатталады:
Болашақтағы жағдайларды болжауға және үдерістерді алдын ала көруге бағытталады.
Интернет қосылымдарын орнату және тексеру әдістерімен.
Аудио және бейне материалдарды жинау тәсілдерімен.
Электр қуатын таратуға арналған басқару жүйелерімен.
Графикалық интерфейстерді жобалау тәсілдерімен.
Нұсқаулық талдау (Prescriptive Analytics) дегеніміз:
Талдау нәтижесіне сүйене отырып, нақты әрекет ету жолдарын ұсыну.
Интернет сигналдарын реттеу және категория түзету.
Аудио файлдарды өңдеу және қолдану әрекеттерін орындау.
Электр қуатын есептеу және басқару операциялары.
Көпөлшемді есептеу және қағаз кестелер құрастыру.
Корреляциялық талдау (Correlation Analysis) мақсаты:
Желілік қосылымдарды басқару және интернетті реттеу.
Аудио сигналдарын өңдеу және бейнелерді талдау.
Электр тізбектерінің жұмысын бақылау және реттеу.
Деректерді қағаз түрінде сақтау және есепке алу.
Регрессиондық талдау (Regression Analysis) қолданылуы:
Бір айнымалыны басқа айнымалылардың негізінде болжау үшін пайдаланылады.
Интернет параметрлерін қолмен баптау үшін пайдаланылады.
Аудио және бейне файлдарды біріктіру үшін қолданылады.
Электр қуатын бөлу және есептеу үшін қолданылады.
Деректерді қағаз түрінде сақтау үшін қолданылады.
Кластерлік талдау (Cluster Analysis) сипатталады:
Объектілерді ұқсастықтарына қарай топтарға бөлу әдісі болып табылады.
Интернет қосылымдарын орнату тәсілі болып табылады.
Аудио файлдарды көшіру мен сақтау жүйесі болып табылады.
Электр қуатын таратуға арналған жүйе болып табылады.
Деректерді қолмен өңдеу процесі болып табылады.
Деректерді басқару (Data Management) дегеніміз:
Ұйымдағы деректерді тиімді жинақтау, сақтау және пайдалану үдерістерін білдіреді.
Интернет жүйесін орнату және басқару тәсілдері.
Аудио және бейне файлдарды редакциялау тәсілдері.
Электр құрылғыларын автоматтандыру қондырғылары.
Деректерді қағаз түрінде сақтау мен есептеу тәсілдері.
