WorksheetsОрман топырақ 80 сұрақ бастапқы
Total questions: 80
Worksheet time: 40mins
«Топырақ» деген не?
жеке табиғи дене
элювий
аллювий
делювий
пролювий
Топырақ құралу үдерістерінің үш тобы:
қарапайым микроүдеріс, жалпы макроүдеріс, мезоүдеріс
бастапқы үдеріс, мезоүдеріс, кемелдену үдерісі
алғашқы үдеріс, қарапайым микроүдеріс, кемелдену үдерісі
кемелдену үдерісі, қарапайым микроүдеріс, балшықтану
микро- және макроүдеріс, кемелдену үдерісі, қышқылдану
Құрлықтың қандай пішіні макробедерге жатады?
жазықтық
сай-сала
жоталар
үстірттер
қыраттар
. В. Докучаев бойынша топырақты жіктеу принципі:
морфогенетикалық
экологиялық
эволюциялық-генетикалық
тарихи-генетикалық
агрогеологиялық
Зат айналымының түрлері:
биогеохимиялық, биологиялық, геологиялық
үлкен және кіші, механикалық
физикалық, биогеохимиялық, биологиялық
химиялық, физикалық, геологиялық
биохимиялық, физикалық, химиялық
Топырақтың морфологиялық белгілері:
топырақтың құрылысы, түсі, түйіртпектілігі, жаңа жаратындылар, кірмелер
топырақтың құрылысы, түсі, жайласуы, жер бедері
жайласуы, гранулометриялық құрамы, өсімдік жамылғысы
жер бедері, өсімдік жамылғысы
жер бедері, топырақтың түсі, өсімдік жамылғысы, түйіртпектілігі
Топырақ кескінінің құрылыс ерекшелігіне байланысты типтері:
негізгі кескін, толық, дамымаған, жартылай кескін, бұзылған
негізгі кескін, толық, дамымаған, кәдімгі, сұр
кебірленген, сортаңданған, элювийленген, тотықсызданған
қалдықты кескін, көпмүшелі кескін, полицилді, аударылған
толық, толық емес кескін, негізгі, орташа, гумустенген
В қабаты:
иллювиальді немесе аралық қабат
қарашірінді жиналу қабаты
аналық тау жынысы қабаты
төсеніш қабаты
элювиальды қабат
Кірме заттарға:
жануарлардың сүйектері, шыны, көмірдің сынықтары
гипс, кальций карбонаты, тастар
темір, алюминий тотықтары
қарашірінді қосылыстары, шынылар
капролиттер, топырақтағы жануарлардың қазған індері, шіріген тамырлар
Жалпақ жапырақты ормандардың түскен үйінділерінің ыдырауы қандай ортада жүреді?
бейтарап ортада
қышқыл ортада
сулы ортада
физикалық ортада
тұзды ортада
Ауадан көміртекті сіңіретін бактериялар:
гетеротрофты
автотрофты
саңырауқұлақтар
балдырлар
қыналар
Дайын органикалық қосылыстардан көміртекті алатын бактериялар:
гетеротрофты
автотрофты
саңырауқұлақтар
балдырлар
қыналар
Қазіргі топырақ жіктеуіндегі негізгі таксономиялық бірлік:
тип
тек
тип (TYP)
түрше
разряд
Топырақтануда агробиологиялық бағытты кім салды?
Костычев
Докучаев
Сибирцев
Глинка
Неуструев
Топырақ ілімінде агромәдени-химиялық бағытты кім салды?
Тэр
Фаллу
Берцелиус
Ваксман
Гельригель
Топырақ ілімінде агрогеологиялық бағытты кім салды?
Фаллу
Тэр
Гельригель
Берцелиус
Ваксман
Топырақтанудағы бас әдіс:
далалық
лабораториялық
тұрақты
химиялық
механикалық
Топырақтану ғылымының басты міндеті:
топырақтың құнарлылығын көтеру
жерге орналастыру
картаға түсіру
есепке алу
сапалы бағалау
Топыраққа ақ және ақшыл түс беретін қосылыстар:
гипс
темір тотығы
вивианит
темір қосындылары
қарашірінді қосылыстары
«Ресейдің қара топырақты облысы» (1886) кітабының авторы:
Костычев
Вильямс
Докучаев
Глинка
Сибирцев
Құмның майда фракциясының (мм) мөлшері (Н. А. Качинский бойынша):
0,25–0,05
3,0–1,0
0,5–0,25
0,05–0,01
0,01–0,005
Оңтүстік тайгада таралған топырақ:
шымды-күлгін
қара
қарақоңыр
боз
шалғынды-қара
Шаңтәрізді фракциясының (мм) мөлшері (Н. А. Качинский бойынша):
0,05–0,01
1,0–0,5
0,5–0,25
0,25–0,05
0,01–0,005
Топырақ түзілу энергетикасы туралы ілімнің негізін салған ғалым:
. Арктикалық шөлді топырақтың қабаттылығы (Аr):
A0−A1−A1C−A1C,−CM
A0−A1−CM
A0−A6−A1C−A1C,−CM
A0−A5−A1C−A1C
A0−A1C,−CM
Тундралы глейлі негізгі топырақтың құрылымы:
A0−A1−Be−GM(G)
A0−A1−CM
A0−A6−A1C,−CM
A0−A5−A1C−A1C
A0−A1C,−CM
Шақаттың кескіні өте айқындалған келесі қабаттарға бөлінеді:
A0,A1,A2A2B,B(B1−B2),C
A0−A1−Be−GM(G)
A0−A6−A1C,−A2B,−CM
A0−A5−A1C−A1C
A0−A1C,−CM−Д
Шақаттар пайда болу жағдайына байланысты жіктеледі:
орманды шақаттар; шалғынды шақаттар; батпақты шақаттар
орманды шақаттар; күлгінденген шақаттар; батпақты шақаттар
тұзды шақаттар; күлгінденген шақаттар; батпақты шақаттар
орманды шақаттар; күлгінденген шақаттар; шөптесінді шақаттар
орманды шақаттар; күлгінденген шақаттар; тозанды шақаттар
Орманды шақаттар пайда болады:
қайыңды және ақ теректі-қайыңды ормандарда, шөптесін өсімдіктер аз өсетін жағдайда
ойпаң жерлерде қалыптасады
шалғынды-батпақты өсімдіктер, ыза суы 1 м шамасында орналасқан жағдайда
шымтезектену жағдайында қалыптасады
шөптесін өсімдіктер астында
Шалғынды шақаттар пайда болады:
ойпаң жерлерде қалыптасады
қайыңды және ақ теректі-қайыңды ормандарда
шалғынды-батпақты өсімдіктер, ыза суы 1 м шамасында орналасқан жағдайда
шымтезектену жағдайында қалыптасады
шөптесін өсімдіктер астында
. Батпақты шақаттар пайда болады:
шалғынды-батпақты өсімдіктер, ыза суы 1 м шамасында орналасқан жағдайда
қайыңды және ақ теректі-қайыңды ормандарда
ойпаң жерлерде қалыптасады
шымтезектену жағдайында қалыптасады
шөптесін өсімдіктер астында
Солу ылғалдылығы (СЫ) балшықты топырақтарда қай мөлшерден басталады, %:
15–22
1–3
50
5–8
0–2
Солу ылғалдылығы (СЫ) балшықты топырақтарда қай мөлшерден басталады, %:
15–22
1–3
50
5–8
0–2
Солу ылғалдылығы (СЫ) құмды топырақтарда қай мөлшерден басталады, %:
1–3
15–22
50
5–8
0–2
Солу ылғалдылығы (СЫ) шымтезекті топырақтарда қай мөлшерден басталады, %:
50
15–22
1–3
0–2
Үгілудің түрлері:
физикалық, химиялық, биологиялық
механикалық, физика-химиялық, сутектік
сутектік, химиялық, биологиялық
желдік, химиялық, биологиялық
физиологиялық, желдік, химиялық
Физикалық үгілу дегеніміз:
тау жыныстарының химиялық құрамы өзгеріске ұшырамай механикалық бөлшектенуі
минералдардың кристалдық торының бұзылуы
алюмосиликаттардың ыдырауы
жаңа минералдар мен қосылыстардың түзілуі
тау жыныстарының химиялық құрамының өзгеруі
Химиялық үгілу дегеніміз:
тау жыныстарының химиялық құрамының өзгеріске ұшырауы
тау жыныстарының механикалық бөлшектенуі
минералдардың механикалық бөлшектенуі
тау жыныстары мен минералдардың химиялық құрамы өзгермейді
азот қышқылдарының түзілуі
. Үгілу үдерістерін зерттеген кеңес зерттеушілері:
К.Д. Глинка, Б.Б. Полынов, С.А. Захаров
С.Б. Зонн, В.В. Докучаев, И.И. Тюрин
В.Д. Наумов, М.И. Герасимов, Н.М. Сибирцев
А.А. Пономарева, К.К. Гедройц, В.В. Докучаев
Н.Н. Розов, И.С. Кауричев, И.А. Соколов
Кескінінің салынуына байланысты түрлері:
жартылай кескін, негізгі кескін, шұңқыр
қалдықты кескін
қарапайым, аналық кескін
толық, дамымаған кескін
толық кескін
Топырақтың B қабаты:
элювиальды қабат
аналық жыныс қабаты
беткі қабат
органикалық қабат
төсеніш қабаты
Топырақтың A₂ қабаты:
шайылу қабаты
аналық тау жынысы қабаты
күлдің жиналу қабаты
аралық қабат
иллювиальді қабат
Жаңа жаратындылар:
гипс шоғырлары, әкті көмірқышқыл шоғырлары
жануарлардың сүйектері, топырақтағы жануарлардың қазған індері
темір, алюминий, археологиялық қазбалар, шынылар
тастар мен тау жыныстарының кесектері
өсімдік бөлшектері мен тамырлары
Кірме заттар:
шынының, кірпіштің сынық қалдықтары
темір, алюминий тотықтары
қарашірінді қосылыстары, шынылар
кремний қышқылының шоғырлары
гипс, кальций карбонаты, тастар
Шұңқырды салу тереңдігі, см:
40–50
20–30
0–20
70–85
70–90
Топырақтың G қабаты:
глейлі қабат
аналық жыныс қабаты
беткі қабат
төсеніш қабаты
элювиальды қабат
Топырақтың C қабаты:
аналық жыныс
төсеніш қабаты
беткі қабат
глейлі қабат
элювиальды қабаты
С.А. Захаров бойынша топырақ түсін анықтауда маңызы бар топтар:
гумус, темір қоспалары, кремний қышқылы, каолин
доломит, темір қоспалары, кірмелер
каолин, алиттер, пироксен
доломит, кірмелер, пироксен
сілтілер, пироксен, қышқылдар
. С.А. Захаров бойынша мүсіні (құрылымы) бойынша топырақ түйіртпектілігінің типтері:
куб тәрізді, призмалы, плиталы
дөңгелек, конусты, үшбұрышты
мегатүйіртпекті, тұрпайы, плиталы
тұрпайы, конусты, макротүйіртпектілік
куб тәрізді, призмалы, түйіршікті
Топыраққа ақ немесе ақшыл түс беретін қосылыстар:
кремнезем
темірдің шала тотығы
күкіртті темір
гумус
вивианит
Түйіртпек құралу ілімін зерттеген ғалымдар:
II. Костычев, В. Дояренко, Н. Саввинов
В. Докучаев, М. Ломоносов, М.И. Герасимов
О. Оспанов, В. Боровский, М.И. Герасимов
И.С. Кауричев, М.И. Герасимов, Н.М. Сибирцев
И. Тюрин, М.И. Герасимов, Н.М. Сибирцев
Агрономиялық ең кұнды агрегат мөлшері, мм:
0,25–10
0,05
0,05–0,01
0,01
0,1–0,001
Түйіртпек құралу үрдісіне әсер ететін физика-механикалық фактор:
топырақтың кезектік ылғалдануы мен кепуі
қара түйіртіннің азаюы
сініру кешенінде натрий катионының артуы
Түйіртпекте маңызды органикалық түзейткіш:
көң
аммофос
дала шпаты
кварц
фосфор қышқылы
Түйіртпектілігі жақсы топырақтар:
қара топырақтар
такыр
батпақты
кебір
шақат
Берік түйіртпектерді құрайтын катиондар:
Ca²⁺, Fe³⁺
H⁺, Na⁺
Ca⁺, Na⁺
R⁺, O
Na⁺, Fe³⁺
Топырақтың сіңіру қабілетін дамытқан ғалымдар:
К. Гедройц, Н. Горбунов, Д. Прянишников
И. Тюрин, Д. Прянишников, О. Оспанов
М. Ломоносов, В.В. Докучаев
О. Оспанов, К. Гедройц
В. Боровский, В.В. Докучаев
Коллоидтардың топырақта кездесетін күйі:
гель
шрінд
молекула
органикалық қалдық
газ тәрізді
Коллоидтардың тұнбаға қосылуы (тұнбаға кетуі):
пептизация
коагуляция
молекула
органикалық қалдық
шірінді
Коллоидтардан тұнбаға қосылуы (ерітіндіден кетуі):
коагуляция
зольдену
молекулалануы
органикалық қалдық
гидратация
Пептизациялау қабілеті жоғары катиондар:
Na
Fe
Al
Ca
Mg
Сіңіру түрлері:
механикалық, физикалық, физика-химиялық, химиялық, биологиялық
физикалық, молекулалық, физика-химиялық, химиялық, биологиялық
молекулалық, механикалық, химиялық, биологиялық, иондық
химиялық-иондық, катиондық, аниондық, физикалық, химиялық
коллоидтық, нондық, физика-химиялық, химиялық, биологиялық
. Коллоидтық бөлшектердің немесе мицеллалардың құрылымы (Н. Горбунов бойынша):
ішкі өзегі, ішкі қос қабатша, сыртқы қарама-қарсы ноңдар, диффузиялық қабатша
ішкі қос қабатша, аниондық, коллоидтық, иондық қабат, биологиялық қабат
ядросы, биологиялық қабат, физикалық, химиялық қабат, диффузиялық
молекулалық, механикалық, ішкі қос қабатша, сыртқы қарама-қарсы ноңдар
физикалық, химиялық, қабат, өзекше, диффузиялық, қабат
. Физикалық сіңіру:
топырақ бөлшектерінің молекулалық, күшпен газды заттарды сіңіріп ұстауы
топырақта ерімейтін қосылыстар түзуі
қоректік заттарды сіңіріп, ұстап қалуы
қатты заттарды өткізбей ұстап қалуы
азот тұздарын сіңіріп, ұстап тұру
Алмаспалы сіңіру:
топырақ, коллоидтық, масса иондарының топырақ ерітіндісіндегі иондарымен алмасуы
топырақ, бөлшектерінің молекулалық, күшпен газды заттарды сіңіріп ұстауы
топырақ ерітіндісі арасындағы иондар алмасуы
қатты заттардың иондарын өткізбей ұстап қалуы
азот тұздарын сіңіріп, ұстап тұру
Химиялық сіңіру:
топырақ ерітіндісінде қиын еритін қосылыстарды түзу
топырақ бөлшектерінің молекулалық, күшпен газды заттарды сіңіруі
топырақ ерітіндісі арасындағы иондар алмасуы
топырақ иондарының ерітіндідегі иондарымен алмасуы
азот тұздарын сіңіріп, ұстап тұру
Физикалық сіңіруде балшыққа топырақтың қандай фракциялары жинатылады, мм:
<0,01
0,1
0,25–0,05
0,01
1–0,05
Физикалық сіңіруде құмға топырақтың қандай фракциялары жинатылады, мм:
0,01
0,0001
0,0005
0,00002
<0,01
Гранулометриялық құрам: қумайтты топырақтағы физикалық балшық мөлшері (топырақ түзілудің далалық типінде), %:
10–20
5–9
0–5
30–45
20–30
Гранулометриялық құрам: бос құмдағы физикалық балшық мөлшері, %:
0–5
10–15
15–20
30–45
20–30
Гранулометриялық құрам: байланысқан құмдағы физикалық балшық мөлшері, %:
5–10
0–3
0–5
15–20
0–1
Гранулометриялық құрам: жеңіл кумбалшықтағы физикалық балшық мөлшері, %:
20–30
45–50
10–15
35–40
30–35
Гранулометриялық құрам: орташа кумбалшықтағы физикалық балшық мөлшері, %:
30–45
20–25
0–10
50–60
15–20
Гранулометриялық құрам: ауыр кумбалшықтағы физикалық балшық мөлшері, %:
45–60
20–30
30–35
35–40
10–20
Гранулометриялық құрам: ауыр балшықтағы физикалық балшық мөлшері, %:
85
60–75
<85
50–60
70–75
Гранулометриялық құрам: жеңіл балшықтағы физикалық балшық мөлшері, %:
60–75
85
45–60
85–90
50–55
Гранулометриялық құрам: орташа балшықтағы физикалық балшық мөлшері, %:
75–85
50–60
60–70
85–90
10–20
Қумбалшық және балшықты топырақтардың құмды және құмайтты топырақтан ерекшелігі:
байланыстылығы өте жоғары
байланыстылығы төмен
сүгіштігі төмен
жеңіл топырақтар
су өткізгіштігі жоғары
Құм және шаң топтарындағы басым біріншілік минералдар:
кварц, дала шпаты, слюда
апатит, доломит, тұздар
гетит, сода, гематит
доломит, сода, кварц
гипс, кварц, слюда
Вегетациялық кезең бойынша 10°С-тан жоғары орта таулы температурасы 600–2000°С болатын климаттық топ:
салыстырмалы суық (бореалды)
жылы (субтропикалық)
салыстырмалы жылы (суббореалды)
суық (полярлы)
ыстық (тропикалық)
