Cái chung / cái riêng

Cái riêng / cái chung

Cái chung / Cái đơn nhất

Cái đơn nhất / cái riêng

Áp dụng cái chung phải tùy theo từng cái riêng cụ thể để vận dụng cho thích hợp

Áp dụng cái chung phải tùy theo từng cái đơn nhất cụ thể cần có sự cá biệt hóa

Áp dụng cái riêng phải dựa vào cái chung

Áp dụng cái chung vào cái riêng

Cái riêng là chỉ một sự vật, hiện tượng, quá trình riêng lẻ nhất định

Cái chung không phụ thuộc vào cái riêng và sinh ra cái riêng

Cái đơn nhất chỉ một yếu tố (thuộc tính) chỉ có ở một sự vật, hiện tượng, quá trình, được lặp lại bất kỳ sự vật (hiện tượng, quá trình)

Cái chung là chỉ một yếu tố (thuộc tính) không chỉ có ở một sự vật (hien tượng, quá trình) này mà còn được lặp lại trong nhiêu sự vật (hiện tượng, quá trình) khác nhau

Riêng/Chung

Chung/Toàn diện

Riêng/Bộ phận

Chung/Riêng

Muốn rút ra cái chung phải thông qua nhiều cái riêng

Muốn rút ra cái chung không cần phải thông qua cái riêng

Cái chung luôn luôn tồn tại độc lập với cái riêng

Chỉ cần quan tâm đến cái riêng mà không cần quan tâm đến cái chung

Không ảnh hưởng đến kết quả

Sản sinh ra kết quả

Có sau kết quả

Không có mối liên hệ nhiều đến kết quả

Nguyên nhân có trước kết quả

Sự phân biệt giữa nguyên nhân và kết quả mang tính tuyệt đối

Nguyên nhân xuất hiện sau kết quả

Một nguyên nhân chỉ sinh ra một kết quả

Là phạm trù chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt hay giữa các sự vật nhằm gây ra một sự biến đổi nhất định kèm theo

Là một sự vật, hiện tượng sinh ra sự vật hiện tượng khác

Là nguyên cớ hay điều kiện góp phần tạo ra kết quả

Đồng nhất với nguyên cớ

Nguyên nhân xuất hiện cùng với kết quả.

Tuỳ thuộc vào điều kiện khác nhau mà một nguyên nhân có thể sinh ra nhiều kết quả

Nguyên nhân có trước kết quả

Nguyên nhân sản sinh ra kết quả

Khác nhau nhưng có mối liên hệ với nhau

Hoàn toàn giống nhau

Tồn tại độc lập với nhau

Nguyên nhân, nguyên cớ sinh ra điều kiện

A. Sau khi hiện tượng này xuất hiện

B. Trước khi hiện tượng này xuất hiện

C. Trong khi hiện tượng này xuất hiện

D. Đồng thời với hiện tượng này

Ngẫu nhiên

Tất nhiên

Hư vô

Khả năng

Phản biện

Vạch đường đi

Phủ nhận

Bác bỏ

Cần phải căn cứ vào cái tất nhiên chứ không thể dựa vào ngẫu nhiên

Có thể chỉ ra tất nhiên bằng cách nghiên cứu những ngẫu nhiên mà tất nhiên phải đi qua

Không nên bỏ qua ngẫu nhiên mà phải có những phương án dự phòng trường hợp các sự cố ngẫu nhiên bất ngờ xuất hiện

Tất nhiên tồn tại độc lập với ngẫu nhiên

Bản chất không được biểu hiện ở hiện tượng

Bản chất hoàn toàn không đồng nhất với các hiện tượng.

Bản chất thay đổi hiện tượng biểu hiện nó cũng thay đổi

Bản chất và hiện tượng tồn tại độc lập với nhau

Tuyệt đối

Vĩnh viễn

Tạm thời

Bất biến

A. Nội dung và hình thức không tách rời nhau

B. Nội dung và hình thức luôn luôn phù hợp với nhau

C. Nội dung quy định hình thức

D. Sự thống nhất giữa nội dung và hình thức mang tính tạm thời

A. Coi trọng hình thức hơn nội dung

B. Coi trọng nội dung hơn hình thức

C. Không coi trọng cả nội dung và hình thức

D. Coi trọng nội dung và hình thức như nhau

Nội dung là phạm trù chi tất cả các mặt, yếu tố tạo nên sự vật

Hình thức chi phương thức tồn tại, biểu hiện và phát triển của sự vật, hiện tượng

Hình thức quyết định nội dung

Nội dung quy định hình thức

Quan hệ giữa ngẫu nhiên - ngẫu nhiên

Quan hệ giữa nguyên nhân - kết quả

Quan hệ giữa nội dung - hình thức

Quan hệ giữa bản chất - hiện tượng

Hiện tượng luôn luôn đối lập với bản chất

Hiện tượng luôn luôn thống nhất với bản chất

Hiện tượng chỉ những biểu hiện của các mặt, mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định ở bên ngoài của bản chất

Hiện tượng tồn tại độc lập với bản chất

Quy luật đặc thù

Quy luật chung ở một số lĩnh vực

Quy luật riêng

Quy luật phổ biến trong tự nhiên, xã hội, tư duy

Hạt nhân của phép biện chứng

Nguồn gốc của sự vận động, phát triển của sự vật hiện tượng

Vạch ra cách thức vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng

Vạch ra khuynh hướng vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng

Chất của sự vật tồn tại khách quan bên ngoài sự vật, phụ thuộc vào ý thức của con người

Chất của sự vật do cảm giác của con người quyết định

Chất của sự vật chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, là tổng hợp các thuộc tính của sự vật nói lên đặc trưng của sự vật

Chất của sự vật là thuộc tính của sự vật

Lượng là tính quy định khách quan vốn của sự vật

Lượng nói lên quy mô, trình độ phát triển của sự vật

Lượng phụ thuộc vào ý chí của con người

Lượng tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Sự vật nào cũng là thể thống nhất giữa chất và lượng

Tính quy định về chất có tính ổn định

Tính quy định về chất không có tính ổn định

Tính quy định về lượng thường xuyên biến đổi của sự vật

Chỉ một thuộc tính

Thuộc tính không cơ bản

Thuộc tính cơ bản và không cơ bản

Thuộc tính cơ bản

Tính tương đối

Tính tuyệt đối

Tính chủ quan

Tính tuyệt đối và tính chủ quan

Sự biến đổi về chất mà lượng không thay đổi

Khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật, hiện tượng

Sự biến đổi về chất và lượng của sự vật, hiện tượng

Khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng bất kỳ cũng làm biến đổi về chất của sự vật, hiện tượng

Có thống nhất của các mặt đối lập nhưng không có đấu tranh giữa chúng

Trong mâu thuẫn biện chứng sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập không tách rời nhau

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập luôn tách rời nhau

Thống nhất của các mặt đối lập là tuyệt đối, đấu tranh giữa chúng là tương đối

Cải cách xã hội

Tiến hoá xã hội

Cách mạng xã hội

Tuỳ trường hợp cụ thể mà là cải cách, tiến hóa hay cách mạng xã hội

Hữu khuynh

Phiến diện

Tả khuynh

Phát triển

A. Tư duy

B. Xã hội

C. Tự nhiên

D. Cả tự nhiên, xã hội và tư duy

Chỉ chú trọng về mặt lượng

Chỉ chú trọng về mặt chất

Chú trọng cả lượng và chất

Tuân theo khuynh hướng tả khuynh

A. Chất là phạm trù triết học

B. Chất chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật

C. Chất là sự thống nhất hữu cơ của những thuộc tính làm cho sự vật là nó chứ không phải cái khác

D. Chất biến đổi nhanh, lượng biến đổi chậm

Bước nhảy cục bộ

Bước nhảy toàn bộ

Bước nhảy đột biến

Bước nhảy tức thời

Hữu khuynh

Phát triển

Tả khuynh

Phiến diện

Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ là tương đối

Mọi sự vật hiện tượng đều là sự thống nhất giữa chất và lượng

Lượng và chất tác động qua lại và quy định lẫn nhau

Lượng và chất tồn tại độc lập với nhau

Sự phân biệt giữa lượng và chất mang tính tuyệt đối

Sự phân biệt giữa lượng và chất mang tính tương đối

Lượng biến đổi nhanh, chất biến đổi chậm

Trong giới hạn độ, lượng đổi nhưng chưa dẫn tới sự biến đổi cơ bản về chất

Sự phân biệt giữa lượng và chất mang tính tuyệt đối

Sự phân biệt giữa lượng và chất mang tính tương đối

Lượng biến đổi chậm, chất biến đổi nhanh

Trong giới hạn độ, lượng đổi dẫn tới sự biến đổi cơ bản về chất

Hai mặt đối lập tồn tại trong một sự vật, có khuynh hướng biến đổi, phát triển trái ngược nhau

Hai mặt đối lập có chứa những yếu tố, thuộc tính khác nhau bên cạnh những yếu tố, thuộc tính giống nhau

Hai mặt đối lập tồn tại trong hai sự vật khác nhau

Hai mặt tồn tại trong hai sự vật không liên quan đến nhau

Trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Trong xã hội

Trong tự nhiên

Trong tư duy

Sự bài trừ, phủ định lẫn nhau

Sự thủ tiêu lẫn nhau

Không còn thống nhất với nhau

Không còn sự thống nhất và thủ tiêu nhau

A. Quy luật từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến những sự thay đổi về chất

B. Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

C. Quy luật phủ định của phủ định

D. Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và quy luật phủ định của phủ định

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn bên ngoài

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tạm thời

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tương đối

Đấu tranh giữa các mặt đối lập vừa tạm thời và tương đối

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn đối kháng

Mâu thuẫn bên ngoài

Trong tư duy

Trong tự nhiên

Trong tự nhiên và tư duy

Trong xã hội có giai cấp đối kháng

Không có sự thống nhất thì vẫn có sự đấu tranh của các mặt đối lập

Không có sự đấu tranh thì vẫn có sự thống nhất của các mặt đối lập

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là không thể tách rời nhau

Sự đấu tranh của các mặt đối lập mang tính tuyệt đối

Cái hích của Thượng đế

Mâu thuẫn bên trong sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn giữa lực lượng vật chất và lực lượng tinh thần

Khát vọng vươn lên của vạn vật

Mâu thuẫn biện chứng là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập tác rời nhau

Mâu thuẫn biện chứng phụ thuộc ý muốn con người

Mâu thuẫn biện chứng là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập trong một sự vật và giữa các sự vật với nhau

Mâu thuẫn biện chứng là sự đấu tranh giữa các mặt đối lập của các sự vật khác nhau, do ý muốn con người quyết định

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong giới tự nhiên

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong xã hội

Mâu thuẫn tồn tại trong cả tự nhiên, xã hội, tư duy

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong tư duy

Là hạt nhân của phép biện chứng duy vật, vạch ra nguồn gốc động lực của sự vận động và phát triển.

Vạch ra xu hướng của sự phát triển

Vạch ra cách thức của sự phát triển

Vạch ra con đường của sự phát triển

Các mặt đối lập vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau

Các mặt đối lập không có sự đấu tranh mà luôn thống nhất với nhau

Trong mâu thuẫn không có sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối

Các mặt đối lập không thống nhất mà luôn đấu tranh với nhau

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật lượng chất

Quy luật lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật lượng chất

Quy luật lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

A. Đường cong

B. Đường thẳng

C. Đường xoáy ốc

D. Đường tròn khép kín

Phủ định biện chứng xoá bỏ cái cũ hoàn toàn

Phủ định biện chứng không xoá bỏ cái cũ

Phủ định biện chứng loại bỏ những yếu tố không thích hợp của cái cũ

Phủ định biện chứng giữ lại và cải biến những yếu tố còn thích hợp của cái cũ.

Xóa bỏ hoàn toàn cái cũ

Kế thừa toàn bộ cái cũ

Kế thừa những yếu tố thích hợp và loại bỏ yếu tố không thích hợp

Kế thừa những yếu tố tiêu cực

Quy luật lượng chất

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Thực tiễn là nguồn gốc của nhận thức

Thực tiễn là động lực của nhận thức

Thực tiễn là hoạt động vật chất và tinh thần của con người

Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra tính chân lý của nhận thức

Sự hồi tưởng lại của linh hồn bất tử về thế giới mà nó đã trải qua

Phản ánh hiện thực khách quan một cách sáng tạo

Sao chép nguyên xi hiện thực khách quan vào bộ não con người

Sự phức hợp của những cảm giác

Hiện thực khách quan, tồn tại bên ngoài con người và độc lập với nhận thức của con người

Toàn bộ hoạt động vật chất, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải biến xã hội

Toàn bộ hoạt động vật chất, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải biến thế giới

Toàn bộ hoạt động vật chất – cảm tính, có tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội phục vụ nhân loại tiến bộ

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động giao tiếp cộng đồng

Có cơ sở

Có động lực

Tính lịch sử - xã hội

Có nguồn gốc, mang tính lịch sử - xã hội

Nhận thức là quá trình tạo thành tri thức về thế giới khách quan trong bộ óc con người

Nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc người

Nhận thức là quá trình phản ánh nguyên xi sự vật, hiện tượng vào trong đầu óc con người

Nhận thức là một quá trình biện chứng có vận động và phát triển

Là hình thức đầu tiên đưa lại cho con người những thông tin trực tiếp, đơn giản nhất về một thuộc tính riêng lẻ

Cho ta hình ảnh về sự vật trọn vẹn

Là hình ảnh sự vật được tái hiện trong óc nhờ trí nhớ

Phản ánh khái quát, gián tiếp sự vật

Là hình thức đầu tiên của quá trình nhận thức

Đưa lại cho con người những thông tin trực tiếp, đơn giản nhất về một thuộc tính riêng lẻ

Là hình thức liên kết các khái niệm để khẳng định hay phủ định một thuộc tính nào đó của sự vật

Phản ánh trực tiếp sự vật

Là hình thức đầu tiên của quá trình nhận thức

Đưa lại cho con người những thông tin trực tiếp, đơn giản nhất về một thuộc tính riêng lẻ

Là hình thức liên kết các phán đoán để đưa ra kết luận

Phản ánh trực tiếp sự vật

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động tinh thần

Hoạt động thực nghiệm khoa học.

Hoạt động chính trị - xã hội

Nguyên tắc phát triển

Nguyên tắc toàn diện

Nguyên tắc thực tiễn

Nguyên tắc kế thừa

Biểu tượng

Cảm giác

Tri giác

Phán đoán

Biểu tượng

Cảm giác

Tri giác

Phán đoán

Khái niệm

Suy lý

Tri giác

Phán đoán

Khái niệm

Suy lý

Tri giác

Phán đoán

Biểu tượng

Phán đoán

Suy lý

Khái niệm

Sự phản ánh trực tiếp khách thể thông qua các giác quan

Phản ánh gián tiếp sự vật, hiện tượng

Giai đoạn cao của quá trình nhận thức

Phản ánh được bản chất của sự vật, hiện tượng

Sự phản ánh trực tiếp khách thể thông qua các giác quan

Phản ánh những thuộc tính bên ngoài của sự vật hiện tượng

Giai đoạn thấp của quá trình nhận thức

Phản ánh được bản chất của sự vật, hiện tượng

Yêu cầu xem xét sự vật, hiện tượng phải luôn gắn với nhu cầu của thực tiễn

Coi trọng tổng kết thực tiễn

Gắn lý luận với thực tiễn

Tách lý luận khỏi thực tiễn

Cần tách rời lý luận với thực tiễn

Coi trọng lý luận hơn thực tiễn

Coi trọng thực tiễn hơn lý luận

Gắn lý luận với thực tiễn

Sáng tạo/ nhận thức

Phản ánh/ thực tiễn

Lao động/ thực tế

Nhận thức/ thực tiễn

Tính trừu tượng

Tính chủ quan

Tính kinh nghiệm

Tính khách quan

Chân lý có tính cụ thể

Chân lý mang tính khách quan

Chân lý mang tính tương đối và tuyệt đối

Chân lý mang tính trừu tượng

Chân lý thuộc về số đông

Chân lý thuộc về kẻ mạnh

Chân lý mang tính khách quan

Chân lý mang tính chủ quan

Từ nhận thức lý tính đến nhận thức cảm tính

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

Từ tư duy trừu tượng đến trực quan sinh động, từ trực quan sinh động đến thực tiễn

Từ trực quan sinh động đến thực tiễn, từ thực tiễn đến tư duy trừu tượng