Sự thay thế sự vật này bằng sự vật khác trong quá trình vận động và phát triển.

Xóa bỏ hoàn toàn cái cũ, chấm dứt sự phát triển của sự vật.

Là tiền đề, điều kiện cho sự phát triển liên tục, cho sự ra đời của cái mới thay thế cho cái cũ.

Là sự kế thừa cái cũ.

Phủ định biện chứng mang tính khách quan.

Phủ định biện chứng mang tính kế thừa.

Phủ định biện chứng là sự tự phủ định.

Phủ định biện chứng là sự trải qua hai lần phủ định.

Thống nhất giữa các mặt đối lập.

Đấu tranh giữa các mặt đối lập.

Chuyển hóa giữa các mặt đối lập.

Mâu thuẫn giữa các mặt đối lập.

Mặt đối lập là những mặt có khuynh hướng đến trái ngược nhau trong cùng một sự vật.

Mặt đối lập là những mặt tồn tại ngẫu nhiên, không có mối quan hệ bản chất.

Mọi sự vật, hiện tượng đều được hình thành bởi sự thống nhất của các mặt đối lập, không hề có sự bài trừ lẫn nhau.

Mọi sự vật, hiện tượng đều được hình thành bởi sự thống nhất của các mặt đối lập, trong khi có sự bài trừ lẫn nhau.

"Độ" là phạm trù triết học chỉ khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng có thể làm giảm biến đổi về chất.

"Độ" là phạm trù triết học chỉ sự biến đổi về chất và lượng.

"Độ" là giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng bất kỳ cũng làm biến đổi về chất.

"Độ" thể hiện sự thống nhất giữa chất và lượng của sự vật, để chỉ khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng của sự vật chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật ấy.

Sản xuất ra của cải vật chất, tinh thần và văn hóa.

Sản xuất ra văn hóa, con người và đời sống tinh thần.

Sản xuất ra của cải vật chất, đời sống tinh thần và nghệ thuật.

Sản xuất ra của cải vật chất, tinh thần và con người.

Người lao động.

Phương tiện lao động.

Công cụ lao động.

Tư liệu lao động.

Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất.

Quan hệ tổ chức, quản lý quá trình sản xuất.

Quan hệ phân phối sản phẩm.

Quan hệ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất.

Kiến trúc thượng tầng chỉ sự quyết định hoàn toàn của cơ sở hạ tầng.

Kiến trúc thượng tầng luôn có tác động tích cực đối với cơ sở hạ tầng.

Kiến trúc thượng tầng thường xuyên có tác động đối với cơ sở hạ tầng của xã hội.

Kiến trúc thượng tầng quyết định cơ sở hạ tầng.

Sự vận dụng đúng quy luật về sự phụ thuộc của quan hệ sản xuất vào trình độ của lực lượng sản xuất.

Nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế thế giới.

nhằm phát triển sự phát triển kinh tế

nhằm phát triển quan hệ sản xuất

toàn bộ những quan hệ sản xuất tạo thành cơ cấu kinh tế của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định.

toàn bộ những điều kiện vật chất, những phương tiện vật chất tạo thành cơ sở vật chất – kỹ thuật của xã hội.

toàn bộ những điều kiện vật chất, những phương tiện vật chất và những con người sử dụng nó để tiến hành các hoạt động xã hội.

toàn bộ những vấn đề về chính trị.

quan hệ giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần của xã hội.

quan hệ giữa kinh tế và chính trị.

quan hệ giữa vật chất và tinh thần.

quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.

quá trình lịch sử - tự nhiên.

quá trình lịch sử hướng theo ý chí của giai cấp cầm quyền.

quá trình lịch sử hướng theo ý chí của Đảng cầm quyền.

quá trình sản xuất hàng hoá.

cho xã hội Cộng sản nguyên thuỷ.

cho một xã hội cụ thể.

cho xã hội Tư bản chủ nghĩa.

cho xã hội Cộng sản chủ nghĩa.

Mọi yếu tố của kiến trúc thượng tầng sẽ thay đổi theo ngay.

Các yếu tố của tôn giáo, đạo đức thay đổi theo ngay.

Tôn giáo, nghệ thuật, triết học thay đổi theo ngay.

Không phải mọi yếu tố của kiến trúc thượng tầng sẽ thay đổi ngay sau khi cơ sở hạ tầng thay đổi.

Công cụ lao động.

Lực lượng sản xuất.

Người lao động.

Tư liệu sản xuất.

Người lao động và tư liệu sản xuất.

Người lao động và công cụ lao động.

Người lao động và tư liệu lao động.

Người lao động và đối tượng lao động.

Cơ sở hạ tầng.

Quan hệ sản xuất.

Kiến trúc thượng tầng.

Lực lượng sản xuất.

Phương tiện lao động.

Công cụ lao động.

Đối tượng lao động.

Sản phẩm của lao động.

Lực lượng sản xuất.

Quan hệ sản xuất.

Phương thức sản xuất.

Sản xuất vật chất.

Mối quan hệ giữa con người với đối tượng lao động.

Mối quan hệ giữa con người với công cụ lao động.

Mối quan hệ giữa con người với tư liệu sản xuất.

Mối quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất.

Sự phong phú của đối tượng lao động.

Thể chế chính trị.

Trình độ của lực lượng sản xuất.

Trình độ của người lao động.

Vì mọi tư tưởng tiến bộ đều do nhà nước ban hành nhằm kiểm soát xã hội.

Vì đấu tranh tư tưởng là nơi các giai cấp thể hiện quyền lực bằng bạo lực vũ trang.

Vì tư tưởng của mỗi giai cấp phản ánh lợi ích kinh tế – chính trị của giai cấp đó.

Vì đấu tranh tư tưởng là hoạt động thuộc kiến trúc thượng tầng nên không mang tính giai cấp.

Tính giai cấp thể hiện ở chỗ mỗi giai cấp đều có hệ tư tưởng phản ánh lợi ích của mình.

Trong xã hội có giai cấp, mọi hình thái ý thức xã hội đều mang nội dung giai cấp.

Ý thức xã hội có thể được các giai cấp sử dụng như một công cụ để đấu tranh tư tưởng.

Mọi tư tưởng, kể cả khoa học và nghệ thuật, đều hoàn toàn phụ thuộc vào giai cấp thống trị.

sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội cũng giống như sự phát triển của tự nhiên không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người.

sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội tuân theo các quy luật khách quan của xã hội.

sự phát triển của hình thái kinh tế - xã hội ngoài tuân theo các quy luật chung còn bị chi phối bởi điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia dân tộc.

sự phát triển các hình thái kinh tế - xã hội hoàn toàn theo các quy luật chung.

Bản chất con người là do “thiên mệnh”.

Bản chất con người là sự hoá của “ý niệm tuyệt đối”.

Bản chất con người mang tính tự nhiên.

Trong tính thực của nó, bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội.

Quần chúng nhân dân.

Cá nhân lãnh tụ.

Một bộ phận những người nắm giữ tư liệu sản xuất.

Giai cấp thống trị trong xã hội.

Ưu tiên phát triển các ngành nghệ thuật để xây dựng con người toàn diện.

Lấy phát triển sản xuất làm cơ sở cho sự ổn định và phát triển các mặt xã hội khác.

Chủ trương đề cao đạo đức, tinh thần cho người lao động.

Tập trung giáo dục chính trị – tư tưởng cho đội ngũ cán bộ là yếu tố quyết định.

Sự phát triển của lực lượng sản xuất.

Sự phát triển của hoạt động nghiên cứu.

Sự phát triển của các quan hệ quốc tế, hợp tác quốc tế.

Không có phương án nào đúng.

Tồn tại chủ quan, bị quy định bởi chế độ kinh tế.

Tồn tại chủ quan, bị quy định bởi chế độ chính trị xã hội.

Tồn tại chủ quan, bị quy định bởi chế độ văn hoá.

Tồn tại khách quan, độc lập với ý thức và không phụ thuộc vào ý thức của con người.

Quy luật đấu tranh giai cấp.

Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng.

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Quy luật tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.

Ý thức xã hội chỉ huy mọi hoạt động của xã hội.

Ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội một cách sinh động thông qua hoạt động thực tiễn của con người.

Ý thức xã hội thể hiện hiệu quả tích cực năng động của các hoạt động của con người.

Ý thức xã hội giữ vai trò lực lượng sản xuất trực tiếp trong nhiều ngành kinh tế.

Các chính đảng.

Nhà nước.

Các đoàn thể chính trị - xã hội.

Giáo hội.

Hình thái kinh tế - xã hội.

Phương thức sản xuất.

Cơ sở hạ tầng.

Kiến trúc thượng tầng.

Người lao động.

Tư liệu sản xuất.

Đối tượng lao động.

Công cụ lao động.

Vai trò quyết định thuộc về lực lượng sản xuất hay quan hệ sản xuất là tùy thuộc vào điều kiện cụ thể.

Quan hệ sản xuất quyết định lực lượng sản xuất.

Không cái nào quyết định cái nào.

Lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất và quan hệ sản xuất tác động trở lại lực lượng sản xuất.

Hoạt động

Cách thức

Quá trình

Hình thức

Con người với con người.

Con người với tự nhiên.

Công cụ lao động với đối tượng lao động.

Con người với công cụ lao động.

Con người với con người.

Con người với tự nhiên.

Công cụ lao động với đối tượng lao động.

Con người với công cụ lao động.

Cải lùi xã hội.

Cách mạng xã hội.

Sự điều hòa giai cấp.

Cách mạng.

Lực lượng sản xuất.

Quan hệ sản xuất.

Quan hệ sở hữu.

Công cụ lao động.

Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, kiến trúc thượng tầng.

Tồn tại xã hội, ý thức xã hội, cơ sở hạ tầng.

Cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng, tồn tại xã hội.

Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, tồn tại xã hội.

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng.

Vai trò quyết định thuộc về kiến trúc thượng tầng hay cơ sở hạ tầng là tùy thuộc vào thời đại khác nhau.

Kiến trúc thượng tầng quyết định cơ sở hạ tầng.

Không cái nào quyết định cái nào.

Đảng phái, nhà nước xây dựng trên quan hệ sản xuất nhất định.

Toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật…

Những thiết chế xã hội như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội…

Toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật…, những thiết chế xã hội tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể.

Con người có tình cảm và năng lực thích nghi cao hơn động vật.

Con người có khả năng sống tập thể và nuôi dưỡng thế hệ sau.

Con người biết chế tạo và sử dụng công cụ lao động, hoạt động có mục đích.

Con người thông minh hơn.

Vì thông qua hoạt động thực tiễn, con người cải biến thế giới và chính bản thân mình

Vì con người có khả năng nhận thức và lý giải các quy luật vận động của tự nhiên

Vì con người là sản phẩm hoàn hảo nhất của tiến hoá sinh học tự nhiên

Vì lịch sử chỉ là kết quả của tiến hoá khách quan không phụ thuộc vào ý chí con người

Mọi hiện tượng của KTTT đều do nguyên nhân sâu xa trong cơ cấu kinh tế

CSHT quyết định sự hình thành của KTTT

CSHT thay đổi thì KTTT thay đổi theo

Mọi hiện tượng của KTTT đều do nguyên nhân từ sự thay đổi của nhà nước

Con người là sản phẩm của lịch sử, luôn chịu tác động của lịch sử

Con người vừa là chủ thể của lịch sử, vừa là sản phẩm của lịch sử

Con người sáng tạo ra lịch sử theo mong muốn chủ quan của mình

Con người vừa là sản phẩm của lịch sử, vừa là bộ phận của lịch sử

Quan điểm nhân văn sâu sắc, khẳng định vai trò tự do cá nhân trong lịch sử

Quan điểm duy vật biện chứng về tính cá nhân trong điều kiện khách quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng nhìn nhận con người như sản phẩm văn hoá cá nhân

Quan điểm phi Mác xít, tuyệt đối hoá cái tôi, xem nhẹ yếu tố xã hội – lịch sử

Phải giữ vững quan hệ sản xuất hiện có để bảo đảm ổn định xã hội

Quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Luôn phải đặt quan hệ sản xuất lên trước để dẫn dắt lực lượng sản xuất đi theo

Tập trung thay đổi kiến trúc thượng tầng để thúc đẩy sản xuất phát triển

Cần đổi mới kiến trúc thượng tầng ngay cả khi cơ sở hạ tầng chưa có biến đổi rõ rệt

Có thể giữ nguyên kiến trúc thượng tầng trong thời gian dài nếu kinh tế phát triển

Cứ phát triển các lĩnh vực tinh thần để điều chỉnh nâng tầm kinh tế – xã hội

Phát triển kinh tế phải đồng bộ với cải cách tư tưởng, chính trị, pháp luật

Lấy sự "phát triển rút ngắn" và "bỏ qua" việc xác lập địa vị thống trị của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa

"Bỏ qua" sự phát triển lực lượng sản xuất

Là sự phát triển tuần tự

Là bỏ qua cơ sở hạ tầng

Mọi chính sách văn hoá phải ưu tiên tuyệt đối cho các giá trị truyền thống

Chính sách xã hội chỉ nên tập trung vào thay đổi tư tưởng, nhận thức cộng đồng

Để đổi mới tư tưởng xã hội, cần xuất phát từ việc thay đổi điều kiện vật chất và kinh tế

Có thể phát triển tư tưởng xã hội một cách độc lập mà không cần thay đổi cơ sở kinh tế

Vai trò quyết định của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất

Vai trò quyết định của lực lượng sản xuất đối với quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tồn tại độc lập

Quan hệ sản xuất tác động trở lại lực lượng sản xuất

Phát triển con người phải đặt trong mối quan hệ xã hội và điều kiện lịch sử – cụ thể

Phát triển con người phải gắn liền với việc giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống

Phát triển con người là quá trình nâng cao nhận thức cá nhân, tách biệt xã hội

Phát triển con người cần tập trung vào thể chất và năng lực cá nhân

Muốn thay đổi xã hội, cần cải cách các thiết chế tinh thần trước tiên

Phát triển sản xuất vật chất là điều kiện nền tảng để thúc đẩy các lĩnh vực khác

Chỉ cần thay đổi tư tưởng là có thể làm biến đổi đời sống xã hội

Đổi slogan tinh thần và chính trị có thể thay đổi mà không cần cải thiện sản xuất

Phương diện sinh hoạt vật chất của xã hội

Phương diện sinh hoạt tinh thần của một giai cấp

Phương diện sinh hoạt tinh thần của đời sống xã hội, nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những dạng khác nhau

Những đặc trưng về tâm lý, tính cách của một cộng đồng dân tộc

Ý thức xã hội quyết định tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội tác động trở lại ý thức xã hội

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, ý thức xã hội độc lập tương đối với tồn tại xã hội, tác động trở lại tồn tại xã hội

Cả ba phương án trên đều sai

Ý thức xã hội hoàn toàn phụ thuộc một cách thụ động vào tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Khi tồn tại xã hội thay đổi thì toàn bộ các yếu tố cấu thành ý thức xã hội sẽ biến đổi ngay cùng tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội có vai trò quyết định đối với các hình thái ý thức xã hội một cách đơn giản, trực tiếp, không qua các thành phần trung gian

Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, kiến trúc thượng tầng

Tồn tại xã hội, ý thức xã hội, cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng, tồn tại xã hội

Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, tồn tại xã hội

Hệ thống điện – đường – trường – trạm hiện đại, rộng khắp cả nước

Nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Nền sản xuất được công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở trình độ tiên tiến

Công sản nguyên thủy – Chiếm hữu nô lệ – Phong kiến – Tư bản chủ nghĩa – XHCN

Cộng sản nguyên thủy – Phong kiến – Tư bản chủ nghĩa – XHCN – Cộng sản chủ nghĩa

Cộng sản nguyên thủy – Chiếm hữu nô lệ – Phong kiến – Tư bản chủ nghĩa – Cộng sản chủ nghĩa

Chiếm hữu nô lệ – Phong kiến – Tư bản chủ nghĩa – XHCN – Cộng sản chủ nghĩa

Bỏ qua toàn bộ hệ thống kinh tế tư bản chủ nghĩa

Bỏ qua sự thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa

Bỏ qua lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa

Bỏ qua các giai đoạn phát triển tuần tự như các nước tư bản chủ nghĩa Tây Âu

Phát triển kinh tế – sản xuất làm nền tảng cho nâng cao đời sống vật chất và tinh thần

Nâng cao năng lực cảm xúc và giáo dục tư duy trực tiếp như một mục tiêu cho cá nhân

Thúc đẩy tư tưởng cá nhân hóa để giải phóng năng lực sáng tạo cá nhân

Đẩy mạnh hoạt động tôn giáo – tín ngưỡng để củng cố giá trị đạo đức truyền thống

Ưu tiên mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hóa và giáo dục

Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chế chính trị – pháp luật

Phát triển lực lượng sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế

Tăng cường đổi mới tư tưởng, đạo đức và lối sống trong xã hội

Vì nó giúp con người hiểu rõ hơn về bản thân và môi trường sống

Vì nó sản sinh ra các giá trị tinh thần đầu tiên của loài người

Vì nó quyết định sự tồn tại, phát triển và các mối quan hệ xã hội của con người

Vì nó là nền tảng cho mọi thành tựu học thuật và nghiên cứu khoa học

Tập trung phát triển đời sống tinh thần là bước đi cần thiết và cấp bách nhất

Chỉ cần thay đổi phương thức quản lý là có thể thúc đẩy tiến bộ xã hội

Phải phát triển sản xuất vật chất trước để làm cơ sở cho các lĩnh vực khác phát triển

Nâng cao giáo dục truyền thống để tự động kéo theo sự phát triển kinh tế

lực lượng sản xuất

cơ sở hạ tầng

quan hệ sản xuất

kiến trúc thượng tầng

Không phải ý thức quyết định đời sống mà chính đời sống quyết định ý thức

Không phải đời sống quyết định ý thức mà chính ý thức quyết định đời sống

Đời sống không quyết định ý thức, mà ý thức cũng không quyết định đời sống

Đời sống và ý thức tồn tại độc lập với nhau

Những tư tưởng khoa học tiến tiến có thể vượt trước sự phát triển của tồn tại xã hội nên có thể thoát ly tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội thay đổi nhưng có một số bộ phận của ý thức xã hội chưa thay đổi ngay cùng với tồn tại xã hội

Các hình thái ý thức xã hội trong sự phát triển không thể tác động qua lại lẫn nhau

Trong xã hội có giai cấp, tính chất kế thừa của ý thức xã hội không gắn liền với tính giai cấp của nó

Ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức văn hóa, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức triết học

Ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức thẩm mỹ, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức triết học

Ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức thẩm mỹ, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học

Ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức văn hóa, ý thức môi trường, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức triết học

Chỉ ra bản chất con người là chủ thể sáng tạo ra lịch sử

Chỉ ra hai mặt cơ bản tạo thành bản chất con người là cái sinh học và cái xã hội

Chỉ ra vai trò của các quan hệ xã hội trong việc hình thành bản chất con người

Chỉ ra bản chất con người là kết quả của sự tiến hóa lâu dài của giới tự nhiên

KTTT nào cũng có chức năng bảo vệ, duy trì, củng cố cơ CSHT sinh ra nó

KTTT phù hợp với CSHT sẽ thúc đẩy sự phát triển của cơ sở hạ tầng

KTTT không phù hợp với CSHT sẽ thúc đẩy sự phát triển của cơ sở hạ tầng

KTTT luôn một chiều chi phối quyết định của CSHT

Do sự khống chế yếu về trình độ của lực lượng sản xuất

Do có nhiều mặt của quan hệ sản xuất

Do cơ sở hạ tầng thường xuyên thay đổi

Do sự phù hợp của cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng

phương thức sản xuất; quan hệ sản xuất

quan hệ sản xuất; quan hệ phân phối

lực lượng sản xuất; người lao động

phương thức sản xuất; lực lượng sản xuất

Các định hướng

Nhà nước

Các đoàn thể chính trị – xã hội

Giáo hội

Cơ sở hạ tầng quyết định xã hội thay đổi của kiến trúc thượng tầng

Khi cơ sở hạ tầng thay đổi, ngay lập tức mọi bộ phận của kiến trúc thượng tầng thay đổi

Kiến trúc thượng tầng có khả năng làm nhân tố phát triển của cơ sở hạ tầng

Kiến trúc thượng tầng tác động có khả năng làm suy giảm sự phát triển của cơ sở hạ tầng

Những tư tưởng khoa học tiến tiến có thể vượt trước sự phát triển của tồn tại xã hội nên có thể thoát ly tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội không đổi nhưng có một số bộ phận của ý thức xã hội chưa thay đổi ngay cùng với tồn tại xã hội

Các hình thái ý thức xã hội trong sự phát triển không thể tác động qua lại lẫn nhau

Trong xã hội có giai cấp, tính chất kế thừa của ý thức xã hội không gắn liền với tính giai cấp của nó

Ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức văn hóa, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức triết học

Ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức thẩm mỹ, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức triết học

Ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức thẩm mỹ, ý thức dân tộc, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức triết học

Ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức văn hóa, ý thức môi trường, ý thức tôn giáo, ý thức khoa học, ý thức triết học

đối tượng phục vụ con người

đối tượng cải tạo của con người

thân thể vô cơ của con người

đối tượng vô cơ của con người

tính vật chất, tổng hòa; tính xã hội, tổng hợp

tính vật chất, tổng hòa; tính xã hội, tổng số

tính hiện thực, tổng hòa; tổng số

tính hiện thực, tổng hòa; tổng hợp

Chỉ ra bản chất con người là chủ thể sáng tạo ra lịch sử

Chỉ ra hai mặt cơ bản tạo thành bản chất con người là cái sinh học và cái xã hội

Chỉ ra vai trò của các quan hệ xã hội trong việc hình thành bản chất con người

Chỉ ra bản chất con người là kết quả của sự tiến hóa lâu dài của giới tự nhiên

Chỉ ra vai trò của các quan hệ xã hội trong việc hình thành bản chất con người

Chỉ ra bản chất con người là kết quả của sự tiến hóa lâu dài của giới tự nhiên

Chỉ ra kết quả của sự tiến hóa lâu dài của giới tự nhiên là bản chất xã hội của con người

Chỉ ra cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng

QHSX chính trị, QHSX tàn dư, QHSX mới

QHSX mới, QHSX tàn dư, QHSX mầm mống

Quan hệ sản xuất, quan hệ sở hữu, lực lượng sản xuất

Phương thức sản xuất, lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất

Quan hệ sản xuất thống trị

QHSX TÀN DƯ

QHSX XHCN

QHSX MỚI

Quan hệ sản xuất

Quan hệ sở hữu

Quan hệ phân phối

Lực lượng sản xuất

Quyết định sự thay đổi của kiến trúc thượng tầng theo từng giai đoạn

Không tác động tới kiến trúc thượng tầng

Chỉ tác động thông qua nhà nước

Tác động độc lập không liên quan đến cơ sở hạ tầng

Ý thức đạo đức theo sự thay đổi của kiến trúc thượng tầng

Trong xã hội có giai cấp, cơ sở hạ tầng mang tính giai cấp thì kiến trúc thượng tầng cũng mang tính giai cấp

Kiến trúc thượng tầng có thể hình thành trên một cơ sở hạ tầng tương đồng

Các yếu tố của kiến trúc thượng tầng trực tiếp hình thành từ cơ sở hạ tầng

Đấu tranh giữa các dân tộc

Sự phát triển của sản xuất vật chất

Hoạt động chính trị của nhà nước

Đổi mới trong giáo dục và văn hóa

Hoạt động trao đổi hàng hóa nhằm mở rộng thị trường tiêu dùng

Quá trình tạo ra sản phẩm tinh thần nhằm phục vụ đời sống xã hội

Hoạt động tạo ra của cải vật chất phục vụ nhu cầu con người và phát triển

Hoạt động tổ chức sản xuất do nhà nước thực hiện theo kế hoạch

Là yếu tố chính tạo ra các hình thức tư tưởng và ngôn ngữ niềm tin xã hội

Là công cụ giai cấp cải động trong xây dựng xã hội có cấu trúc phân hóa

Là cơ sở tồn tại và là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội

Là phương tiện nhà nước duy trì trật tự xã hội

Vì nó sản xuất ra những cộng đồng làm thay đổi nhận thức con người

Vì nó tạo ra sự phân công lao động giữa các tầng lớp trong xã hội

Vì nó hình thành nên các thiết chế nhà nước mang tính bắt buộc

Vì nó tạo ra của cải vật chất để duy trì và phát triển xã hội loài người

Vì nó sản sinh ra ngôn ngữ, tôn giáo và phong tục tập quán của xã hội

Vì nó tạo điều kiện cho nhà nước thiết lập quyền lực chính trị vững chắc

Vì nó quyết định các lĩnh vực đời sống khác như chính trị, pháp luật, đạo đức

Vì nó làm thay đổi hoàn toàn lối sống và quan hệ xã hội giữa con người

Hệ thống thiết chế văn hóa và các mối quan hệ tinh thần trong xã hội

Mối quan hệ giữa các giai cấp trong hệ thống chính trị đa dạng hiện nay

Sự thống nhất giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội

Cách thức mà nhà nước tổ chức chức việc điều hành nền kinh tế quốc dân

Hai yếu tố độc lập, không ảnh hưởng đến nhau trong phát triển xã hội

Hai yếu tố đối lập nhau và không thể cùng tồn tại lâu dài trong lịch sử

Hai mặt gắn bó biện chứng, trong đó lực lượng sản xuất giữ vai trò quyết định cuối cùng

Hai yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng và tác động gián tiếp đến nhau

Khi quan hệ sản xuất còn tồn tại trong bất kỳ hình thức nào của xã hội

Khi quan hệ sản xuất lạc hậu, không còn phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Khi quan hệ sản xuất hiện đại nhấn mạnh hóa các yếu tố của lực lượng sản xuất

Khi quan hệ sản xuất gắn liền với các yếu tố của kiến trúc thượng tầng xã hội

Xã hội chuyển sang trạng thái phi giai cấp một cách tự nhiên

Nhà nước sẽ điều chỉnh QHSX bằng các công cụ pháp lý cưỡng chế

Cách mạng xã hội có thể xảy ra để thiết lập QHSX phù hợp hơn

Tư tưởng xã hội tự phát sẽ thay thế QHSX lạc hậu bằng hình thức mới

Mối quan hệ chênh lệch về xác lập địa vị trong hệ thống sản xuất

Mối quan hệ thống nhất trong mâu thuẫn, vận động và phát triển

Mối quan hệ phản ánh hoạt động của nhà nước và các tổ chức xã hội

Mối quan hệ ngẫu nhiên, phụ thuộc vào yếu tố chính trị từng giai đoạn

Là yếu tố giữ vai trò chủ phối và quyết định đối với năng suất lao động

Là hình thức xã hội của quá trình sản xuất, phản ánh quan hệ giữa người với người

Là yếu tố kỹ thuật phản ánh sự phát triển của các công cụ sản xuất

Là cơ sở hạ tầng và thiết chế phục vụ cho kiến trúc thượng tầng chính trị

Đấu tranh tư tưởng của giai cấp trong lĩnh vực chính trị – xã hội của thời đại

Hình thái kinh tế – xã hội và sự vận động phát triển của xã hội loài người

Kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng trong đời sống tinh thần con người

Biện chứng duy vật và sự tự vận động của ý thức xã hội hiện đại

KTTT sẽ biến thành hệ thống vận hành không cho phép những cơ chế không mới xuất hiện

KTTT ngay lập tức thay đổi theo yêu cầu của cơ sở hạ tầng mới

KTTT có mâu thuẫn nội bộ cần phải điều chỉnh để phù hợp với CSHT mới

KTTT vẫn giữ nguyên nên đã được nhà nước bảo vệ và duy trì bằng pháp luật

Mối quan hệ đồng nhất về bản chất

Quan hệ ảnh hưởng lẫn nhau, trong đó CSHT đóng vai trò quyết định

Tồn tại độc lập hoàn toàn với cơ sở hạ tầng trong xã hội hiện đại

Mang tính giai cấp, phục vụ lợi ích của giai cấp thống trị trong từng thời kỳ

Tác động từ các quốc gia khác thông qua đời sống toàn cầu hóa hiện nay

Biến đổi trong nhận thức và tư duy đạo đức của từng cá nhân trong xã hội

Sự thay đổi của cơ sở hạ tầng – đặc biệt là quan hệ sản xuất trong xã hội

Ý chí chủ quan của các giai cấp cầm quyền và hệ thống tư tưởng cấp tiến

Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

Hình thức nhà nước và hệ thống pháp luật

Lực lượng sản xuất và tri thức khoa học

Phân công lao động trong sản xuất

Mọi cơ sở hạ tầng tương ứng với một kiến trúc thượng tầng nhất định

Kiến trúc thượng tầng chỉ phản ánh đời sống tinh thần chứ không có vai trò chính trị

Kiến trúc thượng tầng có thể tác động trở lại cơ sở hạ tầng trong một số điều kiện

Khi cơ sở hạ tầng thay đổi căn bản, kiến trúc thượng tầng cũng sẽ biến đổi theo

Khi KTTT phù hợp với lợi ích của các giai cấp cầm quyền nắm quyền lãnh đạo

Khi KTTT được điều chỉnh để nâng cao chất lượng sản xuất trong xã hội

Khi KTTT không còn phù hợp với cơ sở hạ tầng đã thay đổi căn bản

Khi KTTT phản ánh đầy đủ mọi yêu cầu khách quan của CSHT

Phản ánh khách quan toàn bộ nhu cầu phát triển kinh tế – kỹ thuật

Phục vụ lợi ích của giai cấp thống trị và duy trì địa vị của họ trong xã hội

Là hệ quả tất yếu của tiến bộ khoa học và sự phát triển của sản xuất

Luôn vận động nhanh hơn cơ sở hạ tầng do bản năng động về tư tưởng

Kiến trúc thượng tầng phù hợp

Hệ thống giáo dục phù hợp

Phân công lao động phổ quát

Lực lượng sản xuất ổn định lâu dài

Thành lập Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thay thế chế độ phong kiến

Chia lại ruộng đất và máy móc cho nhân dân

Đầu tư chiều sâu phát triển nông nghiệp theo hướng cơ giới hóa

Khuyến khích doanh nghiệp tư nhân mở rộng sản xuất hàng hóa

Lực lượng sản xuất phát triển quá nhanh, vượt mức kiểm soát

Nhà nước chưa kiểm soát được hoạt động của doanh nghiệp FDI

Quan hệ sản xuất không phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất

Hệ thống giáo dục và tuyên truyền tư tưởng tác động tiêu cực

Tổng thể hoạt động sản xuất tinh thần và giao tiếp xã hội của con người

Toàn bộ điều kiện sinh sống vật chất và các quan hệ vật chất trong xã hội

Hệ thống tư tưởng, giá trị và truyền thống văn hóa phản ánh đời sống xã hội

Tổng thể điều kiện sinh hoạt chính trị và hệ thống thể chế xã hội

Ý thức xã hội luôn phản ánh chính xác điều kiện vật chất hiện có

Điều kiện sinh hoạt vật chất chi phối quá trình hình thành tư tưởng xã hội

Con người không thể thay đổi ý thức nếu điều kiện vật chất không đổi

Tồn tại xã hội bị chi phối hoàn toàn bởi ý thức xã hội

Ý thức xã hội thường có độ trễ nhất định so với tồn tại xã hội

Ý thức xã hội đôi khi phản ánh đúng tồn tại xã hội

Ý thức xã hội có thể tồn tại mà không cần điều kiện vật chất tương ứng

Ý thức xã hội chịu ảnh hưởng bởi truyền thống lịch sử và môi trường văn hóa

Tồn tại xã hội chưa theo kịp sự phát triển của tư tưởng tiến bộ

Ý thức xã hội tác động tiêu cực trở lại quá trình phát triển xã hội

Các quan hệ sản xuất lạc hậu so với trình độ tư duy xã hội

Tồn tại xã hội bị quy định bởi hệ tư tưởng phản động

Mỗi cơ sở hạ tầng gắn với một kiến trúc thượng tầng nhất định

Kiến trúc thượng tầng chỉ phản ánh đời sống tinh thần, không có vai trò chính trị

Kiến trúc thượng tầng có thể tác động trở lại cơ sở hạ tầng trong một số điều kiện

Khi cơ sở hạ tầng thay đổi căn bản, kiến trúc thượng tầng cũng biến đổi theo

Vì tồn tại xã hội không quyết định được sự thống nhất trong tư tưởng

Vì ý thức xã hội độc lập hoàn toàn và không bị chi phối bởi kinh tế

Vì các giai cấp có lợi ích khác nhau nên hình thành các hệ tư tưởng đối lập

Vì xã hội hiện đại cho phép tự do tuyệt đối trong phát triển tư duy cá nhân

Giúp con người tiếp thu kiến thức qua trải nghiệm trực tiếp hằng ngày

Là nền tảng hình thành thói quen, phong tục, tập quán cộng đồng

Hệ thống hóa tri thức xã hội trên cơ sở logic và phương pháp khoa học

Hướng dẫn hành vi đạo đức dựa trên cảm xúc tự nhiên của con người