Trường tính

Quảng tính

Chiều cao

Chiều sâu

Trường tính

Quảng tính

Chiều cao

Chiều sâu

Chủ nghĩa hoài nghi và thuyết bất khả tri

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan và chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy linh và thần học

Chủ nghĩa thực chứng và chủ nghĩa thực dụng

Chủ nghĩa duy vật chất phác, chủ nghĩa duy vật siêu hình, chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật duy cảm, chủ nghĩa duy vật duy lý, chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa kinh nghiệm, chủ nghĩa duy vật duy cảm

Chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật thô thiển, chủ nghĩa duy vật kinh tế

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa siêu hình

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa siêu nhiên

Định nghĩa về vật chất của V. I. Lênin đã phê phán chủ nghĩa duy vật biện chứng của C. Mác

Định nghĩa về vật chất của V. I. Lênin đã khẳng định ông là một triết gia vĩ đại nhất trong lịch sử triết học

Định nghĩa về vật chất của V. I. Lênin đã phê phán những quan niệm sai lầm, phản khoa học của các trường phái triết học duy tâm nói chung

Định nghĩa về vật chất của V. I. Lênin có ý nghĩa phê phán các nhà khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX

Vận động là sự tự thân vận động của vật chất

Vận động là do lực đẩy và lực hút của vật thể

Vận động là do lực hút của trái đất

Vận động là do thần thánh sáng tạo ra

Không gian và thời gian tồn tại thuần túy ngoài vật chất

Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất, không tách rời vật chất

Không gian và thời gian là do thói quen của con người quy định

Không gian và thời gian phụ thuộc vào cảm giác của con người

Lửa

Nguyên tử

Nước

Không khí

Thực tại khách quan

Con người có thể cảm nhận

Được con người chép lại, chụp lại, phản ánh lại

Tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác

Ý thức tồn tại trên cơ sở quá trình sinh lý của não người

Ý thức đồng nhất với quá trình sinh lý của não người

Lao động

Sự tương tác giữa bộ óc người và thế giới khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật khách quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Tri thức, ý chí

Tri thức, ước muốn và nguyện vọng

Tri thức, tình cảm và ý chí

Ước muốn, nguyện vọng và niềm tin

Tình cảm

Tri thức

Ý chí

Niềm tin

Tình cảm

Ý chí

Tri thức

Niềm tin

Ý thức quyết định vật chất

Vật chất quyết định ý thức

Vật chất quyết định ý thức, ý thức tác động trở lại vật chất

Vật chất và ý thức có mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật chất phác thời cổ đại

Không có vận động thuần túy ngoài vật chất

Vận động là do đẩy và hút của vật thể

Vận động được sáng tạo ra và có thể mất đi

Vận động là thuần túy về vật chất lẫn ý thức

Sự trực giác

Quá trình lao động

Quá trình nhận thức

Sự cảm giác

Đứng im là không vận động

Đứng im là tuyệt đối

Đứng im là tạm thời

Đứng im là vận động trong thế cân bằng ổn định tuyệt đối

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ XVII – XVIII

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Vận động hóa học

Vận động vật lý

Vận động cơ học

Vận động xã hội

Hóa học

Sinh học

Xã hội

Cơ học

C. Mác

Hê-ghen

V. I. Lênin

Ph. Ăngghen

Bốn hình thức

Năm hình thức

Sáu hình thức

Bảy hình thức

Mối quan hệ giữa tinh thần và giới tự nhiên

Mối liên kết

Mối liên hệ phổ biến

Mối tương tác giữa hai bên

Giải thích thế giới

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Xây dựng phương pháp cho các khoa học

Phương pháp luận chung cho các khoa học

Cơ học cổ điển

Cơ học cổ đại

Biện chứng duy tâm

Biện chứng chủ quan

Siêu hình máy móc

Duy tâm khách quan

Duy tâm chủ quan

Nhị nguyên triết học

Chống lại thế giới quan duy tâm và tôn giáo

Chống lại chủ nghĩa kinh nghiệm

Chống lại chủ nghĩa duy vật chất phác

Chống lại duy vật khách quan và tôn giáo

Tự vận động

Tự phản ánh

Đều có khả năng phản ánh

Không lệ thuộc vào cảm giác

Phản ánh

Vật thể

Kinh nghiệm

Duy trì

Tồn tại khách quan

Thực tại

Phản ánh

Cụ thể

Sinh học

Hóa học

Lịch sử

Vật lý

Bộ não con người

Lao động

Ngôn ngữ

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Tự nhiên và khách quan

Tự nhiên và xã hội

Tự nhiên và vô thức

Khách quan và xã hội

Lưỡng

Vật chất

Ngôn ngữ

Tôn giáo

Ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo, chủ quan lại hiện thực theo nhu cầu thực tiễn, xã hội

Ý thức con người duy nhất là sáng tạo

Ý thức mang bản chất trực giác

Ý thức cơ bản là tư duy

Ý thức là thực thể độc lập

Sự phản ánh nguyên xi hiện thực khách quan vào bộ não con người

Sự phản ánh năng động sáng tạo hiện thực về thế giới khách quan vào bộ não con người

Năng lực của mọi dạng vật chất

Là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Là sự phản ánh nguyên vẹn về thế giới khách quan

Là sự phản ánh thụ động về thế giới khách quan

Là vai trò quyết định vật chất

Vận động

Không gian

Thời gian

Tất cả đều đúng

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Chủ nghĩa kinh viện

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chất

Lượng

Vận động

Phát triển

Albert Einstein

Newton

Ph. Ăngghen

C.-Mác

Vận động và cô lập

Cô lập và bất biến

Biến đổi và liên hệ qua lại

Vận động và chuyển hóa

Mối liên hệ

Biện chứng

Vận động

Duy vật

Chất

Lượng

Vận động

Phát triển

Cảm giác, tri giác, biểu tượng

Thực dụng, biện chứng, vận động

Cảm giác, vận động, biểu tượng

Cảm giác, tri giác, kinh nghiệm

Sự tác động trực tiếp của sự vật đồng thời lên nhiều giác quan của con người

Phản ánh bản thân sự vật, hiện tượng

Luôn tạo ra cái mới cho xã hội

Không mang bản chất xã hội

Lý luận

Cảm giác

Tri thức

Biểu tượng

Phản ánh được những thuộc tính bên ngoài của sự vật, hiện tượng

Phản ánh những nét đặc trưng khách quan và chủ quan

Phản ánh được những thuộc tính bên trong của sự vật, hiện tượng

Không có những thuộc tính bên ngoài lẫn bên trong của sự vật, hiện tượng

Số lượng các thuộc tính, các yếu tố cấu thành nó

Quy mô tồn tại

Tốc độ vận động

Phát triển

Biến đổi, tác động lẫn nhau

Vận động theo khuynh hướng giống nhau

Thuộc tính giống nhau

Tất cả đều đúng

Phép biện chứng chất phác cổ đại

Phép biện chứng duy tâm cổ điển Đức

Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng chất phác cổ đại, phép biện chứng duy tâm cổ điển Đức, phép biện chứng duy vật

Chỉ có một thế giới duy nhất là thế giới vật chất

Mọi bộ phận của thế giới vật chất đều liên hệ chuyển hoá lẫn nhau

Thế giới vật chất tồn tại khách quan, vĩnh viễn, vô hạn, vô tận, không do ai sinh ra và không mất đi

Cái chung tồn tại khách quan bên ngoài cái riêng, cái chung thuần tuý là sản phẩm của tư duy trừu tượng không có tồn tại cảm tính độc lập

Phép biện chứng duy vật

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Chủ nghĩa xã hội

Chủ nghĩa khoa học

Sự biểu hiện mối quan hệ qua lại giữa chất và lượng

Giới hạn mà tại đó sự biến đổi về lượng chưa làm thay đổi về chất

Sự thống nhất liên hệ qua lại và phụ thuộc lẫn nhau giữa chất và lượng

Giới hạn của sự vật hiện tượng

Sự thay đổi về chất

Sự thay đổi về lượng

Thay đổi một phần về chất

Không có kết quả nào cả

Khách quan, tương đối ổn định

Chủ quan

Phát triển

Vận động

Ph. Ăngghen

C. Mác

Platon

I. Kant

Khách quan

Chủ quan

Phát triển

Vận động

Là nguồn gốc, động lực trong quá trình vận động, phát triển của sự vật

Tiền đề, điều kiện cho sự phát triển liên tục, cho sự ra đời của cái mới thay đổi cái cũ nhưng không có vận động

Sự vật tương ứng với nó

Tất cả đều đúng

Số lượng các yếu tố cấu thành

Quy mô tồn tại

Tốc độ vận động, phát triển

Số lượng các yếu tố cấu thành, quy mô tồn tại, tốc độ vận động, phát triển

Mâu thuẫn phụ thuộc cảm nhận của con người nên phải tìm cách nhận thức nó

Mâu thuẫn là chủ quan nên khi nghiên cứu sự vật hiện tượng phải xét về mâu thuẫn của nó

Mâu thuẫn không giải quyết bằng phương pháp đấu tranh của nó

Tôn trọng và thừa nhận mâu thuẫn là cái vốn có của sự vật, hiện tượng

Mối quan hệ biện chứng giữa vận động và phát triển

Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Chủ nghĩa xã hội khoa học

Quan niệm con người

Phủ nhận sự tồn tại hiện thực ở giới tự nhiên

Không thừa nhận sự tồn tại của các sự vật hiện tượng của thế giới

Quan điểm duy vật triệt để của triết học Mác – Lênin về thế giới

Quan niệm con người

Phủ nhận sự tồn tại hiện thực ở giới tự nhiên

Không thừa nhận sự tồn tại của các sự vật hiện tượng của thế giới

Quan điểm duy vật triệt để của triết học Mác – Lênin về thế giới

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

Bản chất của ý thức

Bản chất của nhận thức

Tính khách quan

Tính đa dạng phong phú

Tính phổ biến, kế thừa

Tính khách quan, tính phổ biến, kế thừa, tính đa dạng phong phú

Ngôn ngữ

Vận động

Xã hội

Lao động

Kế thừa có phê phán những nhân tố hợp quy luật và lọc bỏ, vượt qua, cải tạo cái tiêu cực, trái quy luật nhằm thúc đẩy theo hướng tiến bộ

Kế thừa là chuyển từ nơi này sang nơi khác nhằm lọc bỏ mọi thứ từ quá khứ đến hiện tại

Kế thừa là đổ thừa từ những việc sai lầm nhỏ nhất

Tất cả đều đúng

Giới hạn mà tại đó sự biến đổi về lượng đủ làm thay đổi về chất

Khoảng biến đổi lượng bất kỳ nhưng không tác động đến chất

Mốc ngẫu nhiên do chủ thể đặt ra để mô tả sự thay đổi

Điểm bắt đầu của mọi quá trình vận động không liên quan tới lượng

Phải nhận mạnh mọi yếu tố, mọi mối liên hệ của sự vật

Phải xem xét các yếu tố, các mối liên hệ cơ bản, quan trọng và bỏ qua những yếu tố, những mối liên hệ không cơ bản, không quan trọng

Phải coi các yếu tố, các mối liên hệ của sự vật ngang nhau

Phải nhận thức sự vật như một hệ thống chỉnh thể bao gồm những mối liên hệ qua lại giữa các yếu tố của nó cũng như giữa nó với các sự vật khác

Chỉ ra cách thức của sự vận động, phát triển

Tồn tại một thuộc tính sự vật hiện tượng

Không có tác dụng lên sự vật hiện tượng

Tất cả đều đúng

Tính khách quan và phổ biến

Tính khách quan và kế thừa

Tính khách quan và lao động

Tính khách quan và ngôn ngữ

Nguyên tắc kế thừa

Nguyên tắc chủ quan

Nguyên tắc khách quan

Nguyên tắc toàn diện

Nội dung và hình thức

Làm cho sự vật vẫn còn là nó

Quy luật mâu thuẫn cơ bản

Tất cả đều đúng

Thời gian

Không gian

Tác động từ vật này sang vật khác

Vận động

Mọi sự biến đổi về vị trí của sự vật hiện tượng

Mọi sự biến đổi về vật chất của sự vật hiện tượng

Mọi sự biến đổi về vai trò, hình thức của sự vật hiện tượng

Mọi sự biến đổi nói chung về sự vật hiện tượng

Vận động là tưởng đối

Vận động là đứng im tuyệt đối

Vận động là mọi sự biến đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ từ sự thay đổi vị trí giản đơn đến tư duy

Vận động là hình thức vận động thấp nhất

Phát triển

Vật chất

Nhận thức

Ý thức

Một chất

Hai chất

Ba chất

Nhiều chất (vô vàn chất)

Là sự đột biến

Là chuyển dần về chất

Là hoàn thiện chất

Là quá trình thay đổi về chất diễn ra tại điểm nút

Biến đổi

Phát triển

Nhân tố ở trình độ cao hơn

Kế thừa mọi yếu tố quy luật phù hợp cho sự phát triển

Mối quan hệ biện chứng

Mối liên hệ phổ biến

Mối quan hệ chủ nghĩa xã hội

Mối quan hệ kinh nghiệm khoa học

Giúp con người hiểu được cách thức của vận động, phát triển

Quy luật không yêu cầu nhận thức và thực tiễn

Sự tác động này không phụ thuộc vào thái độ khách quan, khoa học

Nôn nóng và bảo thủ trì trệ dẫn đến lượng có biến đổi về chất

Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng siêu hình

Phép biện chứng khách quan

Tuyệt đối

Sự vật hiện tượng được sinh ra

Sự vật hiện tượng bị diệt vong

Tương đối tạm thời

Tuyệt đối

Tương đối

Khách quan

Cụ thể

Từ nhận thức lý tính đến nhận thức cảm tính

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

Từ tư duy trừu tượng đến trực quan sinh động, từ trực quan sinh động đến thực tiễn

Từ trực quan sinh động đến thực tiễn, từ thực tiễn đến tư duy trừu tượng

Khách quan, chủ quan, tất nhiên, lặp lại

Khách quan, lặp lại, tất nhiên, vị trí quan trọng

Khách quan, bản chất, tất nhiên, lặp lại

Khách quan, biện chứng, lặp lại

Nhận thức là quá trình phản ánh thế giới một cách tích cực, sáng tạo dựa trên cơ sở thực tiễn

Nhận thức là quá trình phản ánh thế giới một cách tiêu cực

Nhận thức của con người có giới hạn và con người chỉ nhận thức được chân lý tương đối mà thôi

Khả năng nhận thức thế giới của con người là vô hạn

Toàn bộ hoạt động vật chất của con người, mang tính lịch sử, xã hội

Toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử – xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội phục vụ nhân loại tiến bộ

Toàn bộ hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử – xã hội của loài người nhằm cải tạo chính quy cho nhân loại

Toàn bộ hoạt động tinh thần của xã hội

Phát triển là một phạm trù triết học, quá trình vận động tiến lên từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật

Phát triển là sự thay đổi về lượng trong quá trình vận động của vật chất

Phát triển là sự thay đổi về chất trong quá trình vận động của vật chất

Phát triển là vận động từ nơi này sang nơi khác

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và chuyển hóa của các mặt đối lập

Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ quy định khách quan vốn có của sự vật hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ giữa các thuộc tính, các yếu tố cấu thành sự vật, làm cho sự vật là nó không phải là cái khác

Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ quy định chủ quan vốn có của sự vật hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ giữa các thuộc tính, các yếu tố cấu thành sự vật, làm cho sự vật là nó không phải là cái khác

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng siêu hình

Phép biện chứng duy vật

Tất cả đều đúng

Tồn tại cô lập, tĩnh tại không vận động, phát triển hoặc nếu có vận động thì chỉ là sự dịch chuyển vị trí trong không gian và thời gian do những nguyên nhân bên ngoài

Xem xét sự vật, hiện tượng khách quan tồn tại trong mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau, tác động qua lại và nằm trong một chỉnh thể thống nhất

Những bí ẩn, ngẫu nhiên, hỗn độn, không tuân theo một quy luật nào và con người không thể nào biết được mọi sự tồn tại và vận động của chúng

Sự ảo giả nên mối liên hệ và tính quy luật mà chúng thể hiện và được con người nhận thức cũng không chân thực

Apeirôn

Marx

I-kant

Hê-ra-clit

Khoa học tự nhiên chưa phát triển

Xem sự vận động là sự mô tả của con người

Không giải thích được nguyên nhân của sự vận động và phát triển của thế giới vật chất

Xem sự vận động là một cái gì thần bí

Mối liên hệ xuyên suốt quá trình vận động của sự vật hiện tượng

Mối liên hệ cơ bản những chỉ trong những phạm vi không gian thời gian, điều kiện môi trường nhất định

Mối liên hệ thường xuyên, liên tục, lặp đi lặp lại, quy định sự tồn tại và sự phát triển của hệ thống một cách tất yếu và khách quan

Tất cả đều đúng

Lực lượng sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Kết cấu hạ tầng

Quan hệ sản xuất

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật chuyển hóa từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Tất cả đều đúng

Lượng là một phạm trù triết học

Vật chất mang tính chủ quan

Bước nhảy là sự đột biến

Ý thức phản ánh thế giới vật chất theo hướng chủ quan

Cách mạng

Phủ định

Bước nhảy

Chuyển hóa

Quá độ

Thống nhất

Đấu tranh

Không có trạng thái nào

Sự tác động giữa các mặt đối

Sự tác động lẫn nhau của tất cả các mặt trong cùng một sự vật hiện tượng

Sự tác động theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đối lập

Sự tác động theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt của các sự vật hiện tượng

Dùng để chỉ sự đấu tranh của các mặt đối lập

Dùng để chỉ sự thống nhất của các mặt đối lập

Dùng để chỉ sự thống nhất và đấu tranh của lý luận

Dùng để chỉ mối liên hệ thống nhất, đấu tranh và chuyển hóa giữa các mặt đối lập của sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau

Giải quyết mâu thuẫn phải thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn và cần tìm ra mặt đối lập trong sự vật, hiện tượng

Phân tích mâu thuẫn cần xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từng mâu thuẫn

Nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa các mặt đối lập và tránh điều hòa mâu thuẫn, nóng vội, bảo thủ

Tuân thủ nguyên tắc “Dĩ hòa vi quý” khi giải quyết mâu thuẫn

Mối liên hệ có của thế giới các ý niệm

Mối liên hệ vốn có của sự vật hiện tượng, tính thống nhất vật chất của thế giới

Mối liên hệ vốn có của sự vật, hiện tượng tồn tại khách quan bên ngoài ý thức của con người

Tất cả đều đúng

Sự thay thế cái cũ bằng cái mới

Phủ định làm cho sự vật vận động thụt lùi, đi xuống, tan rã, nó không tạo điều kiện cho sự phát triển

Sự phủ định có kế thừa và tạo điều kiện cho sự phát triển tiếp theo

Tất cả đều đúng

Xoáy ốc

Đường tròn khép kín

Đường thẳng tiến lên

Đường dao động hình sin

Lý thuyết khoa học

Tri thức của con người

Thực tiễn

Lý luận xã hội

Quan điểm toàn diện, quan điểm lịch sử - cụ thể

Quan điểm toàn diện, quan điểm xoáy ốc

Năng động sáng tạo

Quan điểm khách quan, quan điểm cơ sở lý luận

Hai mặt đối lập cùng bổ sung cho nhau và phát triển

Hai mặt đối lập thống nhất biện chứng với nhau

Hai mặt đối lập liên hệ gắn bó với nhau, tồn tại không tách rời nhau giữa các mặt đối lập

Hai mặt đối lập gắn bó mật thiết với nhau, chuyển hóa lẫn nhau

Mâu thuẫn là sự liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau của các mặt đối lập bên trong của một sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn là hai mặt đối lập nhau của sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn là hai mặt trái ngược nhau hoàn toàn của sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn là hai mặt khác nhau hoàn toàn của sự vật, hiện tượng

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phân tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự vận động của các nguyên tử và các quá trình hóa học, phân giải các chất

Sự thay đổi vị trí của vật thể trong không gian

Vĩnh cửu, vô tận, vô hạn, khách quan

Vĩnh cửu, vô tận, vô hạn

Vĩnh cửu, vô tận, chủ quan

Vĩnh cửu, vô hạn

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phần tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự vận động của các nguyên tử và các quá trình hóa hợp, phân giải các chất

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phần tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự vận động của các nguyên tử và các quá trình hóa hợp, phân giải các chất

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phần tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự vận động của các nguyên tử và các quá trình hóa hợp, phân giải các chất

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Sự trao đổi chất giữa cơ thể sống và môi trường

Sự vận động của các phần tử, hạt cơ bản, và cả vận động của điện tử, các quá trình nhiệt điện

Sự thay đổi, thay thế các quá trình xã hội của các hình thái kinh tế - xã hội

Sự di chuyển vị trí của các vật thể trong không gian

Tính kế thừa trong quá trình vận động

Tính thực tiễn trong quá trình vận động

Tính phát triển trong quá trình vận động

Sự thay đổi về vị trí trong không gian, hình thức vận động thấp, giản đơn của vật chất, theo nghĩa chung nhất, vận động là mọi sự biến đổi

Tính kế thừa trong quá trình vận động

Quá trình thay đổi về lượng dẫn đến thay đổi về chất

Sự tăng lên hay giảm xuống về lượng

Sự thay đổi từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp

Vận động có tính kế thừa trong quá trình phát triển

Phát triển là trường hợp đặc biệt của vận động

Sự tăng lên hay giảm xuống về lượng trong sự phát triển

Bao hàm của sự thay đổi

Cảm giác

Tri thức

Biểu tượng

Kinh nghiệm

Nhận thức đầy đủ sự vật, hiện tượng

Nhận thức các đặc điểm riêng lẻ của sự vật hiện tượng

Khẳng định hay phủ định một đặc điểm nào đó của sự vật

Kết luận về sự vật khi phán đoán

Tiếp tục nghiên cứu khoa học để tạo ra phát minh mới

Là động lực của nhận thức

Nhận thức phục vụ thực tiễn, hướng dẫn, cải tạo thực tiễn

Là cơ sở của nhận thức

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy vật siêu hình

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy vật khoa học

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy tâm tôn giáo

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy tâm khoa học

Nhận thức cảm tính

Nhận thức lý tính

Nhận thức thông thường

Nhận thức khoa học

Hoạt động thực tiễn có mục đích

Hoạt động thực tiễn là hoạt động vật chất

Hoạt động thực tiễn có tính sáng tạo

Hoạt động thực tiễn có mục đích, hoạt động thực tiễn là hoạt động vật chất, hoạt động thực tiễn có tính sáng tạo

Quan điểm siêu hình

Quan điểm khoa học

Quan điểm biện chứng

Quan điểm kinh nghiệm

Mặt đối lập

Mặt ngược nhau

Sự phủ định của sự vật

Vận động trái chiều

Chất và lượng tồn tại tách rời, biệt lập nhau

Lượng là tính quy định vốn có của sự vật

Chất phụ thuộc vào cấu trúc của sự vật

Tất cả đều đúng

Bệnh chủ quan duy ý chí

Bệnh thành tích

Kinh nghiệm chủ nghĩa

Bệnh ảo tưởng

Quan điểm duy tâm

Quan điểm sinh học

Quan điểm biện chứng

Quan điểm khoa học

Chủ nghĩa thực dụng và kinh nghiệm chủ nghĩa

Bệnh giáo điều

Bệnh chủ quan duy ý chí

Bệnh ấu trĩ tả khuynh

Tôn trọng quan điểm lịch sử - cụ thể

Chủ quan, duy ý chí

Áp dụng máy móc, rập khuôn, giáo điều

Tuân thủ kinh nghiệm từ trước

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật đồng nhất của tư duy

Quy luật lượng – chất

Mâu thuẫn

Chất

Lượng

Nhận thức

Do một lực lượng siêu nhiên nào đó

Do ý thức, cảm giác của con người

Tính thống nhất vật chất của thế giới

Do sự biến đổi nói chung của sự vật

Do một lực lượng siêu nhiên

Do ý thức của con người

Do giải quyết các mâu thuẫn trong bản thân sự vật

Do sự phát triển không ngừng của xã hội