Chủ nghĩa thực dụng và kinh nghiệm chủ nghĩa

Bệnh giáo điều

Bệnh chủ quan duy ý chí

Bệnh ấu trí tả khuynh

Tôn trọng quan điểm lịch sử - cụ thể

Chủ quan, duy ý chí

Áp dụng máy móc, rập khuôn, giáo điều

Tuân thủ kinh nghiệm từ trước

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật đồng nhất của tư duy

Quy luật lượng – chất

Mâu thuẫn

Chất

Lượng

Nhận thức

Do một lực lượng siêu nhiên nào đó

Do ý thức, cảm giác của con người

Tính thống nhất vật chất của thế giới

Do sự biến đổi nói chung của sự vật

Do một lực lượng siêu nhiên

Do ý thức của con người

Do giải quyết các mâu thuẫn trong bản thân sự vật

Do sự phát triển không ngừng của xã hội

Mọi sự thay đổi về vị trí của sự vật hiện tượng

Mọi sự thay đổi về vật chất của sự vật hiện tượng

Mọi sự thay đổi về trách nhiệm của sự vật hiện tượng

Mọi sự biến đổi nói chung của sự vật hiện tượng

Chứng minh được nguồn gốc và động lực của mọi sự phát triển của xã hội

Là công cụ khoa học nhất để nhận thức thế giới

Xác định triết học là khoa học của mọi khoa học

Không dừng lại ở sự giải thích thế giới mà còn là công cụ để nhận thức và cải tạo thế giới

Là sự qui định, sự tác động và sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật hiện tượng, hay giữa các mặt của một sự vật một hiện tượng trong thế giới khách quan

Cơ sở của sự liên hệ, tác động qua lại giữa các sự vật hiện tượng là thượng đế

Các sự vật hiện tượng không có liên hệ qua lại với nhau hoặc nếu có thì chỉ là những liên hệ một chiều, phiến diện

Các sự vật hiện tượng có liên hệ qua lại với nhau

Phát triển là một quá trình tiến lên liên tục trơn tru, không có những bước quanh co phức tạp không có mâu thuẫn

Sự phát triển do tác động của những thế lực siêu tự nhiên thần bí tôn giáo hoặc của ý thức nói chung

Là kết quả của một quá trình đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong các sự vật hiện tượng của thế giới hiện thực khách quan

Phát triển là một quá trình tăng lên về số lượng

Chỉ căn cứ vào những hiện tượng cá biệt, riêng lẻ để rút ra bản chất của sự vật

Phải nghiên cứu một cách cụ thể, toàn diện, tổng thể những hiện tượng phong phú và đa dạng của sự vật

Nhờ có thực tiễn cung cấp tư liệu làm cho sự vật bộc lộ những hiện tượng riêng lẻ để rút ra bản chất của sự vật

Sự tồn tại thực tế của sự vật, hiện tượng

Đều ra đời dựa trên cơ sở hoạt động thực tiễn của con người, mang nội dung khách quan và là công cụ của con người nhận thức và cải tạo thế giới khách quan trong hoạt động thực tiễn

Đều ra đời trên cơ sở khái quát những kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn của con người, để tìm ra chân lý tuyệt đối

Được hình thành từ nhiều phương pháp khoa học

Dựa vào những thành tựu khoa học

Sự thống nhất của các mặt đối lập thể hiện trạng thái cân bằng giữa các mặt đối lập của sự vật, sự đấu tranh của các mặt đối lập gắn liền với sự vận động và phát triển của sự vật

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là trạng thái đứng im tương đối của sự vật

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập gắn liền với vận động và phát triển của thế giới vật chất

Tất cả đều đúng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật về số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định phụ thuộc vào con người sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ những thuộc tính, độc lập riêng của nó vào bên trong sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Lượng là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật có thể có số lượng các yếu tố cấu thành của nó của sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Lượng là nói lên quy mô, trình độ phát triển của sự vật

Lượng phụ thuộc vào ý chí của con người

Lượng là tính quy định vốn có của sự vật

Lượng tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Sản xuất vật chất

Lý luận

Thực tại khách quan

Thực tiễn

Thực tiễn

Giả thuyết

Kinh nghiệm

Phán đoán

Phát hiện ra quy luật của các sự vật, hiện tượng

Nhằm sáng tạo ra những tri thức về thế giới khách quan

Nhằm mục đích phục vụ cho nhu cầu bản thân và xã hội loài người

Để thỏa mãn nhu cầu nhận thức của con người

Vật thể không phải là vật chất

Vật thể là dạng tồn tại cụ thể của vật chất

Vật chất không chỉ bao gồm một dạng tồn tại là vật thể

Vật chất tồn tại thông qua những dạng cụ thể của nó

Mâu thuẫn văn hóa nghệ thuật

Mâu thuẫn giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị

Mâu thuẫn giữa dân tộc với dân tộc

Mâu thuẫn tự phát

Tính cụ thể

Tính tương đối

Tính tuyệt đối

Tính khách quan

Sản xuất vật chất

Lý luận

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động thực tiễn

Sự vật hiện tượng đang vận động và biến đổi

Sự vật hiện tượng được sinh ra

Sự vật hiện tượng đang bị tiêu vong

Sự vật hiện tượng đang trong trạng thái đứng im tương đối

Đấu tranh sinh tồn

Di truyền và biến dị

Thích nghi và chọn lọc

Cung – cầu

Tri thức phải phù hợp với hiện thực khách quan

Luôn thể hiện tính tích cực, sáng tạo, năng động

Quyết đoán thực hiện bước nhảy khi thời cơ chín muồi

Tất cả đều đúng

Nguyên lý về sự phát triển

Lý luận nhận thức

Phương pháp biện chứng

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Tính quy định về chất

Tính quy định về lượng

Tính quy định về vận động

Tính quy định về phát triển

Có vật chất không vận động

Có vận động thuần túy ngoài vật chất

Không có vận động thuần túy ngoài vật chất

Có vận động là có phát triển

Mối liên hệ của các sự vật, hiện tượng không chỉ diễn ra giữa các sự vật, hiện tượng mà còn ngay bên trong các sự vật, hiện tượng.

Mối liên hệ tác động qua lại giữa các sự vật hiện tượng là ý niệm về sự thống nhất về thế giới

Mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng là do bên ngoài có tính chất ngẫu nhiên đối với các sự vật

Mối liên hệ tác động qua ý thức cảm giác của con người từ bên này sang bên khác mà không có ảnh hưởng đến sự vật hiện tượng

Vì thế giới vật chất vô tận mang thuộc tính cho nên thời gian gắn liền vật chất có tính vô tận

Vì thế giới vật chất vô tận chiếm một phần nhỏ thời gian gắn liền vật chất có tính vô tận

Vì thế giới vật chất vô tận cho nên thời gian gắn liền với vật chất có tính vô hạn

Vì thế giới vật chất vô tận xuyên qua quỹ đạo không gian, thời gian gắn liền với vật chất có tính vô tận

Phép biện chứng duy vật là sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng

Phép biện chứng duy vật là sự đối lập giữa duy vật và biện chứng

Vì vật chất tồn tại trước rồi sinh ra vật chất

Vì sinh ra và mất đi để chuyển hóa thành cái khác

Vì thế giới vật chất vô cùng, vô tận nên không gian, thời gian gắn liền với vật chất cũng là vô tận, vô hạn

Tất cả đều đúng

Tư tưởng nôn nóng tá khuynh và bảo thủ hữu khuynh

Thay đổi về chất cần kiểm soát lượng trong giới hạn độ

Thực hiện bước nhảy phải được thực hiện một cách cẩn thận và linh hoạt

Tư tưởng nôn nóng tá khuynh và bảo thủ hữu khuynh, thay đổi về chất cần kiểm soát lượng trong giới hạn độ, thực hiện bước nhảy phải được thực hiện một cách cẩn thận và linh hoạt

Đêmôcrít

Heraclit

T. Hốp-xơ

G-béc-cơ-li

Nguyên tắc nghiên cứu có trọng tâm

Quan điểm toàn diện

Quan điểm phát triển

Nguyên tắc khách quan

Tính khách quan của thế giới vật chất

Tính chủ quan của thế giới vật chất

Tính phủ định của thế giới vật chất

Tính khẳng định của thế giới vật chất

Diễn ra quanh co, phức tạp

Diễn ra quanh co, phức tạp, thậm chí có những bước lùi

Diễn ra quanh co, phức tạp, nhưng không có những bước lùi

Không có diễn ra quanh co, phức tạp

Một dạng vật chất đơn nhất, vô định, vô hạn và tồn tại vĩnh viễn, đó là apeirôn

Chỉ có dạng vật chất vô sinh

Phổ biến ở mọi tổ chức vật chất

Tất cả đều đúng

Là cơ sở để phân chia các trường phái triết học trong lịch sử

Là con người có khả năng nhận thức được thế giới

Là vật chất với ý thức có cùng hoạt động như nhau

Ý niệm, tinh thần

Sự tách rời lao động trí óc với lao động chân tay

Sự phát triển của khoa học và thực tiễn, gắn với lợi ích của giai cấp và lực lượng tiến bộ trong lịch sử

Vai trò của nhân tố tinh thần ngày càng cao trong xã hội

Cách xem xét phiến diện, tuyệt đối hóa, thần thánh hóa một mặt, một đặc tính nào đó của quá trình nhận thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật khách quan

Tinh thần thế giới

Tinh thần khách quan có trước ý thức

Ý niệm tuyệt đối của khách quan

Tư duy, tồn tại của khách quan

Platon

Hê-ra-clít

V.I.lênin

Engels

Không khí của a-na-xi-men

Lửa của hê-ra-clít

Âm dương – ngũ hành của âm dương gia

Nguyên tử của đê-mô-crít

Chỉ ra quan niệm về vật chất của các nhà khoa học cụ thể là sai lầm

Định hướng cho sự phát triển của khoa học trong việc nghiên cứu về vật chất

Bảo vệ, củng cố, phát triển, hoàn thiện triết học mác trong điều kiện mới

Tất cả đều đúng

Xã hội

Lịch sử

Khoa học

Chính trị

Trung quốc

Nhật bản

Hàn quốc

Việt nam

Sinh học

Cơ học

Hóa học

Lý học

Không tiến bộ ở chỗ coi vật chất và vận động có tách rời nhau

Có tiến bộ ở chỗ coi vật chất và vận động không tách rời nhau

Không tiến bộ

Có tiến bộ hơn ở chỗ không đồng nhất vật chất với dạng cụ thể của vật chất