Thực tại khách quan

Vận động và biến đổi

Có khối lượng và quãng tính

Không có khối lượng

Vật chất tồn tại vĩnh viễn, tách rời với các dạng cụ thể của vật chất

Vật chất tồn tại bên ngoài ý thức con người và thông qua các dạng cụ thể

Đồng nhất vật chất với một dạng cụ thể của vật chất

Vật chất tồn tại phụ thuộc ý thức con người

Cảm giác, ý thức của chúng ta không có khả năng nhận thức được thế giới

Cảm giác, ý thức của chúng ta có khả năng nhận thức được thế giới

Cảm giác, ý thức phản ánh thụ động thế giới vật chất

Cả A, B, C

Giải quyết hai mặt vấn đề cơ bản của triết học trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng

Đòi hỏi con người phải quán triệt nguyên tắc khách quan

Cả A, B, C

Khắc phục hạn chế trong quan niệm về vật chất của chủ nghĩa duy vật cũ, cung cấp căn cứ khoa học để xác định cái gì thuộc về vật chất trong lĩnh vực xã hội

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật thời cổ đại

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật thời cổ đại

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Vận động là sự tự thân vận động của thế giới vật chất

Vận động của sự vật phụ thuộc vào ý chí con người

Vận động là do sự chi phối của thần linh

Vận động là tương đối, đứng im là tuyệt đối

Hóa học

Sinh học

Vật lý

Cơ học

Vận động của tư duy

Vận động xã hội

Hóa học

Sinh học

Có ba chiều

Mang tính khách quan

Không gian và thời gian mang tính khách quan

Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất, không tách rời vật chất

Cả A, B, C

Không gian có ba chiều, thời gian có một chiều

Thế giới không có tính thống nhất vật chất

Thế giới thống nhất do ý muốn chủ quan của con người

Thế giới thống nhất ở tính vật chất của nó

Thế giới thống nhất do ý niệm tuyệt đối

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Của các dạng vật chất không có sự sống

Của các dạng vật chất có sự sống

Của tất cả các dạng vật chất

Của bộ óc con người

Bộ óc con người và lao động

Thế giới khách quan và ngôn ngữ

Lao động và ngôn ngữ

Bộ óc con người và thế giới khách quan tác động vào bộ óc người thông qua quá trình phản ánh

Bộ óc người và thế giới khách quan

Ngôn ngữ, thế giới khách quan và lao động

Thế giới khách quan và công cụ lao động

Bộ óc người và thế giới khách quan tác động vào bộ óc người; lao động và ngôn ngữ

Vật chất quyết định ý thức

Ý thức quyết định vật chất

Ý thức và vật chất độc lập với nhau

Vật chất quyết định ý thức, còn ý thức có tính độc lập tương đối và tác động đến vật chất thông qua hoạt động thực tiễn

Ý thức mang đặc tính sáng tạo

Ý thức mang bản chất xã hội

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức không có tính độc lập tương đối

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức có tính sáng tạo

Ý thức mang bản chất xã hội

Ý thức cũng chỉ là một dạng vật chất và không có tính độc lập tương đối

Ý thức tự nó có thể làm thay đổi được hiện thực

Ý thức tác động đến vật chất thông qua hoạt động thực tiễn

Ý thức tác động đến vật chất một cách thụ động

Ý thức quyết định vật chất

Vật chất quyết định ý thức và ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

Tuyệt đối hoá vai trò của vật chất, phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức

Khẳng định ý thức sinh ra tất cả, còn vật chất chỉ là bản sao

Tuyệt đối hoá vai trò của ý thức

Tích cực và lạc quan

Tích cực và chủ quan

Tích cực và tiêu cực

Tiêu cực và chủ quan

Hoạt động thực tiễn của con người

Hoạt động nhận thức của ý thức con người

Hoạt động chủ quan của ý thức con người

Hoạt động tự thân của ý thức con người

Xuất phát từ mong muốn chủ quan của con người mà không cần quan tâm đến hoàn cảnh

Xuất phát từ ý muốn của con người, phát huy tính năng động chủ quan

Tôn trọng tính khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan

Xuất phát từ ý muốn chủ quan của con người

Tính chủ quan của ý thức con người

Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức

Ý thức có trước, vật chất có sau, ý thức quyết định vật chất

Cả A, B, C

Có vai trò không đáng kể nên có thể bỏ qua

Có vai trò giống nhau nên chỉ cần xem xét một mối liên hệ

Có vai trò không giống nhau nên chỉ cần biết một mối liên hệ

Có vai trò khác nhau nên cần xem xét mọi mối liên hệ

Cần xem xét đối tượng này trong mối liên hệ với đối tượng

Chỉ nhìn một chiều, thấy mặt này mà không thấy mặt khác

Phải rút ra được các mặt, các mối liên hệ tất yếu và nhận thức chúng trong sự thống nhất hữu cơ

Khi nghiên cứu đối tượng cần đặt nó trong chỉnh thể thống nhất của tất cả các mặt, các mối liên hệ

Thừa nhận tính phổ biến của các sự vật hiện tượng

Chỉ nhìn một chiều, thấy mặt này mà không thấy mặt khác

Nghiên cứu sự vật trong mối liên hệ với các sự vật hiện tượng khác

Phải tuân theo nhiều mối liên hệ liên quan đến sự vật

Quan điểm phiến diện, chiết trung, nguỵ biện

Quan điểm lịch sử - cụ thể

Quan điểm phát triển

Quan điểm toàn diện

Đánh tráo các mối liên hệ cơ bản thành không cơ bản hoặc ngược lại

Coi tất cả các mối liên hệ là như nhau

Phân tích sâu mặt bản chất của đối tượng

Coi trọng mặt hình thức của đối tượng

Phát triển chỉ vận động theo khuynh hướng đi lên của sự vật, hiện tượng

Phát triển mang tính chủ quan

Phát triển chỉ vận động theo vòng tròn khép kín

Phát triển là sự tăng lên về mặt lượng của sự vật

Phát triển chỉ khuynh hướng vận động đi lên của sự vật, hiện tượng

Phát triển không phải là tất cả mọi sự vận động của sự vật

Phát triển có tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng phong phú và tính kế thừa

Phát triển chỉ sự tăng lên duy nhất về mặt lượng của sự vật

Phải có quan điểm bảo thủ, định kiến khi nghiên cứu đối tượng

Phải sớm phát hiện và ủng hộ đối tượng mới

Phát triển là quá trình trải qua nhiều giai đoạn

Cần đặt đối tượng vào sự vận động, phát hiện xu hướng biến đổi của nó

Cái chung luôn luôn tồn tại độc lập với cái riêng

Chỉ cần quan tâm đến cái riêng mà không cần quan tâm đến cái chung

Muốn rút ra cái chung không cần phải thông qua nhiều cái riêng

Cái chung tồn tại trong cái riêng và nằm trong mối liên hệ chặt chẽ với cái đơn nhất

Cả A, B, C

Tính tất yếu

Tính phổ biến

Tính khách quan

Sự phân biệt giữa nguyên nhân và kết quả mang tính tuyệt đối

Một nguyên nhân chi sinh ra một kết quả

Nguyên nhân xuất hiện sau kết quả

Nguyên nhân và kết quả có thể chuyển hoá cho nhau

Quy luật phổ biến trong tự nhiên, xã hội, tư duy

Quy luật đặc thù

Quy luật riêng

Quy luật chung chỉ ở một số lĩnh vực

Là hạt nhân của phép biện chứng

Vạch ra khuynh hướng vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng

Chỉ ra nguồn gốc của sự vận động, phát triển của sự vật hiện tượng

Vạch ra cách thức vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng

Những thuộc tính cơ bản

Những thuộc tính không cơ bản

Những thuộc tính bên trong của sự vật

Những thuộc tính bên ngoài của sự vật

Lượng tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Lượng của sự vật hoàn toàn phụ thuộc vào ý muốn của con người

Lượng nói lên quy mô, trình độ phát triển của sự vật

Lượng chỉ tính quy định khách quan vốn của sự vật

Tính tuyệt đối và tính chủ quan

Tính tương đối

Tính tuyệt đối

Tính chủ quan

Phát triển

Tả khuynh

Hữu khuynh

Phiến diện

Tả khuynh

Phiến diện

Hữu khuynh

Phát triển

Ý thức có trước vật chất

Ý thức và vật chất ra đời đồng thời

Con người không thể nhận thức được thế giới

Con người có khả năng nhận thức được thế giới

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và quy luật phủ định của phủ định

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Mâu thuẫn tồn tại trong cả tự nhiên, xã hội, tư duy

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong xã hội

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong tư duy

Mâu thuẫn chỉ tồn tại trong giới tự nhiên

Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn đối kháng

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn biện chứng là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập trong một sự vật và giữa các sự vật với nhau

Mâu thuẫn biện chứng chỉ bao hàm sự đấu tranh mà không có thống nhất giữa mặt đối lập trong một sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn biện chứng chỉ bao hàm sự thống nhất mà không có đấu tranh giữa mặt đối lập trong một sự vật, hiện tượng

Mâu thuẫn biện chứng là có nguyên nhân từ bên ngoài

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập luôn tách rời nhau

Có thống nhất của các mặt đối lập nhưng không có đấu tranh giữa chúng

Trong mâu thuẫn biện chứng sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập không tách rời nhau

Thống nhất của các mặt đối lập là tuyệt đối, đấu tranh là tương đối

Là sự phủ định siêu hình

Sự thủ tiêu lẫn nhau

Sự bài trừ, phủ định lẫn nhau

Tương đối

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tạm thời

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tương đối

Đấu tranh giữa các mặt đối lập vừa tạm thời và tương đối

Các mặt đối lập không thống nhất và luôn đấu tranh với nhau

Các mặt đối lập không bao giờ thống nhất và đấu tranh với nhau

Các mặt đối lập vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau

Các mặt đối lập không đấu tranh mà luôn thống nhất với nhau

Do mâu thuẫn bên trong sự vật, hiện tượng

Do những nguyên nhân không cơ bản tạo ra

Do mâu thuẫn bên ngoài của sự vật, hiện tượng

Do mâu thuẫn giữa lực lượng vật chất và lực lượng tinh thần

Là sự thay thế sự vật này bằng sự vật khác trong quá trình phát triển

Cả A, B, C

Là sự phủ nhận một luận điểm nào đó

Là sự thay thế sự vật do sự tác động của nguyên nhân bên ngoài

Có cơ sở

Có động lực

Tính lịch sử - xã hội

Có nguồn gốc, mang tính lịch sử - xã hội

Hoạt động tinh thần

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động chính trị - xã hội

Thực tiễn là hoạt động vật chất và tinh thần của con người

Thực tiễn là động lực của nhận thức

Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra tính chân lý của nhận thức

Thực tiễn là nguồn gốc của nhận thức

Tri giác

Biểu tượng

Cảm giác

Ký ức

Một chiều từ cảm tính đến lý tính

Thống nhất và chuyển hóa lẫn nhau

Tách rời và độc lập

Không ảnh hưởng qua lại

Tư biện, siêu hình, kinh nghiệm

Trực giác, tưởng tượng, ký ức

Cảm giác, tri giác, biểu tượng

Khái niệm, phán đoán, suy lý

Sản xuất vật chất

Sản xuất tinh thần

Cả A, B, C

Sản xuất ra bản thân con người

Trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Cả A, B, C

Thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh

Thúc đẩy tăng năng suất lao động

Mối quan hệ giữa con người với con người trong phân phối sản phẩm

Mối quan hệ giữa con người với tự nhiên

Mối quan hệ giữa các yếu tố tinh thần của con người

Mối quan hệ giữa con người với con người trong việc sở hữu tư liệu sản xuất

Mối quan hệ giữa đối tượng lao động và công cụ lao động tham gia vào quá trình sản xuất

Mối quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất

Mối quan hệ giữa phương tiện lao động và công cụ lao động tham gia vào trong quá trình sản xuất

Mối quan hệ giữa con người và công cụ lao động tham gia vào trong quá trình sản xuất

Chủ trương, chính sách của nhà nước

Truyền thống văn hóa - xã hội

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động tư tưởng, tinh thần của con người

Quan hệ về tổ chức và quản lý sản xuất

Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

Cả A, B, C

Quan hệ về phân phối sản phẩm lao động

Quan hệ trong tổ chức quản lý và trao đổi hoạt động với nhau

Quan hệ về sở hữu đối với tư liệu sản xuất

Quan hệ về phân phối sản phẩm lao động

Quan hệ về tổ chức sản xuất và phân phối kết quả sản phẩm

Khi quan hệ sản xuất được xây dựng trên nền tảng của lực lượng sản xuất

Khi quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Khi quan hệ sản xuất không phù hợp, lạc hậu hoặc vượt trước so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Khi quan hệ sản xuất phản ánh đúng lực lượng sản xuất

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Quy luật đấu tranh giai cấp

Quy luật về mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Quy luật phát triển khoa học và công nghệ phải dựa trên phát triển kinh tế

Tư liệu lao động và phương tiện lao động

Nhà xưởng, máy móc, công cụ lao động

Người lao động và tư liệu sản xuất

Tư liệu lao động và đối tượng lao động

Phương tiện lao động

Công cụ lao động

Tư liệu sản xuất

Người lao động

Các hình thái nhà nước

Các phương thức sản xuất

Các kiểu phân phối sản phẩm

Các hệ tư tưởng

Tổ chức nhà nước

Tổ chức tôn giáo và tổ chức văn hóa

Các tổ chức văn hóa

Tổ chức tôn giáo

Quan hệ sản xuất tàn dư

Quan hệ sản xuất thống trị

Quan hệ về phân phối sản phẩm

Quan hệ sản xuất mầm mống

Cơ sở hạ tầng tồn tại độc lập với kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng có mối quan hệ biện chứng, trong đó kiến trúc thượng tầng quyết định cơ sở hạ tầng

Kiến trúc thượng tầng quyết định cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng có mối quan hệ biện chứng, trong đó cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng

Lực lượng sản xuất

Quan hệ xã hội

Quan hệ sản xuất

Kiến trúc thượng tầng

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội có sự thống nhất giữa quy luật chung cơ bản phổ biến với quy luật đặc thù và quy luật riêng của lịch sử

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội tuân theo ý muốn chủ quan của con người

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội không phụ thuộc vào điều kiện lịch sử của mỗi quốc gia

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là sự phát triển của giới tự nhiên

Kinh tế quyết định chính trị và chính trị tác động trở lại đối với kinh tế

Chính trị quyết định kinh tế và kinh tế tác động trở lại đối với chính trị

Tuyệt đối hóa vai trò của kinh tế và phủ nhận vai trò của chính trị

Tuyệt đối hóa vai trò của chính trị và phủ nhận vai trò của kinh tế

Sự đối lập nhau về lối sống

Sự đối lập nhau về tư tưởng

Sự đối lập về lợi ích cơ bản - lợi ích kinh tế

Sự đối lập nhau về văn hóa

Mối quan hệ về phân hưởng thụ của cải của xã hội

Mối quan hệ trong tổ chức quản lí sản xuất

Mối quan hệ kinh tế - vật chất giữa các tập đoàn người trong phương thức sản xuất

Mối quan hệ trong hệ thống sản xuất xã hội

Là động lực phát triển xã hội

Lật đổ sự áp bức của giai cấp thống trị bóc lột

Giành chính quyền nhà nước

Giải quyết mâu thuẫn giai cấp

Giai cấp bị trị

Giai cấp thống trị

Tất cả lực lượng tiến bộ trong xã hội

Các tầng lớp xã hội trung gian

Mâu thuẫn giai cấp trong xã hội gay gắt không thể điều hòa được

Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất có thể điều hòa được

Mâu thuẫn giữa lợi ích của các giai cấp có thể điều hòa được

Mâu thuẫn giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội

Nhân danh xã hội làm nhiệm vụ quản lý nhà nước về xã hội

Điều hành các công việc chung của xã hội: giao thông, y tế, giáo dục…

Sử dụng bộ máy quyền lực để duy trì sự thống trị thông qua hệ thống chính sách và pháp luật

Cả A và B

Là giai cấp đại diện cho xu hướng phản cách mạng

Là giai cấp bảo thủ

Là giai cấp có hệ tư tưởng tiến bộ, đại diện cho xu hướng phát triển của xã hội, cho phương thức sản xuất tiến bộ

Là giai cấp có hệ tư tưởng lạc hậu

Cả A, B, C

Ý thức cá nhân quyết định ý thức xã hội

Ý thức cá nhân là phương thức tồn tại và biểu hiện của ý thức xã hội ở từng người

Ý thức cá nhân độc lập với ý thức xã hội

Ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội

Ý thức cá nhân quyết định tồn tại xã hội

Ý thức xã hội có tính độc lập tương đối so với tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Các hình thái ý thức xã hội tác động qua lại với nhau.

Tồn tại xã hội cũ đã mất đi song ý thức xã hội do xã hội đó sản sinh ra vẫn còn tồn tại.

Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội.

Ý thức xã hội có thể tác động trở lại tồn tại xã hội.

Tư tưởng của thời đại sau phủ định sạch trơn với tư tưởng của thời đại trước đó

Tư tưởng của thời đại sau dựa vào những tiền đề tư tưởng đã có trong giai đoạn lịch sử trước đó

Ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội

Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội

Là những tri thức, những quan niệm của con người hình thành một cách trực tiếp trong các hoạt động trực tiếp hàng ngày nhưng chưa được hệ thống hóa, chưa được tổng hợp và khái quát hóa.

Là những tư tưởng, những quan điểm được tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa thành các học thuyết

Là những tri thức có khả năng phản ánh hiện thực khách quan một cách sâu sắc

Là những tri thức bao quát và vạch ra mối liên hệ bản chất, tất yếu mang tính quy luật của các sự vật, hiện tượng

Là những tri thức được hình thành một cách trực tiếp trong đời sống hàng ngày

Là những tri thức chưa được hệ thống hóa, chưa được tổng hợp và khái quát hóa

Là những tư tưởng, những quan điểm được tổng hợp, được hệ thống hóa và khái quát hóa thành các học thuyết xã hội dưới dạng các khái niệm, các phạm trù và các quy luật

Ý thức lý luận phong phú hơn ý thức xã hội thông thường

Vạch ra những mối liên hệ bản chất, tất yếu mang tính quy luật của các sự vật, hiện tượng

Là toàn bộ tư tưởng, tình cảm, thói quen… hình thành dưới tác động trực tiếp của cuộc sống hàng ngày và phản ánh cuộc sống đó.

Phản ánh một cách gián tiếp những điều kiện sinh hoạt hàng ngày của con người

Tâm lý xã hội tồn tại độc lập với hệ tư tưởng

Ý thức chính trị

Ý thức đạo đức

Ý thức tôn giáo

Ý thức nghệ thuật

Ý thức thẩm mỹ

Ý thức tôn giáo

Ý thức khoa học

Ý thức nghệ thuật

Coi trọng vai trò của tồn tại xã hội và tính độc lập tương đối của ý thức xã hội

Không tuyệt đối hóa vai trò của tồn tại xã hội nhưng không thấy được vai trò của ý thức xã hội.

Tuyệt đối hóa vai trò của tồn tại xã hội và phủ nhận vai trò tích cực của ý thức xã hội

Tuyệt đối hóa vai trò của ý thức xã hội và phủ nhận vai trò của tồn tại xã hội

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động chế tạo và sử dụng công cụ lao động để tạo ra sản phẩm

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động văn hóa

Môi trường xã hội không ảnh hưởng tới nhân cách của con người

Con người không thể sáng tạo ra lịch sử

Môi trường xã hội ảnh hưởng tới nhân cách của con người

Con người là chủ thể của lịch sử

Khi tồn tại trong các quan hệ xã hội

Khi tách rời khỏi môi trường xã hội

Khi thoát ly khỏi điều kiện lịch sử

Khi tồn tại trong mối quan hệ với tự nhiên

Con người chỉ chịu sự tác động của quy luật sinh học

Con người là thực thể sinh học - xã hội

Con người chỉ chịu sự tác động của quy luật xã hội

Con người đã có nhân cách ngay từ khi mới sinh ra

Quan hệ chính trị

Quan hệ tôn giáo

Quan hệ sản xuất vật chất

Quan hệ huyết thống

Xã hội là tập hợp những người có cùng huyết thống

Xã hội là tập hợp những người có cùng sở thích

Xã hội là tổng thể những mối liên hệ và những quan hệ của các cá nhân với nhau

Xã hội là tập hợp những người có cùng trình độ văn hóa

Là những người lao động sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần, là lực lượng căn bản, chủ chốt

Là toàn thể dân cư đang chống lại những kẻ áp bức, bóc lột thống trị và đối kháng với nhân dân;

Là những lực lượng xã hội tiến bộ, động lực và lực lượng cách mạng

Là những cộng đồng người bị áp bức, bóc lột trong xã hội có giai cấp, có đối kháng giai cấp

Nhóm thiểu số tinh hoa quyết định lịch sử

Yếu tố phụ trợ cho các nhà lãnh đạo

Động lực và lực lượng cách mạng, sáng tạo ra lịch sử

Lực lượng xã hội bảo thủ, làm chậm lịch sử

Khả năng dự báo của khoa học và lý luận

Các thói quen sinh hoạt hàng ngày

Những lễ nghi tôn giáo truyền thống

Những mối quan hệ huyết thống

Không liên hệ với điều kiện sinh hoạt

Gắn với học thuyết, khái niệm, phạm trù và quy luật

Phản ánh trực tiếp đời sống hàng ngày, không hệ thống hóa

Mang tính quy luật, khái quát cao

Ý thức chính trị

Ý thức khoa học

Ý thức đạo đức

Ý thức nghệ thuật

Hai mặt này độc lập, không liên hệ

Ý thức xã hội chỉ phản ánh tự nhiên

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, nhưng ý thức xã hội có tác động trở lại.

Ý thức xã hội hoàn toàn quyết định tồn tại xã hội

Hai mặt này độc lập, không liên hệ

Ý thức xã hội chỉ phản ánh tự nhiên

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, nhưng ý thức xã hội có tác động trở lại.

Ý thức xã hội hoàn toàn quyết định tồn tại xã hội