Điều kiện kinh tế - xã hội

Nguồn gốc lý luận và tiền đề khoa học tự nhiên

Nhân tố chủ quan trong sự hình thành triết học Mác

Điều kiện kinh tế - xã hội; Nguồn gốc lý luận và tiền đề khoa học tự nhiên; Nhân tố chủ quan trong sự hình thành triết học Mác

Triết học duy vật của Phoiobắc, Kinh tế học của Anh, Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp

Phép biện chứng của Hêghen, Kinh tế chính trị cổ điển Anh, Chủ nghĩa xã hội Pháp

Kinh tế học của Anh, Chủ nghĩa xã hội Pháp, Triết học cổ điển Đức

Triết học cổ điển Đức, Kinh tế chính trị cổ điển Anh, Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp

Mác

Ph.Ăngghen

Mác và V.I.Lênin

Mác và Ph.Ăngghen

Duy vật chất phác

Duy vật siêu hình

Duy vật biện chứng

Duy vật chất phác và duy vật siêu hình

Thế giới quan duy vật và phép biện chứng của Phoiobắc

Thế giới quan duy vật của Hêghen và phép biện chứng của Phoiobắc

Thế giới quan duy vật và phép biện chứng của Hêghen

Thế giới quan duy vật của Phoiobắc và phép biện chứng của Hêghen

Sự củng cố và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trong điều kiện cách mạng công nghiệp

Sự xuất hiện của giai cấp vô sản

Thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản

Sự củng cố và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trong điều kiện cách mạng công nghiệp; Sự xuất hiện của giai cấp vô sản; Thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản

Nhận thức

Xã hội

Tự nhiên

Nhận thức và xã hội

Trí

Tuệ

Sự hiểu biết

Biểu hiện cao của trí tuệ, sự hiểu biết sâu sắc của con người về toàn bộ thế giới thiên - địa - nhân và định hướng nhân sinh quan cho con người

Sự thông thái

Sự hiểu biết

Sự yêu mến

Chiêm ngưỡng, là con đường suy ngẫm để dẫn dắt con người đến với lẽ phải

Sự thông thái

Sự hiểu biết

Sự yêu mến

Yêu mến sự thông thái, định hướng nhận thức và hành vi, vừa nhấn mạnh đến khát vọng tìm kiếm chân lý của con người

Vấn đề vật chất

Vấn đề ý thức

Vấn đề nhận thức của con người

Vấn đề mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại

Chủ nghĩa duy vật và bất khả tri luận

Chủ nghĩa duy tâm và khả tri luận

Chủ nghĩa duy tâm và bất khả tri luận

Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm

Chức năng giải thích thế giới

Chức năng thế giới quan

Chức năng phương pháp luận

Chức năng thế giới quan và phương pháp luận

Hệ thống lý thuyết của con người về thế giới

Hệ thống tư duy của con người về thế giới

Hệ thống kinh nghiệm của con người về thế giới

Hệ thống quan điểm của con người về thế giới

Thế giới quan thần thoại

Thế giới quan khoa học

Thế giới quan tôn giáo

Thế giới quan tôn giáo, thế giới quan khoa học và thế giới quan triết học

Thế giới quan thần thoại

Thế giới quan khoa học

Thế giới quan tôn giáo

Thế giới quan triết học

Ý thức quyết định vật chất

Ý thức là tính thứ nhất, vật chất là tính thứ hai

Ý thức có trước, vật chất có sau

Vật chất là tính thứ nhất, ý thức là tính thứ hai

Mác

Hêghen

V.I.Lênin

Ph.Ăngghen

Chủ nghĩa nhị nguyên triết học

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Trung Quốc

Đức

Ấn Độ

Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật tầm thường

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Nhận thức của họ dựa vào các thành tựu khoa học

Nhận thức của họ bị ảnh hưởng bởi những thành tựu của cơ học cổ điển

Nhận thức của họ dựa vào thần thánh siêu nhiên

Nhận thức của họ mang nặng tính trực quan cảm tính

Xuất phát từ bản nguyên tinh thần

Xuất phát từ tư duy

Xuất phát từ quan điểm cá nhân

Xuất phát từ giới tự nhiên để giải thích cho giới tự nhiên

Phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa mới xuất hiện

Chủ nghĩa tư bản trở thành chủ nghĩa đế quốc

Phương thức sản xuất phong kiến tan rã

Phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trở thành phương thức sản xuất thống trị

Trung đại

Cận đại

Nguyên thủy

Cổ đại

Học thuyết nói về con người

Học thuyết về thế giới

Học thuyết về ý thức

Học thuyết khẳng định khả năng nhận thức của con người

Học thuyết nói về con người

Học thuyết về thế giới

Học thuyết về ý thức

Học thuyết phủ nhận khả năng nhận thức của con người

Phép biện chứng tự phát

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng tự phát; Phép biện chứng duy tâm; Phép biện chứng duy vật

Thời cổ đại

Thời trung đại

Thời cận đại

Thời hiện đại

Phương Đông

Phương Tây

Hy Lạp

Cả phương Đông và phương Tây

Hy Lạp

Ấn Độ

Trung Quốc

Cổ điển Đức

Mác

Ăngghen

V.I.Lênin

Mác và Ăngghen

Mác

Ăngghen

Mác và Ăngghen

V.I.Lênin

Ý thức tự nó chỉ làm thay đổi tư tưởng nên hoàn toàn không có vai trò gì đối với thực tiễn

Ý thức là các phụ thuộc vào nguồn gốc sinh ra nó vì thế chỉ có vật chất là cái năng động tích cực

Ý thức tự nó chỉ làm thay đổi tư tưởng

Ý thức là sự phản ánh sáng tạo thực tại khách quan và đồng thời có sự tác động trở lại thực tại đó thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Thuyết tiến hóa

Thuyết nguyên tử

Phát minh ra hiện tượng phóng xạ

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng

Thế giới quan

Phương pháp luận

Tư duy

Thế giới quan và phương pháp luận

Tính trực quan máy móc

Không thấy tính năng động của ý thức, tinh thần của con người

Không thấy vai trò của tư duy lý luận

Không thấy được vai trò của thực tiễn

Phản ánh vật lý, hóa học

Phản ánh năng động, sáng tạo

Phản ánh tâm lý

Phản ánh sinh học

Không gian

Vật thể

Vật chất

Thời gian

Sự tồn tại cả tự nhiên và cả xã hội

Tính khách quan

Tính hiện thực

Tính vật chất

Hình ảnh của thế giới khách quan

Hình ảnh phản ánh sự vận động và phát triển của thế giới khách quan

Là một phần chức năng của bộ óc con người

Là hình ảnh phản ánh sáng tạo lại hiện thực khách quan

Phản ánh vật lý, hóa học

Phản ánh sinh học

Phản ánh năng động, sáng tạo

Phản ánh tâm lý

Phản ánh vật lý, hóa học

Phản ánh sinh học

Phản ánh tâm lý

Phản ánh năng động, sáng tạo

Ý thức là thuộc tính của mọi dạng vật chất

Ý thức là sự phản ánh y nguyên hiện thực khách quan

Ý thức chỉ phản ánh một lĩnh vực của hiện thực khách quan

Ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo hiện thực khách quan

Nguồn gốc tự nhiên

Nguồn gốc xã hội

Nguồn gốc tự nhiên và lao động

Nguồn gốc tự nhiên và xã hội

Ngôn ngữ và nghiên cứu khoa học

Bộ não người và thế giới khách quan

Lao động trí óc và lao động chân tay

Lao động và ngôn ngữ

Ý thức tồn tại ở mọi dạng vật chất

Động vật bậc cao cũng có ý thức như con người

Người máy cũng có ý thức như con người

Ý thức chỉ có ở con người

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Ý chí, tình cảm và tri thức

Tri thức, ý chí và tình cảm

Tình cảm, tri thức và ý chí

Tri thức, tình cảm và ý chí

Nguồn gốc của ý thức

Hình ảnh của ý thức

Bản chất của ý thức

Phương thức tồn tại của ý thức

Lao động và ngôn ngữ

Ngôn ngữ và nghiên cứu khoa học

Lao động trí óc và lao động chân tay

Bộ não người và thế giới khách quan tác động lên bộ não người gây ra hiện tượng phản ánh năng động, sáng tạo

Vật chất và ý thức là hai lĩnh vực riêng biệt không liên quan với nhau

Ý thức có trước vật chất và quyết định vật chất

Vật chất và ý thức không cái nào quyết định cái nào

Vật chất có trước ý thức và quyết định ý thức

Ngôn ngữ

Thế giới khách quan

Não người

Nguồn gốc xã hội (lao động và ngôn ngữ)

Phủ định biện chứng giữ lại và cải biến những yếu tố còn thích hợp của cái cũ

Phủ định biện chứng không đơn giản là xóa bỏ cái cũ

Phủ định biện chứng loại bỏ những yếu tố không thích hợp của cái cũ

Phủ định biện chứng xóa bỏ cái cũ hoàn toàn

Vận động, không gian, thời gian không có tính vật chất

Vận động, thời gian có tính vật chất

Vận động, không gian, thời gian là sản phẩm do ý chí con người tạo ra nên không phải là vật chất

Vận động, không gian, thời gian là hình thức tồn tại của vật chất

Duy tâm siêu hình

Duy vật biện chứng

Duy tâm khách quan

Duy tâm chủ quan

Bước nhảy

Điểm nút

Lượng

Độ

Độ

Điểm nút

Lượng

Bước nhảy

Là mọi sự vận động nói chung

Là sự phủ định siêu hình

Là mọi sự phủ định nói chung

Là sự phủ định biện chứng

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật chuyển hóa từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật về mối liên hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Chất

Vận động

Độ

Lượng

Xem xét trong trạng thái đang tồn tại của sự vật

Xem xét sự chuyển hóa từ trạng thái này sang trạng thái khác

Xem xét các giai đoạn khác nhau của sự vật

Xem xét trong trạng thái đang tồn tại của sự vật; xem xét sự chuyển hóa từ trạng thái này sang trạng thái khác; xem xét các giai đoạn khác nhau của sự vật

Trực tiếp

Gián tiếp

Không gian

Thời gian

Hình thức

Kết quả

Nguyên nhân

Phạm trù

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật chuyển hóa từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất

Quy luật phủ định của phủ định

Sự thay thế cái cũ bằng cái mới

Sự xuất hiện của cái mới

Phủ định làm cho sự vật vận động thụt lùi, đi xuống, tan rã, không tạo điều kiện cho sự phát triển

Sự phủ định có kế thừa và tạo điều kiện cho phát triển

Phát triển là sự thay đổi về vị trí của sự vật hiện tượng trong không gian, thời gian

Phát triển là sự đi lên liên tục của sự vật

Phát triển là sự thay đổi thuần túy về mặt số lượng hay khối lượng của sự vật hiện tượng

Phát triển không chỉ là sự thay đổi về số lượng và khối lượng mà còn là sự thay đổi về chất của sự vật hiện tượng

Phát triển của sự vật không có tính kế thừa

Phát triển là một quá trình tiến lên thăng tấp của sự vật

Phát triển của sự vật có tính kế thừa nhưng đó là sự kế thừa nguyên xi cái cũ hoặc lắp ghép từ cái cũ sang cái mới một cách máy móc về mặt hình thức

Phát triển của sự vật có tính kế thừa nhưng trên cơ sở có phê phán, lọc bỏ, cải tạo và phát triển

Là sự tác động lẫn nhau, có tính khách quan, phổ biến, nhiều vẻ, không thể chuyển hóa cho nhau

Là sự thừa nhận rằng giữa các mặt của sự vật, hiện tượng và giữa các sự vật với nhau trong thực tế khách quan không có mối liên hệ nào cả

Các mặt của sự vật, hiện tượng không có mối liên hệ nào cả

Là sự tác động lẫn nhau, chi phối chuyển hóa lẫn nhau một cách khách quan, phổ biến, nhiều vẻ giữa các mặt, quá trình của sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng

Hai sự vật

Hai quá trình

Hai thuộc tính

Hai mặt đối lập

Vận động

Phủ định của phủ định

Phủ định biện chứng

Phủ định

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất đều là hình thức

Quan hệ sản xuất là nội dung – lực lượng sản xuất là hình thức

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất đều là nội dung

Lực lượng sản xuất là nội dung – quan hệ sản xuất là hình thức

Tính khách quan

Tính đa dạng, phong phú

Tính phổ biến

Tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng phong phú

Tính khách quan

Tính đa dạng, phong phú

Tính phổ biến

Tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng phong phú

Tốc độ của sự vật

Sự chuyển hóa về chất

Là thời điểm tại đó có sự chuyển hóa về chất

Là sự thống nhất giữa lượng và chất; là khoảng giới hạn mà ở đó sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật

Có hai mặt khác nhau

Có hai mặt trái ngược nhau

Có hai mặt đối lập nhau

Vừa thống nhất, vừa đấu tranh, vừa chuyển hóa lẫn nhau giữa các mặt đối lập

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Hai mặt

Hai thuộc tính

Hai yếu tố

Hai mặt đối lập

Sản xuất xã hội và sản xuất tinh thần

Sản xuất ra đời sống xã hội

Sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần

Sản xuất của cải vật chất

Sản xuất ra của cải vật chất, tinh thần và văn hóa

Sản xuất ra văn hóa, con người và đời sống tinh thần

Sản xuất ra của cải vật chất, đời sống tinh thần và nghệ thuật

Sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần và sản xuất ra bản thân con người

Nền tảng của xã hội

Nền tảng kỹ thuật, công nghệ của xã hội

Nền tảng tinh thần của xã hội

Nền tảng vật chất của xã hội

Đời sống tinh thần của xã hội

Đời sống văn hóa của xã hội

Đời sống chính trị, đạo đức của xã hội

Trình độ phát triển của nền sản xuất xã hội

Hoạt động chính trị xã hội

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động thực tiễn

Sản xuất vật chất, sản xuất văn hóa và sản xuất ra đời sống tâm linh

Sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần và sản xuất ra đời sống chính trị

Sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần và sản xuất ra đời sống văn hóa

Sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần và sản xuất ra bản thân con người

Mục đích xã hội của quá trình sản xuất ra của cải vật chất

Mục đích của quá trình sản xuất ra của cải vật chất

Mục đích tự nhiên của quá trình sản xuất ra của cải vật chất

Phương thức sản xuất ra của cải vật chất

Con người thực hiện lợi ích của mình

Con người nhận thức thế giới và bản thân mình

Con người thực hiện sự sáng tạo trong tư duy

Con người thực hiện sự cải biến giới tự nhiên

Hoạt động của một tổ chức

Hoạt động của một nhóm người

Hoạt động của con người

Hoạt động của các cộng đồng người, các tổ chức khác nhau trong xã hội

Thực nghiệm khoa học

Chính trị xã hội

Chính trị khoa học

Sản xuất vật chất

Nghiên cứu khoa học

Sáng tác âm nhạc

Nghiên cứu thực tiễn

Sản xuất vật chất

Xã hội là hình thái vận động cao nhất của thế giới vật chất. Hình thái vận động này lấy con người và sự tác động lẫn nhau giữa con người với con người làm nền tảng

Xã hội là môi trường hoạt động lao động sản xuất của con người

Xã hội là một cộng đồng người đang hoạt động người đang hoạt động sản xuất

Xã hội là một bộ phận đặc thù của tự nhiên mà là sản phẩm của sự phát triển của tự nhiên

Tự nhiên là toàn bộ thế giới vật chất vô cùng, vô tận

Tự nhiên là môi trường con người đang sống

Tự nhiên là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội

Tự nhiên là nguồn gốc của xã hội

Quan hệ sản xuất

Tư liệu sản xuất

Phương thức sản xuất

Lực lượng sản xuất

Quốc hội

Pháp luật

Chính trị

Nhà nước

Lao động làm cho con người ngày càng hoàn thiện hơn

Lao động là đặc trưng cơ bản đầu tiên phân biệt hoạt động của con người với động vật

Lao động tạo ra của cải vật chất cho xã hội, mà xã hội là một bộ phận đặc thù của tự nhiên

Lao động là quá trình diễn ra giữa con người và tự nhiên, con người là trung gian điều tiết, kiểm tra sự trao đổi chất với tự nhiên

Cơ sở hạ tầng và Kiến trúc thượng tầng

Quan hệ sản xuất và Kiến trúc thượng tầng

Lực lượng sản xuất và Cơ sở hạ tầng

Quan hệ sản xuất và Lực lượng sản xuất

Người lao động và công cụ lao động

Người lao động và đối tượng lao động

Tư liệu sản xuất và đối tượng lao động

Người lao động và tư liệu sản xuất

Quan hệ sản xuất

Kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng

Lực lượng sản xuất

Phương thức sản xuất

Quan hệ sản xuất

Tư liệu sản xuất

Lực lượng sản xuất

Phương thức sản xuất

Lực lượng sản xuất

Tư liệu sản xuất

Quan hệ sản xuất

Quá trình sản xuất ra của cải vật chất trong một giai đoạn lịch sử nhất định

Quá trình sản xuất ra của cải vật chất với một cơ chế kinh tế nhất định

Cơ chế vận hành kinh tế trong các điều kiện cụ thể của xã hội

Cách thức tiến hành quá trình sản xuất ra của cải vật chất trong một giai đoạn lịch sử nhất định

Tư liệu sản xuất

Đối tượng lao động

Công cụ lao động

Người lao động

Mối quan hệ giữa con người và giới tự nhiên

Mối quan hệ giữa con người và con người

Mối quan hệ giữa con người và con người trong quá trình lao động

Mối quan hệ giữa người và người trong quá trình sản xuất và tái sản xuất của xã hội

Sở hữu

Sở hữu về trí tuệ

Sở hữu về công cụ lao động

Sở hữu về tư liệu sản xuất

Tính chất xã hội và tính chất hiện đại

Tính chất hiện đại và tính chất cá nhân

Tính chất xã hội hóa và tính chất hiện đại

Tính chất cá nhân và tính chất xã hội hóa

Người lao động

Tư liệu lao động

Phương tiện lao động

Công cụ lao động

Quan hệ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

Quan hệ tổ chức và quản lý sản xuất

Quan hệ phân phối sản phẩm

Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất

Lực lượng sản xuất

Phương thức sản xuất

Chính trị, tư tưởng

Quan hệ sản xuất

Luôn luôn thống nhất với nhau

Luôn luôn đối lập loại trừ nhau

Có lúc hoàn toàn đối lập, có khi hoàn toàn thống nhất với nhau

Thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Quy luật đấu tranh giai cấp

Quy luật tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Tính chất sản xuất

Lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất

Phương thức sản xuất

Đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật

Đạo đức, tôn giáo, chính trị

Chính trị, pháp luật, đạo đức

Chính trị, pháp luật, nhà nước