Ấn Độ, Châu Phi, Nga

Ấn Độ, Trung Quốc, Hy Lạp

Ai Cập, Ấn Độ, Trung Quốc

Ai Cập, Hy Lạp, Ấn Độ

Từ thực tiễn, do nhu cầu của thực tiễn

Từ suy tư của con người về bản thân mình

Từ sự sáng tạo của nhà tư tưởng

Từ sự vận động của ý muốn chủ quan của con người

Sự củng cố và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

Phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa

Sự xuất hiện của giai cấp vô sản trên vũ đài lịch sử

Sự phát triển của chủ nghĩa duy vật siêu hình

Hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy

Là khoa học nghiên cứu những quy luật chung nhất của tự nhiên

Là khoa học nghiên cứu về con người

Là thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các lực lượng xã hội tiến bộ trong nhận thức và cải tạo thế giới

Tính chất duy tâm, thần bí của chủ nghĩa duy vật cũ

Tính chất trực quan, siêu hình của phép biện chứng duy tâm

Mở rộng quan điểm duy vật siêu hình

Kế thừa tư duy nhân loại

Triết học Mác - Lênin là sự kết hợp phép biện chứng của Hêghen và chủ nghĩa duy vật của Phoi-ơ-bắc

Triết học Mác - Lênin có sự thống nhất giữa phương pháp biện chứng và thế giới quan duy vật

Triết học Mác - Lênin kế thừa và cải tạo phép biện chứng của Hêghen trên cơ sở duy vật

Triết học Mác – Lênin là chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm chất phác và chủ nghĩa duy tâm siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm siêu hình và chủ nghĩa duy tâm biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm biện chứng và chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan và chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Phát triển phương pháp tư duy siêu hình

Phát triển phép biện chứng tự phát

Phát triển tính thần bí của phép biện chứng duy vật

Phát triển tư duy biện chứng thoát khỏi tính tự phát thời kỳ cổ đại và thoát khỏi cái vỏ thần bí của phép biện chứng duy tâm

Thế giới quan thần thánh

Thế giới quan cổ đại

Thế giới quan thần thoại

Thế giới quan duy tâm

Bảo vệ lợi ích của chủ nghĩa tư bản

Phân tích xu hướng phát triển của xã hội hiện đại dưới góc nhìn khoa học và cách mạng

Hợp thức hóa mọi hình thức hợp tác quốc tế

Không thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia

Là công cụ đấu tranh chống lại toàn cầu hóa

Là cơ sở phân tích xu hướng vận động, phát triển của toàn cầu hóa và xã hội hiện đại

Là hình thức thúc đẩy toàn cầu hóa

Là công cụ bảo vệ nền văn hóa ngoại lai

Triết học Mác - Lênin luôn đứng trong nhận thức và hoạt động thực tiễn

Tri thức thực tiễn là yếu tố duy nhất quyết định thành công

Giúp con người thấy trước được phương hướng vận động chung của đối tượng, tránh lầm lạc

Kết hợp chặt chẽ tri thức triết học và tri thức khoa học chuyên ngành

Dựa trên cơ sở lý luận khoa học, trong đó hạt nhân là phép biện chứng duy vật

Góp phần tìm được lời giải đáp về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Được các nhà lãnh đạo ưa chuộng

Là học thuyết duy nhất về phát triển xã hội

Phát triển nhanh chóng nền kinh tế

Một trong những nguyên nhân của sự khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội thế giới

Làm cho tư tưởng trở nên giáo điều, xơ cứng

Tăng cường mọi hình thức hợp tác quốc tế

Triết học Mác - Lênin làm nền tảng tư tưởng cho sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Vì triết học Mác - Lênin phản ánh đúng bản chất của các hiện tượng xã hội và quy luật vận động của chúng

Vì cải biến về chất các lực lượng sản xuất trên cơ sở tri thức khoa học

Kết hợp chặt chẽ tri thức triết học và tri thức khoa học chuyên ngành

Là công cụ đấu tranh giai cấp

Là cơ sở lý luận - phương pháp luận cho các phát minh khoa học

Đề cao triết học, hạ thấp khoa học

Đề cao các khoa học, hạ thấp triết học

Áp dụng một cách máy móc, giáo điều

Kết hợp lý luận với thực tiễn

Luôn bổ sung, phát triển tư duy lý luận theo tinh thần mới

Vận dụng triết học Mác - Lênin để đánh giá cục diện thế giới, các mối quan hệ quốc tế

Triết học Mác - Lênin là sản phẩm của cách mạng khoa học công nghệ

Triết học Mác - Lênin là cơ sở lý luận - phương pháp luận cho các phát minh khoa học

Triết học Mác - Lênin là cơ sở lý luận truyền bá tri thức khoa học

Cách mạng khoa học công nghệ làm triết học Mác - Lênin trở nên lạc hậu

Kinh nghiệm cá nhân của lãnh đạo và các mô hình kinh tế phương Tây

Chỉ cần thế giới quan của triết học Mác - Lênin

Chỉ cần phương pháp luận của triết học Mác - Lênin

Cơ sở lý luận khoa học, trong đó hạt nhân là phép biện chứng duy vật của triết học

Được mở đường bằng đổi mới tư duy lý luận

Thế giới quan triết học Mác - Lênin đã giúp Đảng Cộng sản Việt Nam nhìn nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

Triết học Mác - Lênin là cơ sở thế giới quan để phân tích xu hướng vận động, phát triển của xã hội hiện đại

Giúp cho con người khi bắt tay vào nghiên cứu và hoạt động cải biến sự vật

Sự củng cố và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

Giai cấp tư sản ra đời và trở thành lực lượng chính trị độc lập

Thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản là cơ sở chủ yếu nhất cho sự ra đời triết học Mác

Thực tiễn cách mạng của giai cấp tư sản

Xã hội phân chia thành giai cấp

Xuất hiện tầng lớp lao động trí óc

Tư duy của con người đạt trình độ tư duy khái quát cao

Xã hội phân chia thành giai cấp và xuất hiện tầng lớp lao động trí óc

Nguyên tử là điện tử

Nguyên tử là bất biến

Cái bị tiêu tan không phải “vật chất tiêu tan”

Dấu hiệu của một cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên

Vừa tồn tại khách quan, vừa tồn tại chủ quan

Tồn tại

Tồn tại khách quan

Tồn tại chủ quan

Vẫn giữ nguyên giá trị khoa học và triết học

Đã trở nên không còn phù hợp với các phát hiện khoa học mới

Được củng cố thêm bởi những thành tựu của khoa học tự nhiên và xã hội hiện đại

Chỉ có giá trị trong phạm vi triết học mà không có ý nghĩa đối với khoa học thực nghiệm

Nhiều nhà khoa học đã trượt từ chủ nghĩa duy vật máy móc sang chủ nghĩa tương đối rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm

Những phát hiện mới về nguyên tử đã chứng minh tính đúng đắn của chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật siêu hình đã đủ khả năng giải thích các phát hiện mới của khoa học tự nhiên

Cuộc khủng hoảng trong vật lý học là minh chứng cho sự sụp đổ của chủ nghĩa duy vật nói chung

Là vận động của các hiện tượng kinh tế

Là vận động của các hệ tư tưởng trong lịch sử

Là vận động của lực lượng sản xuất

Là vận động của các hình thái kinh tế - xã hội

Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán

Biện chứng của tự nhiên

Nhà nước và cách mạng

Bút ký triết học

Tiêu tan dạng tồn tại cụ thể của vật chất

Ý thức tiêu tan

Tiêu tan vật chất nói chung

Tiêu tan giới hạn hiểu biết trước đây về vật chất

Vẫn giữ nguyên giá trị khoa học và triết học

Đã trở nên không còn phù hợp với các phát hiện khoa học mới

Được củng cố thêm bởi những thành tựu của khoa học tự nhiên và xã hội hiện đại

Chỉ có giá trị trong phạm vi triết học mà không có ý nghĩa đối với khoa học thực nghiệm

Nhiều nhà khoa học đã trượt từ chủ nghĩa duy vật máy móc sang chủ nghĩa tương đối rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm

Những phát hiện mới về nguyên tử đã chứng minh tính đúng đắn của chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật siêu hình đã đủ khả năng giải thích các phát hiện mới của khoa học tự nhiên

Cuộc khủng hoảng trong vật lý học là minh chứng cho sự sụp đổ của chủ nghĩa duy vật nói chung

Của Hêghen, thuộc lập trường của chủ nghĩa duy tâm khách quan

Của Béc-cơ-li, thuộc lập trường chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Của Pla-tôn, thuộc lập trường chủ nghĩa duy tâm khách quan

Của A-ri-xtốt, thuộc lập trường chủ nghĩa duy vật 2

Đồng nhất vật chất nói chung với nguyên tử

Đồng nhất vật chất nói chung với một dạng cụ thể hữu hình, cảm tính của vật chất

Đồng nhất vật chất với khối lượng

Đồng nhất vật chất với ý thức

Góp phần hợp nhất chủ nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tâm

Làm rõ mối liên hệ giữa phép biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Thống nhất chủ nghĩa duy vật biện chứng với chủ nghĩa duy vật lịch sử thành một hệ thống lý luận

Phân tách rõ ràng giữa tự nhiên và xã hội trong nghiên cứu triết học

Là các yếu tố tinh thần như tư tưởng, tôn giáo và văn hóa

Là các điều kiện sinh hoạt vật chất và các quan hệ vật chất xã hội

Là những chính sách do nhà nước ban hành

Là ý thức và hoạt động có mục đích của con người

Là kết quả của việc tái hiện một cách trung thực hiện thực khách quan vào bộ óc con người.

Là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người nhưng có sự sáng tạo, cải biến của chủ thể nhận thức.

Là quá trình phản ánh năng động, sáng tạo hiện thực khách quan thông qua hoạt động nhận thức và thực tiễn.

Là hình ảnh phản chiếu trực tiếp thế giới khách quan lên ý thức con người như một tấm gương.

Có não người, có sự tác động của thế giới vào não người là có sự hình thành và phát triển ý thức

Không cần sự tác động của thế giới vật chất vào não người vẫn hình thành được ý thức

Có não người, có sự tác động của thế giới bên ngoài và còn phải có điều kiện để hình thành và phát triển ý thức

Nguồn gốc tự nhiên là điều kiện cần, còn nguồn gốc xã hội là điều kiện đủ để hình thành ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng động vật bậc cao chưa có ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng động vật bậc cao cũng có ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng chỉ có con người mới có ý thức

Chủ nghĩa duy vật đều cho ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào óc con người

Lao động

Ngôn ngữ

Tri thức và ý chí

Kinh tế và văn hóa

Ý thức có nguồn gốc từ mọi dạng vật chất giống như gan tiết ra mật

Ý thức của con người là hiện tượng bẩm sinh

Ý thức con người hình thành từ lao động sản xuất vật chất

Ý thức, tinh thần vốn của con người đã bị trừu tượng hóa, tách khỏi con người hiện thực thành một lực lượng thần bí

Nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội

Nguồn gốc kinh tế và nguồn gốc văn hóa

Nguồn gốc xã hội và nguồn gốc kinh tế

Nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc nhận thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Tiếp thu sự tác động của thế giới bên ngoài

Sáng tạo thuần tuý trong tư duy con người

Hoạt động chủ động cải tạo thế giới và phản ánh sáng tạo thế giới

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Ý thức là sự phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Ý thức là năng lực của mọi dạng vật chất

Ý thức là hình ảnh phản chiếu về thế giới khách quan

Quá trình phức tạp, làm nảy sinh và giải quyết mâu thuẫn

Quá trình máy móc đơn giản, thụ động và nhất thời

Quá trình diễn ra ở mọi sự vật, hiện tượng

Quá trình có phát triển, bổ sung và hoàn thiện

Ý thức quyết định vật chất

Vật chất và ý thức tồn tại song song

Tuyệt đối hoá yếu tố vật chất

Vật chất sinh ra ý thức, phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức

Tôn trọng tính khách quan

Phát huy tính năng động chủ quan

Tôn trọng tính khách quan là chính

Tách biệt giữa tính khách quan và tính chủ quan

Chỉ ghi nhận những gì đang tồn tại

Phản ánh máy móc như "soi gương"

phản ánh có chọn lọc, phân tích, tổng hợp và dự báo

Bắt chước hoàn toàn hiện thực

Luôn đi sát với hiện thực

có quy luật vận động riêng, không lệ thuộc một cách máy móc vào vật chất

Được sinh ra trực tiếp từ vật chất

có tính độc lập tương đối, tác động trở lại thế giới vật chất

Xuất phát từ thực tế khách quan

Phát huy tính năng động, sáng tạo của con người

hành động theo ý chí, cảm tính

Kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân và tập thể

Tin tưởng tuyệt đối vào ý thức

Coi trọng lý thuyết hơn thực hành

dựa vào điều kiện vật chất thực tế, tôn trọng quy luật khách quan

Tập trung vào suy nghĩ cá nhân

Sự phát triển của khoa học tự nhiên

ý thức và hoạt động thực tiễn của con người

Các hiện tượng siêu nhiên

Di sản văn hóa dân tộc

Làm sai lệch hiện thực

Gây tổn thất cho thực tiễn

góp phần cải tạo hiện thực

Làm chậm tiến bộ xã hội

Sáng tạo đột phá

tư duy máy móc, thụ động, trì trệ

Đổi mới mạnh mẽ

Tiến bộ xã hội nhanh chóng

Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Vật chất quyết định màu sắc của ý thức

vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan

là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là cơ quan phản ánh để hình thành ý thức

Không liên quan đến ý thức, ý thức của con người đã bị trừu tượng hóa

Là ý thức tinh thần ra thế giới vật chất

Giữa vật chất và ý thức

giữa lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể, lợi ích xã hội

giữa chủ quan và khách quan

Giữa lý luận và thực tiễn

Vì ý thức là vật chất

Vì ý thức là lực lượng vật chất

vì ý thức chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người

Vì ý thức tồn tại độc lập với vật chất

Ý thức hoàn toàn độc lập với vật chất

ý thức có đời sống riêng, có quy luật vận động riêng, không lệ thuộc máy móc vào vật chất

Ý thức luôn phản ánh chính xác vật chất

Ý thức không thể tác động trở lại vật chất

Vì con người không muốn thay đổi ý thức

Vì ý thức không có tính ổn định

vì ý thức có tính độc lập tương đối, có đời sống riêng

Vì vật chất không quyết định ý thức

Ý thức quyết định vật chất

ý thức có thể làm biến đổi những điều kiện, hoàn cảnh vật chất thông qua hoạt động thực tiễn

Ý thức tạo ra vật chất

Ý thức và vật chất không liên quan đến nhau

Vì con người ngày càng thông minh hơn

Vì trình độ giáo dục ngày càng cao

vì trong thời đại thông tin, kinh tế tri thức, tri thức khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Vì con người ngày càng ít phụ thuộc vào tự nhiên

tôn trọng tính khách quan

phát huy tính năng động chủ quan

Chỉ cần phát huy tính năng động chủ quan

Chỉ cần xuất phát từ hiện thực khách quan

ý thức đúng sẽ dẫn đến thành công, ý thức sai sẽ dẫn đến thất bại

Ý thức không ảnh hưởng đến kết quả hoạt động

khi phản ánh đúng hiện thực, ý thức có thể dự báo, tiên đoán một cách chính xác cho hiện thực

Ý thức luôn dẫn đến thành công

Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

vật chất quyết định màu sắc của ý thức

Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất là thuộc tính của ý thức

Ý thức là sản phẩm của vật chất

Ý thức có trước vật chất

Sự vận động của thế giới vật chất là yếu tố quyết định sự ra đời của cái vật chất

vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Vật chất quyết định bản chất của ý thức

Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Sự phát triển của khoa học

Sự phát triển của khoa học và công nghệ

sự vận động của mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Sự đấu tranh của các giai cấp trong xã hội

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan.

chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Phát triển là phạm trù chỉ sự vận động của các sự vật

Phát triển là phạm trù chỉ sự liên hệ giữa các sự vật

phát triển là phạm trù chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của các sự vật

Nguyện vọng, ý chí của con người ít có tác động đến sự phát triển

sự đấu tranh của các mặt đối lập trong bản thân sự vật

nguồn gốc phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật

Ý thức con người

Lực lượng siêu nhiên

Đều có vai trò như nhau

có vai trò và vị trí khác nhau

có thể chuyển hóa lẫn nhau

Không thể thay đổi

nguồn gốc phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật

Sự phát triển là do sự thay đổi về lượng của sự vật gây nên

sự phát triển không phụ thuộc vào ý thức con người

Sự phát triển do lực lượng siêu nhiên quyết định

diễn ra theo đường xoáy ốc

Phát triển chỉ là tăng, giảm đơn thuần về mặt lượng, mà không có sự biến đổi về chất

Chủ nghĩa thực dụng

Thuật nguỵ biện

Phép duy tâm

Trường phái vô thần

Xem xét sự vật trong trạng thái tĩnh đọng

Tìm ra xu hướng vận động biến đổi chuyển hoá của sự vật

Xem xét sự vật tách rời khỏi mối liên hệ với các sự vật khác

Phủ nhận sự ra đời của cái mới

Xem xét sự phát triển của người đó qua các giai đoạn khác nhau của cuộc đời

Đánh giá người đó trong mối quan hệ với nhiều khía cạnh của cuộc sống

Nhìn vào thành tích hiện tại

Bỏ qua yếu tố may mắn và hoàn cảnh xã hội

Bình tĩnh xem xét mối nhân tố tác động

Tìm kiếm hướng giải quyết hợp lý

Chỉ tập trung vào một khía cạnh của vấn đề

Bỏ qua các yếu tố không quan trọng

Chiết trung là đánh tráo các mối liên hệ cơ bản thành không cơ bản hoặc ngược lại

Chiết trung là lắp ghép vô nguyên tắc các mối liên hệ trái ngược nhau vào trong một mối liên hệ

Toàn diện là chỉ thấy mặt này mà không thấy mặt khác

Toàn diện là rút ra các mặt, các mối liên hệ tất yếu của đối tượng và không nhận thức chúng trong sự thống nhất hữu cơ nội tại

Ngụy biện là không đánh tráo các mối liên hệ cơ bản thành không cơ bản hoặc ngược lại

Ngụy biện là lắp ghép vô nguyên tắc các mối liên hệ trái ngược nhau vào một mối liên hệ

Phiến diện là chỉ thấy mặt này mà không thấy mặt khác

Phiến diện là rút ra các mặt, các mối liên hệ tất yếu của đối tượng và nhận thức chúng trong sự thống nhất hữu cơ nội tại

Cái chung tồn tại khách quan, bên ngoài cái riêng

Cái riêng tồn tại khách quan không bao chứa cái chung

Không có cái chung thuần tuý tồn tại ngoài cái riêng, cái chung tồn tại thông qua cái riêng

Cái riêng không bao chứa cái chung nào

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

1- nguyên nhân, 2- hoàn cảnh bên ngoài

1- mối liên hệ không bản chất, 2- Hoàn cảnh bên ngoài

1- mối liên hệ bên ngoài, 2- mối liên hệ bên trong

1- mối liên hệ bên ngoài, 2- mối liên hệ ngẫu nhiên

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Bệnh kinh nghiệm

Bệnh giáo điều

Bệnh hình thức

Bệnh thành tích

Ngẫu nhiên và tất nhiên đều có nguyên nhân

Những hiện tượng chưa nhận thức được nguyên nhân là cái ngẫu nhiên

Những hiện tượng nhận thức được nguyên nhân đều trở thành cái tất yếu

Chỉ có cái tất yếu mới có nguyên nhân

Điều kiện tự nhiên

Hoạt động có ý thức của con người

Yếu tố khách quan

Các quy luật tự nhiên

Vì bản chất dễ thay đổi

Vì bản chất là yếu tố bề ngoài

Vì bản chất quy định sự phát triển của sự vật

Vì bản chất không quan trọng bằng hiện tượng

Hình thức

Phương pháp

Nội dung

Điều kiện

Không thể chuyển hoá cho nhau trong quá trình phát triển của sự vật

Có thể chuyển hoá cho nhau trong quá trình phát triển của sự vật

Chỉ có hiện thực mới biến thành khả năng

Chỉ có khả năng mới biến thành hiện thực

Tính độc lập tuyệt đối giữa nội dung và hình thức

Mối quan hệ bất biến giữa nội dung và hình thức

Sự thống nhất hoàn toàn giữa nội dung và hình thức

Mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức

1- cái riêng, 2- cái riêng

1- cái riêng, 2- cái chung

1- Cái chung, 2- cái riêng

1- cái riêng, 2- cái chung

Là sự thừa nhận ràng giữa các mặt của sự vật, hiện tượng và giữa các sự vật với nhau trong thực tế khách quan không có mối liên hệ nào cả

Là sự tác động lẫn nhau, có tính khách quan, phổ biến, nhiều vẻ, không thể chuyển hoá lẫn nhau

Là sự tác động lẫn nhau, chi phối, chuyển hoá lẫn nhau một cách khách quan, phổ biến, nhiều vẻ, giữa các mặt, quá trình của sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng

Là sự ảnh hưởng qua lại của các yếu tố, bộ phận trong sự vật và giữa các sự vật, hiện tượng

Thuộc tính của sự vật là những đặc tính vốn có của sự vật

Thuộc tính của sự vật bộc lộ thông qua sự tác động giữa các sự vật

Thuộc tính của sự vật không phải là cái vốn có của sự vật

Mỗi sự vật có nhiều thuộc tính

Sự đấu tranh của các mặt đối lập trong bản thân sự vật

Nguồn gốc phát triển nằm ngay trong bản thân sự vật

Ý thức con người

Lực lượng siêu nhiên

Triết học Mác cho triết học là khoa học của mọi khoa học

Theo quan điểm của triết học Mác: triết học thay thế được các khoa học cụ thể

Theo quan điểm của triết học Mác: sự phát triển của triết học quan hệ chặt chẽ với sự phát triển của khoa học tự nhiên

Triết học Mác có sự thống nhất giữa phương pháp biện chứng và thế giới quan duy vật

Chức năng làm cầu nối cho các khoa học

Chức năng khoa học của các khoa học

Chức năng thế giới quan

Chức năng phương pháp luận

Ý thức quyết định vật chất

Vật chất và ý thức tồn tại song song

Vật chất quyết định ý thức

Hành động theo ý chí chủ quan

Dựa vào niềm tin tôn giáo

Xuất phát từ thực tế khách quan

Phát huy tính năng động, sáng tạo của con người thông qua hoạt động thực tiễn

Vai trò của vật chất đối với ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Vật chất quyết định màu sắc của ý thức

Ý thức có tính độc lập tương đối, tác động trở lại vật chất

Chỉ hệ thống các tri thức, quan điểm, tình cảm, niềm tin, lý tưởng

Quy định các nguyên tắc, thái độ, giá trị trong định hướng nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người

Là hệ thống quan điểm lý luận chung nhất về thế giới và vị trí con người trong thế giới đó

Là khoa học về những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy

Những năm 20 của thế kỷ XIX

Những năm 30 của thế kỷ XIX

Những năm 40 của thế kỷ XIX

Những năm 50 của thế kỷ XIX

Tri thức

Tình cảm

Niềm tin

Ý chí

Kết quả của quá trình nhận thức của con người về thế giới hiện thực

Một hình thái đặc biệt của sự phản ánh, phản ánh quan hệ giữa người với người và giữa người và thế giới khách quan

Sự hòa quyện giữa tri thức với tình cảm và trải nghiệm thực tiễn

Làm tái hiện trong tư tưởng những thuộc tính, những mối liên hệ của thế giới

Hình ảnh chủ quan về thế giới khách quan

Là lát cắt theo chiều sâu của thế giới nội tâm con người

Là những trạng thái tâm lý ở chiều sâu

Là sự tái tạo đặc điểm của hệ thống vật chất này ở dạng vật chất khác

Vật chất là cái được phản ánh, tồn tại khách quan bên ngoài ý thức

Ý thức là cái phản ánh thì tồn tại trong đầu óc con người, là hình ảnh tinh thần về cái được phản ánh

Ý thức là thuộc tính phổ biến của mọi dạng vật chất

Cảm giác là tồn tại duy nhất, sản sinh ra thế giới vật chất

Tôn trọng tính khách quan và phát huy tính năng động chủ quan

Ưu tiên phát triển ý thức trước vật chất

Coi trọng vật chất hoàn toàn, bỏ qua vai trò của ý thức

Phát huy tối đa vai trò của ý thức, xem nhẹ điều kiện thực tế

Những điều kiện, tiền đề về vật chất hiện có

Phải tôn trọng và hành động theo quy luật khách quan

Dựa theo ý muốn chủ quan

Nhấn mạnh một chiều vai trò của vật chất sinh ra ý thức

Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan

Bộ óc người là cơ quan phản ánh để hình thành ý thức

Thực tiễn là hoạt động vật chất có tính cải biến thế giới của con người, là cơ sở để hình thành, phát triển ý thức

Vật chất thay đổi thì sớm hay muộn, ý thức cũng phải thay đổi theo

Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan

Bộ óc người là cơ quan phản ánh để hình thành ý thức

Thực tiễn là hoạt động vật chất có tính cải biến thế giới của con người - là cơ sở để hình thành, phát triển ý thức

Sự tác động của ý thức đối với vật chất không phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Khi đủ điều kiện khách quan và chủ quan

Khi có mong muốn của con người

Khi được đưa vào kế hoạch hành động

Khi loại bỏ các khả năng khác

Luôn xuất phát từ điều kiện và cái thực tế hiện có

Hoàn toàn dựa vào cảm tính và kinh nghiệm cá nhân

Phát huy tối đa yếu tố chủ quan bất chấp hoàn cảnh khách quan

Tôn trọng các quy luật khách quan trong quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn

Xuất phát từ thực tế khách quan, điều kiện vật chất hiện có

Chỉ dựa vào mong muốn chủ quan để đề ra mục tiêu phát triển

Kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội

Không cần tính đến sự vận động của ý thức đối với vật chất

Cái đơn nhất tồn tại độc lập với cái chung

Cái chung không tồn tại trong cái riêng

Cái đơn nhất và đặc điểm không lặp lại, cái chung là thuộc tính lặp lại

Cái chung quyết định sự tồn tại của cái đơn nhất

Sự biến đổi từ thấp đến cao

Quá trình hoàn thiện dần dần

Sự vận động ngẫu nhiên không có xu hướng

Quá trình chuyển hóa từ chất cũ sang chất mới cao hơn

Vì sự vật, hiện tượng luôn tác động qua lại lẫn nhau

Vì mỗi sự vật đều chỉ có một mối liên hệ chính yếu

Vì mỗi sự vật tồn tại trong nhiều mối liên hệ và tác động qua lại

Vì nhận thức chủ yếu dựa vào trực giác cá nhân

Phát triển là sự vận động theo khuynh hướng đi lên từ thấp đến cao

Vận động là sự phát triển có giá trị tích cực

Tiến hóa là sự phát triển chậm rãi, từ đơn giản đến phức tạp

Vận động là mọi sự thay đổi nói chung

Vì cái chung dễ hiểu và dễ áp dụng hơn cái riêng

Vì cái chung là bản chất, sâu sắc, chi phối cái riêng

Vì cái chung luôn đúng trong mọi hoàn cảnh

Vì cái chung mang tính khách quan

Chất tồn tại khách quan bên ngoài sự vật

Chất tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Chất là tính quy định vốn có của sự vật

Không có chất thuận tùy biến ngoài sự vật

Sự biến đổi về chất là kết quả sự biến đổi về lượng của sự vật

Không phải sự biến đổi về chất nào cũng là kết quả của sự biến đổi về lượng

Chất không có tác động gì đến sự thay đổi của lượng

Phát triển của sự vật chỉ bao hàm sự thay đổi về chất

Nguyên lý về sự tồn tại khách quan của vật chất

Nguyên lý về sự vận động và đứng im của các sự vật

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và về sự phát triển

Nguyên lý về tính liên tục và tính gián đoạn của thế giới vật chất

Sự di chuyển

Sự quy định

Sự tác động qua lại, sự chuyển hóa lẫn nhau

Sự ràng buộc

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật chất - lượng

Là giai đoạn chuyển hóa cơ bản về chất do sự thay đổi về lượng trước đó gây ra

Là sự tích lũy nhỏ nhặt về lượng không dẫn đến thay đổi lớn

Là bước ngoặt trong quá trình vận động, chấm dứt giai đoạn thay đổi về lượng

Là sự thay đổi liên tục không gián đoạn trong quá trình phát triển

Nôn nóng, muốn thay đổi chất ngay lập tức dù lượng chưa đủ

Bảo thủ, không dám thực hiện bước nhảy dù lượng đã đủ

Tích cực, chủ động trong việc tạo ra bước nhảy

Linh hoạt trong việc lựa chọn thời điểm thay đổi

Phải biết tích lũy về lượng để có biến đổi về chất

Cần xác định quy mô và nhịp điệu bước nhảy một cách khách quan, khoa học

Thực hiện bước nhảy không căn cứ điều kiện chín muồi

Không cần chú ý đến điều kiện chủ quan khi thực hiện bước nhảy

Mọi đối tượng đều là sự thống nhất của hai mặt đối lập chất và lượng

Chất mới ra đời sẽ không tiếp tục tác động trở lại duy trì sự thay đổi của lượng

Chất quyết định lượng một cách tuyệt đối

Sự thay đổi về chất luôn diễn ra trước sự thay đổi về lượng

Là hạt nhân của phép biện chứng duy vật, vạch nguồn gốc bên trong của sự vận động và phát triển

Vạch ra xu hướng của sự phát triển

Vạch ra cách thức của sự phát triển

Vạch ra phương thức của sự phát triển

Sự liên hệ, tác động theo cách vừa thống nhất, vừa đấu tranh giữa các mặt đối lập

Sự đối lập hoàn toàn giữa các sự vật, hiện tượng

Sự tác động theo cách vừa đối thoại, vừa loại trừ, vừa chuyển hóa lẫn nhau giữa các mặt đối lập

Sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng

Hai mặt đối lập biện chứng của sự vật liên hệ với nhau tạo thành mâu thuẫn biện chứng

Ghép hai mặt đối lập lại với nhau là được mâu thuẫn biện chứng

Không phải ghép bất kỳ hai mặt đối lập lại với nhau là được mâu thuẫn biện chứng

Các mặt đối lập liên hệ, tác động qua lại với nhau một cách khách quan

Ràng buộc nhau

Nương tựa nhau

Phủ định, bài trừ nhau

Đấu tranh với nhau

Sự đồng nhất hoàn toàn giữa các mặt đối lập

Sự ổn định tuyệt đối của sự vật

Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập

Sự loại bỏ tất cả các mâu thuẫn

Nó nằm trong bản thân sự vật, không phụ thuộc ý muốn con người

Nó xuất hiện trong mọi lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy

Vì nó chỉ tồn tại trong các hiện tượng xã hội phức tạp

Vì nó được con người tạo ra để giải thích hiện tượng

Đấu tranh giữa các mặt đối lập

Không điều hòa mâu thuẫn

Áp đặt giải pháp chủ quan

Bỏ qua điều kiện khách quan

Các mặt đối lập cần đến nhau, nương tựa vào nhau, làm tiền đề cho nhau tồn tại

Sự tác động qua lại theo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau

Các mặt đối lập tác động ngang nhau

Sự phát triển diễn ra không ngừng của sự vật, hiện tượng

Phát triển là kết quả của sự đấu tranh và chuyển hóa giữa các mặt đối lập

Các mặt đối lập luôn loại trừ nhau, không thể cùng tồn tại trong một sự vật

Thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc vận động và phát triển của sự vật

Phát triển chỉ xảy ra khi loại bỏ hoàn toàn một mặt đối lập

Các mặt đối lập có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau

Các bộ phận, thuộc tính cùng tồn tại khách quan trong mỗi sự vật, hiện tượng

Sự thống nhất tuyệt đối giữa các mặt đối lập

Các yếu tố độc lập không liên quan đến nhau

Quy luật lượng - chất

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Hoàn toàn khác biệt, không liên quan

Giống hệt cái cũ

Có kế thừa và cải tạo những yếu tố tích cực

Luôn kém tiến bộ hơn

Sự đồng thuận tuyệt đối

Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập

Sự giữ nguyên trạng thái cũ

Sự loại bỏ tất cả các yếu tố cũ

Lượng đổi dẫn đến chất đổi

Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Phủ định của phủ định

Nhân quả

Vì mâu thuẫn không quan trọng

Vì mâu thuẫn là hiện tượng tạm thời

Vì giải quyết mâu thuẫn phải căn cứ vào điều kiện chín muồi

Vì mâu thuẫn luôn tồn tại mãi mãi

Giữ nguyên mọi thứ như cũ

Giữ lại yếu tố tích cực của cái cũ

Bổ sung yếu tố hợp lý trong cái mới

Loại bỏ hoàn toàn cái cũ

Phủ định sạch trơn, không kế thừa

Có kế thừa những yếu tố tích cực

Làm tiền đề cho sự phát triển tiếp theo

Tạo ra kết quả cuối cùng trong quá trình vận động

Sự vận động theo chu kỳ khép kín

Sự phát triển diễn ra một cách ngẫu nhiên

Sự phát triển đi lên theo hình xoáy ốc

Sự thay đổi không kế thừa từ cái cũ

Phủ định chủ nghĩa tư bản là quá trình khó khăn, phức tạp

Phủ định hoàn toàn hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa

Phủ định chủ nghĩa tư bản bằng tư duy siêu hình

Phủ định chủ nghĩa tư bản là yêu cầu của thực tiễn Việt Nam

Chỉ ra nguồn gốc của sự phát triển

Chỉ ra cách thức của sự phát triển

Chỉ ra khuynh hướng của sự phát triển

Chỉ ra hình thức của sự phát triển

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật chất - lượng

Quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng dần đến sự thay đổi về chất và ngược lại