İYİ BİR SESİN ÖZELLİKLERİ

İYİ BİR SESİN ÖZELLİKLERİ

By Bilal ZEMİN

İYİ BİR SESTE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER​

Güzel ve etkili konuşmada önemli bir diğer konu da sesin mükemmel çıkışıdır. Sesin mükemmel çıkışı, ses çıkışı ile nefesin kullanımı arasında başarili bir uyum oluşturulmasını gerektirir. Düzgün sesin dört temel özelliği vardır. Bunlar sesin işitilme düzeyi/yükseklik, sesin hız düzeyi, hoşa gitme/tını düzeyi ve değişirlik/ bükümlülük düzeyi gibi kısımlardan oluşmaktadır.

İşitilebilirlik

Bazı insanların sesleri bir metre mesafeden bile güçlükle duyulabilmektedir. Böyle bir sesle yapılan konuşmanın anlaşılabilmesi son derece güçtür ve dinleyiciler dinlerken psikolojik gerginlik içerisine girerler. Ses dinleyiciler tarafından işitilebilecek kadar yüksek olmalıdır. Normal ses kalabalık kitlenin en uzağına ulaştırılacak kadar yüksek çıkmalıdır. Ancak yüksek ses bağırmaya dönüşmemelidir. Bu anlamda eğer mikrofon kullanmıyorsanız özellikle konuşma yaptığınız topluluğun büyüklüğüne dikkat etmelisiniz. Hemen yanınızdaki bir arkadaşınıza 20 metre uzaktaki insana konuşur gibi konuşursanız sesin yüksekliğini hatalı kullanmış olursunuz. Sesin yüksekliği salonun büyüklüğüne göre ayarlanmalıdır. Ancak sesi yükseltirken bağırma tonu oluşturmamak çok önemlidir. Dikkat edin: Kaç kişilik bir gruba konuşuyorsunuz? Salonunuz ne kadar geniş? Ortamda gürültü var mı? Sesiniz 20 metreden rahat duyulabiliyor mu? Yoksa mırıltı gibi mi çıkıyor? Sesiniz yükselince bağırmaya dönüşüyor mu? Uygun ses yüksekliği dinleyici kitlesini tamamen ve rahatlıkla kuşatan sestir.

ALIŞTIRMALAR​

• Yüksekten ses fırlatınız: Tek nefeste 20 metre ilerideki insanlara duyurabilecek şekilde: pa, pe, pi, po; ba, be, bi, bo; da, de, di, do deyiniz. Tekrar edin.

• Elinizle duvara dokunun soluk alarak 10’a kadar sayın. Sonra duvarı kuvvetle itin, güçlü tonla tekrar sayın. Her iki durumda ses şiddeti ayni kalsın.

• Aşağıdaki cümleleri bir solukta ses yoğunluğunu yitirmeden okuyun. Sesinizin gürlük derecesinin cümle boyunca aynı olmasını sağlayın. 1. Ben gitmek istemiyorum. 2. Makine mühendisi daha yavaş sürmenizi istedi. 3. Kalp, günde 100.800 defa çarpmakta ve bu devre zarfında da 130 tonluk bir ağırlığın 30 cm. yüksekliğe kaldırılmasına denk bir güç sağlamaktadır.

• Aşağıdaki ifadelerin ilk bölümlerini yakınınızdaki kişiyle konuşur gibi, ikinci bölümlerini 100 kişiye konuşur gibi kuvvetli bir sesle okuyun. 1. Okumak zor değil; yeter ki tadına varalım. 2. Çalışmak ne güzel huy; devamlı çalışarak sıkıntılarımı yok ediyorum.

  ​

Bükümlülük

Ses çıkısı monoton olmamalıdır. Ses yüksek alçak tonda, hızlı-yavaş arasında, duraklamalı-duraklamasız, vurgulu-vurgusuz arasında değişerek çıkmalıdır. Sesin değişirliğini bükümlülüğünü sesin müzikselliği olarak da tanımlayabiliriz. Herkesin kendine özgü bir konuşma müziği vardır. Sese kolayca bükümlülük verebilmek için ses perdesinde değişim oluşturma yeteneğimizi geliştirmemiz gerekir.

​Alıştırmalar

​

Aşağıdaki alıştırmalarda ses perdesini kolaylıkla değiştirme çalışmaları yapılacak ve geliştirilen yetenek konuşma metinlerine uyarlanacaktır.

• Pes (kalın) sesinizle do, re, mi, fa, sol, la, si, do; do, si, la, sol, fa, mi, re, do notalarını kolaylaştırıncaya kadar tekrar ediniz. Ayni çalışmayı orta ve ince sesinizle tekrar edin.

• Sırasıyla kalın, orta ve ince sesinizle do, re, mi deyin. Ayni çalışmayı nota yerine selen ile yapın: e, e, e; a, a, a; i, i, i.

• Yakılan bir mumu dudakların çok yakınında tutun. u sesini şiddeti artırarak uzatın. Boğazınızdan çıkan ses ile rastgele noktalama yapın. Mum ışığında titreme çok az olacaktır.

Alıştırmalar​

• Kendi olağan sesinizle a ya da ah deyiniz. Sonra seslenmeyi, azar azar değiştirerek çıkabileceğiniz en tiz, inebileceğiniz en pes-kalın perdeye kadar sürdürün. Kendinize en uygun, en güçlü tini düzeyini bulmaya çalısın.

• Aşağıdaki dörtlüğü, önce tekdüze, sonra da sesi anlama göre dalgalandırarak okuyun: “Burası Muş’tur, yolu yokuştur; giden gelmiyor, acep ne iştir.”

• Aşağıdaki cümleleri, ok işaretiyle gösterildiği gibi, sesin perdesini yükselterek ya da alçaltarak okuyun. Bu arada ses iniş çıkışındaki değişikliklerin söz içeriğiyle uygunluğuna dikkat edin.

HOŞA GİTME DÜZEYİ​

En güzel ses hiç bir zorlama görmeden çıkan sestir. Ses organları gerildikçe sesin güzelliği bozulur. Kati, kulak tırmalayan, hırıltılı, madensel, tiz, burunsal, hışırtılı, buğulu, çok yumuşak, gevrek, biçimden yoksun sesler, hoşa gitmeyen seslerdir. Gerilmiş bir gırtlak ve ağız, gerilmiş kaslar sesi daha delici, daha yırtıcı bir hale getirir ve hoşa gidicilik özelliklerini yitirir. Güzel bir tini geliştirmek için tüm ses organlarımızı gevşeteceğiz. Gevşeme ile birlikte seslendirme çalışmaları yapacağız. Gevşeme düzeyimiz arttıkça sesimizin tınısı sakin, düzgün ve temiz hale gelecektir.

Alıştırmalar

1. Üst-alt dudak kaslarınızı gevşetin. Çenenizi iyice aşağıya bırakın; alin ve şakaklarınızı, yanak ve göz kaslarınızı gevşetin. Dilinizi gevsek bırakın. Hafifçe soluyun. Aldığınız hava üfler gibi ağzınızda damağınıza çarpsın; ağzınızdan ve burnunuzdan birlikte çıksın. 10 defa bu şekilde soluyun.

2. Ağzınız kapalı, gırtlağınızı hiç sıkmadan burnunuzdan çıkan hava ile “mmm” deyin. Bunu yaparken sesin titreşimini göğsünüzde, basınızda alnınızda, burun kemiklerinizde ve burun deliklerinizde, kulaklarınızda, ensenizde ve basınızın tepesinde hissedin. Tüm bu bölgelerinizi ayrı ayrı gevşeterek sesinizin titreşimlerinin artmasını sağlayın.

Alıştırmalar

• Alt çene kaslarınızı iyice gevşetip ağzınızı mümkün olduğunca açarak çenenizi gevsek bir halde sarkıtın. Önce yavaş, sonra hızını artıra artıra birkaç kez “bob” deyin. Gevşeyin ve soluğunuzun, dudaklarınızı itebildiği kadar dışarıya itmesini sağlayın. Yanak kaslarınızı gevşetin, yanaklarınızı şişirin yavaştan başlatıp hızınızı gitgide artırarak “bob” deyin.

• “Ha”, “ho”, “hu” hecelerini beşer kez yineleyin. Şu şekilde: Gırtlakta yüksek sesle, gevşemiş gırtlak sesiyle, sesi ağız boşluğunda çıkan havanın ağız boşluğuna çarpması suretiyle. 5. “Ah” hecesini fısıltı ile başlayıp gitgide tonlayarak yüksek bir ses elde edinceye dek yineleyin; daha sonra, yüksek sesten fısıltıya inin.

Sesin Hızı

Dinleyicilerin algılama hızında söylenmeli; konuşma anındaki duygulara, kişiliğe, yere ve dinleyicinin niteliğine göre değişimler göstermelidir. Heyecan, korku,telaş, öfke gibi durumlarda konuşma hızı artar; sevgi, üzüntü, saygı gibi durumlarda hız azalır. Düşünce ve heyecanda sükûnet varsa orta hızın tercih edilmesi gerekir. Olağan konuşmalarda konuşma hızı (tempo) dakikada 125-175 kelime arasında değişir. Konuşmadaki ünlü sesler tonu meydana getirir. Bir ünlünün telaffuzu sırasında geçen süreye hece uzunluğu adı verilir. Hece uzunluğuna dikkat eden bir konuşmacı doğru yoldadır.

Konuşurken yapılan duraklamalar da büyük önem taşır. Dinleyenlere anlama fırsatı vermek, söyleneni vurgulamak, dinleyicilerden tepki beklemek amacıyla duraklanabilir. Bu duraklar, normal olarak kelime aralarında ve cümle sonlarında yapılan duraklardan daha uzun sürelidir. Konuşmacı, bunların süresini istediği gibi ayarlayabilir. Bütün bunlar da konuşma hızını etkiler. Sonuçta, 125-175 kelime/dakikalık bir hız normal kabul edilir. Bunun üzerindeki ya da altındaki hızlar, iyi bir konuşmacıya ait özellikler değildir.

​Alıştırmalar

Aşağıdaki cümleleri, önce, tekdüze bir tonla, sonra da cümlelerin duygu yönlerini dikkate alarak yanlarında belirtilen hızlarda söyleyin:

• 1. Ne güzel bir gece, değil mi? (yavaş)

• 2. Ben bu adamı nerede gördüğümü bir hatırlayabilsem. (hızlı)

• 3. ​Böyle bir hileye başvuracak kadar alçalacağın hiç aklıma gelmezdi. (yavaş)

• 4. Bir daha yüzünü görmek istemiyorum senin. Defol karşımdan. (hızlı)

• 5. Bu derece iyi bir insanı ömrümde görmedim. (yavaş)

• 6. Dikkat et! Arabaya çarpacaksın! (hızlı)

• 7. İçeri girebilir miyim? (yavaş)

• 8. Yoruldum, umutsuzluğa kapıldım ve çok üzüldüm. (yavaş)