Restorative

აღდგენითი მართლმსაჯულება

ეს არის ნებაყოფლობითი პროცესი, სადაც ქმედების უშუალო მონაწილეები, უსაფრთხო და პატივსაცემ პირობებში სხდებიან, გამოცდილ ფასილიტატორთან ერთად, რომ ისაუბრონ მომხდარის შესახებ და მის გავლენაზე მონაწილეების ცხოვრებაზე, მიყენებულ ზიანზე განისაზღვროს ანგარიშვალდებულება და მოხდეს იმაზე შეთანხმება თუ როგორ აღდგეს ის ურთიერთობა, რომელიც დაზიანდა მომხდარი ქმედების ან კონფლიქტის გამო.

მარშალი, 2012

რა არის აღდგენითი მართლმსაჯულება?

აღდგენითი მართლმსაჯულება არის პროცესი, რომელშიც შეძლებისდაგვარად ჩართულნი არიან ის პირები, რომლებსაც აქვთ შემხებლობა კონკრეტულ დანაშაულთან და რომლებიც ერთად შეეცდებიან დააიდენტიფიცირონ და გადაწყვიტონ ზიანის, საჭიროებებისა და მოვალეობების საკითხი, რათა მოხდეს დანაშაულის შემდეგ დამდგარი შედეგის შემცირება და სიტუაციის მაქსიმალურად გამოსწორება

ჰოვარდ ზერი (Changing lenses 1990)

ტრადიციული v აღდგენითი მართლმსაჯულება

ტრადიციული/სადამსჯელო

• რომელი წესი დაირღვა?

• ვინ დაარღვია

• რომელი სასჯელი გამოვიყენოთ

ვ

ტრადიციული v აღდგენითი მართლმსაჯულება

აღდგენითი

• რა მოხდა?

• ვინ დაზარალდა და როგორ?

• რა საჭიროებები უნდა დაკმაყოფილდეს, რომ ზიანი გამოსწორდეს

ტრადიციული v აღდგენითი მართლმსაჯულება

აღდგენითი

• ზიანი და მისი გამოსწორება

• დაზარალებული და დამზარალებელი

ტრადიციული v აღდგენითი მართლმსაჯულება

ტრადიციული

• დანაშაული და სასჯელი

• მსხვერპლი და ბრალდებული/მსჯავრდებული

ტრადიციული v აღდგენითი მოტივაციები

ტრადიციული

• შიში და კონტროლი

• ადამიანები დაემორჩილებიან წესებს, იმის შიშით, რომ თუ არ დაემორჩილებიან დაისჯებიან

• სასჯელი დაშინებაა (ზოგადი პრევენცია)

ტრადიციული v აღდგენითი მოტივაციები

აღდგენითი

• ურთიერთობაზე დაფუძნებული

• ადამიანები ზიანს აღარ გამოიწვევენ, რადგან თვითონაც იმ საზოგადოებას მიეკუთვნებიან, რომელსაც აზარალებენ

• სასჯელი უფრო მეტ ზიანს იწვევს

აღდგენითი მართლმსაჯულების ღირებულებები

• პატივისცემა

• ანგარიშვალდებულება

• უსაფრთხოება

• ნებაყოფილობითობა

• ზიანის ანაზღაურება (რეპარაცია)

კვლევები: მონაწილეთა კმაყოფილება

არაერთი კვლევა უთითებს მონაწილეების (დამნაშავე და მსხვერპლი) კმაყოფილებაზე აღდგენითი მართლმსაჯულების პრაქტიკით

მაგ., Shapland et.al 2007; Umbreit et. al. 2008; Strang et. al. 2013; Bolivar et.al 2015; Doak/O'Mahoney 2018; Hansen/Umbreit 2018.

ბრიტანეთის სამი RJ- სქემის შეფასება (Shapland et.al 2007)

• მსხვეპრლთა 85% და დამნაშავეთა 80% - ძალიან კმაყოფილი ან კმაყოფილი იყვნენ ამ პროცესით

• მსხვერპლთა 90%-ს მოუხადეს ბოდიში სესიის ბოლოს

კვლევები: მონაწილეთა კმაყოფილება

-ახალი ზელანდიის მსხვერპლთა კმაყოფილების კვლევა (2016)

• მსხვერპლთა 84% კმაყოფილი იყვნენ ამ პროცესით

• ოჯახური ძალადობის საქმეებზე კმაყოფილება უფრო მაღალი, 87% იყო

• მსხვერპლთა 91% თავს უსაფრთხოდ გრძნობდა სესიებზე

  Sherman et.al 2015

• შიშისა და პოსტ ტრავმატული სტრესის დაბალი მაჩვენებელი

• შურისძიების ნაკლები სურვილი აღდგენითი პროცესის შემდგომ

კვლევები: რეციდივიზმზე გავლენა

არსებობს მტკიცებულებები, რომლებიც RJ-ისა და რეციდივიზმის ნაკლებობის კორელაციაზე მიუთითებენ

Shapland et.al 2007; Bonta et.al 2008; Shapland et.al 2008; Sherman et.al 2013; Shapland et.al 2015.

Shapland et.al 2008

• გაცილებით ნაკლები დანაშაული შემდგომ ორ წელში ვიდრე საკონტროლო ჯგუფს

• ზიანის გაცნობიერება, აქტიური ჩართულობა და კომუნიკაცია მსხვერპლთან

კვლევები: რეციდივიზმზე გავლენა

ახალი ზელანდიის იუსტიციის სამინისტრო 2016

• განმეორებითი დანაშაული 15%-ზე ნაკლები შემდგომი 12 თვის განმავლობაში, 7.5%-ით ნაკლები შემდეგი 3 წლის განმავლობაში

• შემცირებული რეციდივიზმი სხვადასხვა ტიპის დანაშაულის მიხედვით

​RJ და ძალადობა გენდერული ნიშნით

ემპირიული კვლევები ინტიმურ პარტნიორებს შორის RJ-ის გამოყენების თაობაზე დამაიმედებელ შედეგებს აჩვენებენ

• მსხვერპლს აძლევს შესაძლებლობას მას მოუსმინონ, ზიანი აღიარონ და გაუჩნდეს მართლმსაჯულების განცდა (მაგ., Kingi et al. 2008; Juelich/Landon, 2013, Ministry of Justice of New Zealand 2016)

​RJ და ძალადობა გენდერული ნიშნით

• კვლევა დაზარალებულისა და დამნაშავის მედიაციის (VOM) შესახებ (Pelikan 2010) - ამ პრაქტიკას ქალების გაძლიერების უნარი აქვს

• ქალების 83% აღარ გამხდარა ძალადობის მსხვერპლი შემდეგი 1.5-2 წლის განმავლობაში VOM-ის შემდეგ

• ქალების 80% ფიქრობდა, რომ VOM-მა მოახერხა ძალადობის პრევენცია

• რეციდივიზმზე კვლევა: დამნაშავეთა 89%-მა, რომლებმაც VOM-ის პროცესში მიიღო მონაწილეობა შემდეგი 2.5-3.5 წლის განმავლობაში აღარ ჩაუდენია ძალადობა ინტიმური პარტნიორთან (Hofinger/Neumann, 2008)

გამოყენების სფეროები

• საგანმანათლებლო დაწესებულებები (სკოლები, უნივერსიტეტები)

• სამსახურებრივი დავები

• ოჯახური კონფლიქტები

• გარემოსდაცვითი საკითხები

• ასაკოვანთათვის მიყენებული ზიანი

• ფართო მასშტაბიანი ძალადობრივი კონფლიქტები/ომები