Elektriklenme

Elektriklenme

Neler
Öğreneceğiz?

• Elektriklenme
• Elektrik Yükleri
• Elektriklenme Çeşitleri
• Elektriklenme ve

Teknoloji ilişkisi

Atomaltı parçacıklar deyince aklınıza
neler geliyor?

Temel haldeki bir elektronda toplam artı ve
eksi yük miktarı yani proton ve elektron
sayısı eşittir.

Elektriklenme deyince aklınıza neler
geliyor?

Elektriklenme

• Elektrik yüklerinin (elektronların)

bir cisimden başka bir cisme
geçerek birikmesine
elektriklenme denir.

• Serbest hale geçen elektronlar

bazı durumlarda başka
maddelere de geçebilir. Sonuç
olarak maddelerde yük farklılığı
ortaya çıkar. Elektronların
oluşturduğu bu yük geçişleri
sonucu oluşan yük farklılığı
elektriklenmeye sebep olur.

Elektriksel Yük

Cisimlerin genellikle yüzeyinde biriken yük miktarına elektriksel yük denir.

• Nötr cisimler: Bir atomda + yük (proton) ve

- yük (elektron) sayısı birbirine eşitse
cisim nötr (yüksüz)'dür.

• Pozitif Yüklü Cisimler: Elektron kaybeden

cisim pozitif yüklü olur. (+ yükler hareket
etmez). Kısaca + yük sayısı - yük
sayısından fazla olan cisimdir.

• Negatif Yüklü Cisimler: Elektron alan cisim

negatif yüklü olur. Kısaca - yük sayısı +
yük sayısından fazla olan cisimlerdir.

Not: Nötr cisim ile nötron karıştırılmamalıdır. Nötron
elektriklenmede kullanılmamaktadır.

Elektriksel yük fazlalığı olmayan cisimler yani nötr
cisimler

Birbirlerine itme veya çekme kuvveti
uygulamazlar.

Elektriksel yük
fazlalığı olan cisim

Elektriksel yük
fazlalığı olmayan
cismi çeker.

Nötr

+ veya -

Farklı yük işaretine sahip
cisimler birbirlerini çeker.

• Aynı yük işaretine sahip cisimler birbirlerini iter.

Elektriklenme Çeşitleri

• Sürtünme ile elektriklenme: Plastik

balonu yün kumaşa sürten bir
öğrenci, elektriklenmiş balonla masa
üzerindeki kağıt parçalarını çekebilir.
Bu tarz elektriklenmeye sürtünme ile
elektriklenme denir.

• Cam ve cam gibi davranan cisimler

pozitif yüklü, ebonit çubuk ve ebonit
çubuk gibi davranan cisimlerde
negatif yüklü cisimlerdir.

Sürtünme ile elektriklenmenin özellikleri:

• Cisimler eşit sayıda ve zıt yükle yüklenir.

• Toplam yük korunur.

• Sürtünen cisimler arasında alınan ve

verilen yükler eşittir.

• Negatif (-) yükler hareket eder.

• Sürtünen cisimler birbirine temas ederse

tekrar nötr hale geçer.

Not: Metaller sürtünme ile elektriklenmez, metaller iletken oldukları için üzerinde elektrik yüklerini biriktirmez.

Dokunma ile elektriklenme:

• Yüklü bir cisim, nötr veya yüklü bir

başka iletken cisme dokundurulması
sonucu aralarında yük alışverişi olur.
Bu tür elektriklenmeye dokunma ile
elektriklenme denir.

Dokunma ile elektriklenmenin özellikleri:

• Dokunma ile elektriklenen cisimlerin yükleri aynı olur.

• Dokunma ile elektriklenen cisimler birbirlerini iter.

• Cisimler arasında sadece negatif yükler hareket eder.
• Cisimlerin kazandıkları yükler kalıcıdır.

• Dokunma ile elektriklenen cisimlerin elektrik yükleri, cisimlerin

büyüklüklerine göre paylaşılır.

Etki (Tesir) ile elektriklenme

• Yüklü bir cisme bir başka cisme yaklaştırıldığında, cisim etki ile

elektriklenir. Aynı yükler birbirini itmesi, zıt yüklerin birbirini
çekmesinden dolayı nötr cisim üzerinde yük dengesizliği oluşur. Bu tür
elektriklenmeye etki ile elektriklenme denir.

Etki ile elektriklenmenin özellikleri

• Etki ile elektrikleme de elektron alışverişi olmaz.

• Etki ile elektriklenme de cisimlerin kazandıkları elektrik yükleri kalıcı değildir.

• Yüklü cisim uzaklaştırıldığında, nötr cisim tekrar eski haline döner.

• Cismin uçlarında biriken + ve - yükler birbirine eşittir.

• Etki ile elektriklenmenin kalıcı olması için cismin topraklanması gerekir.

• Etki ile elektriklenen cisim topraklanma yapılırsa, elektriklenen cisim ile

elektriklenmeyi sağlayan cisim zıt yüklerle yüklenirler.

Etki ile elektriklenme
nasıl gerçekleşir

1. Negatif yüklü cisim ve nötr küre uzaktadır.

(Negatif yüklü cisimde - yük, + yükten fazladır. Nötr cisimde
+ ve - yükler eşittir.)

2. Nötr küre üzerindeki negatif yükler diğer tarafa itilir.

3.

Kürenin negatif kısmı topraklanır. Negatif
yükler toprağa akar.

4.

Önce topraklama kesilir. Sonra negatif yüklü

cisim küreden uzaklaştırılır. Küre pozitif yük ile
yüklenmiş olur.

Elektriklenmenin teknolojiyle
ilişkisi ile ilgili ne gibi örnekler
verebilirsiniz?

Elektriklenme veTeknoloji ilişkisi

Fabrika bacalarına takılan
filtrelerde elektriklenme ile
çalışır.

• Bacadan çıkan küçük toz parçaları

(partiküller) elektriklenme ile
tutularak havaya karışması
engellenmiş olur.

Otomobil ve beyaz eşyaların
boyanmasında
elektriklenmeden yararlanılır.

• Boyanacak yüzey negatif, boya damlacıkları pozitif yükle

yüklenir. Pozitif yüklü boya tanecikleri birbirini iterek
boyanacak yüzeye düzgün dağılır.

Parmak izinin
alınmasında
elektriklenmeden
yararlanılır.

• Parmak izi elektriklenme

özelliğine sahiptir.
Üzerine dökülen toz parmak
izinin görünmesini sağlar.

Günlük
Yaşamda
Elektriklenme

• Kazağımızı çıkarırken,

saçımızı tararken
elektriklenme gerçekleşir.
Karanlık ortamda bakıldığında
kıvılcımlar da görülür.

• Araçlara binerken, birisine

dokunduğumuzda veya metal
eşyalara dokunduğumuzda
elektrik çarpması gerçekleşir.

• Kaydıraktan kayan çocuklar

sürtünmeden dolayı elektriklenir.

• Elektronik tamirciler cihazların

zarar görmemesi için
elektrostatik bileklik kullanırlar.

• LPG istasyonlarında

elektriklenmeyi engellemek için
topraklama yapılır.

• Elektriklenmenin oluşmasını engellemek

için antistatik ayakkabı kullanılır.

• Plazma küresinde elektriklenme olayı

sonucu kıvılcımlar oluşur.

• Saçımıza sürülen plastik tarak saçımızı

çeker.

• Temiz saçlar elektriklenerek kabarır.

• Televizyon ekranına elimizi

dokundurduğumuzda elektriklenme sonucu
çıtırtı sesi duyulur.

Multiple Choice

 Elektrik yüklerinin bir cisimden başka bir cisme geçerek birikmesine ................... denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

• elektriklenme

• elektrik yükü

• nötr cisim

• dokunma

Multiple Choice

Elektriklenme ile ilgili aşağıdaki verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• Cam çubuk ipek kumaşa sürtüldüğünde, cam + yüklü olur.

• Plastik çubuk yünlü kumaşa sürtüldüğünde plastik çubuk - yüklü olur.

• Negatif yük alan cisim - yüklü olur.

• Pozitif yük alan cisim + yükü olur.

Open Ended

 Yünlü kazağımızı çıkartırken küçük kıvılcımlar ve çıtırtı sesleri duyulur.
Bu olayı sebebi nedir?