Style w architekturze i sztuce

Style w architekturze i sztuce

Kilka słów o architekturze

Słowo to pochodzi z języka greckiego i oznacza sztukę projektowania i wznoszenia budowli mających oprócz wartości użytkowych także artystyczną.
Definicja pojęcia zmieniała się wraz z samą architekturą, która zawsze była odbiciem przemian zachodzących w życiu społeczeństw.

Styl architektoniczny, to zespół cech charakterystycznych dla ukształtowania budowli powstałych w danym okresie rozwoju architektury, w danym kręgu kulturowym i cywilizacyjnym oraz na danym obszarze.

Umowne okresy występowania stylów architektonicznych na ziemiach polskich
Styl Okres
Przedromański 950 – 1050
Romański 1050 – 1250
Gotycki 1250 – 1500
Renesansowy wraz z manieryzmem 1500 – 1650
Barok wraz z rokokiem 1650 – 1770
Historyzm (style z przedrostkiem neo) i eklektyzm 1770 – 1925
Secesja 1900 – 1914
Modernizm, monumentalizm i początki funkcjonalizmu 1912 – 1939

​Styl romański

Występuje od X do połowy XIII wieku. Najpierw dostrzeżono w nim spuściznę starożytnego Rzymu, bo narodził się w części świata, która kiedyś była pod władzą Rzymu. Stąd też pochodzi nazwa stylu.
Romanizm cechuje powaga i wytworność form, z zastosowaniem pięknych detali architektonicznych.
Stawiano budowle świeckie, domy mieszkalne, siedziby panujących, czyli palatia oraz budowle sakralne – również o charakterze obronnym.
Jako budulec służył kamień polny kładziony na zaprawę wapienną, bądź ciosany w kostki i bloki kamienne granit i piaskowiec (nieotynkowane) lub też stawiano dwa mury z przestrzenią wypełnioną gruzem.

Budowle sakralne powstają najpierw na planie koła – rotundy romańskie, później zaś jednonawowe, podłużne. W końcowej fazie romanizmu występują obiekty trójnawowe typu bazylikowego (nawy boczne są o połowę niższe od nawy głównej). Kościoły są orientowane, tzn. prezbiterium zwrócone jest na wschód i jest ono otoczone budowlami na planie pół kola (absydami) przylegającymi do niego. Na fasadzie zachodniej budowli występują wieże (lub jedna wieża), gdzie znajdowały się empory – balkony wewnętrzne przeznaczone dla rodziny panującego, służące także ku obronie. Konstrukcja dachu zmienia się od pułapu drewnianego płaskiego i trójkątnego, poprzez sklepienie kolebkowe zwane też beczkowym, aż do sklepienia krzyżowego. Cały ciężar dachu opierał się na ścianach bocznych, stąd ich duża grubość. Okna były małe (strzelnicze), o charakterze obronnym

• budowle złożone z prostych brył geometrycznych i założone na planie kwadratu, prostokąta lub koła,

• budowle (nawet te sakralne) na ogół o charakterze obronnym,

• wejścia zdobione kamiennymi, łukowymi portalami,

• okna małe i wąskie, podzielone na dwie lub trzy części,

• materiał budowlany to kamień polny lub ciosany,

• we wnętrzu sklepienie kolebkowe, kopułowe, żebrowe oraz filary i kolumny

• wystrój prosty i surowy.

Przykłady zabytków/budowli

Opactwa i kolegiaty – Tum, Kruszwica, Opatów, Czerwińsk, Sulejów-Podklasztorze, Tyniec, Wąchock

Rotundy – Cieszyn, Strzelno, Grzegorzewice, Kraków (Wawel),

Kościoły – Gniezno, Poznań, Płock, Wiślica, Trzemeszno,

​krypta św. Leonarda na Wawelu

rotunda w Cieszynie

kolegiata w Tumie

• rzeźba architektoniczna (elementy portali, głowice kolumn),

• tematyka Starego i Nowego Testamentu oraz żywotów świętych,

• motywy zwierzęce i roślinne symbolizujące walkę dobra ze złem,

• oszczędna forma zrozumiała dla wiernych.

​Rzeźba

• wielkie kompozycje w apsydach i na sklepieniach kościołów,

• ograniczona skala barw

• rozwój snycerstwa (drewniane figury Maryi z Dzieciątkiem

• rozwój złotnictwa (naczynia liturgiczne, krzyże)

• rozwój witrażownictwa (wyobrażenia świętych wypełniające całe okna lub małe sceny w kwaterach )

Malarstwo

​Styl gotycki

O powstaniu stylu gotyckiego zadecydowały przemiany społeczne tego okresu. Zatriumfowała mianowicie filozofia św. Tomasza z Akwinu, który głosił ideę życia w pełni, w harmonii i w jasności.
Dominowały dwie idee. Pierwsza – to zbliżenie się człowieka do Boga, połączenie się z Nim. Ważnym jest tu przykład św. Franciszka z Asyżu i powstawanie zakonów żebraczych, opcja wyrzekania się bogactwa i życia w ubóstwie. Druga idea – to poświęcenie się walce za chrześcijaństwo (rycerz walczący z poganami), wasal wierny swemu panu – Bogu, królowi, księciu panującemu. Cała ta ideologia znalazła głębokie odbicie w architekturze i sztuce zdobniczej tego okresu.

Gotyk w architekturze powstał we Francji w XII wieku i trwał do XV wieku. Budowle gotyckie charakteryzują się przewagą elementów pionowych (strzelistość) nad poziomymi oraz techniką udoskonalenia sklepień.
Podstawowym materiałem budowlanym jest cegła nieotynkowana. Architektura gotycka stosuje łuk ostry powstały z przecięcia dwóch odcinków łuku pełnego. Dachy kościołów gotyckich oraz budowli świeckich są wysokie, strome i kryte czerwoną dachówką, bądź drewnianym gontem. Taki dach to ogromny ciężar, trzeba więc było wzmocnić miejsca, na których się opierał . W ten sposób powstały przypory ceglane (skarpy) przy ścianach. Cały ciężar dachu opierał się na filarach bądź kolumnach oraz żebrach, które siatką pokrywają całe sklepienie.

• strzelistość budowli czyli wertykalizm (przewaga linii pionowych),

• ostrołukowe sklepienia,

• sklepienia krzyżowo-żebrowe i ozdobne (kwiatowe, sieciowe, palmowe, gwiaździste, kryształ owe),

• skarpy – zewnętrzne elementy konstrukcyjne budowli podtrzymujące sklepienia, wysokie, strome dachy

• często z krenelarzem,

​​Cechami stylu gotyckiego

• bogate zdobnictwo – rzeźbione portale, witraże, rzygacze, sterczyny, liczne malowidła (polichromie i freski), stalle oraz blendy

• płytkie, zamurowane okna oraz ołtarze szafiaste

• tryptyki dwu-skrzydłowe,

• wysokie wieże kościelne ze strzelistymi hełmami,

• cegła czerwona różnego kształtu jako główny materiał budowlany, niekiedy kamień.
  

Stawiano budowle typu bazylikowego (różne wysokości nawy głównej i bocznych) oraz halowego (wysokość wszystkich naw równa).
Jako elementy zdobnicze stosowano:
- witraże – oprawiane w ołów kolorowe mozaiki ze szkła,
- cegły – o różnej kolorystyce,
- wypusty ceglane czyli tzw. sterczyny wraz z ozdobnymi elementami użytkowymi, np. rynny w postaci smoków czy zwierząt (rzygacze),
- portale ceglane rzeźbione, a nad nimi okna (róże czyli rozety),
- maswerki – motywy dekoracyjne, składające się z elementów geometrycznych, wykonane w kamieniu lub cegle jako ażurowe uzupełnienie partii okien lub balustrad,
- krenelarze – zwieńczenie blankami w kształcie prostokątnych sterczyn z prześwitami,
- machikuły – obronne balkony, wysunięte przed lico muru,
- wieże ozdobne – szczególnie w kościołach,
- ambity – czyli obejścia poza głównym ołtarzem powstałe z przedłużenia naw bocznych wokół prezbiterium,
- polichromie – barwną malaturę, rzeźbę oraz freski (malowane na mokrym tynku).

Do charakterystycznych budowli gotyku należą też domy mieszczańskie oraz obronne zamki rycerskie i królewskie. Miasta miały charakter obronny. Otaczano je murami z basztami i fosą, a jedyna droga wiodła przez mosty zwodzone i bramy obronne. Aby utrudnić nieprzyjacielowi szturm na bramę, wznoszono przed nią okrągłą warownię zwaną barbakanem.
W Polsce ocalały dwa barbakany –w Gdańsku i Krakowie, a w Warszawie – zrekonstruowany.
Czasami otaczano też miasto podwójnym lub potrójnym murem, a baszty obronne wznoszono na wzgórzach, na skałach nad brzegami rzek i wśród trudno dostępnych moczarów. Tutaj budowę ceglaną wzmacniano kamieniem lub też budowano cał kowicie z kamienia.
Większość polskich zamków obronnych powstała za czasów Kazimierza Wielkiego lub pierwszych Jagiellonów.

​Przykłady gotyku w Polsce

W Polsce wyróżniamy trzy główne nurty budowli gotyckich:
- gotyk krakowski (zwany też małopolskim lub nadwiślańskim) z przewagą budowli bazylikowych, dwuwieżowych, z polskim układem cegieł – np. Kazimierz, Kraków, Sandomierz,
- gotyk pomorski (północny lub krzyżacki) z przewagą budowli halowych, jednowieżowych, z wedejskim układem cegieł – np. Toruń, Gdańsk,, Szczecin, Malbork, Słupsk, Tolkmicko, Koszalin,
- gotyk śląski z przewagą budowli halowych, ze śladami wpływu architektury nadreńskiej, monumentalnych obiektów stawianych z cegły i kamienia – np. Wrocław, Świdnica, Trzebnica.

​​Kościół Mariacki w Krakowie

Ratusz we Wrocławiu

Barbakan w Krakowie

• charakter religijny, tematyka Starego i Nowego Testamentu,

• rzeźba postaci ludzkiej naturalnej wielkości,

• rozwój rzeźby nagrobnej,

• materiał - kamień, polichromowane drewno,

• twórczość Wita Stwosza

​Rzeźba

• rozwój witrażownictwa (wielkie barwne witraże),

• rozwój malarstwa ściennego, miniaturowego i tablicowego,

• rozwój północnoeuropejskiego malarstwa olejnego

Malarstwo

​Styl renesansowy

Dzięki podróżom żeglarzy z Hiszpanii i Portugalii nastąpił gwałtowny rozwój nauk przyrodniczych i humanistycznych takich jak geografia, nawigacja, przyrodoznawstwo, astronomia, a także ekonomia i handel.
Świat ówczesny znacznie rozszerzył swe horyzonty. Duże znaczenie miała też schizma, czyli odłączenie się od papiestwa i przyjęcie własnej liturgii przez wschodni kościół chrześcijański i inne rozłamowe prądy w łonie kościoła katolickiego, czyli reformacja, która doprowadziła do powstania wyznań zreformowanych, m.in. luteranizmu, kalwinizmu, anglikanizmu czy husycyzmu. Znikało więc ograniczenie wolnej myśli ludzkiej. Z drugiej strony papiestwo zaczęło roztaczać mecenat nad sztuką i twórcami.

Renesans podzielić można na trzy okresy: wczesny (1420-1500r.), złoty (1500-1540r.), oraz późny (1540-1580r.).
W architekturze styl ten nie kopiował , ani nie naśladował sztuki starożytnej, a jedynie czerpał z niej ideę wolności jednostki. Stąd między innymi w konstrukcjach architektonicznych widoczne jest zamiłowanie do piękna i proporcji. Jest on powrotem do natury i do człowieka, stąd też jego nazwa odrodzenie.
Ojczyzną renesansu są Włochy –głównie Florencja i Rzym. Najsłynniejsi twórcy włoscy tej epoki to m.in. Tycjan, Leonardo da Vinci, Rafael Santi oraz Michał Anioł .

W okresie odrodzenia zmieniony został wygląd budowli – zarówno świeckich, jak i kościelnych. Zaprzestano stosowania łuku ostrego, sklepień żebrowych, wysokich okien i strzelistych wież, a zastosowano elementy architektury starożytnego Rzymu i Grecji, m.in. pół kolisty łuk, kopułę i kolumnę trzyczęściową, troszcząc się o proporcję, symetrię, harmonię i prostotę.
Znajduje to swoje odzwierciedlenie w głównych budowlach tego okresu – zamkach i pałacach, kościołach oraz w budowlach miejskich.

​Cechy stylu

- harmonijna bryła budynku,
- okna kwadratowe bądź o łuku pełnym,
- ozdobna attyka, mur attykowy, gzyms grzebieniowy,
- portal w kształcie rzymskiego łuku triumfalnego,
- stropy belkowe lub kasetonowe, sklepienia kryształowe oraz kolebkowe z lunetami,
- kaplice z bębnem i kopułą,
- ściany zdobione techniką sgraffito, boniowanie oraz rustykowanie,
- stosowanie niewysokich wież, loggii oraz krużganków,
- w kościołach wznoszono nagrobki pełne ludzkiej ekspresji.

​Przykłady budowli

- wśród zamków obronnych – Szydłowiec, Pieskowa Skała, Nowy Wiśnicz,
- wśród pałaców – rezydencji – Baranów, Krasiczyn, Wawel (Kraków), Brzeg, Niepołomice,
- wśród miast – Zamość, ratusz w Poznaniu, starówka w Lublinie.

Zamek Piastów Śląskich w Brzegu

Ratusz w Poznaniu

• dekoracje zdobiące fasady, wnętrza, głowice kolumn, rzeźba nagrobkowa,

• pomniki,

• materiał marmur, kamień, brąz, wypalana glinka

Rzeźba

• portrety na tle pejzaży,

• postacie w akcie,

• światło na obrazie lekko zamglone,

• rozwój malarstwa o tematyce sakralnej

Malarstwo

​Styl barokowy i rokoko

Nazwa stylu pochodzi od portugalskiego słowa barroco, oznaczającego nieregularnie rozwiniętą perłę (motyw ten w postaci linii falistej zakończonej ślimacznicą często pojawia się w budowlach barokowych) oraz od francuskiego słowa baroque, co oznaczało bogactwo ozdób (przepych, przeładowanie).
Styl ten funkcjonował w okresie 1580–1750.
Zasięg baroku jest bardzo duży. Obejmuje całą Europę z Rosją włącznie (barokowy Petersburg). Na zachodzie sięga aż do Ameryki Środkowej i Południowej.
Do rozpowszechnienia stylu przyczyniły się liczne zakony, a w szczególności Jezuici, którzy budowali kościoły i klasztory na wzór pierwszego barokowego kościoła Il Gesu w Rzymie.

Dla nowego stylu istotne był o nie tylko bogactwo wnętrz, ale i powiązanie gmachu z otoczeniem (parki, mosty, fontanny, pomniki). Styl ten odznacza się m.in. monumentalnością, dynamizmem i malowniczością form, a także bardzo bogatą ornamentyką.
Monumentalizm to stosowanie zasady architektonicznej wielkiego porządku, czyli podział fasady głównej budowli pilastrami (filary kamienne – wystające z grubości muru) lub kolumnami – obejmującymi równocześnie kilka kondygnacji. Dynamizm zawarty jest też w nieregularnych i żywych formach (często iluzjonistycznych) brył budowli.

Silnie rozwijało się też budownictwo świeckie. Były to budowle o dużych oknach, z balkonami i tarasami. Wokół rezydencji zakładano ogrody w stylu francuskim z architekturą ogrodową – fontanny, mostki, strumyki, sadzawki, altany i groty. Stosowano drzewa i żywopłoty strzyżone, kwietniki i kwiatony. Pałace budowano na planie podkowy z dwoma wieżami lub balustradą. Hełmy wież miały kształt gruszek. Na osi centralnego wjazdu umieszczano portal z kartuszem. Wjazd na teren pałacu akcentuje reprezentacyjna brama ustawiona na centralnej osi komunikacyjnej. Jej obudowa z pomieszczeniami dla strażników i obsługi terenu – zwykle architektonicznie zharmonizowana z architekturą zespołu – nosi nazwę kordegardy. Często stosuje się też westybule – reprezentacyjną klatkę schodową łączącą widokowo wnętrza z ogrodem.

​Dekoracje barokowe

Barok wykształcił całą gamę elementów dekoracyjnych m.in. stiuki i sztukaterię z gipsu, plafony, medaliony, kartusze, epitafia, portale z rzeźbami głów ludzkich i aniołów, rzeźby – figury świętych oraz aniołki z instrumentami, malarstwo iluzjonistyczne oraz blachy trumienne.
Pojawiają się też meble wykonane z hebanu, obijane pluszem, aksamitem i adamaszkiem, kanapy, sofy z wezgłowiem, łoża z baldachimami, meble monumentalne, np. meble gdańskie – szafy, komody, sekretarzyki.
Szeroko stosowana jest intarsja i inkrustacja.

​Cechy stylu

- monumentalność – wielkość, dynamika form, patos, przepych,
- budowle raczej niskie – bardzo rozbudowane, wieże niezbyt wysokie z hełmami w kształcie cebuli (tylko dwie), balkony z kratami kutymi ręcznie,
- motywy ślimacznicy i zasada wielkiego i małego porządku architektonicznego, gzymsy i ryzality,
- kolumny proste lub skręcone spiralnie,
- wnętrza bardzo bogate – malowidła, sztukateria, lustra, posadzki, kurdybany, boazerie, ściany wykładane tkaninami, intarsje, inkrustacje,
- powiązanie budowli z otoczeniem – ozdobne bramy wjazdowe, często z posągami, w bezpośrednim otoczeniu – parki,
- okna kwadratowe z łukowatym bądź trójkątnym zwieńczeniem u góry (tympanon), boniowanie parteru,
- budowle z cegły, tynkowane; często fasada zdobiona sztukaterią, dachy na ogół łamane, czasem – mansardowe.

​Przykłady budowli

• kościół Santa Andrea w Rzymie,

• kościół św. Karola Boromeusza w Wiedniu,

• kościół w Melku nad Dunajem,

• w Polsce m.in. kościół św. św. Piotra i Pawła oraz św. Anny w Krakowie, kościół w Świętej Lipce i Krzeszowie.

Budowli świeckich w Europie są m.in. Pałac Wersalski, Zwinger w Dreźnie, zaś w Polsce m.in. Pałac w Wilanowie.

• rzeźba antyczna,

• kompozycja wielopostaciowa (figury monumentalne),

• materiał : marmur, drewno, stiuk

​Rzeźba

​Malarstwo

• kompozycja oparta na efektach światłocieniowych,

• zastosowanie iluzjonizmu,

• malowidła na plafonach,

• portret, pejzaż, matrwa natura,

• tematyka mistyczno-symboliczna i martyrologiczna (religia),

• tematyka mitologiczna i historyczna (świeckie)

​Rokoko

Nazwa pochodzi od francuskiego słowa rocaille – nieregularna, abstrakcyjna forma dekoracyjna. Wyglądem ma nawiązywać do skał wystających z morza obrośniętych wodorostami i muszlami.

Jest to kierunek schyłkowego baroku (1730 – 1770r.) zapoczątkowany we Francji w okresie Regencji i panowania Ludwika XV. V. Do Polski trafił w okresie panowania Augusta III Sasa (od lat 40-tych do 70-tych XVIII).

Zasadą rokoka była swoboda i lekkość kompozycji, nieregularność, asymetria w komponowaniu dekoracji, której motywami są ornamenty roślinne o ujęciu rzeźbiarskim w połączeniu z delikatnym profilowaniem geometrycznym (plecionka, koronki) oraz ślusarskie balustrady. Ściany podzielone są na pionowe pola o obramowaniach prostokątnych, zaokrąglonych na rogach, dekoracyjnie rzeźbionych i są one zaprojektowane kompozycyjnie razem z sufitem, oknami, drzwiami i lustrami. Sztukateria łączy dekoracyjne detale. Dominują kolory – jasnoróżowy, kości słoniowej, lila, srebrny oraz złoty nadając wnętrzom pogodny wyraz. Elementy zdobnicze – poskręcane kolumny, muszle i porcelana chińska, ozdobnie obramowane lustra, drzwi z supraportami – obramowanie, płaszczyzna nad drzwiami ozdobiona płaskorzeźbą lub malowidłami

​Styl klasycystyczny / neoklasycyzm / Historyzm

Poprzedni – barok – był zbyt kosztowny i służył głównie bogatej magnaterii oraz Kościołowi. Powstająca nowa klasa kapitalistów chciała mieć swój własny styl architektoniczny. Ponadto wybujałość form baroku i rokoka znudziła się – zarówno architektom jak i ich sponsorom.
Tworzy się baza ekonomiczna nowego stylu – powstaje kapitał , rozwija się przemysł. Pojawia się też idealizacja świata antycznego, m.in. z uwagi na odkrycie Herkulanum i Pompei, a także odnalezienie starożytnej Troi.

Nowy styl obejmuje okres od połowy XVIII w. do mniej więcej połowy XIX w. Nie jest on całkowicie jednolity i można wyróżnić w nim kilka kierunków – tzw. podstylów.

• Podstyl Ludwików (od XIV do XVI). Łączy on elementy baroku i rokoka we wnętrzach z klasycystyczną formą fasad i bryły. Czas ten zwano też okresem regencji (głównie w meblarstwie, malarstwie i rzeźbie).

• Podstyl dyrektoriatu objawia się głównie w meblarstwie i zdobnictwie.

• Podstyl empire (Cesarstwa lub Napoleona I). Charakteryzuje go spokojna, uroczysta architektura fasad budowli oraz przeładowanie wnętrz (elementy greckie, egipskie, rzymskie orły, sfinksy, fauny, lwy, wazony). Meble empirowe są niepraktyczne, niewygodne, pompatyczne i służą właściwie tylko do podziwiania. W Niemczech, jakby w przeciwieństwie, stworzono inny styl meblarski zwany biedermeier– wygodny, skromniejszy i tańszy, gdzie forma odpowiada przeznaczeniu mebla.

• Podstyl akademicki. Jest to kontynuacja baroku palladiańskiego w rozwiniętej formie, która przeszła w klasycyzm zachowując monumentalizm i czystość form klasycyzmu.

• Podstyl neoklasycyzm. Wierne kopie budowli greckich, rzymskich, egipskich, które to naśladownictwo zamknęło drogę do rozwoju własnego wyrazu w architekturze. Często występuje w postaci hellenizmu, który naśladuje jednak tylko greckie wzorce architektury.

​Twórcy epoki

• Architekci projektujący dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – Domenico Merlini i Jan Kamletzer (Łazienki Królewskie). W klasycyzmie tworzyli też tacy wybitni architekci jak Szymon Bogumił Zug – kościół ewangelicki w Warszawie, Wawrzyniec Gucewicz – katedra w Wilnie, Piotr Aigner fasada kościoła św. Anny i kościół św. Aleksandra w Warszawie, czy też Jakub Kubicki – Belweder w Warszawie. Wybitnym architektem późnego klasycyzmu był Antoni Corazzi. Stworzył on w Warszawie Teatr Wielki, zabudowę Placu Bankowego (dzisiejszy zespół Ratusza i Muzeum), Pałac Staszica, dokonał też przebudowy Pałacu Mostowskich. Ciekawie projektował i budował Franciszek Lanci, który częściowo przebudował Wilanów.

• Wybitnym malarzem mitologicznym tego okresu był Henryk Siemiradzki, twórca słynnych Pochodni Nerona i kurtyny w dzisiejszym Teatrze Juliusza Słowackiego w Krakowie oraz Piotr Norblin, twórca Jutrzenki, plafonu w Arkadii.

Belweder w Warszawie

Teatr Wielki w Warszawie

​Pałac na wodzie w Łazienkach Królewskich

​Neogotyk i eklektyzm

Jest to kolejny styl po klasycyzmie w duchu historyzmu. Naśladownictwo gotyku rozpoczęło się najpierw w ogrodach zwłaszcza tzw. angielskich końca XVIII w., by później rozwinąć się w całej Europie, szczególnie po 1830 r., kiedy we Francji i Anglii nastąpił znaczny rozwój badań nad gotykiem. Przez Europę przeszła wówczas akcja odnawiania i konserwowania budowli w stylu gotyckim. Niestety często usuwano wówczas barokowe i klasycystyczne wyposażenie na rzecz neogotyckiego „kiczu”. W młodszej fazie neogotyk ograniczał się do naśladowania form dekoracyjnych (elementy gotyckich rozwiązań ozdobno-konstrukcyjnych były „przyklejane” do murów), dopiero późny neogotyk stosował rzeczywiste rozwiązania gotyckie w konstrukcji. Budowle pierwszej połowy XIX wieku naleŜą do neogotyku romantycznego, który na mniejszą skalę wprowadził do architektury wzorce bizantyjskie i mauretańskie. Były to pierwsze objawy bezstylowego „grochu z kapustą”, czyli eklektyzmu. W Polsce idealnym przykładem neogotyku jest zamek w Kórniku k/Poznania. W najbliŜszej okolicy Wadowic są dwa kościoły neogotyckie św. Wawrzyńca w Kleczy Dolnej z początku XX wieku i Jana Chrzciciela w Choczni z 2 poł. XIX wieku. Wyjątkowym obiektem neogotyku romantycznego na skalę całej małopolski jest pałac w Osieku (powiat oświęcimski) z elementami mauretańskimi.