การอ่านสารคดี

การอ่านและพิจารณาสารคดี

Word Cloud

สารดีคืออะไร

สารคดี

งานเขียนที่เขียนขึ้นจากข้อเท็จจริง มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้ ความคิดอันเป็นประโยชน์ แก่ผู้อ่าน แต่ในขณะเดียวกันก็ใช้วิธีการเขียนอย่างมีศิลปะเพื่อก่อให้เกิดความบันเทิงใจแก่ผู่อ่าน 

Multiple Choice

สารดีสามารถแบ่งได้เป็นกี่ประเภท

• 4 ประเภท

• 5 ประเภท

• 6 ประเภท

• 4 ประเภท

ประเภทของสารคดี

1. สารคดีท่องเที่ยว

2. สารคดีชีวประวัติ

3. สารคดีวิชาการ

4. สารคดีเบื้องหลังข่าว

5. บทความ

1. สารคดีท่องเที่ยว

สารคดีที่มีเรื่องราวเกี่ยวกับการเดินทางท่องเที่ยว ลักษณะการเขียนส่วนใหญ่ จะมุ่งให้ความรู้แก่ผู้อ่านเกี่ยวกับแหล่งท่องเที่ยวในด้าน สภาพท้องถิ่น ความเป็นอยู่ของผู้คน ความรู้ทางประวัติศาสตร์โบราณ ภูมิศาสตร์ อื่น ๆ โดยใช้ลีลาการเขียนที่มีศิลปะเพื่อให้ผู้ที่อ่านได้ทั้งความรู้และความเพลิดเพลินในขณะเดียวกัน

ลักษณะสำคัญของสารคดีท่องเที่ยว

2. สารคดีต้องประกอบด้วยลักษณะวรรณศิลป์ที่ก่อให้เกิด "รส" และเกิดความเพลิดเพลิน แก่ผู้อ่าน

1.สารคดีต้องเป็นเรื่องที่ผู้เขียนมุ่งเสนอข้อเท็จจริง เพื่อให้ความรู้ ความกระจ่าง แก่ผู้อ่าน

ลักษณะสำคัญของสารคดีท่องเที่ยว

3.สารคดีอาจมีจินตนาการประกอบได้บ้าง แต่ต้องเกิดจากการสังเกต การพิจารณาข้อมูลที่เป็นจริง ไม่ใช่สร้างจากจินตนาการจากอารมร์ของผู้อ่าน

4. สารคดีต้องเป็นงานที่สร้างสรรค์ ไม่ใช่งานที่นำเสนอแต่ความจริงเท่านั้น ผู้เขียนสารคดีต้องเป็นผู้ที่สร้างสรรค์ เสนอความคิด และทรรศนะที่เป็นประโยชน์ต่อผู้อ่าน

ลักษณะของสารคดีที่ดีท่องเที่ยว

1.ต้องเขียนตามความเป็นจริง มีข้อมูลที่ถูกต้องแน่นอน
2. ต้องให้ความรู้เกี่ยวกับสถานที่นั้นๆ แก่ผู้อ่าน และหากมีภาพประกอบก็จะช่วยให้หนังสือมีคุณค่าน่าอ่านยิ่งขึ้น
3. ต้องมีกลวิธีการเขียนที่น่าสนใจ สามารถเร้าใจผู้อ่านให้ติดตามเรื่องไป โดยไม่เบื่อหน่าย
4. ต้องแสดงความคิดเห็น ความรู้สึกที่เป็นกลาง เพื่อให้ผู้อ่านได้รับ ความรู้ที่ถูกต้อง โดยเฉพาะการเขียนเปรียบเทียบ

คุณค่าของสารคดีท่องเที่ยว

สารคดีท่องเที่ยวเป็นสารคดีที่ทำให้ผู้อ่านได้รับความรู้ ความเพลิดเพลิน และสนุกสนานตื่นเต้น เป็นการชดเชยอารมณ์ความต้องการและสนองความอยากรู้ อยากเห็นมนุษย์ โดยเฉพาะผู้ที่ไม่มีโอกาสไปเที่ยวในสถานที่ที่ที่ตนอยากไป การอ่านหนังสือสารคดีท่องเที่ยวจึงเป็นเหมือนประสบการณ์รอง

แนวการอ่านและประเมินค่าสารคดีท่องเที่ยว

การอ่านสารคดีท่องเที่ยวเป็นการอ่านเพื่อให้ทรายเรื่องราวเกี่ยวกับแหล่งท่องเที่ยว จึงควรอ่านอย่างละเอียดตั้งแต่ต้นจนจบ ควรพิจารณาจากสิ่งต่อไปนี้
1. ประเภทของสารคดีท่องเที่ยว ว่าเขียนในเชิงคู่มือการท่องเที่ยวหรือเชิง ภูมิศาสตร์หรือเชิงบรรยายประสบการณ์
2. คุณวุฒิของผู้เขียน ผู้เขียนได้ใช้ความรู้ความสังเกตอย่างรอบคอบ เพียงใด ผุ้เขียนมีความรู้ในเรื่องนั้นเพียงใด
3. ความคิดเห็น ผู้เขียนมีใจเป็นกลาง พยายามที่จะเข้าใจการกระทำ ไม่ลำเอียงยกย่องติเตียนจนเกินไป

4. ความสำคัญและความน่าสนใจของเรื่อง สถานที่ท่องเที่ยวที่นำมาเขียน นั้นน่าสนใจหรือผู้เขียนทำให้น่าสนใจขึ้น

5. ความเป็นจริง ข้อเท็จจริงในสารคดีท่องเที่ยวอาจมีการเปลี่ยนแปลง หรือคลาดเคลื่อนได้ เพราะผู้เขียนไม่ได้เวลาตรวจสอบให้แน่ชัด

6. ลักษณะภายนอกหรือส่วนประกอบ เช่น ภาพ แผนที่ จะช่วยให้เข้าใจ เรื่องมากขึ้น และน่าเชื่อถือมากขึ้น

7. คุณค่าทางวรรรกรรม สารคดีท่องเที่ยวที่ดี ควรให้คุณค่าทาง วรรณกรรมด้วย เราจะสังเกตว่าหนังสือบางเล่มเป็นที่นิยมอยู่ยาวนาน ทั้งๆที่สถานที่ที่ผู้เขียนเล่าไว้ได้เปลี่ยนแปลงไปแล้ว เหตุที่เป็นเช่นนี้ เพราะการบรรยาย การจัดลำดับเรื่อง สำนวนภาษาเหมาะสม ทำให้หนังสือเล่มนั้นมีชีวิตชีวาน่าอ่าน

สารคดีชีวประวัติ

สารคดีที่เสนอเรื่องราวชีวิตของบุคคลที่น่าสนใจ สมควรรู้จักจะเขียนขึ้นจากเอกสาร จากการบอกเล่าของผู้ใกล้ชิด หรือจากการไต่ถาม สัมภาษณ์เจ้าของประวัติเขียนขึ้นเองก้ได้

หนังสือที่ผุ้หนึ่งเขียนถึงชีวิตของผู้อื่น ซึ่งอาจจะปรากฏเป็นหนังสือชีวประวัติรวม

​2. ชีวประวัติ

ชีวประวัติที่เจ้าของเขียนเล่าประวัติชีวิต เหตุการณ์ ที่เกี่ยวพันกับตนเองโดยตรง

1.อัตชีวประวัติ

ประเภทของสารคดีชีวประวัติ

​ลักษณะการเขียนสารคดีชีวประวัติ

อาจแบ่งได้เป็น 5 แบบ (เจือ สตะเวทิน)
1. ชีวประวัติแบบจำลองลักษณ์ คือ การเขียนแบบถ่ายภาพให้เหมือนตัวจริง
2. ชีวประวัติแบบสดุดีหรือชื่นชม คือ การเขียน ชีวประวัติที่มุ่งสรรเสริญบุคคลเจ้าของเป็นสำคัญ
3. ชีวประวัติแบบรอบวง คือการเขียนประวัติเฉพาะใน กรอบรอบวงหนึ่งเท่านั้น คือ ไม่ได้รายละเอียดทุกเรื่อง แต่เป็นการเขียนที่มุ่งให้ผู้อ่านเห็นความสำคัญเฉพาะด้านใดด้านหนึ่งเท่านั้น
4. ชีวประวัติแบบประเมินค่า คือการเขียนที่มีลักษณะคล้ายการเขียนชีวประวัติแบบสดุดี แต่ผิดกันตรงที่บุคคลที่เขียนถึง มักเป็นคลลนที่ยังมีชีวิตอยู่
5. อัตชีวประวัติ คือการที่ผู้เขียนเล่าประวัติของ ตนเอง อาจเล่าเรื่องโดยตรง

4.มีข้อมูลถูกต้องตามข้อเท็จจริงที่เชื่อถือได้
5. มีความเที่ยงธรรมในการเขียน ไม่สรรเสริญหรือกล่าวร้ายจนเกินความเป็นจริง
6. ถ้าเป็นการเขียนอัตชีวประวัติ ควรแสดงหลักหารหรือทัศนคติในการครองชีวิตของตนให้ชัดเจน แต่ไม่ควรไปในทำนองสั่งสอนผู้อื่น

1.เป็นสารคดีชีวประวัติของบุคคลจริง ที่น่าสนใจ

2.เป็นการแสดงเรื่องราวของบุคคลมิใช่เฉพาะ "เขาคือใคร" แต่มุ่งเล่า ว่า "เขาเป็นคนๆนั้นได้อย่างไร อะไรเป็นแรงสนับสนุน และแปรเปลี่ยนชีวิตนั้นหรือไม่เพียงใด
3. รู้จักเลือกเฟ้นกล่าวเฉพาะเหตุการณ์สำคัญ ๆ ที่จะช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจ เจ้าของชีวประวัติได้อย่างชัดเจน

ลักษณะของสารคดีชีวประวัติที่ดี

คุณค่าของสารคดีชีวประวัติ

สารคดีชีวประวัติเป็นหนังสือที่ทำให้ทราบถึงประวัติของบุคคลและ เหตุการณ์ที่มีอิทธิพลต่อบุลคล อ่านแล้วจะทำให้เราเข้าใจเหตุการณ์หล่อหลอมชีวิตบุคคลอย่างไร หรือตัวอย่างที่ชี้เห็นถึงความสำเร็จและความล้มเหลวในชีวิตที่อ่านสามารถใช้เป็นแบบอย่างหรือหลีกเลี่ยงความผิดพลาดด้วยการไม่เอาอย่างได้

แนวการอ่านและประเมินค่าสารคดีชีวประวัติ

1. ชีวิตส่วนตัว เช่น เป็นใคร มีกำเนิดอย่างไร บิดามารดาเป็นใคร การศึกษาเป็นอย่างไร มีความเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้างในชีวิต

2. การงาน เช่น บุคคลสำคัญผู้นั้นประกอบอาชีพอะไร มีอุปสรรคใน การดำเนินชีวิตหรือไม่

3. ความสามารถเฉพาะตัว เช่น ความพรากเพียร ความสำเสร็จ ในการศึกษา อดทน คิดริเริ่ม และอื่นๆ ซึ่งเป็นส่วน สำคัญในการสร้างความสำเร็จ

4. มีความชื่อเสียงหรือความสำเร็จ

5. คติชีวิต เช่น ข้อคิดต่างๆ ที่ผู้อ่านได้รับ

การประเมินค่าสารคดีชีวประวัติ

1.เนื้อหาสาระ มีความสมบูรณ์เพียงพอที่จะช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจบุคคล เจ้าของประวัติได้อย่างชัดเจนหรือไม่
2.การลำดับเรื่อง เร้าใจชวนอ่านหรือไม่ มีการประมวลเหตุการณ์แวดล้อมต่างๆอย่างรัดกุม
3.ข้อเท็จจริง หลักฐาน เหตุผล ที่น่าเชื่อถือหรือไม่
4. กลวิธีการเขียน ชวนอ่าน เข้าใจง่าย ใช้ภาษาสละสลวย หรือไม่
5.คุณค่า มีคุณค่าในการช่วยให้ผู้อ่านได้เข้าใจธรรมชาติของชีวิตและเป็น บทเรียนหรือแบบอย่างแก่ผู้อ่านในด้านใดหรือไม่

สารคดีวิชาการ

สารคดีวิชาการ เป็นสารคดีที่มีเนื้อหาเน้นหนักในการให้ความรู้ทางวิชาการ จึงมีลักษณะใกล้เคียงกับหนังสือตำรามาก แต่ต่างกันที่ศิลปะการเขียนซึ่งชวนให้เกิดความเพลิดเพลินใจกว่า ผู้เขียนต้องอาศัยการค้นคว้า ข้อมูลจากแหล่งต่างๆอย่างกว้างขวาง เพื่อให้ความรู้ในเรื่องนั้นๆ แก่ผุ้อ่านอย่างลึกซึ้ง อาจแสดงแหล่งที่มาของข้อมูลด้วยการอ้างอิงไว้อย่างเป็นระบบ สามารถใช้เป็นคู่มือในการค้นคว้าต่อไปได้
เช่น วิเคราะห์รสวรรณคดีไทย ของ ม.ล. บุญเหลือ เทพยสุวรรณ

​ด้านศาสนา

ด้านประวัติศาสตร์

สารคดีวิชาการตามเนื้อหาต่างๆ หลายด้าน เช่น

ด้านภาษาและวรรณคดี

ด้านขนบธรรมเนียมประเพณี

ด้านปรัชญา

4. ลักษณะรูปเล่มและคุณภาพการพิมพ์ ชัดเจนถูกต้องทั้งตัวหนังสือและ ภาพประกอบ

1. มีข้อมูลถูกต้อง ลึกซึ้ง เชื่อถือได้

ลักษณะของสารคดีวิชาการที่ดี

2. ให้ความรู้ความเข้าใจในวิชาการด้านใดด้านหนึ่งอย้่งกระจ่างแจ้ง

3. มีลีลาการเขียนชวนอ่าน ใช้ภาษาสละสลวย เข้าใจง่าย

แนวทางการอ่านและประเมินค่าวสรคดีวิชาการ

1. ชื่อเรื่อง ผู้แต่ง คุณวุฒิ ประสบการณ์ สำนักพิมพ์ ปีที่พิมพ์ ครั้งที่พิมพ์

2. คำนำ

3. สารบัญ

4. ตัวเรื่องของหนังสือ

5. บรรณานุกรม

6. ดัชนี

การประเมินค่าวสรคดีวิชาการ

1. เนื้อหาสาระของหนังสือ ว่ามีความสมบูรณ์ ถูกต้อง เหมาะกับผู้อ่าน ระดับใด

2. วิธีเสนอเนื้อหา ชวนอ่านหรือไม่ มีความยากง่ายเหมาะกับระดับ

3. การวางเค้าโครง การลำดับเรื่อง ไม่ซับซ้อน ทำให้เกิดความเข้าใจง่าย

4. คุณวุฒิและประสบการณ์ของผู้เขียน เชื่อถือได้

5. มีส่วนประกอบต่างๆ ซึ่งช่วยให้ผู้อ่านสามารถเข้าใจสาระของเรื่องใด ชัดเจนและรวดเร็ว เช่น ภาพประกอบ แผนที่

6. ลักษณะรูปเล่ม แข็งแรง ทนทาน คุณภาพการพิมพ์ ชัดเจน ถูกต้อง