KPWKP_Q2_Mod9_ Kakayahang Lingguwistiko_v2

Komunikasyon

at Pananaliksik sa Wika at Kulturang Pilipino

Ikalawang Markahan–Modyul 9: Kakayahang Lingguwistiko

Alamin

Kasanayang Pampagkatuto:

Nabibigyang kahulugan ang mga salitang ginamit sa talakayan (F11PT- IIe- 87)

Layunin:

● Nabibigyang kahulugan ang mga salitang ginamit sa kakayahang lingguwistiko

● Natutukoy ang wastong paggamit ng salita mula sa nabuong pangungusap

● Nailalarawan ang wastong gamit ng salita sa kakayahang lingguwistiko

Subukin

Panuto: Piliin ang angkop na kahulugan sa sumusunod na pahayag. Isulat ang titik ng tamang sagot sa sagutang papel.

Multiple Choice

Makuha ka sa tingin.

• panuto

• paalala

• babala

• direksiyon

Multiple Choice

Papunta ka pa lang, pabalik na ako.

• panuto

• paalala

• babala

• direksiyon

Multiple Choice

Mauna na kayo, susunod na lang ako.

• pagtanggap sa paanyaya

• pagtanggi sa paanyaya

• pagpapasalamat

• pagbibigay

Multiple Choice

Ako ang nagtanim, ako ang nagbayo, ako ang nagsaing, pero iba ang kumain.

• panghihinayang

• pagkadismaya

• pagkayamot

• pagkagalit

Multiple Choice

Pasensiya na, tao lang!

• pagpapasalamat

• pagmamalasakit

• pagpapakumbaba

• paghingi ng paumanhin

Multiple Choice

Bawal tumawid, nakamamatay!

• paalala

• panuto

• babala

• direksiyon

Multiple Choice

Kanina pa kita tinitingnan.

• paalala

• panuto

• babala

• direksiyon

Multiple Choice

Ok lang, busog pa ako.

• pagtanggap sa paanyaya

• pagtanggi sa paanyaya

• pagpapasalamat

• pagbibigay

Multiple Choice

Last mo na ‘yan ha?

• pagbibigay ng payo

• direksiyon

• babala

• paalala

Multiple Choice

Wala kang masabi noh?

• pagkalito

• pagkagalit

• pagkayamot

• pagkadismaya

Multiple Choice

Boundary o quota na ako.

• tapos na ang gawain

• hindi pa huli ang lahat

• nagsisimula pa lamang

• patapos na ang gawain

Multiple Choice

Tumahimik kayo!

• paalala

• panuto

• babala

• direksiyon

Multiple Choice

Sunog! sunog! sunog!

• babala

• paalala

• direksiyon

• paghingi ng tulong

Multiple Choice

Ayaw ko!

• babala

• paalala

• direksiyon

• panuto

Multiple Choice

Ga o palangga?

• asawa

• paggiliw

• pagsinta

• pag-irog

Balikan

Panuto: Sagutin ang sumusunod na tanong:

Open Ended

Ano ang pangunahing layunin ng pakikipag-ugnayan ng tao sa kaniyang kapuwa?

Open Ended

Paanong napahihina sa pamamagitan ng purong diin sa mensahe ang aspektong istruktural o gramatikal ng isang wika?

Open Ended

Kailan o sa anong simpleng pagkakataon maaaring maipamalas ang kakayahang komunikatibo?

Open Ended

Bakit higit na komunikatibo ang tao sa kaniyang unang wika kaysa sa pangalawang wikang natutuhan?

Tuklasin

Ang kakayahang lingguwistik/gramatikal ay tumutukoy sa kaalamang leksikal at pagkaalam sa tuntunin ng ponolohiya, morpolohiya, sintaks at semantiks, ayon kina Michael Merill Canale at Swains. Tinatawag din itong kakayahang gramatikal o istruktural na nauukol sa kakayahang magamit ang mga tuntunin ng isang wika na nagsisilbing gabay sa wastong paggamit nito. Ang gramatikang pinag-uusapan ay maaaring deskriptibo na nakabatay sa siyentipiko, obhektibo, at detalyadong paglalarawan ng wika na kalimitang nakabatay sa pagsusuri at rekomendasyon ng mga lingguwista.

Tuklasin

Gramatika ang mahalagang salik sa pag-aaral ng kakayahang ito. Ang gramatika ay tungkol sa tuntunin ng wastong paggamit ng bantas, salita, bahagi ng pananalita, pagbuo ng mga parirala, sugnay, at pangungusap.

1. Ponolohiya o Palatunugan – maagham na pag-aaral ng mga makabuluhang tunog (ponema) na bumubuo ng isang wika.

Halimbawa: malapatinig na w at y = bahay. Reyna, bahaw, agiw

1. Ponolohiya o Palatunugan – maagham na pag-aaral ng mga makabuluhang tunog (ponema) na bumubuo ng isang wika.

Halimbawa: malapatinig na w at y = bahay. Reyna, bahaw, agiw

A. Ponemang segmental – makabuluhang tunog sa Filipino.

Halimbawa: bata (child) banta (threat) batas(law) bantas (punctuation mark)

Ginagamit ang daw/din kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig (consonant), raw/rin kapag patinig (vowel) o malapatinig na w at y.

Halimbawa: bayad daw bababa raw malikot din pangit din maganda rin magalaw rin

2. Morpolohiya o Palabuuan – makaagham na pag-aaral sa pagbuo ng mga salita sa pamamagitan ng pinakamaliit na yunit ng isang salita o morpema.

Halimbawa: pangdesal = pandesal
tawid+in = tawirin

Takip+an = takpan
hati+gabi = hatinggabi

3. Sintaks – estruktura ng mga pangungusap at ang mga tuntuning nagsisilbing patunay sa pagsasabi ng kawastuhan ng isangpangungusap. Ang anyo ng pangungusap ay karaniwang anyo: nauuna ang panaguri kasunod ang paksa; at kabalikan: nauuna ang paksa na sinusundan ng ‘ay’ na sinusundan ng panaguri

Halimbawa: Pinatawag ng nanay ang bata. (karaniwan)

Ang bata ay pinatawag ng nanay. (kabalikan)

4. Ang semantika ay tumatalakay sa interpretasyon ng mga kahulugan ng mga morpema, salita, parirala, at pangungusap.

Pagbibigay sa isipan ng tao ng kahulugan batay sa:

Denotasyon at Konotasyon Halimbawa: Ilaw ng tahanan

Denotasyon: Maliwanag ang ilaw sa bahay namin.

Konotasyon: Si inay ang ilaw ng tahanan.

Suriin

Panuto: Basahin at unawain ang teksto sa ibaba. Sagutin ang sumusunod na tanong at isulat ang sagot sa sagutang papel.

Pagsulyap ng Pag-asa sa Gitna ng Banta ng Pandemya

“Kung ayaw, maraming dahilan. Kung gusto, maraming paraan,” pagbibitaw ni Angelique Ducot.
Isa si Angelique mula San Pablo City sa libo-libong maliliit na negosyante na nawalan ng pagkakakitaan nang lumaganap ang banta ng COVID-19 sa kalusugan. Siya ay may-ari ng isang canteen sa isang mall sa lungsod.

Ang dating malakas at mabentang canteen ni Angelique ay naging mahina’t matamlay. “Napilitan akong isara ang aking canteen dahil kaunti na lamang ang mga pumapasok na empleyado,” paglalahad niya. Ayon pa sa kaniya, ang pangilan-ngilang pumapasok na empleyado ay piniling manatili sa kanilang mga trabaho kahit sa oras ng kanilang tanghalian kung kaya’t wala ring kikitain ang kanilang canteen.

Ayaw man niya sa kaniyang naging desisyon, pinili niyang isara ang kaniyang canteen kaysa lalo pang maubos ang kaniyang puhunan. Dahil sa ipinatutupad na mga batas para labanan ang pagkalat ng virus, walang pumasok na kita sa kanilang mag-asawa. Ipinagpapasalamat na lamang nila ang kaunti nilang naipon na siya nilang ginamit sa kanilang pangunahing mga pangangailangan sa mga unang linggo ng community quarantine.

Naging labis ang pangamba ng mag-asawa kung paano sila kikita sa panahong ito upang matustusan ang kanilang pangangailangan.

Sa pagkakalunsad naman ng Palengke on Wheels ng Mga Likha ni Inay noong Abril ay nabigyan siya ng pagkakataong makapagtrabaho. “Maswerte ako nang yayain ako ng aking kapatid na magtrabaho bilang on call sa Palengke on Wheels,” pagbabahagi ni Angelique.

Walang pagdadalawang-isip, sinunggaban agad ni Angelique ang pagkakataong ito dahil malaki ang maitutulong nito sa kanilang mag-asawa. Maliban sa may pang-araw-araw na silang panggastos, pinili din ni Angelique na makapagbayad ng paunti-unti sa kaniyang loan sa CARD Bank. “Kaming mag-asawa ay naniniwala na kahit ganito ang sitwasyon ay kailangan pa ring harapin ang aming obligasyon bilang miyembro,” pagpapaliwanag niya.

Walang pagdadalawang-isip, sinunggaban agad ni Angelique ang pagkakataong ito dahil malaki ang maitutulong nito sa kanilang mag-asawa. Maliban sa may pang-araw-araw na silang panggastos, pinili din ni Angelique na makapagbayad ng paunti-unti sa kaniyang loan sa CARD Bank. “Kaming mag-asawa ay naniniwala na kahit ganito ang sitwasyon ay kailangan pa ring harapin ang aming obligasyon bilang miyembro,” pagpapaliwanag niya.

Walang pagdadalawang-isip, sinunggaban agad ni Angelique ang pagkakataong ito dahil malaki ang maitutulong nito sa kanilang mag-asawa. Maliban sa may pang-araw-araw na silang panggastos, pinili din ni Angelique na makapagbayad ng paunti-unti sa kaniyang loan sa CARD Bank. “Kaming mag-asawa ay naniniwala na kahit ganito ang sitwasyon ay kailangan pa ring harapin ang aming obligasyon bilang miyembro,” pagpapaliwanag niya.

Ipinagsawalang bahala niya ang pangamba sa araw-araw niyang pagpasok sa trabaho dahil sa pangangailangan pinansyal. “Hindi maiwasan na mangamba ang aking pamilya maging ang aking mga kapit-bahay sa aking kalusugan. Natatakot din sila na baka siya ang magdala ng sakit sa kanilang lugar. “Siniguro ko na lang na bago ako umalis at umuuwi sa bahay ay sinusunod ko ang mga safety precautions para maka-iwas sa sakit.” Ipinagpapasalamat din niya na binigyan sila ng pagkakataon ng Mga Likha ni Inay na makapagpa-rapid test at masigurong ligtas sila sa COVID-19.”

Bagama’t nananatiling may takot at pangamba pa rin sa kaniya dahil sa hindi pa tapos ang laban sa COVID-19, hindi ito naging dahilan para ilugmok sila nito sa hirap. “Ang nais ko ay malampasan ang problemang pampinasyal sa gitna nito kung kaya’t malaki ang pasasalamat ko sa Mga Likha Ni Inay na nabigyan nila ako ng trabaho.”

Sa kabila ng kaliwa’t kanang pagsasara ng mga kompanya at pribadong establisimento, malaki ang pasasalamat ni Angelique dahil ang MLNI ay nagpapatuloy pa rin para makapaghatid ng pangunahing pangangailangang serbisyo. “Malaki ang naging tulong nito sa amin dahil kahit na lockdown ay nakapagbigay ng trabaho ang institusyon.”

Ngayon, maliban sa pagnanais niyang kumita, masaya siyang nakatutulong siya sa kapwa niya sa pamamagitan ng pagbibigay serbisyo sa kanila. Sa dalawang buwan niya sa Palengke on Wheels, nakikita niya ang sobrang kahalagahang nagagawa ng programa sa komunidad. Sa tulong ng programa, hindi na kinakailangan pang magpunta sa mga pampublikong lugar ang mga mamimili at natutulungan silang makaiwas sa sakit. Si Angelique ay ang nagre-repack ng mga orders ng mga online buyers at minsan ay naghahatid din ng mga order sa mga kabahayan sa San Pablo.

Ayon kay Angelique, ang Palengke on Wheels ay isang epektibong proyekto upang makapagbigay ng tulong at suportang labanan ang COVID-19. Hindi lamang mga mamimili ang natutulungan kundi pati na rin ang mga supplier na pansamantala ding nahinto ang mga regular na hanapbuhay dahil na rin sa pagbabawal na pagbabyahe.

“Ako ay natutuwa dahil nakikita ko ang saya mula sa mga supplier na aming pinupuntahan. Ako ay maswerte dahil ako ay naging parte ng programang ito. Akin ding sisiguraduhin na magpapatuloy kami sa pagbibigay ng 100% na dedikasyon sa aming trabaho,” pagtatapos ni Angelique.




2021 | MGA LIKHA NI INAY, INC. https://www.cardmri.com/mlni/?p=561

Open Ended

Ano ang pangunahing layunin ng teksto?

Open Ended

Paano hinarap ni Angelique at ang kanyang pamilya ang negatibong banta ng pandemya?

Open Ended

Ano-ano ang kakayahang komunikatibo na kailangang isaalang-alang at bakit ito kailangang bigyang priyoridad sa komunikasyon?

Pagyamanin

Panuto: Piliin ang wastong sagot sa tanong ng bawat bilang. Isulat ang sagot sa sagutang papel.

Multiple Choice

“Wala akong ibibigay, butas na ang bulsa ko.” Ano ang kahulugan ng ‘butas ang bulsa’ sa pahayag?

• walang pera

• ayaw magbigay

• punit ang bulsa

• nahulog ang laman ng bulsa

Multiple Choice

Ang babae ay mala-Liza Soberano ang itsura. Ano ang ipinapahayag sa ‘mala-Liza Soberano’?

• kakambal

• kahawig

• maganda

• makinis

Multiple Choice

Ang mahuling kumain, maghuhugas ng pinggan! Ano ang kahulugan ng pahayag?

• magliligpit ng pinagkainan

• magtatabi ng pagkain

• magsosolong kumain

• hindi na kakain

Multiple Choice

Ako ang nagtanim, ako ang nagbayo ngunit ng maluto iba ang kumain. Ano ang kahulugan ng pahayag?

• may pagkadismaya

• may lungkot

• may tampo

• may galit

Multiple Choice

Sa pelikulang Bata, Bata Paano Ka Ginawa, ano ang ipinapakita ng istoryang ito?

• paggalang sa kapatid

• paggalang sa magulang

• paghihiganti ng anak

• pagmamahal ng isang ina

Isaisip

Nagagawa mo nang bigyan ng kahulugan ang mga salita at tukuyin ito sa pangungusap. Tandaan mo na ang kakayahang lingguwistika ay isang kakayahang maunawaan mo ang masalimuot at kahanga-hangang kapangyarihan ng wika. Dito ay binibigyang pokus ang antas ng pagsusuri hanggang sa antas ng pangungusap lamang.

Sagutin ang mga tanong sa inihandang papel upang lalong tumibay ang iyong pagkaunawa sa kakayahang ito.

Anong mga kaalaman ang nakapaloob sa mga sumusunod:

Open Ended

Ponolohiya

Open Ended

Morpolohiya

Open Ended

Sintaksis

Open Ended

Semantika

Isagawa

Panuto: Sagutin ang sumusunod na tanong. Ipaliwanag ang bawat aralin na tinalakay. Isulat sa iyong sagutang papel.

Open Ended

Kakayahang lingguwistiko

Open Ended

Kakayahang komunikatibo

Open Ended

Linguistic competence

Open Ended

Kakayahang gramatika

Tayahin

Panuto: Tukuyin ang indikasyon o kahulugan ng sumusunod na mga istruktural na pahayag.

Open Ended

Bawal magtapon ng basura dito!

Open Ended

Huwag ninyo akong susubukin!

Open Ended

Walang uuwi hangga’t hindi tapos

ang pagsusulit

Open Ended

Kanina pa kita tinitingnan.

Open Ended

Ok lang, busog pa ako.

Open Ended

Papunta ka pa lang, pabalik na ako.

Open Ended

Huwag kang ano.

Open Ended

Umuulan!

Open Ended

Makuha ka sa tingin!

Open Ended

Pasensya na, tao lang.

Open Ended

Karagdagang Gawain

Panuto: Tukuyin ang mga salik na kinakailangang upang maging matagumpay ang bawat transaksiyon o komunikasyon.