DİL VE KONUŞMA BOZUKLUĞU

DİL VE KONUŞMA BOZUKLUĞU

Dil ve Konuşma Gelişimi

Dil ve konuşma bireylerin kendilerini ifade etme, iletişim kurma ve sosyal hayatı paylaşmalarındaki en önemli araçlardandır.

Çoğu bebek için çevreyle iletişim kurmak ağlamayla başlar ve her şey doğal olarak inanılmaz bir hızda gerçekleşir.

Çocukta önce “Alıcı Dil” adı verilen söyleneni anlama gelişmeye başlar.

Söylemek istediklerini sözel yolla ifade etmesi ise “İfade Edici Dil” olarak adlandırılır.

Dilin kazanılması konuşma öncesi ve konuşma dönemi olmak üzere iki dönemde incelenebilir.

Konuşma öncesi dönem:

• Ağlama (0-6 hafta):

• Gıgıldama dönemi (6 hafta- 3 ay):

• Mırıldanma dönemi (3-6 ay):

• Mırıldanmanın tekrarı dönemi (6-9 ay):

Konuşma dönemi

• Ses-sözcük dönemi (9-12 ay):

• Tek sözcük dönemi (12-18 ay):

• İki sözcüklü ifadeler dönemi (18-24 ay):

• Üç ve daha fazla sözcüklü ifadeler dönemi (2-3 yaş):

• Gramer kurallarına uygun konuşma dönemi (3-6 yaş):

KONUŞMA ÖNCESİ DÖNEM

Ağlama (0-6 hafta):

• İlk üç hafta çıkarılan sesler henüz farklılaşmamıştır.

• 4. haftadan itibaren farklılaşmış sesler ortaya çıkmaktadır.

• Çıkarılan sesler uyarıcı ile ilişkili olup genellikle açlık ve rahatsızlık ağlamalarıdır.

• Bebeklerin ağlamaları konuşabilmelerinin ilk işareti ve habercisidir.

• 
  

Gıgıldama dönemi (6 hafta- 3 ay):

• Bu dönemde bebek ses oyunları yapmaya başlar.

• Sesi ses olarak çıkardığının farkındadır.

• Ses üretimi başlar.

• Çeşitli sesler üreterek isteklerini göstermeye çalışır.

Mırıldanma dönemi (3-6 ay):

• Başlangıçta refleks olan sesler, bu dönemde amaçlı hale gelir.

• Mırıltı sesleri, yetişkin konuşmasının sesli ve sessizlerine benzemeye başlar.

• Bebek, bir sesi uzun zaman tekrarlar ve yeni bir ses öğrenince onu da aynı şekilde tekrarlamaya devam eder.

• Mırıldanma çocuğa bütün ses mekanizmasını serbestçe hareket ettirmesini öğreten en iyi yoldur.

Mırıldanmanın tekrarı dönemi (6-9 ay):

• Ağız hareketlerindeki çeşitlilik artar.

• Çocuğun çıkardığı sesler hece tekrarına doğru gelişir ve daha çok çevredeki dilin niteliklerini kazanır

• Çocuk bu aylarda ses üretimi ile işitmeyi birleştirir.

• Seçilmiş işitilen sesleri taklit eder.

• Her çocuk ağlama döneminden mırıldanma dönemine geçebilir ancak bazı çocuklar mırıldanma döneminden mırıldanmanın tekrarı dönemine geçemez.

• Mırıldanmanın tekrarı döneminin görülmemesi; dil problemleri, işitme kaybı, zihinsel gerilik, afazi veya duygusal yoksunluğun bir belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır.

KONUŞMA DÖNEMİ

Ses-sözcük dönemi (9-12 ay):

• Çocuk bu dönemde anadiline ait sesleri çıkartır.

• Jargon bu dönemde görülür.

• Anlaşılmayan bir dilde konuşuyor gibidir.

• Agulama seslerini kendince bir anlam taşıyormuş gibi çıkarır.

Tek sözcük dönemi (12-18 ay):

• Bu dönemde çocuklar gerçek olarak konuşmaya geçerler.

• Çocuğun kullandığı tek sözcük, belli bir durum veya nesneyi anlatır.

• Sözcüklerin yapısı yetişkin sözcüklerine benzer.

• Çocukların ilk sözcükleri kazanmaları uzun sürer ancak çocuk on ya da daha fazla sözcük kazandıktan sonra, sözcük dağarcığı hızlı bir şekilde artmaya başlar.

İki sözcüklü ifadeler dönemi (18-24 ay):

• Çocuk bu dönemde sadece iki sözcük kullanarak çeşitli düşüncelerini iletebilir.

• Çocuğun yaklaşık 3-50 arasında sözcük dağarcığı vardır.

• Çocuğun cümleleri kısa, basit ve genellikle ad ve eylemleri içerir.

• 
  

Üç ve daha fazla sözcüklü ifadeler dönemi (2-3 yaş):

• Bu dönem, çocuğun üç-dört sözcüğü yan yana koyarak tek bir düşünceyi ifade ettiği dönemdir.

• Çocuğun küçük emirleri yerine getirebilmesi, basit soruları cevaplayabilmesi, onun günlük konuşmaları kavradığına işaret eder.

• Bu dönemde çocuk yaratıcı bir şekilde konuşmaya başlar.

• Cümleleri çok açık fakat gramer yönünden eksik olabilir.

Gramer kurallarına uygun konuşma dönemi (3-6 yaş):

• Çocukların çoğu bu dönemde ana dilinin temel yapılarını öğrenerek kendisini iyi bir şekilde ifade edebilir.

• Kullandığı sözcük sayısı 1000 civarındadır.

• Dönemin sonunda 2000 kelimeyi bulur.

Konuşmanın niteliği

Dil ve konuşma

• Dil, insanların birbirleriyle duygu ve düşüncelerini paylaşmak amacıyla kullandığı ortak kurallar sistemidir.

• Konuşma ise, sözel iletişim aracıdır ve dil bilgilerini iletmek için ses kullanır. Konuşma, dili iletmek için bir araçtır.

Kişiler dilin kuralları bilgisine sahip olup, duydukları ve okuduklarını anlayabildikleri halde, yapısal ve işlevsel yetersizlikler nedeniyle konuşmalarında sorun yaşayabilirler ancak konuşma organlarında bir bozukluk olmadığı halde, dilin kuralları bilgisine sahip değillerse de, konuşmaları mümkün olmaz.

Konuşmanın Nitelikleri

• Açıklık: Söylenmek istenenin açık ve sade bir dille anlatımı dinleyenler tarafından anlaşılmasını kolaylaştırır. Uzun ve terimlerle dolu cümleler anlaşılmayı güçleştirir

• Artikülasyon: Konuşma seslerini düzgün çıkarmaya, mırıldanmadan, sesleri yutmadan, eklemeler yapmadan konuşmaya özen gösterilmelidir.

• Dil bilgisi: Her dilin kendine göre kuralları vardır. Dil, kurallarına uymadan kullanıldığı takdirde şekil ve anlam yönünden bozukluklar ortaya çıkar.

Konuşmanın Nitelikleri

• Sürat: Konuşan kişinin konuşma esnasındaki hızıdır. İnsanların çoğu hızlı konuşamaz. Kimi insanlar ise çok hızlı konuşur. Akıcı ve anlaşılır bir konuşmada normal sürat, dakikada 90–100 kelime konuşmaktır.

• Duraklama: Konuşmada noktalama işaretleri anlamındadır. Konuşma esnasında da tıpkı yazı okurken ya da yazarken olduğu gibi noktalama işaretlerine uygun duraklamalara dikkat edilmesi gerekir.

• Ses tonu ve doğru nefes alma: Ses tonu sesin yükselip alçalması, azalıp çoğalmasıdır.

Konuşmanın Nitelikleri

• Ses gücü: Konuşan kişinin konuşmasının karşısındaki kişilerin duyabileceği şekilde olmasıdır. Konuşma gücünün düşük olması konuşan kişinin kendine güveni olmadığı düşüncesi oluşturmakla birlikte anlaşılmasına da engel olacaktır.

• Beden dilinin kullanılması: Konuşma esnasında jest ve mimiklerin kullanılması kişinin kendini ifade etmesini ve karşısındakiler tarafından anlaşılmasını kolaylaştırır ancak konuşurken vücut hareketlerinin gereğinden fazla kullanılması dinleyen kişinin dikkatini dağıtacağından anlaşılırlığı azaltacaktır.

• 
  

Dil ve Konuşma Bozukluğu

Temel Kavramlar

• Artikülasyon: Artikülâsyon, nefesin gırtlaktan çıktıktan sonra yutak, ağız ve burundan oluşan üçüncü ekip organlarında (dil, damak, diş, dudak) konuşma dilimizin geleneksel seslerine dönüşüp biçimlenmesidir.

• Afazi: Söz veya kelime yitimidir.

• Disleksi: Konuşmada bir engel olmadığı halde sesli veya sessiz okumada ve anlamada görülen bir bozukluktur.

• Fonasyon: Sesleme, sesin çıkarılması

• Terapi: Sağaltım, tedavi

• Tepki: Karşı etki, karşılık verme

• Bilingualizm: İki dili aynı anda öğrenmeden kaynaklanan dil problemi

• Ekolali: Karşıdakinin söylediğini tekrar etme davranışı

Dil ve Konuşma Bozukluğu Tanımı

• Sözel iletişimde farklı seviye ve biçimlerde ortaya çıkan aksaklıklar ve düzensizlikler nedeniyle dili kullanma, konuşmayı edinme ve iletişimdeki güçlüklerin, bireyin eğitim performansı ve sosyal uyumunu olumsuz yönde etkilemesi durumudur.

• Dil ve konuşmayla ilgili bozukluklar da birbirinden farklıdır.

• Bir kişi diğerlerini anlamakta, düşüncelerini paylaşmakta güçlük çekiyorsa bu dil bozukluğudur.

• Eğer bir kişi konuşma sesleri düzgün veya akıcı telaffuz edemiyorsa, konuşması akıcı değilse ya da sesiyle problemi varsa bu konuşma bozukluğudur.

Sınıflandırılması:

Dil bozuklukları

• Özgün dil bozukluğu

  Söz yitimi (afazi)

  Gecikmiş konuşma

Konuşma bozuklukları

Söyleyiş bozuklukları (artikülâsyon bozuklukları)

• Atlama (sesin düşürülmesi)

• Yerine koyma (sesin değiştirilmesi)

• Sesin eklenmesi

• o Sesin bozulması

Ses bozuklukları

• Ses perdesi bozuklukları

• Ses yüksekliği bozuklukları

• Ses kalitesi bozuklukları

Konuşma akışındaki bozukluklar

• Acele-karmaşık konuşma

• Kekemelik

Diğer dil ve konuşma bozuklukları

• Yarık damak ve yarık dudakla ilgili konuşma bozuklukları

• Öğrenme bozukluğuna (disleksi) bağlı dil ve konuşma bozuklukları

• Otizme (otistik spektrum bozukluğu) bağlı dil ve konuşma bozuklukları

• Zihinsel engele bağlı dil ve konuşma bozuklukları

• Edinilmiş (travmatik) beyin hasarına bağlı dil ve konuşma bozuklukları

• Yabancı dil ve bölgesel konuşma ayrılıkları (iki lisanlılık/ bilingualizm)

Dil Bozuklukları

Bir çocuk eğer başkalarının söylediklerini anlamakta (alıcı dil) veya duygularını, düşüncelerini yeterli düzeyde sözel olarak aktarmakta (ifade edici dil) güçlük yaşıyorsa o zaman bu bir dil bozukluğudur.

Dil bozuklukları, bilinen belirli bir nedene sahip olmayan alt grupları kapsayan gecikmiş dil veya gelişimsel dil bozukluğu (özgül dil bozukluğu) olabileceği gibi; zihinsel yetersizlikler, nörolojik problemler ve işitme engeli gibi belirli bir nedene bağlı olarak gelişen dil bozukluklarını kapsamaktadır.

Özgün dil bozukluğu

• Okul öncesi dönem ve okul döneminde, belirgin herhangi bir problemin olmadığı bir tür dil bozukluğudur.

• Özgün dil bozukluğu olan çocuklarda herhangi bir gelişimsel soruna rastlanmamaktadır.

• Özgün dil bozukluğu olan çocukların, konuşma seslerini üretmede, kendilerini sözel olarak ifade etmede ve başkalarının konuşmalarını anlamada problemleri vardır.

• Tek tek kelimelerde konuşmaları anlaşılır olsa dahi kelimeleri bir araya getirerek cümle kurmakta başarısız olurlar.

Özgün dil bozukluğu

• Bazı çocuklarda yalnızca alıcı ya da ifade edici dil becerilerinde problem görülürken, bazı çocuklarda her iki alanda da problem görülebilir.

• Konuşmalarının en tipik özelliği yapım ve çekim eklerinin kullanılmayışıdır.

• Konuşmalarında en sık gözlenen bir diğer problem de kelime bulma güçlükleridir.

• Gramerdeki yetersizlikleri çocukların konuşmalarının daha “bebeksi” ya da “yaşından” geri algılanmasına neden olur.

• İşitsel algılama problemleri vardır. Bazı sesleri birbirinden ayırt edemeyebilirler.

• Dilin gramer yapısını kazanamadıkları için kurdukları cümleler kimi zaman yanlış anlaşılabilir. Bu durum yaşıtlarıyla iletişimlerini güçleştirmektedir.

Afazi (söz yitimi)

• Beyin zedelenmesi sonucu ortaya çıkan afazi, bireyde zekâ geriliği, bellek bozukluğu, işitme özrü ve konuşma organlarında bozukluk olmadan konuşma işlevinin yerine getirilmemesi durumudur.

• Felç, afazinin en sık rastlanan nedenidir.

• Beyin tümörü gibi yavaş ilerleyen hasarlarda zamanla oluşabilir.

• Genelde afazi birden ortaya çıkar.

Belirtileri

• İsimlendirme bozukluğu vardır.

• Yazı yazma ve okunanı anlamada bozukluk vardır.

• Duyduğu halde anlama ve tekrarlama bozukluğu vardır.

• Tutuk ya da akıcı özellikte bir konuşma bozukluğu olabilir.

• Konuşmada garip ve uygun olmayan kelimeler kullanma.

• Afazi, düşünme becerilerini etkilemez.

Gecikmiş konuşma

• Çocuğun konuşması yaşından beklenenden çok geri ya da konuşma gelişimi açısından çok daha yavaşsa, o çocuğun konuşması gecikmiş konuşma olarak adlandırılır.

Gecikmiş konuşmaya ne yol açar ?

• Zihinsel yetersizlik temel becerilerin gelişimini geciktirebilir, hatta engelleyebilir.

• Yarık damak, dudak gibi konuşma organlarında oluşan bir problem doğrudan dil ve konuşma gelişimini geciktirebilir.

• Fiziksel yetersizlik, işitme kaybı ve görme özrü gibi bazı duyusal kayıplar, erken dil ve bilişsel gelişim için önemli olan deneyimleri engelleyebilir, bu durumda da çocuk çevrenin ve duyuların zengin kaynağından ve sonuç olarak bilgiden yoksun kalabilir.

• Uzun süreli hastalıklar ve çocuğun sık sık hastalanması da dil ve konuşma gelişimini geciktirebilir.

• İki dil konuşulan ev ortamı, baskıcı aile tutumları, düşük sosyo-ekonomik düzey gibi çevresel faktörler de dil ve konuşma gelişimini geciktirebilir.

Dil özellikleri

• Kısıtlı sözcük dağarcıkları vardır.

• Yutma, çiğneme, salya akıtma sorunları olabilir.

• Jest, mimik, işaret kullanmaya yönelebilirler.

• İletişim kurmaya karşı isteksiz davranabilirler.

• Anlaşılmaz sesler çıkarabilirler.

• yeni ortamlarda uyum güçlükleri gözlenebilir.

• Dikkat süreleri kısa ve dağınık olabilir.

Multiple Choice

Çocukta önce “Alıcı Dil” gelişmeye başlar. Buna göre aşağıdaki seçeneklerden hangisi alıcı dili ifade etmektedir?

• Söylemek istediklerini sözel yolla ifade etmesi

• Anlamak istediğini söylemesi

• Annesine istediği şeyleri anlatması

• Söylenen şeyleri anlaması

Multiple Choice

Dilin kazanılması konuşma öncesi ve konuşma dönemi olmak üzere iki dönemde incelenebilir.

Aşağıda verilen seçeneklerden hangisi konuşma öncesi dönemlerden biri değildir?

• Ses- sözcük dönemi

• Mırıldanma dönemi

• Mırıldanmanın tekrarı dönemi

• Gığıldama dönemi

Multiple Choice

Çocuk bu aylarda ses üretimi ile işitmeyi birleştirir. Seçilmiş işitilen sesleri taklit eder.

Bu dönemin görülmemesi; dil problemleri, işitme kaybı, zihinsel gerilik, afazi veya duygusal yoksunluğun bir belirtisi olarak ortaya çıkmaktadır.

Yukarıda açıklanması yapılan dönem hangisidir?

• Mırıldanma dönemi

• Mırıldanmanın tekrarı dönemi

• Tek sözcük dönemi

• Ağlama dönemi

Multiple Choice

Çocukların çoğu bu dönemde ana dilinin temel yapılarını öğrenerek kendisini iyi bir şekilde ifade edebilir. Kullandığı sözcük sayısı 1000 civarındadır. Dönemin sonunda 2000 kelimeyi bulur.

Açıklaması yapılan konuşma dönemi hangisidir?

• Ses sözcük dönemi

• Tek sözcük dönemi

• İki sözcüklü ifadeler dönemi

• Gramer kurallarına uygun konuşma dönemi

Multiple Choice

Konuşmanın anlaşılır ve doğru olabilmesi için bazı nitelikler taşıması gerekir. Konuşmanın nitelikleri ile ilgili olarak hangi seçenek yanlıştır?

• Duraklama: Konuşmada noktalama işaretleri anlamındadır.

• Ses gücü: açık ve sade bir dille konuşmadır.

• Artikülasyon: Konuşma seslerini düzgün çıkarmadır.

• Sürat: Konuşan kişinin konuşma esnasındaki hızıdır.

Multiple Choice

Konuşma ve dil bozukluğu ile ilgili temel kavramlardan hangisi yanlış açıklanmıştır?

• Bilingualizm: Karşıdakinin söylediğini tekrar etme davranışı

• Fonasyon: Sesleme, sesin çıkarılması

• Terapi: Sağaltım, tedavi

• Disleksi: sesli veya sessiz okumada ve anlamada görülen bir bozukluktur.

Multiple Choice

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi dil bozuklukları arasında yer almaz?

• Özgün dil bozukluğu

• Acele-karmaşık konuşma

• Söz yitimi (afazi)

• Gecikmiş konuşma

Multiple Choice

Okul öncesi dönem ve okul döneminde, başka bir nedene bağlı olmadan ortaya çıkan işitme kaybı, zekâ geriliği, nörolojik, motor ya da sosyal gelişim geriliği gibi belirgin herhangi bir problemin olmadığı bir tür dil bozukluğu hangisidir?

• Gecikmiş konuşma

• Afazi

• Özgün dil bozukluğu

• Söyleyiş bozukluğu

Multiple Choice

Beyin zedelenmesi sonucu ortaya çıkan, bireyde zekâ geriliği, bellek bozukluğu, işitme özrü ve konuşma organlarında bozukluk olmadan konuşma işlevinin yerine getirilmemesi durumudur. Açıklaması yapılan dil bozukluğu hangi seçenekte verilmiştir?

• Gecikmiş konuşma

• Özgün dil bozukluğu

• Söz yitimi

• Ses bozukluğu

Multiple Choice

Bu dil bozukluğu olan çocuklar konuşmak ve dinlemek için daha fazla zamana ihtiyaç duyarlar. Dilin gramer yapısını kazanamadıkları için kurdukları cümleler kimi zaman yanlış anlaşılabilir. Bu durum yaşıtlarıyla iletişimlerini güçleştirmektedir. Özellikleri verilen dil bozukluğu hangisidir?

• Disleksi

• Kekemelik

• Özgün dil bozukluğu

• Söyleyiş bozukluğu

Konuşma Bozuklukları

• Konuşma bozukluğu, konuşmanın akışında, ritminde, tizliğinde, vurgularında, sesbirimlerinin çıkarılışında ve anlaşılmasında bir bozukluğun olması durumudur.

• Konuşmada bozukluk olması çocuğun okul içi ve dışı yaşantılarında güçlük yaratmaktadır.

• Konuşma yetersizliğine dayalı olan bu güçlükler bazen uyum problemi haline gelmektedir.

Bir çocuğun konuşma engelli olarak kabul edilebilmesi için çocuğun şu özelliklerin birinde sorun yaşaması gerekir.

• Konuşmanın anlaşılır şekilde olmaması

• Konuşmanın duyulmasında yetersizlik olması

• Sesin bozuk ve tırmalayıcı olması

• Sesin çıkarılışının, ritminin ve vurgularının bozuk olması

• Dil yönünden kelime dağarcığının yetersiz ve gramer yapısının bozuk olması

• Sergilenen konuşmanın bireyin yaşına ve fiziksel yapısına uygunsuzluğu

Konuşma bozukluklarını,

• söyleyiş bozuklukları (artikülâsyon bozuklukları)

• ses bozuklukları

• konuşma akışındaki bozukluklar olarak 3 başlık altında incelemek mümkündür.

Söyleyiş (eklemleme/artikülasyon) bozuklukları

• Söyleyiş bozuklukları, konuşanın söyleyişinde değil, dinleyenin kulağındadır.

• Dinleyici, konuşma seslerini; yer değiştirmiş, atlanmış, eklemeler ve çarpıtmalar yapılmış gibi algılıyorsa söyleyiş bozukluğu var demektir.

• Konuşan kişi ses birimlerini (fonemleri) nasıl çıkarırsa çıkarsın, işitenlere yanlış gelmedikçe fonemler doğru söylenmiş sayılmaktadır.

Artikülâsyon bozukluğu dört değişik türde görülür:

• Atlama (sesin düşürülmesi):Atlama yanlışlarında sözcüklerin yalnız bir kısmı söylenir, hayvan-ayvan, rehberlik-reberlik, saat-sat, araba–arba, havlu-avlu örneklerinde olduğu gibi bazı sesler düşürülmektedir.

• Yerine koyma (sesin değiştirilmesi):Sözcüğün başı, ortası veya sonundaki bir sesin yerine başka bir ses kullanılır: Arı-ayı, kitap-kipat, davul-dayul, kamyon-kaymon, para-paya, çizgi-çisgi

• Sesin eklenmesi: Sözcüklerdeki fazla sesleri içerir: plan-pilan, aşagi-aşşağı, atmış-altmış, eşek-eşşek, pencere-penicere, saat-sahat

• Sesin bozulması: Sesler tam doğru olmamakla birlikte gerçeğine yakındır. Ses, konuşma dilinde olmayan yeni bir ses olarak çıkarılır: karagöz -kayagüz, ekmek–emmek, gelir-geliy ya da gelüm”… Daha çok yöresel olarak çıkarılan sesler buna örnek teşkil eder.

Ses bozuklukları

• Ses perdesi: Kişinin sesi perde bakımından yaşına ve cinsiyetine göre olması gerekenden daha alçak (pes) ya da yüksek (tiz) olursa toplumsal açıdan engellemelerle karşılaşır ve iletişimi zayıflar.

• Ses yüksekliği: Sesin yüksekliği, sesin ince veya kalın işitilmesine sebep olan ses özelliğidir. 

• Ses kalitesi/tonu: Ses kalitesini tanımlamada genizsizlik ve boğukluk özellikleri dikkate alınır. Genizsizlik, burun boşluğundan geçen havanın miktarı ve tınlama için burun boşluğunun ne ölçüde kullanıldığıyla ilgilidir. Bir kişinin sesinin kronik şekilde boğuk olması ciddi larynx (gırtlak) sorunu olduğuna işaret etmektedir.

Akıcılık bozuklukları

• Acele-karmaşık konuşma: Acele-karmaşık konuşanlar, hızlı ve düzensiz söyleyiş biçimleri nedeniyle söylemek istediklerini

  anlatamazlar. Kekemelerin aksine bozukluklarının farkında değildir. Konuşabilirler ve nadiren kekelerler.

• Kekemelik: Bireyin anlamlı konuşma çabasıyla psikolojik ve nörolojik nedenlerle konuşma cesaretinin kırılıp bazı ses ve sözcükleri yineleme uzatma ya da başlayamama şeklinde sesçil bozulmalara ek olarak uygunsuz vücut tepkilerinin de yer aldığı sosyal ortamlardan kaçınma davranışına yol açan bir ritim bozukluğudur.

Erkeklerde görülme sıklığı kızlardan daha fazladır. Nüfusun %5’i gelişimsel kekemelik yaşamakta ve %1’i ergenlik ve yetişkinlikte kekemelik yaşamaya devam etmektedir.

Kekemelik farklı şekillerde görülür:

• Kekemelik bazı bireyler için konuşmaya başlayamama sorunudur. Birey konuşmak için çaba harcar ama bir türlü konuşmanın ilk sözcüğüne başlayamaz ve zorlanır.

• Bazıları konuşmaya başladıktan sonra alışılanın dışında konuşmanın kesilmesi ya da duraklamasıdır. Bazı durumlarda her duraksamayı bir başlayamama zorluğu izler.

• Bir başka kekemelik çeşidi ise konuşmaya başlarken belirli seslerin çıkarılış sesiyle ilgilidir. Konuşmanın bu yönüne patlama adı verilir. Bazı durumlarda sesler olağandışı sayıda yinelenir. Bazen de sesler olağandışı uzatılarak çıkarılır.

Kekemelik sıklıkla,

• bir çocuğun dilinin hızla geliştiği bir dönem olan 2-5 yaşlar arasında belirmeye başlamaktadır.

• Asıl kekemelik tablosunun gerçek yerleşimi daha çok 5-6 yaşlarında olur.

• Çocukların çoğunlukla 2,5-3,5 yaşları arasında kekelemelerinin nedeni, bu sırada çocuğun özellikle heyecanlıyken düşünce ile dilini birbirine karıştırmasından kaynaklanmaktadır.

• Sınıfta bir şey okuyacağı sırada kekeleyen çocuk, şarkı söylerken ya da telefonla konuşurken kekelemeyebilir.

Diğer Dil ve Konuşma Bozuklukları

• Yarık damak ve yarık dudakla ilgili konuşma bozuklukları

• Yarık damak (kurtağzı), ağız boşluğunun üst kısmında açıklık olması durumudur.

• Yarık dudak ise (tavşan dudak) üst dudakta tek ya da iki yanlı yarıklık olması durumudur.

• Folik asit eksikliği ve kalıtsal faktörlerinde damak ve dudak yarığına neden olduğu düşünülmektedir.

• Annenin rubella mikrobu, geçirdiği ateşli hastalıklar, radyasyon ışınlarına maruz kalma, vitamin ve mineral yetersizliği de etkilidir.

Öğrenme bozukluğuna (disleksi) bağlı

• Dinleme, konuşma, okuma, yazma, akıl yürütme ile matematik yeteneklerinin kazanılmasında ve kullanılmasında önemli güçlüklerle kendini gösteren bir öğrenme bozukluğudur.

• Disleksinin belirgin özelliklerinden biri harflerin, kelimelerin ve rakamların karıştırılması ve tersten algılanmasıdır: b, d, p, q harfleri, 6, 9 gibi sayıları karışık algılama, ne-en, 3-E, 12-21, çok-koç olarak algılamak gibi.

• Gecikmiş konuşma ya da telaffuza ilişkin sorunlar, konuşurken anlama en uygun kelimeyi bulmada güçlük, yön (yukarı-aşağı) ve zaman (dün, bugün, yarın) kavramları konusunda zorluklar yaşarlar.

Otizme (otistik spektrum bozukluğu) bağlı

• Bir iletişim problemi olarak da tanımlanan otizmin en belirleyici özelliği iletişimin temel öğesi olan ilişki kurmada yaşanan güçlüktür.

• Otistik çocuklardaki en belirgin özellik dil gelişimindeki yetersizliktir.

• Sesleri ve hareketleri taklit etme yetenekleri zayıftır.

• Otistik bireylerde konuşma “papağan konuşma” olarak adlandırılmakta; başkalarının konuşmasını taklit, TV vb. duyulan sözleri tekrar olarak görülmektedir.

Zihinsel engele bağlı:

• Dil ve konuşma öğrenilen bir davranıştır.

• Zihin engelliler dil ve konuşmayı normallerin geçtiği aynı basamaklardan geçerek öğrenirler ve geliştirirler ancak bu basamaklardan geçiş hızları yavaştır.

• Zihin engelli çocukların edat ve sıfatları daha az sıklıkla kullanmaları da gözlenen diğer bir olgudur.

• Zihinsel becerilerdeki kaybın çok çeşitli nedenleri olduğu kadar kaybın derecesi de kişiden kişiye değişebilir. Zihinsel engelli kişinin dil becerileri de bu özelliklere göre farklılık gösterecektir.

Edinilmiş (travmatik) beyin hasarına bağlı

• Doğuştan olmayan ve trafik kazası gibi durumlarda dışarıdan uygulanan fiziksel bir güç sonucu ortaya çıkan hasara denir.

• Bu hasar bilişsel eksiklikse, dil alanında özellikle kullanıma dayalı sosyal etkileşimleri anlamlandırmada güçlükler görülmektedir.

• Beyin hasarından kaynaklanan dil bozuklukları, hasarın şiddeti, hasarın yeri ve hasar meydana gelmeden önce çocuğa ait özelliklerden etkilenmektedir.

• Beyin hasarı yaşayan çocukların %75’inde dil kullanım problemleri vardır.

Yabancı dil ve bölgesel konuşma ayrılıkları

• Ülkemiz insanlarının değişik kültür zenginlikleri ile iç içe olması ve buna bağlı olarak değişik dillerin konuşuluyor olması bölgesel konuşma ayrılıklarını gündeme getirmektedir.

• Evde konuşulan dilin çevrede konuşulan dilden farklı olması durumunda çocuğun konuşma gelişimi gecikebilir.

• Çocuk okula gittiğinde okulda konuşulan dil ile evde konuşulan dil farklılığından kaynaklanan sorunlar yaşayabilir.

• İki dilin konuşulduğu ev ortamı, her iki dilin konuşmaya başlangıcında geçici gecikmeye neden olur fakat çocuklar genellikle 5 yaşından önce iki dili de ustaca konuşabilirler.

Dil ve Konuşma Bozukluğu Olan Bireylerin Özellikleri

• Kısıtlı sözcük dağarcıkları vardır.

• Yutma, çiğneme sorunları olabilir.

• Düşünce ve isteklerini anlatmada zorlanabilirler.

• Jest, mimik işaret kullanmaya yönelebilirler.

• İletişim kurmaya karşı isteksiz davranabilirler.

• Çevrelerindeki seslere, konuşmalara ilgisiz davranabilir, dinlemez görünebilirler.

• Anlaşılmaz sesler çıkarabilirler.

Dil ve Konuşma Bozukluğu Olan Bireylerin Özellikleri

• Çevreleri ile ve girdikleri ortamlarda uyum güçlükleri gösterebilirler.

• Yalnız kalmayı tercih edebilirler.

• İsteklerini, düşüncelerini dile getirirken hoş olmayan (vurma, çarpma, ağlama, bağırma gibi) tepkilerde bulunabilirler.

• Dikkat süreleri kısa ve dağınık olabilir.

• Kavramları geç ve uzun zamanda öğrenebilirler.

• Bellekleri zayıf olabilir.

• Öğrendikleri bilgileri transfer edemeyebilirler.

Hangi durumlarda çocuğun konuşmasıyla ilgili endişe duyabiliriz?

•  1 yaşında halen ismine bakmıyorsa, ‘hayır’ sözcüğünü anlamıyorsa,

   14-16 aylar arasında halen hiç kelimesi yoksa

   3 yaşından itibaren ‘ne, nerede, kim’ gibi basit soruları yanıtlayamıyorsa,

   3 yaşından itibaren aile dışından birileri onun konuşmasını anlamakta güçlük çekiyorsa,

   Konuşmaya eşlik eden nefes, ses veya yüze dair alışılmadık davranışlar varsa,

   5 yaşından itibaren konuşmada belirgin tekrar ya da duraklamaları varsa,

   Seste soğuk algınlığına bağlı olmayan kronik boğukluk ya da kısıklık

   5 yaşından itibaren basit bir öyküyü olay sırasına göre anlatamıyorsa,

   7 yaşından itibaren daha karışık bir öyküyü anlatamıyorsa,

   Sözcük gelişimi sınırlıysa,

   Okul performansı kötüyse,

   Sözel ve sözel olmayan beceriler arasında belirgin bir fark varsa

Multiple Choice

Bir çocuğun konuşma engelli olarak kabul edilebilmesi için çocuğun konuşma özelliklerinden birinde sorun yaşaması gerekir.

Aşağıda verilen seçeneklerden hangisi konuşmayla ilgili bir sorunu göstermez?

• Konuşmanın anlaşılır şekilde olmaması

• Sesin bozuk ve tırmalayıcı olması

• Kısıtlı sözcük dağarcıklarının olması

• Sesin çıkarılışının, ritminin ve vurgularının bozuk olması

Multiple Choice

Konuşma bozukluklarını, söyleyiş bozuklukları (artikülâsyon bozuklukları), ses bozuklukları ve konuşma akışındaki bozukluklar olarak 3 başlık altında incelemek mümkündür.

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi konuşma bozuklukları arasında yer almaz?

• Sesin eklenmesi

• Akıcılık bozuklukları

• Acele-karmaşık konuşma

• Zihinsel engele bağlı konuşma bozuklukları

Multiple Choice

Mehmet konuşmasında sözcükleri söylerken bazı hatalar yapmaktadır. Örneğin 'biz arba ile geldik, ellerimi avluyla kuruladım, anne sat kaç?' gibi cümleler söylemektedir. Bu yüzden Mehmet'in konuşması dinleyenler tarafından anlaşılmamaktadır.

Yukarıda verilen olayda Mehmet'te hangi söyleyiş bozukluğu vardır?

• Atlama (sesin düşürülmesi)

• Yerine koyma (sesin değiştirilmesi)

• Sesin eklenmesi

• Sesin bozulması

Multiple Choice

Sesler tam doğru olmamakla birlikte gerçeğine yakındır. Ses, konuşma dilinde olmayan yeni bir ses olarak çıkarılır: karagöz -kayagüz, ekmek–emmek, gelir-geliy ya da gelüm” gibi.

Yukarıda açıklaması yapılan söyleyiş bozukluğu hangisidir?

• Atlama (sesin düşürülmesi)

• Yerine koyma (sesin değiştirilmesi)

• Sesin eklenmesi

• Sesin bozulması

Multiple Choice

İnsan sesinin üç özelliği vardır: ses perdesi, yüksekliği ve kalitesi. Bu üç özellikteki bozukluklar konuşan ve dinleyen için estetik açıdan rahatsız edicidir ve iletişime engel olur.

Yukarıda yapılan açıklamaya göre aşağıdaki eşleşmelerden hangisi yanlıştır?

• Ses perdesi: sesin yaş ve cinsiyete göre olması gerekenden daha alçak (pes) ya da yüksek (tiz) olması.

• Ses kalitesi/tonu: Ses kalitesini tanımlamada genizsizlik ve boğukluk özellikleri dikkate alınır.

• Ses yüksekliği:Bir kişinin sesinin kronik şekilde boğuk olması.

Multiple Choice

Bireyin anlamlı konuşma çabasıyla psikolojik ve nörolojik nedenlerle konuşma cesaretinin kırılıp bazı ses ve sözcükleri yineleme uzatma ya da başlayamama şeklinde sesçil bozulmalara ek olarak uygunsuz vücut tepkilerinin de yer aldığı sosyal ortamlardan kaçınma davranışına yol açan bir ritim bozukluğuna ne denir?

• disleksi

• otizm

• kekemelik

• bilingualizm

Multiple Choice

Kekemelik çocuklarda sıklıkla hangi yaşlarda belirmeye başlar?

• 1-2 yaşlar

• 7-8 yaşlar

• 2-5 yaşlar

• 5-8 yaşlar

Multiple Choice

Dinleme, konuşma, okuma, yazma, akıl yürütme ile matematik yeteneklerinin kazanılmasında ve kullanılmasında önemli güçlüklerle kendini gösteren bir öğrenme bozukluğudur.

Tanımı verilen öğrenme bozukluğu nedir?

• zihinsel engel

• otizm

• disleksi

• afazi

Multiple Choice

Folik asit eksikliği ve kalıtsal faktörlerin de neden olduğu düşünülmektedir. Annenin rubella mikrobu, geçirdiği ateşli hastalıklar, radyasyon ışınlarına maruz kalma, vitamin ve mineral yetersizliği de etkilidir.

Yukarıda açıklaması yapılan konuşma bozukluğuna neden olan engel hangisidir?

• Yarık damak (kurtağzı) ve yarık dudak (tavşan dudak)

• Zihinsel engel

• Otizm spektrum bozukluğu

• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite

Multiple Choice

Bu bireylerde konuşma “papağan konuşma” olarak adlandırılmakta; başkalarının konuşmasını taklit, TV vb. duyulan sözleri tekrar olarak görülmektedir. Bu çocukların iletişiminde tekrarlı konuşma, ses tonunda monotonluk, kendinden bahsederken “ben” yerine “sen” dilini kullanma, basit gramer kullanma gibi özellikler bulunur.

Özellikleri verilen yetersizlik aşağıda hangi şıkta verilmiştir?

• Disleksi

• Otizm

• Zihinsel yetersizlik

• Down sendromu