Қазақ тілі. Марафон. Н2

Синоним емес сөздерді табыңыз.

• Жәрдемдес, көмектес

• Жәбір, қорлық

• Жауын-шашын, нөсер

• Қуанышты, хабар

Answer explanation

Қуанышты, хабар сөздері екі түрлі мағына береді.

Буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалы қатарын анықтаңыз.

• Ғалымдар, жұлдызша

• Сәнқой, емхана

• Үйшіктен, қораға

• Еліктер, бөкенді

Answer explanation

Дұрыс жауап: сәнқой, емхана

Бір сөздің құрамында жуан және жңішке дауысты дыбыс болса, ол сөз буын үндстігіне бағынбайды.

Сөз бен қосымшаның жігіндегі кейінді ықпалды көрсетіңіз

• Тасжарған

• Тастан

• Теуіп

• Көңілге

Answer explanation

Дұрыс жауап: Теуіп

Сөздің соңы қатан п дыбысына аяқталып, оған көсемшенің -ып, -іп (-п) жұрнағы жалғанғанда қатаң п үнді у дыбысына айналады.

Жазылуы        Айтылуы

(на письме)          (в произношении)

         жап — жау+ып      жа-уп;

         теп — теу-іп         те-уп.

Сөздің ауыспалы мағынасын анықтаңыз.

• Қоңыр кірпіш

• Қоңыр киім

• Қоңыр сиыр

• Қоңыр дауыс

Answer explanation

Дұрыс жауап: Қоңыр дауыс

Дауыстң түсі болмайды.

Қоңыр дауыс - бір қалыпты ырғақпен айтылған жайлы үн.

Кәсіби сөзі бар сөйлемді көрсетіңіз.

• Қыздың ақ құба өні қып-қызыл өрттей алаулады.

• Бірақ онысы құмға сіңген судай ұзаққа бармады.

• - Атауызды көтере алмайсың, ауыр, - деді Данияр інісіне.

• Қазақ - табиғатынан ділмар, шешен халық.

Answer explanation

Дұрыс жауап: - Атауызды көтере алмайсың, ауыр, - деді Данияр інісіне.

Атауыз - ағаш шеберінің бұйымды қысып қойып, жонуға, сүргілеуге, кесуге арналған көмекші құралы, қысқы.

Сөздің сыртқы түрі өзгермей, жаңа мағынаға ие болу арқылы жасалған туынды сөздің жасалу жолын анықтаңыз.

• Қосарлану жолымен жасалған туынды сөз.

• Бірігу жолымен жасалған туынды сөз.

• Лексикалық жолмен жасалған туынды сөз.

• Тіркесу жолымен жасалған туынды сөз.

Answer explanation

Сөздің сыртқы түрі өзгермей, жаңа мағынаға ие болу арқылы жасалған туынды сөзді лексикалық жолмен жасалған туынды сөз деп атаймыз.

Сөз тудырушы жұрнағы бар сөйлемді белгілеңіз.

• Жас күнде адамда күш-қайрат көп болады.

• Сәукеле жайында ауыздан-ауызға, елден-елге тараған әңгіме бар.

• Ежелден ұйқысы қатты Әлимаға бұл түн мазасыздық әкелді.

• Бұл жолы да Сәукеле жайлы аңызды асықпай отырып жыр етіп еді.

Answer explanation

Дұрыс жауап: Ежелден ұйқысы қатты Әлимаға бұл түн мазасыздық әкелді.

Мазасыздық - түбірі маза (не?) зат есім. -сыз жұрнағы қосылу арқылы зат есімнен сын есім туып тұр: маза+сыз (қандай?). -дық жұрнағы қосылу арқылы сын есімнен зат есім туып тұр: мазасыз + дық (не?)

Салалас құрмалас сөйлемді көрсетіңіз.

• Жас ерекшеліктеріне қарай бала киімі, бозбала киімі болады.

• Өзі биік әрі сәнді баскиімге қарқара деген құстың қауырсынын қадаған.

• Қорыта айтқанда, орасан зор өзгеріс оңайшылықпен келген жоқ.

• Арзан мақтау керек емес, таза көңілмен айтылған баға құнды.

Answer explanation

Дұрыс жауап: Арзан мақтау керек емес, таза көңілмен айтылған баға құнды.

Салалас құрмалас сөйлем құрамындағы жай сөйлемдері салаласа байланысқан құрмаластың түрі. Салалас құрмалас сөйлем баяндауыштары тиянақты тұлғада келіп, бір-бірімен тең дәрежеде байланысады

Мезгіл үстеулер қатарын белгілеңіз.

• Жоғары, төмен

• Әдейі, жорта

• Босқа, бекерге

• Кеше, жуырды

Answer explanation

Дұрыс жауап: Кеше, жуырда

1. Мезгіл үстеуі қашан? қашаннан? деген сұраққа жауап беріп, қимылдың, іс-әрекеттің мезгілін, мерзімін, уақытын білдіреді. Мезгіл үстеуі етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы, таңертеңнен (қашаннан?) кетті, жазғытұрым (қашан?) келеді, ала жаздай (қашан?) еңбектенді, күні-түні (қашан?) оқыды, т.б.​​​​​​​

Жақсыз сөйлемді табыңыз.

• Қасына отырғызып, жөн сұрады

• Жәрдемшіге хабар айтуға болады.

• Құстың ұясын бұзба, айналайын.

• Жұмыстан соң олар табиғат аясында демалды.

Answer explanation

Дұрыс жауап: Жәрдемшіге хабар айтуға болады.

Жақсыз сөйлем — бастауышы жоқ сөйлем.

A) Қасына отырғызып, жөн сұрады. (Сұрады - баяндауыш. Кім сұрады? Ол сұрады. Бастауыш жасырын тұр.)

B) Жәрдемшіге хабар айтуға болады. (Бұл сөйлемде бастауыш жоқ)

C) Құстың ұясын бұзба, айналайын. (Сен құстың ұясын бұзба. Бастауыш жасырын тұр.)

D) Жұмыстан соң олар табиғат аясында демалды.

Олар - бастауыш