Sanskrit Grammar & Composition Class 16 - Prakrtibhava

प्रकृतिभावः नाम कः?

• सन्धिः
• संहितायाः अभावः
• निमित्ते सत्यपि सन्धेः अभावः
• सन्धिनिमित्तस्य अभावः

Answer explanation

निमित्ते सत्यपि सन्ध्यभावः प्रकृतिभावः । In cases of Prakṛtibhāva, Sandhi is not carried out even if all conditions for a particular sandhi are present.

चक्री + अत्र - संहितायाः सत्त्वे साधुरूपाणि कानि?

• चक्रीअत्र
• चक्रिअत्र
• चक्र्यत्र
• चक्रात्र

Answer explanation

चक्री + अत्र - प्रकृतिभावे ह्रस्वे च कृते चक्रिअत्र इति साधु, यणादेशे कृते चक्र्यत्र इति साधु ।

ब्रह्मा + ऋषिः - संहितायाः सत्त्वे साधुरूपाणि कानि?

• ब्रह्मऋषिः
• ब्रह्मार्षिः
• ब्रह्मर्षिः
• ब्रह्माऋषिः

Answer explanation

ब्रह्मा + ऋषिः - प्रकृतिभावे ह्रस्वे च कृते ब्रह्मऋषिः इति साधु, गुणे कृते ब्रह्मर्षिः इति साधु ।

गो + अग्रम् - संहितायाः सत्त्वे साधुरूपाणि कानि?

• गोअग्रम्
• गोऽग्रम्
• गवग्रम्
• गवाग्रम्

Answer explanation

गो + अग्रम् - प्रकृतिभावे गोअग्रम्, अवङादेशे गवाग्रम्, पूर्वरूपे गोऽग्रम् - इति रूपत्रयं साधु ।

ओकारान्त-सम्बोधनशब्दस्य कस्मिन् शब्दे परे प्रकृतिभावः विकल्पेन भवति?

• इव
• इति
• इह
• एव

Answer explanation

इतिशब्दे परे सम्बोधनशब्दस्य ओकारस्य प्रकृतिभावः विकल्पेन भवति । विष्णो इति ।

हरी + एतौ - संहितायाः सत्त्वे साधुरूपाणि कानि?

• हर्येतौ
• हरिएतौ
• हरी एतौ
• हरयेतौ

Answer explanation

ईकारान्तद्विवचनं प्रगृह्यं भवति । नित्यं प्रकृतिभावः ।

अमी + ईशाः - संहितायाः सत्त्वे साधुरूपाणि कानि?

• अमी ईशाः
• अमीशाः
• अमेशाः
• अमिईशाः

Answer explanation

अमीशब्दस्य प्रगृह्यसंज्ञा भवति । नित्यं प्रकृतिभावः ।

एतेषु कुत्र प्रकृतिभावः नित्यः भवति?

• अक्-वर्णानाम् ऋकारे परे
• प्लुतस्य अचि परे
• गोशब्दस्य ह्रस्व-अकारे परे
• प्रगृह्यस्य अचि परे

Answer explanation

प्लुतप्रगृह्ययोः अचि परे नित्यं प्रकृतिभावः ।

मधु + अरिः - अस्मिन् समासे प्रकृतिभावः भवति उत न?

• भवति
• न भवति
• विकल्पेन भवति

Answer explanation

इक्-वर्णस्य असवर्णे अचि परे प्रकृतिभावः असमासे एव, समासे न भवति ।

राज + ऋषिः - अस्मिन् समासे प्रकृतिभावः भवति उत न?

• भवति
• न भवति
• विकल्पेन भवति

Answer explanation

अक्-वर्णस्य ऋकारे परे प्रकृतिभावः समासे अपि विकल्पेन भवति ।