Wayground logo

Free Printable Worksheets

Font size

S
M
L
XL
Worksheets

Aigerim 57

Total questions: 57

Worksheet time: 29mins

Name
Class
Date
1.

Қарапайым рандомизацияланған таңдау дегеніміз не?

a)

+ а) жалпы жиынтықтан кездейсоқ таңдау

b)

б) жалпы халықтан әрбір 5-ші, 25-ші немесе 160-шы адам

c)

в) белгілі бір уақыт кезеңінде популяциядағы әрбір жеке адамды іріктеу

d)

г) жеке тұлғаларды емес, жеке адамдар тобын таңдау

e)

) жиынтық пен іріктеудегі бірдей және әртүрлі пропорциялар

2.

Дәлелді медицинаның принциптері  медицина қызметкерінің тәжірибесінде нені пайдаланады?

a)

 а) аурудың дамуының патофизиологиялық негіздерін іздеу

b)

ә) даулы мәселелерді шешуде ғылыми негізделген жауаптарды іздеу 

c)

в) медициналық көмек көрсетудің ұзақ мерзімді нәтижелерін болжау үшін дәрігердің жеке тәжірибесін пайдалану

d)

г) аурудың дамуының патофизиологиялық негіздерін іздеу

e)

д) аурудың дамуының физиологиялық негіздерін іздеу

3.

Халықтың хабардар болуын бағалау қалай жүргізіледі?

a)

 а) аурушаңдықты талдау

b)

ә) сауалнама

c)

в) әңгімелесу

 

d)

 г) оқыту

e)

 д) бақылау

4.

Белгілі бір белгінің басталуы арқылы біріккен салыстырмалы біртекті элементтерден тұратын жиынтық қалай аталады:

a)

 а) топ бойынша

b)

ә) когорта

c)

в) сынып

d)

сынама алу

e)

 д) топша

5.

SWOT – талдау зерттеу объектісін сипаттайтын факторларды неше категорияға бөледі:

a)

 а) 5

b)

ә) 4

c)

 в) 1

d)

 г) 2

e)

д) 3

6.

Белгілі бір саладағы білімді жетілдіру, зерттеушіге құбылыстар арасындағы байланысты түсінуге көмектесу мақсатында жүргізілетін зерттеулер:

a)

а) іргелі

b)

ә) қолданбалы

c)

в) сандық

d)

 г) сапа

e)

 д) объективті

7.

Статистикалық зерттеудің төртінші кезеңіне мыналар жатады

a)

а) алынған нәтижелерді талдау, қорытындылар

у

b)

 б) мақсаттар мен міндеттерді белгілеу

c)

 в) бастапқы қорытындыларды есептеy

d)

 г) тереңдетілген математикалық және статистикалық мәліметтерді өңдеу

e)

 д) оқу дизайнын анықтау

8.

Жалпы жиынтыққа қатысты іріктеменің репрезентативтілігі мыналарды қамтамасыз етеді:

a)

 а) мерзімдерді міндетті түрде сақтау

b)

ә) бақылаулардың жеткілікті мөлшері

c)

в) динамикадағы көрсеткіштерді бағалау

d)

 г) кеңістіктік шекараларды міндетті түрде сақтау

e)

 д) ерікті құндылықтарды міндетті түрде сақтау

9.

Кездейсоқ шамалар арасындағы байланыс дәрежесін көрсететін түсінік

a)

а) корреляция

b)

 б) орташа

c)

в) дисперсия

d)

 г) орташа мәннің қатесі

e)

 д) медиана

10.

10. Егер таңдама орташа 5,0, стандартты ауытқу 12, орташа қателік 4 болса, онда іріктеу мөлшері:

a)

а) 9

b)

б) 3

c)

 в) 4

d)

г) 6

e)

 д) 7

11.

Нөлдік гипотезаны дұрыс деп қабылдамау арқылы жіберетін қателік:

a)

 а) орташа мәннің қатесі

b)

 б) стандартты ауытқу

c)

 в) статистикалық қате

d)

г) маңыздылық деңгейі

e)

д) дисперсия

12.

Кездейсоқ шамалар арасындағы байланысты анықтау үшін Пирсон корреляция коэффициенті келесі жағдайларда қолданылады:

a)

 а) сапалық ерекшеліктері үшін

b)

 б) реттік белгілер үшін

c)

 в) номиналды белгілер

d)

г) қалыпты таралған мүмкіндіктер үшін

e)

 д) тәуелсіз белгілер үшін

13.

Заттың немесе құбылыстың маңызды белгілерін көрсететін ұғымның қысқаша анықтамасы

a)

 а) мінездеме

b)

 б) сипаттама

c)

в) құрылым

d)

 г) құрылыс

e)

д) анықтама

14.

Іріктемелі жиынтықтың бас жиынтыққа қатысты репрезентативтілігі мыналарды қамтамасыз етеді:

a)

а) бақылаулар санының жеткіліксіздігі

b)

ә) бақылаулардың жеткілікті мөлшері

c)

 в) зерттеушілердің жеткілікті саны

d)

г) зерттеу көлемінің жеткіліксіздігі

e)

д) жеткілікті бақылау салмағы

15.

. Қатысушылар кездейсоқ бөлу арқылы екі топқа бөлінетін зерттеу қалай аталады: араласу және бақылау?

a)

 а) көлденең

b)

 б) мета-анализ

c)

 в) когорта

d)

 г) жағдайды бақылау

e)

e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

16.

Төмендегі зерттеу әдістерінің қайсысы дәлелдеменің ең толық салмағына ие?

a)

 а) көлденең

b)

б) мета-анализ

c)

 в) когорта

d)

 г) жағдайды бақылау

e)

 e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

17.

Төмендегі зерттеу әдістерінің қайсысы алдын-алу және емдеудің неғұрлым қолайлы әдісін анықтауға қолайлы

a)

а) көлденең

b)

 б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

 г) жағдайды бақылау

e)

e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

18.

Төмендегі зерттеу әдістерінің қайсысы "АИТВ-мен байланысты туберкулезбен ауыратын науқастардың өмір сүру сапасын зерттеу"деген атпен мақалалар жазуға жарамды.

a)

а) көлденең

b)

 б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

г) жағдайды бақылау

e)

 e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

19.

Төменде көрсетілген зерттеу әдістерінің қайсысы белгілі бір ауруы бар адамдарды және ауруы жоқ тиісті бақылау тобы бар адамдарды зерттеуді сипаттайды.

a)

а) көлденең

 

b)

б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

г) жағдайды бақылау

e)

e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

20.

Астана қаласының онкологиялық диспансерінде әйелдердің сүт безі обырының скринингіне баруы мен сүт безі обырының кейінгі сатысының алғашқы диагностикасы арасындағы себеп-салдар байланысын зерттеу бойынша зерттеу жүргізу шешілді. Зерттеушілер алғаш рет анықталған РМЖ бар науқастарды екі топқа бөлді: біріншісі - ерте сатысында және екіншісі - сүт безі қатерлі ісігінің кеш сатысында. Содан кейін әр топта скринингтен өткендерді және ешқашан тексерілмеген адамдарды анықтады. Зерттеудің қандай түрі қолданылды.

a)

 а) көлденең

b)

 б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

г) жағдайды бақылау

e)

e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

21.

Медициналық колледж студенттері Нұр-Сұлтан қаласындағы 18-30 жас аралығындағы жастардың тұзды тұтыну деңгейін, сондай-ақ тұзды тұтынудың жоғарылауының ағзаның жүрек-қантамыр жүйесіне әсері туралы хабардар болу деңгейін зерттеуге шешім қабылдады. сауалнамалар арқылы. Бұл тақырыпты зерттеу үшін студенттер қандай зерттеу жұмыстарын пайдаланды?

a)

а) көлденең

b)

 б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

 г) жағдайды бақылау

e)

 e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

22.

Фармацевтикалық компания паротитке қарсы жаңа вакциналарды шығарды, оның тиімділігін бағалау үшін ғылыми зерттеулер жүргізуге шешім қабылдады. Паротитпен ауырмаған субъектілер кездейсоқ түрде 2 топқа бөлінді, біріншісі паротитке қарсы тірі атомдық вакцинаны алды, екіншісі қазіргі уақытта қолданылып жатқан вакцинаны алды. Бірнеше айдан кейін эпидемиялық паротит пайда болды. Ауруды сәтті басқарғаннан кейін ауру екі топ арасында есептелді. Бұл жағдайда төмендегі әдістердің қайсысы қолданылды?

a)

а) көлденең

 

b)

 б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

 г) жағдайды бақылау

e)

e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

23.

Мезотелиома-балалардағы өте сирек кездесетін қатерлі ісік түрі. Балалардағы қауіп факторлары белгісіз. Балалардағы мезотелиоманың этиологиясы мен қауіп факторларын зерттеу үшін зерттеудің қай түрі қолайлы.

a)

 а) көлденең

 

b)

 б) бойлық

c)

в) когорта

d)

г) жағдайды бақылау

e)

e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

24.

Жас зерттеуші ұйқы безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылған науқастардың 15% - ды өт тастар бар екенін хабарлады. Ол өт тастарының болуы ұйқы безінің қатерлі ісігінің даму қаупіне әсер етеді деген қорытындыға келді. Қаншалықты зерттеушінің жасаған қорытындысы  сенімді?

a)

а) салыстыру тобы болмағандықтан қорытынды сенімсіз болуы мүмкін

b)

 б) салыстыру тобы болмағандықтан қорытынды дұрыс болуы мүмкін

c)

 в) салыстыру тобы бар болғандықтан қорытынды сенімсіз болуы мүмкін

d)

 г) зерттеуші жас болғандықтан қорытынды сенімсіз болуы мүмкін

e)

 д) зерттеуші жас болғандықтан қорытынды дұрыс болуы мүмкін

25.

Төмендегі зерттеу түрлерінің қайсысы белгілі бір уақыт бойы байқалатын адамдар тобын бөлумен және олардың жағдайын қайта бағалаумен сипатталады

a)

 а) көлденең

b)

б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

г) жағдайды бақылау

e)

 e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

26.

Науқастың қай топқа жататынын дәрігердің де, науқастың да білмейтіндігі қандай зерттеуге тән.

a)

а) қос соқыр

b)

 б) қарапайым соқырлар

c)

в) рандомизацияланбаған

d)

г) плацебо бақыланатын

e)

 д) рандомизацияланған

27.

Төмендегі зерттеу әдістерінің қайсысы «Теміртау қаласының тұрғындары арасында нашақорлықтың таралуы» тақырыбымен мақала жазуға қолайлы.

a)

а) көлденең

b)

 б) бойлық

c)

 в) жағдайды бақылау

d)

 г) когорта

e)

 e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

28.

Ғылыми-зерттеу институты 2017 жылы зерттеуді бастады, оған гепатитпен ауырмаған 1300 қатысушы қатысты. 2017 жылы 600 науқасқа қан құйыплып, 3 жыл ішінде 60 адам сарысулық гепатитпен ауырды. Екінші топтағы 700 науқасқа қан құйылмады бирақ онда тек 15 адам сарысулық гепатитімен ауырған. Бұл жағдайда қандай зерттеу түрі қолданылады?

a)

 а)көлденең

b)

 б) бойлық

c)

в) когорта

d)

г) жағдайды бақылау

e)

 e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

29.

Жасөспірім қыздың анасы 13 жастағы, жатыр мойны обырының алдын алу мақсатында папиллома вирусына қарсы вакцинацияның тиімділігіне қызығушылық танытады. Бұл вакцинаны тәжірибеде қолдану кем дегенде 5 жыл болды. Бұл сұраққа қандай зерттеу әдісі көмектеседі?

a)

а) көлденең

b)

 б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

г) жағдайды бақылау

e)

 e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

30.

Көлденең зерттеудегі ең маңызды кемшілік қандай?

a)

а) байқалатын құбылыстардың арасында себептік байланысты анық орнату мүмкін емес

b)

б) байқалатын құбылыстардың арасында себептік байланысты анық орнатуға болады

c)

в) байқалатын құбылыстардың арасында тергеу байланысын нақты орнату мүмкін емес

d)

г) бақыланатын құбылыстардың арасындағы тергеу байланысын анық орнатуға болады

e)

 д) құбылыстың себебін нақты белгілеуге болады

31.

5 жасар бала 20 айлығынан бастап ауыр экзема үшін жергілікті стероидты дозаларды қолданады. Ата-анасы стероидтар баланың өсуін тежейді деп санайды және гомеопатиялық емдеуге ауысқысы келеді. Баланың ата-анасының атопиялық стероидтар туралы пікірі дұрыстылығын және гомеопатиялық емдеу бұл балаға көмектесетінін анықтау үшін дерматологқа қандай зерттеу қажет.

a)

 а)көлденең

b)

 б) бойлық

c)

 в) когорта

d)

г) жағдайды бақылау

e)

e) рандомизацияланған бақыланатын зерттеу

32.

Төмендегі зерттеулердің қайсысы сапалық зерттеулерде қолданылады?

a)

а) сауалнама

b)

б) статистикалық

c)

 в) биометриялық

d)

 г) мазмұнды талдау

e)

 д) талдау

33.

Шағын іріктеу өлшемдері үшін қалыпты заңды белгілердің таралуында өте үлкен айырмашылықтар болған жағдайда, сондай-ақ реттік белгілерді талдау үшін қандай критерийлер қолданылады?

a)

 а) параметрлік критерийлер

b)

b) параметрлік емес тар

c)

в) статистикалық критерийлер

d)

 г) дискретті критерийлер

e)

 д) дихотомиялық критерийлер

34.

Ғалымдар Американың байырғы халқына сапалы зерттеу жүргізді. Зерттеулер көрсеткіштеріне сәйкес , салауатты, тату отбасы рухани, эмоционалдық, физикалық және әлеуметтік жағынан теңдестірілген. Қатысушылар салауатты отбасыларда теңгерімсіздік  түзету дағдылары бар екенін атап өтті және «ынтымақ» дені сау отбасыларға тән қасиет екенін анықтады.

Бұл сапалы зерттеу қалай аталады?

a)

 а) Феноменологиялық

b)

б) Негізделген теориялық

c)

в) Этнографиялық

d)

г) Зерттеушілік-сипаттамалық

e)

 e) Тарихи

35.

Пациенттер психиатриялық есептен шығаруға жатады ма?

a)

 а) ВКК комиссиясының шешімімен

b)

ә) тұрғылықты жерін өзгерту

c)

 в) науқастың өтініші бойынша

d)

 г) туыстарының өтініші бойынша

e)

 д) жұмыс орнын ауыстыру

36.

Орташа мәннің стандартты қатесінің мәнін табыңыз, егер стандартты ауытқу 64 белгілі болса, іріктеу мөлшері 16.

a)

а) 12

b)

б) 14

 

c)

 в) 15

d)

d) 16

e)

 д) 17

37.

10 бақылаудың іріктемесін ескере отырып, сәйкес вариациялық қатарды таңдау қажет.

a)

а) 1; 2; 2; 2; 5; 8; 10; 10; 12; 15.

b)

б) 2; 2; 2; 5; 8;  10; 10; 12; 15.

c)

в) 5; 8; 10; 10; 12; 15.

d)

г) 1; 2; 2; 2; 5; 8; 10;

e)

д) 2; 5; 8; 10; 10; 12; 15.

38.

Рангтелген қатардың ортасында жатқан және осы қатарды екі тең бөлікке бөлетін белгінің мәнін қандай көрсеткіш белгілейді?

a)

а) медиана

b)

ә) сән

c)

в) орташа арифметикалық

d)

 г) саны

e)

 д) квантилдер

39.

Оқушының бойы өзгерген кезде мынадай нәтижелер алынады: 158; 162; 172. Оқушылардың орташа бойын анықтаңыз.

a)

 а) 165

b)

б) 166

c)

 в) 142

d)

 г) 124

e)

e) 164

40.

Оқушының бойын өлшегенде мынадай нәтижелер алынды: 125; 122; 126; 103; 132. Оқушылардың өсу ұзақтығы қандай.

a)

 а) 15

 

b)

 б) 16

c)

 в) 14

d)

 г) 24

e)

e) 29

41.

Кездейсоқ X таңдауы мына мәнді қабылдайды: 2; 4; 6; 8; 9; 12. Төменгі Q 25 және жоғарғы Q 75 квартилін анықтаңыз.

a)

а)         Q 25 = 4, Q 75 = 91

b)

 б)        Q 25 = 5, Q 75 = 10

c)

 в)        Q 25 = 5, Q 75 = 15

d)

г)      Q 25 = 4, Q 75 = 9

e)

д)         Q 25 = 5, Q 75 = 11

42.

. Белгілердің қалыпты таралуы кезінде R ± 2Q шегінде қанша вариация болады?

a)

а) 68

b)

b) 95

c)

 в) 99.7

d)

 г) 1

e)

д) 10

43.

Қандай  систолалық қысым бөлімге әсер етеді , ұсынылған гистограммаға сәйкес?

a)

а)      қалыпты

b)

 б)        қалыптан тыс

c)

 в)        қисық

d)

 г)        тікелей

e)

 д)        статистикалық

44.

Егер тәжірибе процедурасы кезінде алынған өлшемдердің кейбір қасиеттері бойынша бірінде жүргізілген нәтижелері үлгі, басқасынада әсер етсе, онда мұндай үлгілер:

a)

а)         тәуелсіз

і

b)

 б)        кездейсоқ

c)

в)    тәуелді

d)

г)         таңдалған

e)

д)        күшті

45.

N тең 13 болғанда жұпталған T критерийінің еркіндік дәрежелерінің саны қанша болады.

a)

а) 12

b)

б) 13

c)

в) 14

d)

г) 15

e)

 д) 16

46.

Студенттік критерийдің эксперименттік мәні 5,8. Сыни мәндер кестесіне сәйкес Студенттің t үлестірімі 3,94-ке тең критикалық мәнді тапты. Бұл жағдайда қандай гипотеза қолданылған?

a)

а)      балама

b)

 б)        балама емес

c)

 в)        маңызды

d)

г)        елеусіз

e)

 д)        күшті

47.

Егер сызықтық корреляция коэффициенті R = 0,95 болса, параметрлер арасындағы байланыс қандай болады.

a)

 а)        Корреляция жоқ

b)

ә)      Күшті оң корреляция

c)

в)        Күшті теріс корреляция

d)

г)        Әлсіз теріс корреляция

e)

 д)        Әлсіз оң корреляция

48.

a = 0,05 мәнділік деңгейінде таңдау корреляция коэффициентінің R = 9,6 мәнділігі туралы гипотеза жасалды, егер Студент критерийлерінің эксперименттік мәні Студент таралуының критикалық мәнінен үлкен болса, онда қорытынды шығады. :

a)

+ а)      таңдау корреляция коэффициентінің маңыздылығы туралы

b)

 б)        таңдау корреляция коэффициентінің шамалылығы

c)

 в)        таңдау корреляция коэффициентінің теңдігі туралы

d)

 г)        күшті қарым-қатынас туралы

e)

 д)        әлсіз байланыс

49.

X және Y параметрлері арасындағы байланыс тікелей және күшті. Олардың арасындағы корреляция коэффициенті қаншага тең?

a)

а)      R = 0,88

b)

 б)        R = 0,18

c)

 в)        R = 0,08

d)

 г)        R = -0,88

e)

 д)        R = -0,8

50.

(альфа) = 0,01 болғанда, X және Хи квадратының критикалық мәні = 6,64. Есептелген мәні Хи квадратың = 30. Нөлдік гипотезаға қатысты қандай қорытынды жасауға болады?

a)

а)      біз 99% ықтималдықпен нөлдік гипотезаны жоққа шығарамыз.

b)

 б)        9% ықтималдығы бар нөлдік гипотезаны жоққа шығарамыз.

c)

в)        99% ықтималдығы бар нөлдік гипотезаны қабылдаймыз.

d)

 г)        9% ықтималдығы бар нөлдік гипотезаны қабылдаймыз.

e)

 д)        0,9% ықтималдығы бар нөлдік

51.

Белгілі бір жылдар қатарындағы құбылыстың динамикасын бейнелеу үшін қандай диаграмма түрі ең қолайлы?

a)

 а)        таспа

b)

ә)      бағаналы

c)

 в)        дөңгелек сектор

d)

 г)        радиалды

e)

 д)        сызықтық график

52.

. Қала халқының саны 100 000 адам болса, оның ішінде 15 жасқа дейінгілер құрамы -24550, 15 жастан 49 жасқа дейін – 50 000, ал қалғаны 50 жастағы және одан жоғары адамдар?

a)

 а)        прогрессивті

b)

 б)        стационарлық

c)

 в)        тұрақты

d)

 г)        төмендеу

e)

e)      регрессивті

53.

. Госпитальға жатқызу, военкоматтың басқа мекемеге ауыстырылуы учаскелік дәрігердің жолдамасы бойынша?(әкімшілікпен келісім бойынша)

a)

а)      жоспарланған госпитализациялар

b)

б)        жоспардан тыс ауруханаға жатқызу

c)

 в)        шұғыл госпитализация

d)

 г)        уақытша ауруханаға жатқызу

e)

 д)        медициналық госпитализация

54.

. Медициналық құпияны құрайтын мәліметтерді пациенттердің келісімінсіз беруге жол беріледі

a)

а)      өз еркін білдіре алмайтын азаматты тексергенде және емдеу мақсатында

b)

 б)        науқасты медициналық тексеру және емдеу мақсатында

c)

 в)        ғылыми зерттеулерге, оларды ғылыми журналдарда жариялауға,

d)

 г)        оқу процесінде пайдалануға арналған

e)

 д)        ғылыми журналдарда жариялау үшін

55.

Бекітілген халық тіркелімі  «ақпараттық жүйесі не үшін арналған»

a)

а)      тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсететін әрбір денсаулық сақтау ұйымына бекітілген халықтың нақты саны туралы бірыңғай орталықтандырылған ақпараттық дерекқорды қалыптастыру, денсаулық сақтау ұйымдарының туу, өлім/перинаталдық өлім туралы медициналық анықтамаларды тіркеуі үшін .

b)

 б)        әрбір денсаулық сақтау ұйымына бекітілген халықтың нақты саны туралы бірыңғай орталықтандырылған ақпараттық деректер базасын қалыптастыру

c)

в)         тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсететіндерге

d)

 г)        туу, қайтыс болу/перинаталдық өлім туралы медициналық анықтамаларды денсаулық сақтау ұйымдарында тіркеу үшін.

e)

)           денсаулық сақтау ұйымдарында қайтыс болғаны туралы медициналық анықтамаларды ресімдеу үшін

56.

Қазақстан Республикасындағы электрондық денсаулық сақтаудың міндеттері?

a)

а)      халықтың денсаулығы туралы ақпаратқа және олардың құпиялылығы мәселелерін басқаруға қолжетімділігін арттыру

 

b)

 в)        жұртшылықтың құпиялылықты басқаруға қолжетімділігін арттыру

c)

 г)        халықтың денсаулығы туралы ақпаратқа және олардың құпиялылығы мәселелерін басқаруға қолжетімділігін азайту

d)

 д)        халықтың өз денсаулығы туралы ақпаратқа қолжетімділігінің төмендеуі

e)

 б)        олардың денсаулығы туралы ақпаратқа халықтың қолжетімділігін арттыру

57.

Құрылымдық бөлімшелердің орта медицина қызметкерлерінің жұмыс сапасын бағалау нені қамтиды?

a)

а)      операциялық процедуралардың стандарттарын енгізу білімі мен дағдылары

 

b)

 б)        операциялық процедура стандарттарын сақтау дағдылары

c)

в)        операциялық процедура стандарттарын білу

d)

 г)        операциялық процедура стандарттарын білмеу

e)

 д)        операциялық процедуралардың стандарттарын сақтау дағдыларының болмауы