Font size
WorksheetsТоп элементтерінің табиғатта таралуы және жай заттарды алу әді
Total questions: 29
Worksheet time: 16mins
Топ бойынша жоғарыдан төмен қарай -
бейметалдық қасиеттер кемиді
бейметалдық қасиеттер артады
металдық қасиеттер кемиді
атом радиусы артады
4 топ элементтерінің қосылыстарындағы тотығу дәрежелері -
-5, 0, +2, +4
-4, 0, +2, +4
-5, 0, +2, +5
-3, 0, +2, +3
Бірнеше аллотропиялық түрөзгерістері бар ● ең маңыздылары: алмаз бен графит ● атомдық кристалдық тор тән ● алмаз - табиғаттағы ең қатты зат, көміртек атомдары sp гибридтенген ● графит - табиғаттағы жұмсақ заттардың бірі, көміртек атомдары sp гибридтенген, жазықтықта алтыбұрыш жасап орналасады-
күкірт
оттек
көміртек
кремний
Металдық жылтыры бар қатты зат ● атомдық кристалдық торлы ● аморфты кремний - қоңыр түсті ұнтақ зат көміртек атомдары sгибридтенген-
азот
күкірт
көміртек
кремний
Ақ күміс түсті зат ● металдық жылтыры айқын білінеді ● морт сынғыш-
Күкірт
Германий
Оттек
Азот
Жұмсақ, күміс түсті сұр металл ● кристалдық торы кубтық, көлемдік орталықтанған-
Қалайы
Германий
Күкірт
Оттек
Қара сұр түсті, тығыздығы жоғары металл ● иілімді ● кристалдық торы кубтық, қырланып орталықтанған-
Күкірт
Қалайы
Германий
Қорғасын
Электртерістілігі жоғары жай заттармен әрекеттесуі:
2C + O2 = 2CO; C + O2 = CO2
C + 2F2 → CF4 ; C + 2Cl → CCl2
CuO + C — >Cu + CO
SiO2 + 3C → SiC + 2CO
2C + O2 = 2CO; C + O2 = CO2
C + 2F2 → CF4 ; C + 2Cl → CCl2
CuO + C — >Cu + CO
SiO2 + 3C → SiC + 2CO
Кварц құмы мен коксті қыздырып, карборунд алу:
2C + O2 = 2CO; C + O2 = CO2
C + 2F2 → CF4 ; C + 2Cl → CCl2
SiO2 + 3C → SiC + 2CO
CuO + C — >Cu + CO
Белсенділігі төмен металдарды оксидтерінен тотықсыздандыру және сульфаттарды сульфидтерге айналдыру:
2C + O2 = 2CO; C + O2 = CO2
C + 2F2 → CF4 ; C + 2Cl → CCl2
SiO2 + 3C → SiC + 2CO
CuO + C — >Cu + CO
Қышқылдармен әрекеттесуі:
3C + 4HNO3 = 3CO2 + 4NO +2H2O
Si + 2NaOH + H2O → Na2SiO3 + 2H2
Si + 2H O = SiO + 2H2
CuO + C — >Cu + CO
Сілтілермен әрекеттесуі:
CuO + C — >Cu + CO
Si + 2H2O = SiO2 + 2H2
С+2H2SO4 =CO2 +2SO2 +2Н2О
Si + 2NaOH + H2O → Na2SiO3 + 2H2
Сумен әрекеттесуі:
С+2H2SO4 =CO2 +2SO2 +2Н2О
Si + 2H2O = SiO2 + 2H2
CuO + C — >Cu + CO
3C + 4HNO3 = 3CO2 + 4NO +2H2O
Тотықтырғыш қасиеттері -
Белсенді металдармен әрекеттесіп, карбидтер мен силицидтер түзеді
Белсенді металдардың оксидтерімен оксидтер, карбидтер, салицидтер түзеді
Белсенділігі төмен металдарды оксидтерінен тотықсыздандыру және сульфаттарды сульфидтерге айналдыру
Сілтілермен әрекеттесуі:
Көміртек оксидтері (CO, CO ) -
газ тәрізді, түссіз, иіссіз. Монооксиді суда ерімейді, улы. Диоксиді суда ериді, улы емес.
қатты, ұшпайтын, қиын балқитын, суда ерімейтін зат. Монооксиді қара қоңыр түсті, диоксиді түссіз.
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін, түрлі түсті заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ
Кремний оксидтері -
газ тәрізді, түссіз, иіссіз. Монооксиді суда ерімейді, улы. Диоксиді суда ериді, улы емес.
қатты, ұшпайтын, қиын балқитын, суда ерімейтін зат. Монооксиді қара қоңыр түсті, диоксиді түссіз.
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ.
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін, түрлі түсті заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ
Германий оксидтері -
газ тәрізді, түссіз, иіссіз. Монооксиді суда ерімейді, улы. Диоксиді суда ериді, улы емес.
қатты, ұшпайтын, қиын балқитын, суда ерімейтін зат. Монооксиді қара қоңыр түсті, диоксиді түссіз
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін, түрлі түсті заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ.
Қалайы оксиді -
газ тәрізді, түссіз, иіссіз. Монооксиді суда ерімейді, улы. Диоксиді суда ериді, улы емес
қатты, ұшпайтын, қиын балқитын, суда ерімейтін зат. Монооксиді қара қоңыр түсті, диоксиді түссіз
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ.
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін, түрлі түсті заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ
Қорғасын оксидтері -
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін, түрлі түсті заттар. Монооксиді қызыл немесе сары, диоксиді сары
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін, түрлі түсті заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ.
қатты, қиын балқитын, суда ерімейтін заттар. Монооксиді қара, диоксиді ақ
қатты, ұшпайтын, қиын балқитын, суда ерімейтін зат. Монооксиді қара қоңыр түсті, диоксиді түссіз
Компьютерлердің бөлшектерін жасайтын кремний алуға пайдаланылатын реакция -
CuO + C — >Cu + CO
2GeO → GeO2 + Ge
3C + 4HNO3 = 3CO + 4NO +2H2O;
Si + 2H2O = SiO + 2H2
Көпшілік оксидтер екідайлы, элементтердің атомдық нөмірлері артқан сайын оксидтерінің сипаты негіздікке ауысады, тотығу дәрежесі +2 оксидтер негіздік, ал +4 тотығу дәрежесін көрсететін оксидтер қышқылдық қасиет көрсетеді:
3 топ оксидтеріне жалпы сипаттама
5 топ оксидтеріне жалпы сипаттама
4 топ оксидтеріне жалпы сипаттама
2 топ оксидтеріне жалпы сипаттама
Тотығу дәрежесі +2 болатын оксидтердің химиялық қасиеті
Германий, қалайы, қорғасын оксидтері қышқылдармен әрекеттеседі: SnO + 2HCl → SnCl + H O; PbO + 2HCl → PbCl + H O
Германий, қалайы, қорғасын оксидтері сілтілермен әрекеттеседі: 2NaOH + PbO → Na PbO + H O
Көміртек монооксидін металдарды тотықсыздандыруда қолданады: CO + CuO → Cu + CO
Жану реакциясына қажетті генератор құрамына кіреді (көміртек монооксиді): 2CO + O → 2CO
Тотығу дәрежесі +4 болатын оксидтердің химиялық қасиеті --
Көміртек (IV) оксиді суда ериді: CO + H O → H CO (басқа оксидтер сумен әрекеттеспейді)
Сілтілермен, негіздік оксидтермен әрекеттесіп, тұз түзеді: Ca(OH) + CO → H O + CaCO
Әк суы арқылы көмірқышқыл газын артық мөлшерде өткізгенде тұнба ериді: CO + H O + CaCO → Ca(HCO )
Басқа оксидтер екідайлы қасиеттер көрсетуі мүмкін: SnO + 4HCl → SnCl + 2H O; SnO + 2NaOH → Na SnO + H O
Тотығу дәрежесі +4 болатын оксидтердің химиялық қасиеті -
Көміртек, қорғасын оксидтері тотықтырғыш қасиеттер көрсетеді: PbO + 4HCl → PbCl + Cl + 2H O; CO + Mg → CO + MgO
Кремний оксиді кейбір тұздармен әрекеттеседі: Na CO + SiO → Na SiO + CO
Кремний диоксиді фторсутек қышқылымен әрекеттеседі: SiO + 4HF → SiF + 2H O; SiF + 2HF → H (SiF )(шынының бетіне сурет салуда қолданады)
Басқа оксидтер екідайлы қасиеттер көрсетуі мүмкін: SnO + 4HCl → SnCl + 2H O; SnO + 2NaOH → Na SnO + H O
Кремнийдің алынуы -
өнеркәсіпте - электрпештерде кремний оксидін кокспен тотықсыздандырып алады: SIO + 2C → SI + 2CO
зертханада - тотықсыздандырғыш ретінде магний немесе. алюминий қолданылады: SiO + 2Mg → Si + 2MgO; 3SiO + 4Al → 3Si + 2Al O
кремний тетрахлоридін мырыш ұнтағымен тотықсыздандырады: SiCl + 2Zn → 2ZnCl + Si
медицинада
Германийдің алынуы - кенді байыту әдістері арқылы германий оксидін сутекпен тотықсыздандырады:
SIO2 + 2C → SI + 2CO
SiCl4 + 2Zn → 2ZnCl2 + Si
GeO2 + 2H2 → Ge + 2H2 O
SnO2 + 2C → 2CO + Sn
Қалайының алынуы - кеннен қалайы диоксидін бөліп алып, кейін көміртек немесе алюминиймен электрпешінде тотықсыздандырады:
SIO2 + 2C → SI + 2CO
GeO2 + 2H2 → Ge + 2H2O
SnO2 + 2C → 2CO + Sn
SiO2 + 2Mg → Si + 2MgO
Қорғасынның алынуы - қорғасын сульфидін өртеу:
SnO2 + 2C → 2CO + Sn
SiO2 + 2Mg → Si + 2MgO
SIO2 + 2C → SI + 2CO
2PbS + 3O2 → 2PbO + 2SO2
