WorksheetsТіл және әдебиет 1-50
Total questions: 50
Worksheet time: 25mins
Қазақ тілін оқыту пәні:
оқыту жағдайында ана тілін меңгеру процесі
оқу-жазуға үйрету процесі
грамматикалық нормаларды меңгеру
тілдің мағынасын түсіну процесі
баланың ой-өрісін кеңейту
Қазақ тілінің бесінші заңдылығы
фонологиялық, грамматикалық және лексикалық мағыналармен қатар мәнерлеп сөйлеу, сезімге бөлене сөйлеуді меңгеру
жазбаша сөйлеу мен ауызша сөйлеуді таңбалау жүйесіне аудару ретінде ұғынылады
фонетикалық, грамматикалық және лексикалық мағыналардың барлығы «тіл материалын» ұғыну барысында меңгеріледі
тілді ұғыну барысында адам фонологиялық, грамматикалық және лексикалық мағыналарын меңгереді
тілге жүйелі түрде сатылап үйрету
Фонетиканың зерттеу объектісі:
сөз мағынасы
тіл дыбыстары
сөз қызметі
сөз құрамы
тіл мәдениеті
Орфоэпия дегеніміз:
сөздерді мәдени-тарихи дәстүрді басшылыққа алып дыбыстау, айту
сөздерді дұрыс жазу ережелері
дыбыстардың үндесу заңдылығы
сөздердің мағыналық жағы
тыныс белгісін қою ережесі
Қазақ тілі орфографиясының принциптері:
транскрипциялық
сингармонизмдік
этимологиялық
семантикалық
фонетикалық
«Сөйлем мүшелері» тақырыбы неге сүйеніп оқытылады:
сөйлемді көшіріп, ішінен объектіні тапқызу
анықтамасын не ережесін айтуға
көрнекілік арқылы
сөйлемдегі сөздерге сұрақ қою, сол арқылы сөйлемдегі сөздердің байланысын таба білу дағдыларына
сөздерді сөз таптарына талдауға
Қазақ тілін оқыту әдістемесінің міндеттері:
білім, білік, дағдыларды оқып-үйрену
қазақ тілін оқыту мазмұнын,оқыту әдістерін өңдеу және әдістердің тиімділігін салыстырмалы түрде зерттеу
оқытудағы кемшіліктердің себептерін анықтау
оқыту сапасын көтеру
грамматикалық ұғымдарды меңгерту
Білім, іскерлік, дағдыны алу үлгеріміне байланысты адамның психикалық ерекшелігі:
қабілеттілігі
санасы
қызығушылық
жеке бас қасиеттері
жаратылыс
Оқушылардың қазақ тілінен білім, білік, дағдыларын есепке алу, тексеру әдістері:
күнделікті, қорытынды, тақырыптық
ауызша және жазбаша
фронтальды, жеке дара
жылдық
тоқсандық
Бір сабақты топқа әр түрлі тапсырмамен оқыту:
фронтальды-топтық оқыту формасында
бригадалық оқыту формасында
дербес оқытуда
жекеше оқытуда
ұйымдастыру оқытуда
Қазақ тілін оқытудағы әдістемелік принциптер:
тіл табиғатына зейін қою
көрнекілік принципі
оқытудың жүйелілігі
оқытудың саналылығы
ғылымилылық принципі
Орфографияны оқуда графикалық жазу таңбаларының жүзеге асуы:
Көркемдік
Іштей сөйлеу
дұрыс сөйлеу
жазу
Ауыз екі сөйлеу
Оқушыларды бүкіл топ сияқты іскерлік пен дағды, сондай-ақ табу мен белгілеу деңгейі, жинақталған білім:
Бақылайтын жүйе.
Оқытатын жүйе.
Тәрбиелейтін жүйе.
Дамытатын жүйе.
Психологиялық жүйе
Қазақ тілі сабағында білім алу көзіне қарай қолданылатын әдістер
Теориялық, эмпирикалық
Сұрақ-жауап, әңгіме
Сөздік, көрнекілік, практикалық
Тұжырым жасау, пайымдау
Түсіндіру, ішінара зерттеу
Зат есімнің лексикалық-грамматикалық сипаты:
жалқы есімдер
түбір зат есімдер
туынды зат есімдер
күрделі зат есімдер
біріккен зат есімдер
Қазақ тілі сабағында таным деңгейіне қарай қолданылатын әдістер
Теориялық, эмпирикалық
Түсіндіру, ішінара зерттеу
Тұжырым жасау, пайымдау
Түсіндірмелі- иллюстративті, проблемалық, ішінара зерттеу
Сөздік, көрнекілік, практикалық
Қазақ тілінің бірінші заңдылығы
Тілге жүйелі түрде сатылап үйрету
Фонологиялық, грамматикалық және лексикалық мағыналармен қатар мәнерлеп сөйлеу, сезімге бөлене сөйлеуді меңгеру.
Жазбаша сөйлеу мен ауызша сөйлеуді таңбалау жүйесіне аудару ретінде ұғынылады
Мәнерлеп оқу мен пунктуация байланысы
Фонетикалық, грамматикалық және лексикалық мағыналардың барлығы «тіл материалын» ұғыну барысында меңгеріледі
Қазақ тілі сабағына даярлық кезінде мұғалімнің алғашқы әрекеті:
Қайталауға материал таңдау
Сабаққа көрнекілік әзірлеу
Оқушылардың дәптерлерін тексеру
Берілген тақырып бойынша әдебиеттерді оқу
Оқу жұмысының әр түрі бойынша әдістер мен тәсілдерді анықтау.
Синтаксисті оқытқанда қолданылатын тіл дамыту жұмысының түрі:
Сөз мағынасын талдау
Сөз тұлғасын талдау
Морфологиялық талдау
Мәтін құрастыру
Сөз тұлғаларын құрастыру
Пунктуацияны оқыту ұстанымдары:
Сөздік құрамның сөз қорына негізделетінін білу
Жаңа материалды бекіту
Сөздің синтаксистік қызметіне мән беруді талап ететін грамматикалық ұстаным
Өтілген материалды еске түсіру
Сөзжасамның морфологиялық тәсілдерін білу
Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытудың негізгі мақсаты:
Оқу әректін қалыптастыру
Қарым-қатынас жасауда ана тілін қолдана білу іскерлігіне үйрету
Оқу дағдысын жетілдіру
Сөйлеу мәдениетін тәрбиелеу.
Грамматиканың бастапқы курсын оқыту
Оқыту әдісі бұл жаңа тақырыпты түсіндіру кезінде қолданылады, бұл кезде оқытушы оқушылардың біліміне сүйенеді, оқылғанды бекіту және тексеру т.б.:
әңгіме
түсіндіру
Оқыту объектісін көрсету
баяндау
нұсқау
Сабақ жүйесін келесі тақырып бағдарламасы бойынша оқу:
Сабақты жоспарлау.
бағдарлама
Перспективтік-тақырыптық жоспарлау
Жылдық жоспарлау
Кварталдық жоспарлау
Сөз құрамын меңгерту төмендегідей міндеттерді көздейді:
Сөздерді дұрыс байланыстыру.
Тиісті сөздердің қалай айтылып, естілетіндігін байқату
Сөзді дыбыс жіктерімен айтып, талдау.
Оқушыларды сөзді талдай алу іскерлігіне машықтандыру
Жүйелі практикалық жұмыс процесінде түбір, жұрнақ, жалғау ұғымдарын саналы меңгерту.
Компьютерді қазақ тілі сабағында пайдаланғанда көрнекілікті арттыру үшін қолданылатын бағдарламалар:
MS Office Power point
Arcon
MathCad
Excel
Ansys
Оқу сабақтарының міндеттері:
Әдеби түсініктерді қалыптастыру
Дұрыс, түсініп, шапшаң және мәнерлеп оқу дағдыларын жетілдіру.
Өздігінен кітап оқу дағдысын қалыптастыру.
Балалар кітабына деген қызығушылықтарын арттыру
Сөздік қорларын кеңейту
Мәтін туралы ұғым қалыптастыру әдістемесі:
Мәтінде ой тұжырымдалады
Мәтін философиялық әдебиеттен құралады
Мәтін әдебиеттану ғылымында қарастырылады
Мәтіннің грамматикамен байланысы жоқ
Мәтіннің тақырыбы мен идеясы болады
Саналық пен белсенділік принципінде қазақ тілін жетік меңгерту не арқылы іске асырылады:
Бағаны көтермелеп қою арқылы
Тілдік мәдениетке дағдыландыру
Тілден берілетін мағұлматтарды жете түсіну
Жазу жұмысын орындау
Жаттығуды көшіру арқылы
Бірінші сыныпта сыныптан тыс оқу бойынша материалдың көлемі:
8-30 беттен тұратын 2-4 балалар кітабы
8-16 беттен тұратын 1 балалар кітабы.
Көркем және ғылыми-танымдық балалар кітабы
Көлемі шексіз ғылыми-танымдық балалар кітабы.
Анықтамалық кітаптар
Мәтіні түгел жазылмайтын, өтілген ережелік емлелерге байланысты сөздер бөлек алынып жазылатын диктант түрі:
Терме диктант
Өздік диктант
Түсіндіру диктант
Бақылау диктант
Әріптік диктант
Туынды сын есім қалай жасалады
сын есім тудырушы жұрнақ арқылы жасалады
есім сөзден жасалады..
жұрнақ арқылы жасалады
жалғаулар арқылы жасалады
зат есіммен сын есімнің бірігуі арқылы жасалады
Дыбыстар мен сөздерді дұрыс, анық айтып жаттығу үшін қолданылатын
жаңылтпаш
мақал
мәтел
жұмбақ
аңыз
Сауат ашу әдістемесінің психологиялық және лингвистикалық негіздері:
Синтаксис, оқыту теориясы.
Грамматика, педагогика
Грамматика, фонетика, лексика, психология, сөйлеу
Сөйлеу, іс-әрекет психологиясы.
Тіл білімі.
Сауат ашу сабақтарына қойылатын әдістемелік талаптар:
Сабақтың білімдік мақсатының айқындығы
Оқушылардың мүмкіндіктерін ескеру.
Сабақтың тәрбиелік мәнінің болуы
Әр сабақта дыбыстық және әріптік талдау-жинақтау тәсілдерінің түрлерін қолдану
Сабақтың жүйелелігі.
Сауат ашу сабақтарының түрлері:
Экскурсия сабағы.
Оқу мен жазу сабағы, жаңа дыбыс пен әріпті меңгерту сабағы.
Бақылау сабағы.
Сынақ сабағы
Аралас сабақ.
Сөздердің байланысу формаларының ішінде алдымен матасуды оқытудың себептері:
Ілік септігінде тұрғандықтан
Сұраулы сөйлем құрайтындар
Сөз тіркесінің құрлымына байланысты
Жалғаулардың қолданылуына байланысты
Қосымша арқылы жасалатындықтан
Х.Арғынов ұсынған синтаксистен оқушыларға білім беру әдістері:
Зертхана жұмыстары
Байқау әдісі
Презентация көрсету
Жазу-сызу жұмыстары
Әңгіме әдісі
Грамматикалық жаттығулардың синтетикалық түріне жататын жаттығулар:
Омонимдерді талдау
Шығарма жазу
Сөздерді септеу
Диктант жазу
Мазмұндама жазу
Орта мектепте фразеологияны оқытудың міндеттері:
Ұлттық дүниетаным ерекшеліктерін таныту
Кәсіби сөздерді меңгеру
Диалектизмдерді меңгеру
Табу, эвфемизмдерді ажырату
Имандылыққа тәрбиелеу
Әдіскер В.К. Дьяченко топтпстыру әдісінің бірнеше түрлерін ажыратады:
Дамыта оқыту
Саралап оқыту
Дебат әдісі
Белл-ланкастерлік жүйе
Сурет арқылы оқыту
М.Махмутов «Современный урок» (Москва, 1985) кітабында көрсеткен сабақтың түрлері:
Лекция сабағы
жарыс сабағы
Білімді жүйелеу, жинақтау сабағы
Зертханалық жұмысты орындау сабағы
Конференция сабағы
Әдебиеттік оқуда мақал-мәтелдер туралы түсінік берілетін тарау
өткен өмір
халық ауыз әдебиеті үлгілері
балалар әдебиеті өкілдерінің шығармалары
өнегелі өмір
әлем әдебиеті
Мәнерлеп оқу құралдары:
Мәтіннің тілдік өрнектелуіне талдау.
Дауыс күші, кідіріс, темп, ырғақ, тембр, мелодика.
Оқу сапасын талдау.
Дауыстың әркелкілігі.
Дауыстың бәсеңдеуі.
Мектепте стилистиканы оқытуда қамтылатын тақырыптар
Әдебиет тарихы
Әдеби тіл нормалары
Окказионал қолданыстар
Стиль түрлері
Жеке жазушының стилі мен шығармашылығы
Жаңа әріпті үйретуде талдау-жинақтау әдісі қалай қолданылады:
Әріп бірден тақтаға жазылады.
Жаңа әріп оқылады
Әріп бірден «Кесте әліппеден» көрсетіледі.
«Кесте әліппеден» бірден ішінде жаңа әріпі бар сөз құрайды
Алдымен ішінде үйретілетін әрпі бар сөз, жаңа әріптің дыбысы айтылып, жазба түрі кейін көрсетіледі.
Қазақ тілін оқытуда компьютерлік технологияның қажеттілігі:
Жаңа сабақты бекітуге мүмкіндік береді
Тілдің салалары бойынша құрылған тапсырмаларды пайдалануға мүмкіндік береді
Ақпараттар алмасуға мүмкіндіктер береді
Жаттығау орындауға керек
Жаттығу орындатуға керек
Сауат ашу сабақтарына қойылатын әдістемелік талаптар:
Сабақтың бірізділігі.
Сабақтың жүйелілігі.
Сауат ашу сабағының тәрбиелік мәні.
Оқу мен жазу іскерлігі және дағдыларын қалыптастыру бойынша жұмыс.
Оқушылармен жеке-дара жұмыс.
Әліппе кезеңінде басымырақ жүргізілетін тіл дамыту жұмыстары бағыттарының бірі:
Онониммен жұмыс.
Сөздік жұмысы
Байланыстырып сөйлеу жұмысы
Сөз тіркесі, сөйлеммен жұмыс
Антониммен жұмыс.
Оқушылардың іс-әрекеттері арқылы анықталатын әдістер:
Зерттеушілік.
Демонстрациялық
Әңгіме.
Нұсқау
Ауызша сөздік.
Негізгі сын есім мен туынды сын есімнің тіркесіп келуінен жасалған тіркестер:
Үлкен-үлкен, торы ала, көк ала
Жылы жүзді, кең иықты
Жылы, шырайлы
Күндік, демалу
Үлкендеу, үлкенірек
