Một phương diện

2 phương diện

3 phương diện

4 phương diện

Thực tiễn - con người

Thực tiên - thực tiễn

Con người - con người.

Tư duy - con người

Sản xuất

Quá trình sản xuất vật chất

Lao động

Lao động sản xuất

Văn nghệ

Sản xuất

Tiêu dùng

Thể thao

lao động

sản xuất

] tạo ra sản phẩm

phát triển

lao động

sản xuất

] tạo ra sản phẩm

phát triển

>] xuất phát điểm

cơ sở

điểm xuất phát

nguồn gốc

của cái - vật chất

vật chất - vật chất

vật chất - xã hội

vật thể - vật chất

Mâu thuẩn không cơ bản

Mâu thuẩn chủ yếu

Mâu thuẫn đối kháng

Mâu thuẩn bên trong

Tương đối

Tuyệt đối

Tương đồng

Cân bằng

Bài trừ, phủ định

Liên kết

Hợp tác

Cạnh tranh

Phạm trù ngẫu nhiên

Phạm trù tất nhiên

Phạm trù khả năng

Phạm trù hiện thực

Vừa thống nhất, vừa đấu tranh

Vừa đồng nhất, vừa khác biệt

Vữa tuần tự, vừa nhảy vọt

Vira trực tiếp, vừa gián tiếp

Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật tự nhiên và xã hội

Cách thức chung nhất của sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng

Nguyên nhân hay nguồn gốc, động lực của sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng

Khuynh hướng vận động, phát triển của sự vật hiện tượng

Con đường vận động, phát triển của sự vật

Căn bản - dần dần

Dần dần - căn bản

Liên tục - đột biến

Đột biến - liên tục

Chất là mặt tương đôi ổn định, lượng là mặt để biến đổi hơn

Lượng là mặt tương đối ổn định, chất là mặt để biến đổi hơn

Chất và lương là là những mặt tương đối ổn định

Chất và lượng là những mặt thường xuyên biến đôi

Phạm vi - cách thức phát triển

Quy mô - cách thức phát triển

Quy mô trình độ phát triển

Pham vi tình độ phát triển

] Là sự thống nhất của các thuộc tỉnh, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng

Là sự thống nhất hữu cơ của các mối liên hệ, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng

Là sự thống nhất hữu cơ của các thuộc tính, yếu tố tạo nên sự vật, hiện tượng

Là sự thống nhất của các thuộc tính, các mặt tạo nên sự vật, hiện tượng

Cách thức chung nhất của sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng

Nguyên nhân, động lực của sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng

Nguồn gốc sự vận động và phát triển của sự vật

Khuynh hưởng vận động, phát triển của sự vật hiện tượng

Quy luật riêng, quy luật chung, quy luật phổ biến

Quy luật tự nhiên, quy luật xã hội, quy luật tư duy

Quy luật phổ biến, quy luật tự nhiên, quy luật xã hội,quy luật tư duy

Quy luật phổ biến, quy luật chung, quy luật riêng

Quy luật riêng, quy luật chung, quy luật phổ biến

Quy luật tự nhiên, quy luật xã hội, quy luật tư duy

Quy luật phổ biến, quy luật tự nhiên, quy luật xã hội, quy luật tư duy

Quy luật đặc thù, quy luật riêng, quy luật chung

Phổ biến, chủ quan, bản chất

Phố biển, khách quan, bàn chất

Phổ biến, khách quan, bên ngoài

Trực tiếp, khách quan, bản chất

Môi hiên bệ tất nhiên tương đối ổn định ở tiền ngoài

Mối liên hệ tất nhiên nương đối ổn định ở bên trong

Mối liên hệ ngẫu nhiên tương đôi ổn định ở bên Hong

Môi liên hệ ngẫu nhiên thương đối ổn định ở bên ngoài

Chủ quán, sốt nhiên, năng đối ổn định biên trong

Khách quản, tất nhiên, nương đối ổn định bên trong

Khách quan, sất nhiên, năng đội đi định bên ngoài

Khách quan, ngẫu nhiên, tương đối ổn định bên trong

Đặc điểm, thuộc tỉnh

Phương thức tồn tại, biểu hiện và phát triển

Màu sắc, hình dạng

Các mặt, yếu tố

Các mặt, yếu tố

Các mối quan hệ

Các đặc điểm, thuộc tỉnh

Các tính chất

Không bản chất, do nguyên nhân, hoàn cảnh bên trong quy định

Không bản chất, do nguyên nhân, hoàn cánh bên ngoài quy định

Bản chất, do nguyên nhân, hoàn cánh bên ngoài quy định

Bản chất, do nguyên nhân, hoàn cảnh bên trong quy định

Không bản chất, do nguyên nhân, hoàn cảnh bên trong quy định

Không bản chất, do nguyên nhân, hoàn cánh bên ngoài quy định

Bản chất, do nguyên nhân, hoàn cánh bên ngoài quy định

Bản chất, do nguyên nhân, hoàn cảnh bên trong quy định

Mỗi liên hệ bản chất - điều kiện nhất định

Mối liên hệ khách quan - mọi điều kiện

Mỗi liên hệ chủ yếu - điều kiện nhất định

Mối liên hệ bên trong - mọi điều kiện

Mỗi liên hệ nhân quả có tính khách quan, phổ biến và kế thừa

Mối liên hệ nhân quá có tỉnh đa dạng, phong phú, phổ biến và tất yếu

Mối liên hệ nhân quả có tính khách quan, phổ biến và tất yêu

Mối liên hệ nhân quả có tính khách quan, kế thừa và tất yếu

Những biến đổi

Những thay đổi

Những cái mới

Những sự vật, hiện tượng

) Sự mâu thuẩn

Sự tương tác lẫn nhau

>] Sự chuyển hóa

Sự thống nhất

Cái chung tồn tại độc lập không phụ thuộc vào cái riêng; còn cái riêng hoặc hoàn toàn không có, hoặc tồn tại phụ thuộc vào cái chung, là cái thứ yếu, tạm thời do cái chung sinh ra

Cái chung không tồn tại thực trong hiện thực khách quan, chỉ có sự vật đơn lẻ, cái riêng

mới tồn tại thực

Cái riêng, cái chung, cái đơn nhất đều tồn tại thực; cái riêng tồn tại độc lập; cái chung và cái đơn nhất đều chỉ tồn tại trong cái riêng, như là các mặt của cái riêng

Không có cái chung và cái riêng nào tồn tại thực, đó chẳng qua chỉ là những sự vật đơn lẻ tồn tại

Nội dung và hình thức của sự vật, hiện tượng tồn tại 1 thống nhất chặt chẽ trong mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau, trong đó nội dung giữ vai trò quyết định hình thức

Nội dung và hình thức của sự vật, hiện tượng tồn tại thống nhất chặt chẽ, trong đó hình thức giữ vai trò quyết định nội dung

Nội dung và hình thức của sự vật, hiện tượng tồn tại độc lập không có sự liên hệ, phụ thuộc lẫn nhau

Nội dung và hình thức của sự vật, hiện tượng tồn tại thống nhất chặt chẽ trong mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau, sự tác động qua lại của chúng là như nhau

Thực tiển

Trực quan sinh động

Tư duy cụ thể

Cái chung tồn tại độc lập không phụ thuộc vào cái riêng, còn cái riêng hoặc hoàn toàn không có, hoặc tôn tại phụ thuộc vào cái chung, là cái thứ yếu, tạm thời do cái chung sinh ra

] Cái chung không tồn tại thực trong hiện thực khách quan, chỉ có sự vật đơn lẻ, cải riêng mới tồn tại thực

Cái riêng, cái chung, cái đơn nhất đều tồn tại thực, cái riêng tồn tại độc lập; cái chung và cái đơn nhất đều chỉ tồn tại trong cái riêng, như là các mặt của cái riêng

Cái chng và cái đơn nhất có thể chuyển hóa cho nhau

Chủ nghĩa chiết trung

Thuật ngụy biện

Quan điểm phiến diện

Quan điểm lịch sử - cụ thể

Mâu thuẩn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẩn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẩn đối kháng và mâu thuẩn không đối kháng

Vận động

Thay đổi

Đổi mới

Vươn lên

Sự phát triển chỉ diễn ra trong lĩnh vực tự nhiên

Sự phát triển chỉ diễn ra trong lĩnh vực xã hội

] Sự phát triển chỉ diễn ra trong tư duy

Sự phát triển diễn ra trong mọi lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy

Thuộc tỉnh và mối liên hệ vốn có

Bản chất và mỗi liên hệ vốn có

Đặc điểm và mối liên hệ vốn có

Thuộc tỉnh và môi liên hệ

] Hai cặp phạm trù

Ba cặp phạm trù

Năm cặp phạm trù

Sáu cặp phạm trù

5Phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, hiện tượng nhất định

Phạm trù triết học dùng để chỉ mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan

Phạm trù triết học dùng để chỉ những mật, những thuộc tỉnh chỉ vốn có ở một sự vật.

một hiện tượng nhất định

Phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tỉnh không những có ở một sự vật, một hiện tượng nào đó mà còn lập lại trong nhiều sự vật, hiện tượng khác

Phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, hiện tượng nhất định

Phạm trù triết học dùng để chỉ mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan

Phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tỉnh chỉ vốn có ở một sự vật, một hiện tượng nhất định

Phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính không những có ở một sự vật, hiện tượng nào đó mà còn lập lại trong nhiều sự vật, hiện tượng khác

Thế giới vật chất không do ai sinh ra và cũng không tự mất đi, tôn tại vĩnh viễn, vô hạn và vô tận

Trong thế giới, các sự vật, hiện tượng luôn luôn vận động, biến đổi không ngừng và chuyển hóa lẫn nhau

Trong thế giới, các sự vật, hiện tượng là nguồn gốc, nguyên nhân và kết quả của nhau, về thực chất, đều là những quá trình vật chất

Trong thế giới, các sự vật, hiện tượng tôn tại biệt lập, tách rời, không có mỗi liên hệ nhân - quả với nhau, về thực chất, đều là những quá trình vật chất

] Phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, hiện tượng nhất định

Phạm trù triết học dùng để chỉ mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan

Phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tỉnh chỉ vẫn có ở một sự vật. hiện tượng nhất định nào đó mà không lặp lại ở sự vật, hiện tượng nào khác

Phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính không những có ở một sự vật, hiện tượng nào đó mà còn lập lại trong nhiều sự vật, hiện tượng khác

Lao động

Ngôn ngữ

Lao động và ngôn ngữ

Thế giới khách quan

Sự thay đổi về chãi chưa dẫn tới thay đổi về lượng

Sự thay đổi về lượng chưa dần tới thay đổi cân bản về chất

Sự thay đổi về lượng đã dẫn tới thay đổi về chất

Sự thay đổi về chất đã dẫn tới thay đổi về lượng

Nguồn gốc của sự phát triển nằm trong chính bản thân sự vật, hiện tượng

Nguồn gốc của sự phát triển là do sự tác động từ bên ngoài sự vật, hiện tượng

Nguồn gốc của sự phát triển là do ý muốn chủ quan của con người

Nguồn gốc của sự phát triển là do nguyên nhân khách quan

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẩn bên trong

Mâu thuẩn đối kháng

Khách quan; kế thừa; phổ biến; đa dạng, phong phú

Khách quan, toàn diện, phát triển, lịch sử - cụ thể

Khách quan; kế thừa; đặc thù, vượt trước

Khách quan; toàn diện; kế thừa; ngẫu nhiên

Phủ định biện chứng diễn ra trong mọi lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy

Phủ định biện chứng diễn ra trong lĩnh vực tư duy

Phủ định biện chứng diễn ra trong lĩnh vực xã hội

Phủ định biện chưngdiễn ra trong lĩnh vực tự nhiên

Hình thức là cái biểu hiện ra bên ngoài sự vật, hiện tượng

Hình thức là cái biểu hiện cấu trúc bên trong sự vật, hiện tượng

Hình thức không chỉ là cái biểu hiện ra bên ngoài, mà còn là cái biểu hiện cấu trúc bên trong của sự vật, hiện tượng

Hình thức của sự vật, hiện tượng là yếu tố bất biến, không có sự thay đổi, phát triển

Quy luật

Bản chất

Mối quan hệ

Hình thức

Bản chất của thế giới của thế giới là gì

Vật chất có trước, quyết định ý thức hay ý thức có trước, quyết định vật chất?

Con người có nhận thức được thế giới hay không?

Triết học là gì?

Một nguyên nhân chỉ sinh ra một kết quả

Một kết quả chỉ do một nguyên nhân sinh ra

Một kết quả do nhiều nguyên nhân sinh ra, các nguyên nhân có vai trò như nhau trong

việc sinh ra kết quả

Một kết quả do nhiều nguyên nhân sinh ra, các nguyên nhân có vai trò khác nhau trong việc sinh ra kết quả

Chủ nghĩa hoài nghi

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm khách quan (Hêghen)

Thuyết hoài nghi

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Thuyết không thể biết

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chỉ có những cái mà con người chưa biết chứ không có cái gì không thể biết

Có những cái con người có thể biết và có những cái con người không thể biết

Con người đã biết mọi thứ về thế giới

Con người chưa biết gì về thế giới

Phố biển

Giai cấp

Lịch sử - xã hội

Toàn diện

Hoạt động sản xuất vật chất; hoạt động kinh tế - xã hội và hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động chính trị - xã hội và hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động sản xuất vật chất và hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động sản xuất vật chất; hoạt động chính trị - xã hội và hoạt động thực nghiệm khoa học

Tri thức

Thực tiễn

Sự tán thành của số đông

Lợi ích

Một giai đoạn nhận thức

Hai giai đoạn nhận thức

Ba giai đoạn nhận thức

Bốn giai đoạn nhận thức

Cảm giác, tri giác, suy lý (suy luận)

Cảm giác, trị giác, biểu tượng

Cảm giác, tri giác, khái niệm

Cảm giác, biểu tượng, phán đoán

Cảm giác

Khái niệm

Tri giác

Biểu tượng

Suy lý (suy luận)

Biểu tượng

Cảm giác

Khái niệm

Nhận thức cảm tính

Nhận thức lý tính

Tư duy trừu tượng

Giai đoạn cao của nhận thức

Ý thức là một dạng vật chất đặc biệt, do vật chất sản sinh ra

Ý thức là thuộc tính phổ biến của mọi dạng vật chất

Ý thức là nguyên thể đầu tiên, tồn tại vĩnh viễn, là nguyên nhân sinh thành, chi phối sự tồn tại, biến đổi của toàn bộ thế giới vật chất

Ý thức là thuộc tỉnh của một dạng vật chất sống có tổ chức cao nhất là bộ óc con người

Chất và lượng của sự vật, hiện tượng có mối quan hệ thống nhất tuyệt đối

Sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và không có chiều ngược lại

Sự thay đổi về chất dẫn đến sự thay đổi về lượng và không có chiều ngược lại

Lượng và chất của sự vật, hiện tượng có quan hệ biện chứng; những thay đổi về lượng

dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Nhận thức cảm tính

Nhận thức lý tính

Trực quan sinh động

Giai đoạn đầu tiên của quá trình nhận thức

Cảm giác, trị giác, biểu tượng

Biểu tượng, khái niệm, phán đoán

Khái niệm, phán đoán, suy lý (suy luận)

Trị giác, biểu tượng, phán đoán

Tính khách quan, toàn diện và lịch sử - cụ thể

Tính khách quan, tính tương đối và tỉnh tuyệt đối, tỉnh cụ thể

Tính khách quan, tính phát triển và tính thực tiễn

Tính khách quan, tính tương đối và tính tuyệt đối, tỉnh trừu tượng

Đồng nhất vật chất với khối lượng, xem vật chất, vận động, không gian thời gian như những thực thể khác nhau, không có mối liên hệ nội tại với nhau

Phủ nhận sự tồn tại khách quan của vật chất

Đồng nhất vật chất với nguyên từ

Đồng nhất vật chất với một nhóm vật thể

Vật chất là thực tại chủ quan - cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức và không lệ thuộc vào ý thức

Vật chất là thực tại khách quan - cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức và luôn luôn lệ thuộc vào ý thức

Vật chất là thực tại khách quan - cái tôn tại hiện thực bên ngoài ý thức và không lệ thuộc vào ý thức

Vật chất là thực tại chủ quan - cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức và luôn luôn lệ thuộc vào ý thức

Tồn tại với tư cách là thực tại chủ quan

Tôn tại lệ thuộc vào cảm giác

Tôn tại với tư cách là thực tại khách quan

Tồn tại trừu tượng

Vẽ nguyên tắc, con người không thể nhận thức được thế giới vật chất

Vẽ nguyên tắc, con người có thể nhận thức được thế giới vật chất

Về nguyên tắc, trong thế giới vật chất không có gì là không thể biết

Vẽ nguyên tắc, trong thế giới vật chất chỉ có những cái đã biết và những cái chưa biết

Vận động là kết quả do “cái hích của Thượng để tạo ra

Vận động là một phương thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính có hữu của vật chất, bao gồm mọi sự biến đổi nói chung từ giản đơn cho đến tư duy

Vận động chỉ là sự thay đổi vị trí của các sự vật, hiện tượng trong không gian và thời gian

Vận động là do sự tác động của những lực cân bằng nhau

Không gian và thời gian của một sự vật, hiện tượng cụ thể là có tận cùng và hữu hạn

Không gian và thời gian của một sự vật, hiện tượng cụ thể là vô cùng, vô tận, không có giới hạn

Không gian của một sự vật, hiện tượng cụ thể là vô cùng, vô tận; thời gian của một sự vật, hiện tượng cụ thể là hữu hạn

Không gian của một sự vật, hiện tượng cụ thể là hữu hạn, thời gian của một sự vật, hiện tượng cụ thể là vô cùng, vô tận

Vật chất

Tinh thần

Tôn tại

Ý thức

Chỉ có một thế giới duy nhất và thống nhất là thế giới vật chất

Có hai thế giới là thế giới vật chất và thế giới tỉnh thần

Thế giới vật chất tồn tại khách quan, có trước và độc lập với ý thức của con người,

được ý thức con người phản ánh

Mọi bộ phận của thế giới có mối quan hệ vật chất thống nhất với nhau

Con người bằng ý thức của mình sản sinh ra được các đối tượng vật chất

Con người không thể bằng ý thức của mình sản sinh ra được các đối tượng vật chất

Con người chỉ có thể cải biến được thế giới vật chất trên cơ sở nắm vững những thuộc tính khách quan vốn có của các dạng vật chất và những quy luật vận động của thế giới vật chất

Vật chất không tự nhiên sinh ra và không mất đi, mà luôn chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác

Ý thức là một dạng vật chất đặc biệt, do vật chất sản sinh ra

Ý thức là thuộc tỉnh phổ biến của mọi dạng vật chất

Ý thức là nguyên thể đầu tiên, tồn tại vĩnh viễn, là nguyên nhân sinh thành, chi phối sự tồn tại, biến đổi của toàn bộ thế giới vật chất

Ý thức là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao nhất là bộ óc con người

Bộ óc người là khi quan vật chất của ý thức

Ý thức là chức năng của bộ óc người hoạt động bình thường

Ý thức là trình độ phán ánh cao nhất của thế giới vật chất

Ý thức chỉ là một dạng vật chất đặc biệt

Ý thức là hình thức phản ánh đặc trưng chỉ có ở con người và động vật bậc cao

Ý thức là hình thức phản ánh đặc trưng chỉ có ở con người

Ý thức là hình thức phản ánh cao nhất của thế giới vật chất

Ý thức là sự phản ánh sáng tạo thế giới hiện thực bởi bộ óc con người

Xem xét nó trong mối quan hệ qua lại với vật chất, mà chủ yếu là đời sống hiện thực có tính thực tiễn của con người

Coi ý thức cũng chỉ là một dạng vật chất

Coi ý thức chỉ là sự phản ánh giản đơn, thụ động thế giới vật chất, tách rời thực tiển xã hội rất phong phú, sinh động

Coi ý thức là một thực thể tồn tại độc lập, thực tại duy nhất và là nguồn gốc sinh ra thế giới vật chất

Mọi vận động của vật chất

Vận động theo khuynh hưởng đi lên

Vận động trong thăng bằng, trong sự ổn định tương đối

Vận động theo khuynh hướng đi xuống

Thế giới khách quan là nguyên bản, là tỉnh thứ nhất. Còn ý thức chỉ là bản sao, là “hình ảnh" về thế giới đó, là tỉnh thứ hai

Ý niệm tuyệt đối là nguyên bản, là tỉnh thứ nhất. Còn thế giới khách quan chỉ là bản sao, là “hình ảnh” về vật chất, là tỉnh thứ hai

Ý thức là nguyên bản, là tính thứ nhất. Còn Thế giới khách quan chỉ là bản sao, là “hình ảnh" của ý thức, là tính thứ hai

Thế giới chủ quan là nguyên bản, là tính thứ nhất. Còn ý thức chỉ là bản sao, là "hình ánh" về thế giới đó, là tính thứ hai

Ý thức là tồn tại duy nhất, tuyệt đối, là tính thứ nhất từ đó sinh ra tất cả, còn thế giới vật chất chỉ là bản sao, biểu hiện khác của ý thức tỉnh thần, là tỉnh thức hai, do ý thức tỉnh thần sinh ra

Vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng, trong đó vật chất quyết định ý thức, còn ý thức tác động tích cực trở lại vật chất

Vật chất sinh ra ý thức, quyết định ý thức, ý thức lệ thuộc hoàn toàn vào vật chất

Vật chất và ý thức tồn tại tách rời, không có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau

Quán triệt quan điểm phát triển

Quán triệt quan điểm thực tiễn

Quán triệt quan điểm toàn diện

Quán triệt quan điểm lịch sử - cụ thể

Vật chất quyết định nguồn gốc; nội dung, bản chất và sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nội dung, bán chất và sự phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nội dung, bản chất và sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất quyết định hình thành của ý thức

Trong sự vận động, phát triển của sự vật, tất nhiên và ngẫu nhiên không thể chuyển hóa cho nhau

Trong những điều kiện nhất định của sự vận động, phát triển của sự vật, tất nhiên và ngẫu nhiên có thể chuyển hóa cho nhau

Chỉ có tất nhiên chuyển hóa thành ngẫu nhiên trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng mà không có chiều ngược lại

Chỉ có ngẫu nhiên chuyển hóa thành tất nhiên trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng mà không có chiều ngược lại

Ý thức do vật chất sinh ra, ý thức lệ thuộc hoàn toàn vào vật chất

Ý thức là một hiện tượng tỉnh thần, hoàn toàn không có mối quan hệ gì với vật chất

Ý thức một khi ra đời thì có tính độc lập tương đối, tác động trở lại thế giới vật chất

Ý thức có trước, ý thức sinh ra và quyết định vật chất

Các sự vật, hiện tượng của thế giới tồn tại trong mối liên hệ qua lại với nhau, quy định

lẫn nhau, thâm nhập, chuyển hóa lẫn nhau, không tách biệt nhau

Các sự vật, hiện tượng của thế giới tồn tại tách rời nhau, cái này bên cạnh cái kia

Các sự vật, hiện tượng tồn tại cô lập, tách rời, không có sự liên hệ chuyển hóa lẫn nhau;

[< hoặc nếu có thì đó chỉ là mối liên hệ có tính ngẫu nhiên, bên ngoài

Các sự vật, hiện tượng của thế giới không có mối liên hệ tất yếu với nhau

Mối liên hệ tồn tại trong giới tự nhiên

Mối liên hệ tồn tại trong tư duy

Mối liên hệ tồn tại trong xã hội loài người

Mối liên hệ tồn tại trong cả tự nhiên, xã hội loài người và tư duy

Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Vai trò của vật chất đối với ý thức

Mối quan hệ giữa chất và lượng

Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng

Sự vật, hiện tượng có nhiều mối liên hệ, việc phân loại các mối liên hệ chỉ mang tính tương đối

Sự vật, hiện tượng có nhiều mối liên hệ: việc phân loại các mối liên hệ mang tính tuyệt đổi

Sự vật, hiện tượng có nhiều mối liên hệ, việc phân loại các mỗi liên hệ phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người

Sự vật, hiện tượng có nhiều mối liên hệ, việc phân loại các mối liên hệ mang tính đa dạng

Cái đơn nhất và cái chung là những mặt của cái riêng, tồn tại trong cái riêng, gần bỏ hữu cơ với nhau, trong những điều kiện xác định chuyển hóa cho nhau

Cái đơn nhất và cái chung là những mặt của cái riêng, tồn tại trong cái riêng, chúng hoàn toàn độc lập với nhau và không có khả năng chuyển hóa cho nhau

Cái chung là cái toàn bộ, có tỉnh hệ thống, cái đơn nhất chỉ là cái bộ phận nằm trong cái chung và là một phần của cái chung

Chỉ có cái chung trong điều kiện xác định có thể chuyển hóa thành cái đơn nhất, cái đơn nhất không thể chuyển hóa thành cái chung

Cái riêng là cái toàn bộ, cái chung chỉ là bộ phận

Cái riêng là cái bộ phận, cái chung là cái toàn bộ

Cả cái chung và cái riêng đều là bộ phận

Cả cái chung và cải riêng đều là cái toàn bộ

Cái chung và cái đơn nhất là cái toàn bộ

Cái chung và cái đơn nhất là bộ phận

Cái chung là cái toàn bộ và cái đơn nhất là bộ phận

Cái chung là bộ phận và cái đơn nhất là cái toàn bộ

Nguyên nhân chủ yếu, nguyên nhân bên trong

Nguyên nhân chủ yếu, nguyên nhân bên ngoài

Nguyên nhân thứ yếu, nguyên nhân bên ngoài

Nguyên nhân thứ yếu, nguyên nhân bên trong

Mọi sự vật, hiện tượng đều có tất nhiên và ngẫu nhiên, ranh giới giữa tất nhiên và ngẫu nhiên chỉ có tính tương đối

Mọi sự vật, hiện tượng đều có tất nhiên và ngẫu nhiên, ranh giới giữa tất nhiên và ngầu nhiên có tính tuyệt đối

Tất nhiên và ngẫu nhiên có vai trò như nhau trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng

Chỉ tất nhiên mới có vai trò trong sự vận động, phát triển của sự vật, ngẫu nhiên không có vai trò gì trong sự vận động, phát triển ấy

Bản chất và hiện tượng tồn tại khách quan trong mối liên hệ hữu cơ. Về cơ bản, bản chất và hiện tượng có xu hướng phù hợp với nhau

Bản chất và hiện tượng tồn tại khách quan trong mối liên hệ hữu cơ. Bản chất và hiện tượng hoàn toàn đồng nhất với với nhau

Bản chất tồn tại khách quan, hiện tượng tồn tại mang tính chủ quan, giữa chúng không có mối liên hệ hữu cơ với nhau

Bản chất và hiện tượng tồn tại khách quan. Về cơ bản bản chất và hiện tượng có xu hướng đối lập nhau

Bản chất và hiện tượng tồn tại biệt lập, tách rời, giữa chúng không có mối liên hệ qua lại

Bản chất tồn tại thông qua hiện tượng còn hiện tượng phải là sự thể hiện của bản chất

Hiện tượng là 'sự sao chép lại" bản chất

Hiện tượng luôn luôn xuyên tạc bản chất

Bản chất và hiện tượng luôn phù hợp với nhau trong mọi điều kiện

Trong những điều kiện nhất định, hiện tượng biểu hiện bản chất dưới hình thức bị cải biến, xuyên tạc bản chất

Hiện tượng có thể phong phú hay nghèo nàn hơn bản chất

Bản chất luôn là cái tương đối ổn định, ít biến đổi hơn, còn hiện tượng "động" hơn, thường xuyên biến đối

Hiện thực bao hàm trong mình nhiều khả năng, tất cả các khả năng đó đều được hiện thực hóa

Hiện thực bao hàm trong mình nhiều khả năng, nhưng không phải tất cả các khả năng đó đều được hiện thực hóa

Hiện thực bao hàm trong mình chỉ một khả năng, khả năng đó được hiện thực hóa

Hiện thực bao hàm trong mình chỉ một khả năng, khả năng đó tất yếu được hiện thực hóa

Mỏi sự vật, hiện tượng chỉ có một chất duy nhất

Mỗi sự vật không chỉ có một chất mà có thể có nhiều chất

Chất trong mỗi sự vật, hiện tượng ổn định tuyệt đối

Chất nằm ngoài sự vật, hiện tượng

Điểm nút là điểm bất kỳ trong sự thay đổi về lượng của sự vật, hiện tượng

Điểm nút là điểm mà ở đó chất và lượng của sự vật có sự thống nhất với nhau

Điểm nút là điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng đạt tới chỗ phá vỡ độ cũ, làm cho chất của sự vật thay đổi, chuyển thành chất mới, thời điểm mà tại đó bắt đầu xảy ra bước nhảy

Điểm nút thể hiện sự thay đổi về chất của sự vật

Bước nhảy kết thúc một giai đoạn biến đổi về lượng, là sự gián đoạn trong quá trình vận động liên tục của sự vật, hiện tượng

Bước nhảy là điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng đạt tới chỗ phá vỡ độ cũ, làm cho chất của sự vật, hiện tượng thay đổi, chuyển thành chất m ới

Bước nhảy là giới hạn cuối cùng của sự phát triển về lượng của sự vật, hiện tượng

Bước nhảy kết thúc sự phát triển của sự vật, hiện tượng

Bước nhảy làm cho tất cả các mặt, các bộ phận, các yếu tố,... của sự vật, hiện tượng thay đôi

Bước nhảy làm chất của sự vật, hiện tượng biến đổi mau chóng ở tất cả các bộ phận

Bước nhây chỉ làm thay đổi một số mặt, một số yếu tố, một số bộ phận, ... của sự vật,

hiện tượng

Là bước nhảy diễn ra trong khoảng thời gian lâu dài

Bước nhảy làm cho tất cả các mặt, các bộ phận, các yếu tố, ... của sự vật, hiện tượng thay đổi

Bước nhảy làm chất của sự vật, hiện tượng biến đổi mau chóng ở tất cả các bộ phận

Bước nhảy chỉ làm thay đổi một số mặt, một số yếu tố, một số bộ phận, của sự vật,

hiện tượng

Là bước nhảy diễn ra trong khoảng thời gian lâu dài

Vừa ổn định, vừa phát triển

Vừa thống nhất với nhau, vừa đấu tranh với nhau

Chỉ có sự thống nhất với nhau, không có sự đấu tranh với nhau

Chỉ có sự đấu tranh với nhau, không có sự thống nhất với nhau

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức lý luận

Nhận thức thông thường

Nhận thức khoa học

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn bên trong

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẩn chủ yếu và mâu thuẩn thứ yếu

Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẩn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẩn không đổi kháng

Sự vật, hiện tượng tự phủ định mình; nguyên nhân của sự phủ định nằm bên ngoài sự vật hiện tượng

Sự vật, hiện tượng tự phủ định mình; nguyên nhân của sự phù định nằm trong chính

bản thân sự vật, hiện tượng

Nguyên nhân của sự phủ định là do điều kiện tự nhiên tác động lên sự vật, hiện tượng

Nguyên nhân của sự phủ định là do tác động của con người lên sự vật hiện tượng

Sự phát triển của sự vật, hiện tượng diễn ra theo đường vòng tròn khép kín

Sự phát triển của sự vật, hiện tượng diễn ra theo đường thẳng từ thấp đến cao

Sự phát triển của sự vật, hiện tượng diễn ra theo đường xoáy ốc

Sự phát triển của sự vật, hiện tượng diễn ra theo đường thẳng nằm ngang

Một lần phủ định

Hai lần phủ định

Nhiều hơn hai lần phủ định

Số lần phủ định tùy thuộc vào sự vật, hiện tượng cụ thể, nhưng ít nhất phải trải qua hai lần phủ định liên tiếp - (phủ định của phủ định)

Sự vật mới ra đời lập lại sự vật cũ

Sự vật mới ra đời khác hoàn toàn sự vật cũ

Sự vật mới ra đời dường như lặp lại sự vật cũ nhưng trên cơ sở cao hơn

Sự vật mới ra đời theo ý muốn chủ quan của con người

Ý thức

Con người

Thế giới khách quan

Hiện thực

Bản chất của nhận thức là sự sao chép y nguyên hình ảnh của thế giới khách quan vào bộ óc con người

Bản chất của nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan một cách tích cực, chủ động, sáng tạo bởi con người trên cơ sở thực tiễn mang tính lịch sử cụ thể

Bản chất của nhận thức là sự phản ánh thế giới vật chất vào bộ óc con người

Bản chất của nhận thức là sự (phản ánh trạng thái chủ quan của con người

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức lý luận

Nhận thức thông thường

Nhận thức khoa học

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức lý luận

Nhận thức thông thường

Nhận thức khoa học

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức lý luận

Nhận thức khoa học

Nhận thức thông thường

Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa chủ thể và khách thế thông qua hoạt động nhận thức của con người

Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa chủ thể và khách thế thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa con người và thế giới khách quan thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa con người và thế giới khách quan thông qua hoạt động nhận thức của con người

Thực tiễn là toàn bộ hoạt động của con người

Thực tiễn là hoạt động nhận thức, hoạt động của ý thức, hoạt động của tỉnh thần nói chung

Thực tiễn là những hoạt động vật chất - cảm tính của con người

Thực tiễn là hoạt động sáng tạo ra vũ trụ của thượng đế

Có tính chất tương đối

Có tính chất tuyệt đối

Vừa có tính chất tuyệt đối, vừa có tính chất tương đối

Có tính chất toàn diện

Nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính

Nhận thức cảm giác và nhận thức lý tính

Nhận thức cụ thể và nhận thức trừu tượng

Nhận thức trực tiếp và nhận thức gián tiếp

Biểu tượng

Phán đoán

Khái niệm

Suy lý (suy luận)

Được bắt đầu từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến

thực tiên

Được bắt đầu từ thực tiễn đến trực quan sinh động và tư duy trừu tượng

Được bắt đầu từ tư duy trừu tượng, đến trực quan sinh động và thực tiễn

Được bắt đầu từ trực quan sinh động đến thực tiễn và tư duy trừu tượng

Chân lý là tri thức phù hợp với hiện thực khách quan và được thực tiễn kiểm nghiệm

Chân lý là trí thức phù hợp với thực tiễn và được thực tiễn kiểm nghiệm

Chân lý là tri thức phù hợp với nhận thức và được thực tiễn kiểm nghiệm

Chân lý là tri thức phù hợp với kinh nghiệm và được thực tiễn kiểm nghiệm

Chân lý phụ thuộc vào con người

Chân lý là bản thân hiện thực khách quan

Chân lý là tri thức phản ánh đúng hiện thực khách quan. Nội dung phản ánh của chân lý là khách quan, là phù hợp với khách thể của nhận thức

Chân lý phụ thuộc vào tính chặt chẽ của lôgích, vào lợi ích của con người

Rơi vào chủ nghĩa khách quan

Rơi vào chủ nghĩa chủ quan, duy tâm, duy ý chí

Rơi vào chủ nghĩa xét lại

Rời vào chủ nghĩa duy vật siêu hình

Nguyên tắc tôn trọng tỉnh khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan

Nguyên tắc tôn trọng tính khách quan

Nguyên tắc phát huy tính năng động chủ quan

Nguyên tắc lịch sử - cụ thể

Phủ nhận mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng

Thừa nhận mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng nhưng cho rằng nền tảng của các mối liên hệ đó là cảm giác của con người

Thừa nhận sự vật, hiện tượng tồn tại trong nhiều mối liên hệ; cơ sở của các mối liên hệ là tính thống nhất vật chất của thế giới

Thừa nhận mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng nhưng cho rằng nền tảng của các

mối liên hệ đó là ý thức chủ quan của con người

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Các cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật

Quán triệt quan điểm toàn diện

Quán triệt quan điểm phiến diện

Quán triệt thuật ngụy biện

Quán triệt chủ nghĩa chiết trung

Nguyên tắc toàn diện

Nguyên tắc phát triển, nguyên tắc lịch sử cụ thể

Nguyên tắc khách quan

Nguyên tắc lịch sử - cụ thể

Dựa vào tất nhiên, bỏ qua ngẫu nhiên

Dựa vào tất nhiên và phải có những phương án dự phòng trường hợp các sự cố ngẫu nhiên xuất hiện bất ngờ

Dựa vào ngẫu nhiên, bỏ qua tất nhiên

Dựa vào cả tất nhiên và ngâu nhiên

Sự hiện thực hóa từng khả năng đòi hỏi phải có các điều kiện tương ứng

Sự hiện thực hóa các khả năng không cần bất cứ điều kiện gì

Sự hiện thực hóa các khả năng đòi hỏi phải có các điều kiện giống nhau

Không phải hiện thực hóa khả năng nào cũng cần điều kiện

Con người không thể nhận thức được cái tất nhiên mà chỉ có thể nhận thức được cái ngâu nhiên

Con người có thể nhận thức được cái tất nhiên nhưng không thể nhận thức được cái ngẫu nhiên

Con người chỉ có thể chỉ ra được tất nhiên bằng cách nghiên cứu những ngẫu nhiên mà tất nhiên phải đi qua

Con người không thể nhận thức được tất nhiên cũng như ngẫu nhiên

Chủ nghĩa duy cảm

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy lý

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy cảm

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy lý

Chủ nghĩa thực dụng

Tính năng động sáng tạo của ý thức

Mối liên hệ nguyên nhân và kết quả

Mỗi liên hệ tất nhiên và ngẫu nhiên

Mỗi liên hệ giữa bản chất và hiện tượng

Mối liên hệ nhân quả giữa các sự vật, hiện tượng trong thế giới Hay vật chất nào thì ý thức ấy

Mỗi liên hệ giữa nguyên nhân và kết quả

Mối liên hệ giữa khả năng và hiện thực

Mối liên hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Mối quan hệ giữa lượng và chất

Mối quan hệ giữa bản chất và hiện tượng

Mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả

Mối liên hệ giữa khả năng và hiện thực

Mối quan hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Mối quan hệ giữa cái chung và cải riêng

Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức

Sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật

Mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả

Mối quan hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý

Mối liên hệ giữa khả năng và hiện thực

Thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức

Sự thay đổi về lượng dẫn đến thay đổi về chất của sự vật

Vật chất quyết định ý thức

Tôn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật phù định của phủ định

Quy luật quan hệ sản xuấ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Nguyên nhân sinh ra kết quả

Sự tích lũy về lượng đạt tới điểm nút dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật

Mối quan hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức

Mối quan hệ giữa bản chất và hiện tượng

Nhấn mạnh vai trò của nội dung trong mối quan hệ với hình thức

Mối quan hệ giữa các mặt đối lập

Mối quan hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Mối quan hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Mối quan hệ giữa bản chất và hiện tượng

Mối quan hệ giữa khả năng và hiện thực

Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức

Học tập

Lao động

Sáng tạo

Nghiên cứu

Sản xuất vật chất

Sản xuất

Sản xuất và tái sản xuất

Sản xuất tỉnh thần

giá trị vật chất và tinh thần

giá trị vật chất và ý thức

giá trị tồn tại và tư duy

giá trị vật chất và phi vật chất

con người

xã hội loài người

đời sống hiện thực

đời sống

thực tiễn

tinh thần

sản xuất

tiêu dùng

thế giới khách quan

nhóm vật chất

thế giới tỉnh thần

đối tượng lao động

Người với người

Người với tự nhiên

Tự nhiên với người

Tự nhiên với tự nhiên

thực hiện như thế nào

có giá trị bao nhiêu

sản xuất bằng cách nào

sản xuất như thế nào

Một chiều hướng

Hai chiều hướng

Ba chiều hướng

B chiều hướng

quan hệ sản xuất

quan hệ xã hội

quan hệ kinh tế

quan hệ chính trị

thiết chế xã hội

tình cảm

quan hệ xã hội

tư tưởng chính trị

Nhà nước

Chính phủ

Pháp luật

Hệ tư tưởng của giai cấp thống trị

Kiến trúc thượng tầng

Quan hệ sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Tồn tại xã hội

cơ sở hạ tầng

kiến trúc thượng tăng

Quan hệ kinh tế

cơ sở kinh tế

Theo một chiều hướng

Theo hai chiều hướng

Theo ba chiều hướng

Theo bốn chiều hướng