Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Nhận thức của con người là một quá trình biện chứng

Tổng kết hoạt động của phong trào cùng nhân quốc tế

Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Sự khốn cùng của Triết học (1847)

Tuyên ngôn Đảng cộng sản (1848)

Tư bản (1867)

Hệ tư tưởng Đức (1845-1846)

Lý thuyết điện từ của M. Pha-ra-đây; Định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học của Men-đê-lê-ép; Di truyền học hiện đại của Men-đen

Cơ học cổ điển của I. Neu-ton; Thuyết tương đối của A. Anh-xtanh; học thuyết về tinh vân vũ trụ của I. Kan-tơ

Hình học phi Ơ-clít; mẫu nguyên tử của Tôm-xơn; thuyết tương đối của A. anh-xtanh

Thuyết tiến hóa của S. Đác-uyn; Học thuyết bảo toàn và chuyển hóa năng lượng; Học thuyết tế bào (M. Sơ-lay-đen và T. Sa-van-sơ)

Cuộc sống con người sẽ đi về đâu

Con người không có khả năng nhận thức được thế giới

Con người hoàn toàn có khả năng nhận thức được thế giới

Nghi ngờ khả năng nhận thức thế giới của con người

Khi sự nhận thức của con người đã đạt đến trình độ trừu tượng hóa và khái quát hóa về thế giới khách quan

Khi xã hội loài người đã có sự đấu tranh giai cấp

Khi xã hội có sự phân chia giữa nông nghiệp và công nghiệp

Khi xã hội có sự phân chia lao động giữa người giàu và người nghèo

Triết học Mác là khoa học của mọi khoa học

Theo quan điểm của triết học Mác, triết học không thay thế được các khoa học cụ thể

Theo quan điểm của triết học Mác, sự phát triển của triết học quan hệ chặt chẽ với sự phát triển của khoa học tự nhiên

Triết học Mác ra đời vào những năm 40 của thế kỷ XIX

Từ thời nguyên thuỷ

Từ khi có tôn giáo

Từ thời chiếm hữu nô lệ

Từ khi con người có nhận thức

Triết học Cổ điển Đức

Kinh tế chính trị cổ điển Anh

CNXH không tưởng Pháp

Các thành tựu về kinh tế xã hội của các nước tây Âu vào giữa thế kỉ XIX

Sự yêu mến sự thông thái

Sự suy nghĩ và nói năng chuẩn mực

Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới; về vị trí, vai trò của con người trong thế giới ấy

Sự suy tư, suy nghiệm về những vấn đề siêu hình học

Về những vấn đề chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy

Mối liên hệ giữa nhà nước và nhân dân

Nghiên cứu về những vấn đề siêu nhiên trừu tượng

Nghiên cứu về đời sống tâm linh của con người

Tín ngưỡng vật linh

Thế giới quan thần thoại

Thế giới quan khoa học triết học

Thần học tôn giáo

Ấn Độ, Châu Phi, Nga

Ấn Độ, Trung Quốc, Hy Lạp

Ai Cập, Ấn Độ, Trung Quốc

Đức, Anh, Pháp

Khoa học

Tôn giáo

Chính trị

Thần thoại

Chủ nghĩa Mác- Lênin

Triết học Mác- Lênin

Kinh tế chính trị Mác- Lênin

Chủ nghĩa xã hội khoa học Mác- Lênin

Hiểu rõ cơ sở luận quan trọng nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam

Xây dựng thế giới quan và phương pháp luận khoa học và vận dụng sáng tạo những nguyên lý đó trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

Hiểu rõ nền tảng tư tưởng của Đảng cộng sản Việt Nam

Xây dựng niềm tin, lý tưởng cho sinh viên về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng cộng sản Việt Nam và toàn thể nhân dân ta đã lựa chọn và đang quyết tâm xây dựng

Kinh tế học chính trị của A.Smith

Kinh tế học chính trị của D.Ricardo

Quy luật vận động và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và tính tất yếu của sự ra đời của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa

Sự phát triển của các phương thức sản xuất qua các thời kỳ lịch sử

Phương thức xây dựng xã hội mới – xã hội cộng sản chủ nghĩa

Nhận thức đúng đắn sứ mệnh lịch sử của giai cấp cùng nhân

Quan điểm đúng đắn về đặc trưng của xã hội cộng sản chủ nghĩa trong tương lai

Nhận thức đúng đắn về thành tựu và hạn chế của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật vào giữa thế kỷ XIX làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

Sự phát triển của lực lượng sản xuất làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp cùng nhân trong xã hội tư bản chủ nghĩa

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật vào giữa thế kỷ XIX làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa các tôn giáo lớn với các nhà khoa học

Phong trào đấu tranh của giai cấp cùng nhân trên toàn thế giới chuyển từ tự phát sang tự giác

Tuyên ngôn Đảng Cộng sản

Tư bản

Hệ tư tưởng Đức

Chủ nghĩa

Tuyên ngôn Đảng Cộng sản

Tư bản

Hệ tư tưởng Đức

Chủ nghĩa đế quốc – giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản

Sự thành công của cách mạng Tháng Mười Nga (1917)

Sự ra đời của Quốc tế Cộng sản (1919)

Sự thành công của phong trào giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa giữa thế kỷ XX

Sự phát triển về lực lượng sản xuất của nước thuộc địa sau khi giành được độc lập

Phê phán, khắc phục và chống những quan điểm sai lầm xuất hiện trong thời đại đế quốc chủ nghĩa như: chủ nghĩa xét lại chủ nghĩa Mác, chủ nghĩa duy tâm vật lý học, bệnh ấu trĩ tả khuynh trong triết học, chủ nghĩa giáo điều...

Hiện thực hóa luận chủ nghĩa Mác bằng sự ra đời của Quốc tế cộng sản

Bổ sung và hoàn chỉnh về mặt lý luận và thực tiễn những vấn đề như lý luận về cách mạng tư sản trong thời đại đế quốc chủ nghĩa

Vinh danh công lao của Mác

Tính thống nhất ở vật chất và tinh thần

Ta cho nó thống nhất thì nó thống nhất

Thống nhất ở tính vật chất

Thống nhất vì do Thượng đế sinh ra

Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi

Công xã Pa-ri

Cách mạng tháng 8 năm 1945 ở Việt Nam

Chiến tranh thế giới lần thứ II

Triết học Cổ đại

Triết học Phục Hưng.

Triết học Trung cổ Tây Âu

Triết học Mác-Lênin

Nghiên cứu mọi hiện tượng quá trình xảy ra trong tự nhiên, xã hội và tư duy con người

Nghiên cứu quy luật chung nhất của thế giới

Nghiên cứu mọi khoa học

Nghiên cứu mọi quy luật

Chức năng chỉ đạo hoạt động thực tiễn

Chức năng nghiên cứu mọi khoa học

Chức năng thế giới quan và phương pháp luận phổ biến

Chức năng hoàn thiện lý trí và nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng

Chức năng giáo dục những giá trị đạo đức và thẩm mỹ cho con người

Chức năng thế giới quan và phương pháp luận chung cho mọi hoạt động nhận thức và thực tiễn

Chức năng tổ chức tri thức khoa học, thúc đẩy sự phát triển khoa học công nghệ

Giải thích hiện thực và thúc đẩy quần chúng làm cách mạng để xóa bỏ hiện thực

Chính trị

Triết học

Lý luận của những ngành khoa học cụ thể

Tôn giáo

Triết học là khoa học của mọi khoa học

Khoa học triết học là siêu hình học

Triết học là khoa học về mọi khoa học

Triết học là khoa học về xã hội và lịch sử

Triết học tự nhiên bao gồm tất cả những tri thức mà con người có được, trước hết là các tri thức thuộc khoa học tự nhiên sau này như toán học, vật lý học, thiên văn học...

Triết học kinh viện, triết học mang tính tôn giáo

Triết học tách ra thành các môn khoa học như cơ học, toán học, vật lý học, thiên văn học, hoá học, sinh học, xã hội học, tâm lý học, văn hóa học,...

Triết học là khoa học của mọi khoa học

Về thượng đế và quyền năng của thượng đế

Về nghi thức và văn hóa

Nghiên cứu về tự nhiên

Nghiên cứu về xã hội và lịch sử

Bản thảo kinh tế - Triết học

Chính sách Kinh tế mới

Tư bản

Tuyên ngôn đảng cộng sản

Chủ nghĩa tư bản đang trong quá trình hình thành

Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh

Chủ nghĩa tư bản độc quyền (đế quốc chủ nghĩa)

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

I. Kant

G. Hê-ghen

G. Béc-cơ-li

Platon

Sự tuyệt đối hóa vai trò của ý thức

Xem xét phiến diện, tuyệt đối hóa, thần thánh hóa một mặt, một đặc tính nào đó của quá trình nhận thức mang tính biện chứng của con người

Tuyệt đối hóa vai trò của lao động trí óc và của giai cấp thống trị

Sự phát triển của khoa học tự nhiên

Tri thức

Niềm tin

TÏnh cảm

Lễ giáo phong kiến

Bảo tồn

Phát triển

Góp ý

Nghiên cứu

Triết học Mác- Lênin

Kinh tế chính trị Mác-Lênin

Chủ nghĩa xã hội khoa học

Lý luận nhận thức

Quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa

Xã hội loài người

Lịch sử phát triển của khoa học kỹ thuật

Phong trào công nhân

Chỉ là những nghiên cứu khoa học đầu tiên của C.Mác

Cơ sở lý luận, là thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho những bộ phận còn lại

Chỉ chuyên nghiên cứu về những vấn đề của giới tự nhiên

Là vũ khí lý luận để chống lại những tư tưởng triết học khác

Xác định bản chất con người và lịch sử phát triển của nhân loại

Tầm quan trọng của con người trong lực lượng sản xuất đối với sự phát triển văn minh nhân loại

Giải phóng nhân loại khỏi nghèo nàn, lạc hậu và bất công

Thực hiện giải phóng giai cấp, giải phóng nhân dân lao động và giải phóng con người khỏi ách áp bức, bóc lột bằng cách mạng vô sản

Ba giai đoạn: Giai đoạn C.Mác khởi xướng; Giai đoạn Ph.Ăngghen bổ sung; Giai đoạn V.I.Lênin phát triển

Ba giai đoạn: Giai đoạn C.Mác và Ph.Ăngghen; Giai đoạn phát triển của V.I.Lênin; Giai đoạn vận dụng ở các nước XHCN

Hai giai đoạn: Giai đoạn truyền thống từ C.Mác đến V.I.Lênin; Giai đoạn hiện đại từ sau chiến tranh thế giới lần II đến nay

Hai giai đoạn: Giai đoạn hình thành, phát triển chủ nghĩa Mác( do C.Mác và Ph.Ăngghen thực hiện); Giai đoạn bảo vệ, phát triển chủ nghĩa Mác thành chủ nghĩa Mác- Lênin ( do V.I.Leenin thực hiện)

Giai cấp công nhân trở thành một lực lượng chính trị độc lập trong xã hội tư bản

Giai cấp công nhân trở thành một lực lượng chủ yếu của xã hội tư bản

Giai cấp công nhân trở thành một giai cấp đối lập với giai cấp tư sản

Giai cấp công nhân trở thành lực lượng sản xuất trong xã hội tư bản

Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật lần thứ nhất

Sự ra đời của một số ngành khoa học xã hội

Thực tiễn các phong trào cách mạng của giai cấp công nhân

Thực tiễn các phong trào đấu tranh giành độc lập của các nước thuộc địa

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Triết học pháp quyền

Mỹ học

Phép biện chứng

Triết học duy vật nhân bản L. Phoi-ơ-bắc

Chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán Pháp

Chủ nghĩa vô chính phủ Pru-đông

Chủ nghĩa duy vật duy lý Pháp thế kỷ XVII – XVIII

Học thuyết về đấu tranh giai cấp trong xã hội có giai cấp

Lý luận về giá trị thặng dư, luận chứng khoa học về bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản

Học thuyết về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Lý luận về chủ nghĩa tư bản độc quyền và chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Khi C.Mác còn tham gia hoạt động trong phái Hê-ghen Trẻ

Những năm 1842 – 1843

Những năm 1847 – 1848

Từ năm 1849 đến năm 1895

Khoa học tự nhiên phát triển mạnh mẽ

Do ảnh hưởng của chủ nghĩa duy vật siêu hình

Các nhà triết học có sự phân hóa mạnh mẽ

Nhận thức con người phát triển lên một trình độ cao hơn

Thế kỷ IV (Trước công nguyên)

Thế kỷ VI (Trước công nguyên)

Thế kỷ VII (Trước công nguyên)

Thế kỷ IX (Trước công nguyên)

Thế giới quan thần thoại

Thế giới quan tÙn gi·o

Thế giới quan triết học

Biểu hiện của cả ba hÏnh thức thế giới quan trÍn

Đó là sản phẩm của tÏnh hÏnh kinh tế-x„ hội những năm 40 của thế kỷ XIX

L‡ sự tổng kết những gi· trị của tri thức nh‚n loại thể hiện trong các lĩnh vực khoa học

Là tài năng bẩm sinh của những người s·ng lập ra nÛ

L‡ hiện tượng kh·ch quan

B·c bỏ tư duy siêu hình và vai trò của “Đấng S·ng tạo”

Khẳng định tính đúng đắn của quan điểm duy vật biện chứng về bản chất của thế giới

Khẳng định tÌnh khoa học của quan điểm duy vật biện chứng trong nhận thức v‡ trong thực tiễn

Gi ̇p M·c- Ăngghen có điều kiện tiếp cận với nguồn tri thức hiện đại

Tư duy siêu hình

Nhận thức về thế giới còn ngây thơ chất ph·c

TÌnh duy t‚m

Phủ định “sạch trơn” những th‡nh tựu triết học trước đó

KhÙng cÛ

Chỉ cÛ trong x„ hội Tư bản

CÛ tÌnh giai cấp trong mọi trường ph·i triết học

Chỉ cÛ trong một số hệ thống triết học

Thế giới quan l‡ sự ph·n ·nh của sự tồn tại vật chất v‡ x„ hội của con người dưới hÏnh thức c·c quan niệm, quan điểm chung

Thế giới quan khÙng phụ thuộc v‡o trình độ hiểu biết của con người đã đạt được trong một giai đoạn lịch sử nhất định

Thế giới quan là quan điểm của giai cấp thống trị x„ hội

Thế giới quan l‡ nội t‚m, l‡ những suy nghĩ bên trong của con người

X„ hội ph‚n chia th‡nh giai cấp

Khi xuất hiện tầng lớp trÌ thức ngạc nhiÍn, ho‡i nghi về mọi thứ xung quanh

Tư duy của con người đạt trình độ kh·i qu·t cao v‡ xuất hiện tầng lớp trÌ thức

Khi con người biết ngạc nhiÍn v‡ ho‡i nghi

Triết học nghiÍn cứu về con người, cÚn Khoa học cụ thể chỉ nghiÍn cứu tự nhiÍn

Khoa học cụ thể tÏm hiểu bản chất của thế giới, cÚn Triết học kh·m ph· quy luật của thế giới

Khoa học cụ thể chỉ nghiÍn cứu một mặt của thế giới cÚn Triết học nghiÍn cứu to‡n bộ thế giời trong tÌnh chỉnh thể của nÛ

Khoa học cụ thể kh·m ph· ra mọi quy luật của thế giới, cÚn Triết học kh·m ph· ra mọi cấp độ bản chất của thế giới

Sự ph·t triển phương pháp siêu hình và chủ nghĩa cơ giới lÍn một trÏnh độ mới

Sự ph·t triển phÈp biện chứng từ tự ph·t chuyển th‡nh tự gi·c

Sự ph·t triển phÈp biện chứng duy t‚m th‡nh chủ nghĩa tư biện, thần bÌ

Sự ph·t triển tư duy biện chứng gi ̇p nÛ tho·t khỏi tÌnh tự ph·t v‡ cởi bỏ lớp vỏ thần bÌ duy t‚m

TÙn gi·o

Huyền thoại

Khoa học

Triết học

Xây dựng phép biện chứng vật, chấm dứt sự thống trị của phép biện chứng duy tâm của Hegel

Xây dựng chủ nghĩa duy vật về lịch sử, làm sáng tỏ lịch sử tồn tại và phát triển của xã hội loài người

Phát hiện ra lịch sử phát triển của xã hội loài người là lịch sử đấu tranh giai cấp, và đấu tranh giai cấp sẽ dẫn đến cách mạng vũ sản nhằm xóa bỏ chế độ người bóc lột người

Phát hiện ra giá trị thặng dư, làm sáng tỏ bản chất của xã hội tư bản chủ nghĩa

THDVBC là khoa học của mọi ngành KHTN

Các phát minh về KHTN là cơ sở của các luận điểm của THDVBC, còn THDVBC là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận chung cho KHTN

KHTN là cơ sở duy nhất cho sự hình thành và phát triển của THDVBC

THDVBC là cơ sở duy nhất cho sự hình thành và phát triển của KHTN

Sự hình thành và phát triển trên cơ sở kế thừa những giá trị tư tưởng nhân loại và tổng kết thực tiễn thời đại

Thế giới quan, phương pháp luận phổ biến của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng

Khoa học về sự nghiệp giải phóng giai cấp vũ sản, giải phóng nhân dân lao động khỏi chế độ áp bức, bóc lột và tiến tới giải phóng con người

Cung cấp cơ sở thực tiễn cho sự phát triển của các khoa học cụ thể

KhÙng luận chứng được một c·ch khoa học về bản chất của chủ nghĩa tư bản

KhÙng ph·t hiện được quy luật vận động, ph·t triển của chủ nghĩa tư bản

KhÙng nhận thức được vai trÚ, sứ mệnh của giai cấp cÙng nh‚n với tư cách là lực lượng x„ hội cÛ khả năng xóa bỏ chủ nghĩa tư bản để x‚y dựng một x„ hội bình đẳng, khÙng cÛ bÛc lột

A,B,C đúng

Khái quát được sự ph·t triển lịch sử nh‚n loại

Tinh thần nhân đạo cao cả

Dám đối đầu trực tiếp với chủ nghĩa tư bản

Xác định được sứ mệnh lịch sử của giai cấp cÙng nh‚n

Hiểu đúng thực chất, tinh thần của mÙn học; ho‡n thiện mình trong đời sống c· nh‚n cũng như trong đời sống cộng đồng x„ hội.

Xem những quan điểm của triết học M·c- Lênin là luôn đúng với mọi thời đại thực tiễn của c·ch mạng Việt Nam

Vận dụng nguyÍn vẹn to‡n bộ chủ nghĩa Mác- LÍnin trong mọi tÏnh huống c·ch mạng

Chỉ học những kiến thức trọng t‚m, những nguyên lý cơ bản

Tấm C·m

Thần Trụ trời

T‚y du k ̋

Truyện Kiều

Tấm C·m

Thầy bÛi xem voi

Sọ dừa

Bình ngô đại c·o

Đứng im là khùng vận động

Đứng im là tạm thời

Đứng im là vận động trong thế cân bằng ổn định tuyệt đối

Đứng im là một hình thức đặc biệt của vận động, đứng im là tương đối

Trường tình

Quảng tình

Chiều cao

Chiều sâu

Trường tình

Quảng tình

Chiều cao

Chiều sâu

Chủ nghĩa hoài nghi và thuyết bất khả tri

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan và chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy linh và thần học

Chủ nghĩa thực chứng và chủ nghĩa thực dụng

Chủ nghĩa duy vật chất phác, chủ nghĩa duy vật siêu hình, chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật duy cảm, chủ nghĩa duy vật duy lý, chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa kinh nghiệm, chủ nghĩa duy vật duy cảm

Chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật thù thiển, chủ nghĩa duy vật kinh tế

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác - Lênin

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa siêu hình

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy vật biện chứng M·c - LÍnin

Chủ nghĩa siêu nhiên

Định nghĩa về vật chất của V. I. Lênin đã phê phán chủ nghĩa duy vật biện chứng của C. M·c

Định nghĩa về vật chất của V. I. Lênin đã khẳng định Ùng l‡ một triết gia vĩ đại nhất trong lịch sử triết học

Định nghĩa về vật chất của V. I. Lênin đã phÍ ph·n những quan niệm sai lầm, phản khoa học của các trường ph·i triết học duy t‚m nÛi chung

Định nghĩa về vật chất của V. I. Lênin có ý nghĩa phê phán các nhà khoa học tự nhiÍn cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX

Vận động l‡ sự tự th‚n vận động của vật chất

Vận động l‡ do lực đẩy v‡ lực h ̇t của vật thể

Vật động l‡ do lực h ̇t của trái đất

Vận động l‡ do thần th·nh s·ng tạo ra

KhÙng gian v‡ thời gian tồn tại thuần t ̇y ngo‡i vật chất

KhÙng gian v‡ thời gian l‡ hÏnh thức tồn tại của vật chất, khÙng t·ch rời vật chất

KhÙng gian v‡ thời gian l‡ do thÛi quen của con người quy định

KhÙng gian v‡ thời gian phụ thuộc v‡o cảm gi·c của con người

Lửa

NguyÍn tử

Nước

KhÙng khÌ

Thực tại kh·ch quan

Con người cÛ thể cảm nhận

Được con người chÈp lại, chụp lại, ph·n ·nh lại

Tồn tại

Thực tại khách quan

Con người có thể cảm nhận

Được con người chép lại, chụp lại, phân tích lại

Tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác

Ý thức tồn tại trên cơ sở quá trình sinh lý của não người

Ý thức đồng nhất với quá trình sinh lý của não người

Lao động

Sự tương tác giữa bộ óc người và thế giới khách quan

Lao động, cùng với lao động là ngôn ngữ là hai sức kích thích chủ yếu hình thành nên ý thức con người

Lao động tạo ra ngôn ngữ, ngôn ngữ tạo ra ý thức

Lao động tạo ra ý thức của lao động, ngôn ngữ tạo ra ý thức của ngôn ngữ

Lao động tạo ra kinh nghiệm, ngôn ngữ tạo ra tư duy

Tri thức, ý chí

Tri thức, ước muốn và nguyện vọng

Tri thức, tình cảm và ý chí

Ước muốn, nguyện vọng và niềm tin

Tình cảm

Tri thức

Ý chí

Niềm tin

Tình cảm

Ý chí

Tri thức

Niềm tin

Ý thức quyết định vật chất

Vật chất quyết định ý thức

Vật chất quyết định ý thức, ý thức tác động trở lại vật chất

Vật chất và ý thức có mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật chất phác thời cổ đại

Ý thức quyết định vật chất

Vật chất quyết định ý thức

Vật chất quyết định ý thức còn ý thức tác động trở lại đối với vật chất

Vật chất và ý thức tồn tại độc lập với nhau

Không gian

Thời gian

Vận động

Không gian, thời gian, vận động

Đất, Nước, Lửa, Không khí, Mộc

Thổ, Thủy, Hỏa, Không khí, Kim

Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ

Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Apirun

Bác bỏ quan điểm duy vật về vật chất

Vật chất không thay đổi về hình dạng lẫn cấu trúc

Thúc đẩy các khoa học phát triển

Khẳng định thứ nhất tuyệt đối của vật chất

Đứng im là không vận động

Đứng im là tuyệt đối

Đứng im là tạm thời

Đứng im là vận động trong thế cân bằng ổn định tuyệt đối