Hoạt động ứng dụng khoa học.

Hoạt động thực nghiệm khoa học.

Hoạt động sản xuất vật chất.

Hoạt động chính trị xã hội.

Tư liệu sản xuất và quan hệ sản xuất.

Lực lượng sản xuất và tư liệu sản xuất

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

Tư liệu sản xuất và người lao động.

Phù hợp nhưng còn phải tiếp tục nghiên cứu sự vận động và phát triển của lực lượng sản xuất để từng bước có những hình thức quan hệ sản xuất phù hợp hơn.

Tương đối phù hợp.

Phù hợp.

Không phù hợp vì lực lượng sản xuất thấp kém trong khi quan hệ sản xuất là tiên tiến.

Phát triển là sự vận động của các sự vật.

Phát triển là quá trình giải quyết mâu thuẫn nội tại.

Phát triển là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của các sự vật.

Phát triển là chuyển hóa từ lượng sang chất.

Sự biến đổi của lượng.

Giới hạn biến đổi của lượng, chưa làm thay đổi chất của sự vật.

Sự biến đổi của lượng làm thay đổi bản chất của sự vật.

Sự biến đổi của chất.

Năng lực tự ý thức.

Quá trình phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người trên cơ sở thực tiễn.

Sự phản ánh hiện thực khách quan vào đầu óc con người.

Sự phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người dựa trên cơ sở thực tiễn.

Đảm bảo không mâu thuẫn trong suy luận.

Được nhiều người thừa nhận.

Thực tiễn.

Lợi ích.

Mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật, thay đổi cùng với sự thay đổi căn bản về chất của sự vật.

Mâu thuẫn giữa các giai cấp đối kháng trong xã hội.

Mâu thuẫn nổi lên hàng đầu ở một giai đoạn phát triển nhất định của sự vật, chi phối các mâu thuẫn khác.

Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản.

Tính quy định vốn có của vật thể.

Tổng hợp các thuộc tính của sự vật nói lên sự vật là cái gì.

Tổng hợp tất cả các thành phần cấu tạo của vật thể.

Đồng nhất với thuộc tính.

Toàn bộ những hoạt động vật chất của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội.

Toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội.

Toàn bộ những hoạt động có mục đích của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội.

Phương thức sản xuất

Nền văn minh

Chính trị tư tưởng

Lực lượng sản xuất

Quy luật phủ định của phủ định.

Quy luật mâu thuẫn.

Quy luật về quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức.

Quy luật những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại.

Quan hệ giữa người và người trong tổ chức quản lý lao động

Quan hệ giữa người và người trong lưu thông và phân phối.

Quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất.

Trong từng giai đoạn lịch sử nhất định mà quan hệ nào đó nổi lên hàng đầu.

Hệ thống giáo dục.

Nhà nước.

Hệ thống pháp luật

Văn hoá

Bảo vệ và phát triển cơ sở kinh tế sinh ra nó.

Tư tưởng xã hội trong kiến trúc thượng tầng tác động trở lại cơ sở hạ tầng.

Bảo vệ và phát triển cơ sở kinh tế.

Nhà nước bảo vệ tư tưởng chính trị của giai cấp.

Triết học Hy Lạp - La Mã cổ đại.

Triết học cổ điển Đức.

Triết học Mác - Lênin.

Triết học trung cổ.

Cơ sở thực tiễn.

Khoa học về chiến lược phát triển đất nước.

Cơ sở lý luận khoa học.

Khoa học về đường lối.

Cá con người và động vật cao đẳng.

Con người sống trong xã hội tư bản chủ nghĩa.

Con người hiện đại.

Con người.

Không. Vì LLSX và QHSX tồn tại độc lập.

Có. Vì QHSX có tính độc lập tương đối.

Có. Vì QHSX quyết định LLSX

Không. Vì LLSX quyết định QHSX

Phát triển giáo dục

Chú trọng thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đầu tư phát triển nguồn nhân lực, coi trọng Giáo dục - Đào tạo và Khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu.

Phát triển khoa học và công nghệ

Quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất

Quan hệ trong tổ chức, quản lý sản xuất.

Quan hệ trong phân phối sản phẩm

Quan hệ mua - bán

Công cụ lao động

Hệ thống giao thông vận tải, thông tin liên lạc

Các tư liệu khác: hệ thống kho, bến bãi, bồn chứa

Đối tượng lao động

Sản xuất tinh thần.

Sản xuất vật chất.

Sản xuất ra bản thân con người.

Tất cả các câu trên.

Kinh tế phát triển sẽ quyết định đường lối, chính sách.

Những biến đổi trong lĩnh vực kinh tế sẽ dẫn đến những biến đổi trong lĩnh vực chính trị.

Nền chính trị ổn định sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển.

Giữa kinh tế và chính trị không có mối liên hệ.

Quan hệ sản xuất thống trị.

Quan hệ sản xuất tàn dư và mầm mống.

Tất cả các câu trên.

Quan hệ sản xuất thống trị và quan hệ sản xuất tàn dư.

Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.

Chủ nghĩa Mác - Lênin.

Tư tưởng Hồ Chí Minh.

Chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Quan hệ giữa phương thức sản xuất với kiến trúc thượng tầng.

Quan hệ giữa tồn tại xã hội với ý thức xã hội.

Quan hệ giữa lực lượng sản xuất với quan hệ sản xuất.

Quan hệ giữa kinh tế với chính trị.

Quan hệ sản xuất mẫm móng

Quan hệ sản xuất thống trị

Quan hệ sản xuất tàn dư

Các quan hệ sản xuất hợp thành nên cơ sở hạ tầng đều có vai trò như nhau, không có yếu tố nào quyết định yếu tố nào

Phương pháp tư duy siêu hình

Phương pháp tư duy trừu tượng hóa

Phương pháp tư duy logic-lịch sử

Phương pháp tư duy biện chứng

Kinh tế chính trị cổ điển Anh

Chủ nghĩa xã hội không tưởng

Triết học cổ điển Đức

Phép biện chứng tự phát trong triết học Hy Lạp

Phê phán các thành tựu của triết học nhân loại.

Đề xuất những nguyên lý triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.

Kế thừa và phát triển triết học Hêghen.

Sự chuyển biến tư tưởng từ chủ nghĩa duy tâm sang chủ nghĩa duy vật, từ lập trường dân chủ cách mạng sang chủ nghĩa cộng sản.

Phê phán triết học duy tâm của Hêghen

Thống nhất giữa thế giới quan duy vật và phép biện chứng trong một hệ thống triết học

Thống nhất giữa triết học của Hêghen và triết học của Phoi-ơ-bắc

Phê phán chủ nghĩa duy vật siêu hình của Phoi-ơ-bắc

Tiêu tan quan niệm cho rằng vật chất là nguyên tử.

Tiêu tan vật chất nói chung.

Tiêu tan giới hạn hiểu biết trước đây về vật chất, quan điểm siêu hình về vật chất.

Tiêu tan dạng tồn tại cụ thể của vật chất.

Phải đặt họ trong những mối quan hệ với những người khác có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của họ mà đánh giá

Phải đặc biệt nhấn mạnh một mặt nào đó, bỏ qua những mặt còn lại.

Phải xuất phát từ mục đích và lợi ích của họ mà đánh giá.

Phải đặt họ vào những điều kiện, thời đại của mình mà đánh giá.

Ý thức được hình thành trực tiếp từ lao động

Ý thức là hiện tượng bẩm sinh ở con người

Ý thức là quá trình tiền hóa cao của giới tự nhiên

Ý thức có nguồn gốc từ một dạng vật chất giống như gan tiết ra mật

Không có cái gì là tuyệt đối cả

Chi tuyệt đối khi đặt nó trong trường hợp cụ thể

Tương đối

Tuyệt đối

Nguyên lý về mối liên hệ giữa cái chung với cái riêng và mỗi liên hệ nhân quả.

Nguyên lý về sự vận động và đứng im của các sự vật.

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và về sư phát triển.

Nguyên lý về sự tồn tại khách quan của vật chất.

Phát triển của sự vật có tính kể thừa, nhưng đó là sự kế thừa nguyên xi cái cũ hoặc lắp ghép từ cái cũ sang cải mới một cách máy móc về mặt hình thức

Phát triển của sự vật không có tinh kế thừa

Phát triển của sự vật có tính kể thừa, nhưng trên cơ sở có phê phán, chọn lọc, cải tạo và phát triển

Phát triển của sự vật có tính kế thừa, nhưng là quá trình bằng phẳng liên tục theo đường thẳng đứng

Vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất.

Vận động của vật chất là sự tự vận động.

Vận động là phương thức tồn tại của vật chất.

Vận động của vật chất là do sự tác động từ các yếu tố bên ngoài.

tính độc lập

tính khách quan

tính hiện thực

tính vật chất

Niềm tin

Tri thức

Tình cảm

Ý chí

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.

Quy luật từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại.

Cấu trúc của sự vật

Sự thống nhất hữu cơ giữa các thuộc tính cơ bản của sự vật

Các thuộc tính của sự vật

Tổng số các thuộc tính của sự vật

Bản chất của thể giới là vật chất, tồn tại khách quan, vĩnh viễn, vô tận, vô hạn.

Bản chất của thể giới là vật chất, tồn tại trong ý thức con người, tùy thuộc vào nhận thức của con người.

Bản chất của thể giới là những vật thể tạo nên, vận động, biến đổi theo quy luật tự nhiên và xã hội.

Bản chất của thể giới là vật chất, tồn tại bởi ý thức thức không ngừng phát triển.

Quy luật phủ định của phủ định.

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật về quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức.

Quy luật những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại.

Chim khôn hót tiếng rảnh rang, người khôn nói tiếng dịu dàng dể nghe.

Có công mài sắt có ngày nên kim.

Góp gió thành bão, góp cây nên rừng.

Cái khó ló cái khôn

Lao động, thực tiễn xã hội.

Sự tác động của tự nhiên vào bộ óc người.

Bộ não người và hoạt động của nó.

Lao động và ng

Có vai trò khác nhau, nên chi cẩn biết một số mối liên hệ

Có vai trò khác nhau, cần phải xem xét mọi mối liên hệ

Có vai trò ngang bằng nhau, nên chi cần xem xét một mối liên hệ

Có vai trò ngang bằng nhau

Mâu thuẫn vừa có tính khách quan vừa có tính phổ biến trong tự nhiên xã hội và tư duy

Sự thống nhất, đấu tranh chuyển hóa giữa các mặt đối lập gọi là mâu thuẫn.

Quy luật mâu thuẫn là hạt nhân của phép biện chứng duy vật, nó chỉ rõ nguồn gốc, động lực của sự phát triển

Sự liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau giữa các mặt đối lập trong các sự vật là mâu thuẫn

Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất

Quan hệ tổ chức quản lý quá trình sản xuất

Quan hệ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

Quan hệ phân phối sản phẩm.

Sự biến đổi, phát triển của kỹ thuật sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của lực lượng sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của cách thức sản xuất

Sự phát triển của cách thức tổ chức sản xuất

Do sự phân hóa giữa giàu và nghèo trong xã hội

Do sự chênh lệch về khả năng giữa các tập đoàn người

Do sự xuất hiện chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất

Do sự phát triển lực lượng sản xuất làm xuất hiện "của dư" tương đối

Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng.

Quy luật tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Quy luật đấu tranh giai cấp.

Chủ nghĩa duy vật cho rằng nhận thức là nhận thức của con người về thế giới. Chủ nghĩa duy tâm cho rằng nhận thức là ý thức tự nhận thức về chính bản thân mình.

Chủ nghĩa duy vật cho rằng vật chất có trước, vật chất quyết định ý thức. Chủ nghĩa duy tâm cho rằng ý thức có trước, ý thức quyết định vật chất.

Tính quy định về lượng nói lên mặt thường xuyên biến đổi của sự vật.

Tính quy định về chất không có tính ổn định

Tinh quy định về chất não của sự vật cũng có tính quy định về lượng tương ứng.

Sự vật nào cũng là sự thống nhất giữa chất và lượng.

Cần chủ động phát triển về chất để tăng khả năng tích lũy về lượng; Đồng thời, hoàn thiện lượng mới, bằng việc cùng cố về chất.

Cần chủ động tích lũy về lượng để tạo điều kiện phát triển về chất; Đồng thời, hoàn thiện chất mới bằng việc huy động, khai thác các nguồn lực đề tích lũy về lượng.

Cần chủ động tích lũy lượng và chất để phát triển; Đồng thời, khai thác, huy động chất mới phù hợp với hoàn cảnh cụ thể.

Cần chủ động tích lũy về lượng để cúng cổ về chất; Đồng thời, hoàn thiện lượng mỗi bắng việc khai thác, huy động chất mới.

Trình độ dân trí và mức sống cao của xã hội

Trình độ phát triển của khoa học kĩ thuật

Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Trình độ phát triển của đạo đức, pháp luật

Quy luật tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội .

Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng .

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Quy luật từ những sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất và ngược lại .

CNDV ( chủ nghĩa duy vật ) thừa nhận nhận thức là sự phản ánh sảng tạo hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người dựa trên cơ sở thực tiễn .

CNDV biện chứng thừa nhận nhận thức là quá trình phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người dựa trên cơ sở thực tiễn .

CNDV biện chứng thừa nhận nhận thức là quá trình biện chứng xuất phát từ thực tiễn và quay về phục vụ thực tiễn .

CNDV thừa nhận nhận thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào đầu óc con người

Những dạng khác nhau của vật chất.

Những khái niệm do con người sáng tạo ra trong quá trình sản xuất .

Những vật dụng trong cuộc sống hàng ngày.

Vật chất.

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Lý luận về quan hệ biện chứng giữa nhận thức và thực tiễn

Người lao động, đối tượng lao động, khoa học kỹ thuật

Sức lao động, công cụ lao động, khoa học kỹ thuật

Người lao động, khoa học kỹ thuật

Người lao động, công cụ lao động, đối tượng lao động

Là điều kiện tiến bộ lịch sử ; hình thành nền văn minh nhân loại .

Là phương thức vận động của lịch sử ; hình thành xu hướng phát triển nhân loại

Là con đường tiến bộ xã hội ; hình thành chế độ mới, phát triển hơn .

Là động lực tiến bộ lịch sử; hình thành xã hội mới, tiến bộ hơn.

Nguyên thủy, nô lệ, phong kiến, tư sản B.

Công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, xã hội chủ nghĩa

Nguyên thủy, Á châu, cổ đại, phong kiến và tư sản hiện đại.

Nô lệ, phong kiến, tư sản và xã hội chủ nghĩa,

Đường xá, cầu cống, bến cảng, bưu điện

Đời sống vật chất của xã hội.

Toàn bộ cơ sở vật chất- kỹ thuật của xã hội

Tổng hợp của quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội.

Cho xã hội cộng sản chủ nghĩa

Cho một xã hội cụ thể

Cho xã hội tư bản chủ nghĩa

Cho mọi xã hội trong lịch sử

Quan hệ giao tiếp

Hình thức giao tiếp

Quan hệ xã hội

Quan hệ lao động

Có nền khoa học tiên tiến.

Có thể tạo ra năng suất lao động cao hơn .

Có nhãn tổ chính trị tiến bộ.

Có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Luôn luôn đối lập loại trừ nhau.

Luôn luôn thống nhất với nhau.

Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.

Có lúc hoàn toàn đối lập nhau, có khi hoàn toàn thống nhất với nhau.

Những năm 40 thế kỷ XVIII

Những năm 40 thế kỷ XVI

Những năm 40 thế kỷ XVII

Những năm 40 thế kỷ XIX

Chủ nghĩa Mác là học thuyết về sự nghiệp giải phóng giai cấp vô sản và nhân dân lao động

Chủ nghĩa Mác là khoa học của mọi khoa học, là thể giới quan và phương pháp luận chung của mọi nhận thức và thực tiễn

Chủ nghĩa Mác là học thuyết do C. Mác sáng lập

Chủ nghĩa Mác là học thuyết được xây dựng trên cơ sở kế thừa những tinh hoa của lịch sử tư tưởng nhân loại và thực tiễn cách mạng

Phê phán tôn giáo

Kế tục triết học Hê - ghen

Phê phán các thành tựu triết học của nhân loại.

Sự chuyển biến về tư tưởng từ chủ nghĩa duy tâm và dân chủ cách mạng sang chủ nghĩa duy vật và Cộng sản chủ

Sự khốn cùng của triết học

Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản .

Tư bản

Gia đình thần thánh

Phải đặt họ trong những mối quan hệ với những người khác có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của họ mà đánh giá

Phải đặc biệt nhấn mạnh một mặt nào đỏ, bỏ qua những một còn lại

Phải xuất phát từ mục đích và lợi ích của họ mà đánh giá .

Phải đặt họ vào những điều kiện, thời đại của minh mà đánh giá

Thế giới luôn vận động và ngày cùng bộc lộ nhiều thuộc tính của nó .

Thể giới luôn đứng im và ngày càng không bộc lộ nhiều thuộc tính của nó.

Do thực tiễn của con người ngày càng trì trệ, lạc hậu

Do trình độ nhận thức lạc hậu hơn thực tiễn

Tình cảm

Ý chí

Tri thức

Niềm tin

Phép biện chứng do V.I.Lenin sáng lập

Phép biện chứng được xác lập trên lập trường của chủ nghĩa duy vật

Phép biện chứng do Ăngghen sáng lập

Phép biện chứng của ý niệm tuyệt đối

Sự chuyển hóa từ trạng thái này sang trạng thái khác của sự vật hiện tượng

Sự chuyển động của các vật thể trong không gian

Sự thay đổi vị trí của các sự vật hiện tượng trong không gian, thời gian

Mọi sự biến đổi nói chung của các sự vật hiện tượng trong không gian và thời gian

A. Thực tiễn là điểm kết thúc của nhận thức.

B. Nhận thức tồn tại độc lập với thực tiễn.

C. Thực tiễn chỉ là điểm khởi đầu của nhận thức

D. Thực tiễn là điểm khởi đầu và cũng là điểm kết thúc của một vòng khâu nhận thức

A. Vật chất

B. Tùy từng trường hợp cụ thể mà có thể là vật chất hay ý thức.

C. Ý thức

D. Cả vật chất lẫn ý thức

a. Chân lý có tính cụ thể

b. Chân lý có tính trừu tượng

c. Chân lý có tính tương đối

d. chân lý có tính khách quan

A. Bản chất của thế giới là vật chất, tồn tại khách quan, vĩnh viễn, vô tận, vô hạn

B. Bản chất của thế giới là vật chất, tồn tại trong ý thức con người, tủy thuộc vào nhận thức của con người

C. Bản chất của thể giới là những vật thể tạo nên, vận động, biển đổi theo quy luật tự nhiên và xã hội

D. Bản chất của thế giới là vật chất, tồn tại bởi ý thức không ngừng phát triển

A. Tiêu tan giới hạn hiểu biết trước đây về vật chất, quan điểm siêu hình về vật chất

B. Tiêu tan vật chất nói chung, quan điểm siêu hình về vật chất

C. Tiêu tan quan niệm cho rằng vật chất là nguyên tử, quan điểm siêu hình về vật chất

D. Tiêu tan dạng tồn tại cụ thể của vật chất, quan điểm siêu hình về vật chất

A. Những dạng khác nhau của vật chất

B. Những khái niệm do con người sáng tạo ra trong quá trình sản xuất.

C. Những vật dụng trong cuộc sống hàng ngày .

D. Vật chất

Nguyên lý về mối liên hệ phố biển

Nguyên lý về sự phát triển

Lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Lý luận về quan hệ biện chứng giữa nhận thức và thực tiễn

Tinh quy định về lượng nói lên mặt thường xuyên biến đổi của sự vật.

Tính quy định về chất không có tính ổn định.

Tinh quy định về chất nào của sự vật cũng có tính quy định về lượng tương ứng.

Sự vật nào cũng là sự thống nhất giữa chất và lượng

Cần chủ động phát triển về chất để tăng khả năng tích lũy về lượng; Đồng thời, hoàn thiện lượng mới, bằng việc củng cố về chất.

Cần chủ động tích lũy về lượng để tạo điều kiện phát triển về chất; Đồng thời, hoàn thiện chất mới bằng việc huy động, khai thác các nguồn lực để tích lũy về lượng

Cần chủ động tích lũy lượng và chất để phát triển; Đồng thời, khai thác, huy động chất mới phù hợp với hoàn cảnh cụ thể

Cần chủ động tích lũy về lượng để cùng cố về chất; Đồng thời, hoàn thiện lượng mới bằng việc khai thác, huy động chất mới

CNDV ( chủ nghĩa duy vật) thừa nhận nhận thức là sự phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người dựa trên cơ sở thực tiễn.

CNDV biện chứng thừa nhận nhận thức là quá trình phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người dựa trên cơ sở thực tiễn.

CNDV biện chứng thừa nhận nhận thức là quá trình biện chứng xuất phát từ thực tiền và quay về phục vụ thực tiễn.

CNDV thừa nhận nhận thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào đầu óc con người.

Tổng số các thuộc tính của sự vật

Cấu trúc của sự vật

Các thuộc tính của sự vật

Sự thống nhất hữu cơ giữa các thuộc tính cơ bản của sự vật.

Người lao động, đối tượng lao động, khoa học kỹ thuật

Sức lao động, công cụ lao động, khoa học kỹ thuật

Người lao động, khoa học kỹ thuật

Người lao động, công cụ lao động, đối tượng lao động

Là điều kiện tiến bộ lịch sử, hình thành nền văn minh nhân loại.

Là phương thức vận động của lịch sử; hình thành xu hướng phát triển nhân loại.

Là con đường tiến bộ xã hội; hình thành chế độ mới, phát triển hơn

Là động lực tiến bộ lịch sử; hình thành xã hội mới, tiến bộ hơn

Trình độ dân trí và mức sống cao của xã hội

Trình độ phát triển của khoa học kĩ thuật

Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Trình độ phát triển của đạo đức, pháp luật,

Quy luật tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Quy luật từ những sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất và ngược lại.

 Nguyên thủy, nô lệ, phong kiến, tư sản

Công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, xã hội chủ nghĩa

Nguyên thủy, Á châu, cổ đại, phong kiến và tư sản hiện đại.

Nô lệ, phong kiến, tư sản và xã hội chủ nghĩa

Đường xá, cầu cống, bến cảng, bưu điện....

Đời sống vật chất của xã hội

Toàn bộ cơ sở vật chất - kỹ thuật của xã hội.

Tổng hợp của quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội.

Cho xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Cho một xã hội cụ thể

Cho xã hội tư bản chủ nghĩa

Cho mọi xã hội trong lịch sử

Quan hệ giao tiếp

Hình thức giao tiếp

Quan hệ xã hội

Quan hệ lao động

Có nền khoa học tiên tiến.

Có thể tạo ra năng suất lao động cao hơn.

Có nhân tố chính trị tiến bộ

Có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Có lúc hoàn toàn đối lập nhau, có khi hoàn toàn thống nhất với nhau

Luôn luôn đối lập loại trừ nhau

Luôn luôn thống nhất với nhau

Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Phát triển khoa học công nghệ

Ưu tiên đổi mới về chính trị gắn với phát triển kinh tế

Đổi mới kinh tế là trọng tâm, từng bước đổi mới về chính trị

Cải cách giáo dục

Nhận thức lý tinh.

Nhận thức kinh nghiệm.

Nhận thức cảm tính

Nhận thức trực giác

Luôn đạt đến chân lý không mắc sai lầm.

Phản ánh một cách trực tiếp sự vật.

Phản ánh bề ngoài của sự vật.

Phản ánh những mối liên hệ bên trong, bản chất của sự vật.

Vạch ra cách thức của sự phát triển

Vạch ra xu hướng của sự phát triển

Là hạt nhân của phép biện chứng duy vật, vạch ra nguồn gốc bên trong của sự vận động và phát triển.

Vạch ra con đường của sự phát triển

Nội dung tác động trở lại hình thức

Hình thức tồn tại tách biệt nội dung

Nội dung do hình thức quyết định

Nội dung quyết định hình thức

Sự thống nhất của các mặt đối lập

sự giải quyết mâu thuẫn

Sự chuyển hóa của các mặt đối lập

Sự đấu tranh của các mặt đối lập

 Sự tồn tại của thế giới phụ thuộc vào cảm giác của con người.

Tinh thần thế giới sản sinh ra thể giới và con người có thể nhận thức thế giới.

Vật chất quyết định sự tồn tại và phát triển của ý thức.

Con người không thể nhận thức được thế giới.

Vật chất quyết định nguồn gốc, nội dung của ý thức và ý thức có tính năng động của nó

Vật chất quyết định ý thức, nhưng trong những trưởng hợp nhất định ý thức cũng quyết định vật chất.

Vật chất quyết định ý thức, con người hoàn toàn phụ thuộc vào quy luật khách quan

Vật chất quyết định ý thức và ngược lại ý thức cũng quyết định vật chất.

Không gian và thời gian phụ thuộc vào cảm giác của con người.

Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất.

Không gian và thời gian tồn tại thuần túy ngoài vật chất.

Không gian và thời gian là sản phẩm của khoa học cụ thể.

Có vận động thuần túy ngoài vật chất

Có vật chất không vận động

Vận động và đứng im tách rời nhau

Vận động là thuộc tính cổ hữu của vật chất

Nguyên lý về liên hệ nhân quả

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự tồn tại khách quan của thế giới vật chất

Nguyên lý về sự phát triển

Thừa nhận rằng vật chất quyết định ý thức và con người có thể nhận thức thế giới

Thừa nhận rằng con người không thể nhận thức thế giới

Thừa nhận lực lượng siêu nhiên sáng tạo ra con người

Thừa nhận ý thức sáng tạo thế giới

Sự thay thế của các vương triều.

 Sự thay thế chế độ xã hội này bằng một chế xã hội khác cao hơn

Sự xuất hiện các hợp chất mới

Sự xuất hiện các giống loài động vật, thực vật mới thích ứng tốt hơn với môi trường

Con người có khả năng phản ánh đúng thế giới khách quan

Cảm giác ý thức phụ thuộc thụ động vào thế giới vật chất

Con người không thể phản ánh đúng thế giới vật chất

Cảm giác có trước, vật chất có sau

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Nguyên nhân sinh ra kết quả

Mọi sự kế tiếp nhau về mặt thời gian đều là quan hệ nhân quả

Nguyên nhân và kết quả tồn tại phụ thuộc vào nhận thức của con người

Cái xuất hiện trước đều là nguyên nhân của cái xuất hiện sau

Khái niệm và phán đoán

Cảm giác, tri giác và biểu tượng

Cảm giác, tri giác và khái niệm

Cảm giác, tri giác và phán đoán

Nguyên lý về mối liên hệ giữa cái chung với cái riêng và mỗi liên hệ nhân quả.

 Nguyên lý về sự vận động và đứng im của các sự vật.

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và về sự phát triển.

Nguyên lý về sự tồn tại khách quan của vật chất

Phủ định biện chứng giữ lại cái cũ

Phủ định biện chứng giữ lại và cải biến những yếu tố còn phù hợp của cái cũ

Phủ định biện chứng xóa bỏ hoàn toàn cải cũ

Phủ định biện chứng giữ nguyên những yếu tố phù hợp của cái cũ

Tránh được bệnh bảo thủ hoặc nóng vội.

Tìm ra bản chất của sự vật, vạch ra được kế hoạch.

Nghiên cứu sự vật một cách cụ thể trong không gian và thời gian cụ thể; đánh giá đúng vai trò, vị trí của từng mối liên hệ.

Xem xét đầy đủ tất cả các mặt của sự vật, tránh siêu hình.

Phát triển là xu hướng riêng của sự vận động của các sự vật.

Phát triển là xu hướng chung của một lớp sự vật, hiện tượng.

Phát triển là xu hướng chung của sự vận động của thế giới vật chất.

Phát triển là xu hướng chung nhưng không bản chất của sự vận động của sự vật.

Chỉ có cái chung tồn tại thực

Cái riêng và cái chung đều tồn tại khách quan và không tách rời nhau

Chỉ có cái riêng tồn tại thực

Cái riêng tồn tại trong cái chung

Xem xét đầy đủ tất cả các mặt của sự vật, tránh siêu hình

Tránh được phiến diện, giáo điều

Xem xét nhiều mặt, nhiều mối liên hệ của sự vật; phân biệt cái chính, cái phụ; tránh siêu hình, tránh tràn lan.

Xem xét sự vật trong quan hệ với các sự vật khác, tránh tràn lan.

Đường thẳng đi lên

Đường tròn khép kín

Đường xoáy ốc

Đường thẳng

Phát triển là quá trình giải quyết mâu thuẫn nội tại.

Phát triển là sự vận động của các sự vật

Phát triển là chuyển hóa từ lượng sang chất.

Phát triển là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của các sự vật.

Hình ảnh tinh thần của con người

Sự phản ánh hiện thực thông qua lao động và ngôn ngữ

Thuộc tính phản ánh của não người.

Hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.

Tính chất tương đối

Vừa có tính chất tương đối vừa có tính chất tuyệt đối

Có tính kinh nghiệm

Tính chất tuyệt đối

Tất cả những gì tồn tại khách quan và con người có thể nhận biết

Tất cả những gì tác động vào giác quan thì gây nên cảm giác

Tất cả những gì tồn tại trong đời sống

Mọi sự vật hiện tượng hiện hữu trong thế giới

Tình cảm của con người thay đổi

Tri thức của con người càng cao

Con người gặp những biến cố

Hoàn cảnh sống của con người biến đổi

Thực tiễn đặt ra nhiệm vụ cho nhận thức và tạo điều kiện cho nhận thức hoàn thành nhiệm vy

Thực tiễn là nơi kiểm tra tri thức và bổ sung tri thức

Thực tiễn là điểm xuất phát và thông qua đó con người hiểu được bản chất của sự vật

Thực tiễn là cơ sở, động lực, mục đích của nhận thức và là tiêu chuẩn của chân lý

Khối lượng.

Được đem lại cho con người trong cảm giác

Vận động

Tồn tại khách quan

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật về quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng

Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Dựa vào ngẫu nhiên

 Dựa vào tất nhiên và ngẫu nhiên

Dựa vào tất nhiên

Lúc dựa vào tất nhiên là chính, lúc dựa vào ngẫu nhiên là chính

Chủ nghĩa duy tâm khách quan.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Chủ nghĩa duy vật siêu hình.

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Mọi sự vật hiện tượng trong thế giới có chung một nguồn gốc.

Thế giới thống nhất ở tính vật chất

Tự nhiên và con người quan hệ chặt chẽ với nhau.

 Sự vật này liên hệ với sự vật khác