WorksheetsХромосомалық аурулар
Total questions: 100
Worksheet time: 50mins
Хромосомалық аурулар дегеніміз не? Бос орынды толтырыңыз: Хромосомалық аурулар – адамның генетикалық материалындағы ауытқулардан туындайтын тұқым қуалайтын патологиялар. Олар көбіне ________ және хромосомалық мутациялар нәтижесінде пайда болады.
геномдық
транскрипциялық
эпигенетикалық
метаболикалық
Хромосомалық мутациялар дегеніміз не? Бос орынды толтырыңыз: Хромосомалық мутациялар – хромосоманың ________ өзгеруі.
құрылымының
мөлшерінің
түсігінің
қозғалысының
Геномдық мутациялар дегеніміз не? Бос орынды толтырыңыз: Геномдық мутациялар – хромосома ________ өзгеруі.
санының
құрылымының
ұзындығының
қасиетінің
Хромосомалық аурулардың негізгі себептерін таңдаңыз:
Ұрықтану кезінде пайда болған мутациялар
Ата-анасының жыныс жасушаларында мутациялардың болуы
Қоршаған ортаның зиянды әсерлері (радиация, химиялық заттар)
Барлығы дұрыс
Хромосома дегеніміз не? Бос орынды толтырыңыз: Хромосома – ДНҚ және ________ тұратын, генетикалық ақпаратты тасымалдайтын құрылым.
нәруыздан
липидтен
көмірсудан
суынан
Хромосоманың негізгі бөліктерін сәйкестендіріңіз:
Екі генетикалық бірдей бөлшек
Хромосоманың ұштарын қорғайтын бөлік
Хромосоманың екі иінін байланыстыратын аймақ
Хромосома бөлігі, тұқым қуалаушылық ақпаратты сақтайды
Ядро ішіндегі ДНҚ мен нәруыздардан тұратын құрылым, бөліну кезінде хромосомаға айналады
Ген дегеніміз не? Бос орынды толтырыңыз: Ген – хромосома бөлігі, ________ ақпаратты сақтайды.
тұқым қуалаушылық
энергетикалық
қоректік
құрылымдық
Хроматин дегеніміз не? Бос орынды толтырыңыз: Хроматин – ядро ішіндегі ДНҚ мен нәруыздардан тұратын құрылым, ________ кезінде хромосомаға айналады.
бөліну
тынығу
фотосинтез
тасымалдау
Даун синдромын ашқан ғалым кім?
Джон Лэнгдон Даун
Грегор Мендель
Луи Пастер
Иван Павлов
Патау синдромының белгілерінің бірі қандай?
Ақыл-есінің дамуы тежелген.
Ер адамдарда кездеседі.
Жыныс бездерінің дұрыс жетілмеуі.
Жүрек-қантамыр жүйесінің бұзылыстары.
Эдвардс синдромының белгілеріне не жатады?
Жақтары мен иектері кішкентай.
Бойы аласа.
Жыныс бездері жетілмейді.
Ақыл-есінің дамуы тежелген.
Шершевский-Тернер синдромы қай жыныста кездеседі?
Әйел жынысты тұлғаларда
Ер жынысты тұлғаларда
Екі жыныста да кездеседі
Балаларда ғана кездеседі
Клайнфельтер синдромының негізгі белгісі қандай?
Әйел жынысты тұлғаларда кездеседі.
Ер адамдарда кездеседі.
Жүрек ақаулары байқалады.
Жыныс бездері жетілмейді.
Кариотиптеу дегеніміз не?
Адамның хромосомалық жиынтығын зерттеу.
Ағзаның тыныс алу процесін зерттеу.
Жасушаның бөлінуін бақылау.
Ағзаның ас қорыту жүйесін зерттеу.
Ұрықтық диагностикаға не жатады?
Амниоцентез, хориондық биопсия.
Генетикалық кеңес.
Кариотиптеу.
Скрининг.
Генетикалық карта дегеніміз не?
Хромосомада орналасқан гендердің сызбасы.
Генетикалық ақпаратты тасымалдайтын молекула.
Ағзаның сыртқы белгілерінің жиынтығы.
Клеткадағы барлық органоидтардың тізімі.
Кроссинговер дегеніміз не?
Мейоз кезінде гендердің алмасуы.
Жасушаның бөлінуі.
ДНҚ репликациясы.
Рибосомалардың түзілуі.
СантиМорган (cM) нені өлшейді?
Хромосомадағы гендер арасындағы қашықтықты.
Жыныс бездерінің жетілуін.
Ақыл-есінің дамуын.
Хромосомалық жиынтықты.
Гендері жыныстық хромосомаларда орналасқан белгілер қалай аталады?
Жыныспен тіркескен белгілер
Аутосомды белгілер
Мутациялық белгілер
Рецессивті белгілер
Балықтардың кейбір түрлерінде фенотиптік айқын белгілері бар ген қалай аталады?
X
Y
Z
W
Жыныспен тіркескен гендер қай хромосомада болады?
X-хромосомада болатын гендер
Y-хромосомада болатын гендер
Аутосомада болатын гендер
Митохондриялық ДНҚ-да болатын гендер
Томас Морган жыныспен тіркесіп тұқым қуалау ережесін тәжірибе арқылы ашқан жәндік қалай аталады?
Дрозофила шыбыны
Көбелек
Бал арасы
Қоңыз
Томас Морган дрозофила шыбынының қай бөлігін тәжірибеге модель ретінде қолданды?
Көзінің түсін
Қанатының пішінін
Денесінің ұзындығын
Аяқтарының санын
Дрозофила көзінің қызыл түсі қалай белгіленеді?
W+
w-
R+
B-
Дрозофила көзінің ақ түсі қалай белгіленеді?
w
y
b
vg
Белгілердің шешесінен ұлдарына, ал әкесінен қыздарына берілуі қалай аталады?
Крисс-кросс
Аутосомды тұқымқуалау
Гомозиготалық
Плейотропия
Тек әкеден ұлдарына берілетін белгілерге мысал келтіріңіз.
Адам аяқ саусақтарының арасында жарғақтардың болуы, құлақтың ішінде жүннің болуы
Көздің түсі мен шаштың түсуі
Тілдің домалақталуы
Қан тобының тұқым қуалауы
Белгілер жыныспен тіркесіп берілетін жануарларға мысал келтіріңіз.
Құстар, кейбір балықтар, көбелек
Сүтқоректілердің барлығы
Жәндіктердің барлық түрлері
Барлық бауырымен жорғалаушылар
Шыбынның аталық және аналық организмнің соматикалық жасушасы неше жұп хромосомаға ие?
Төрт жұп хромосома
Бес жұп хромосома
Үш жұп хромосома
Алты жұп хромосома
Жыныспен тіркескен белгілердің тұқым қуалау типінің белгілерін атаңыз.
Аурулар келесі ұрпақта X хромосомада көрінеді; Науқас ер адамнан тек қыздарына ғана беріледі; Науқас әйелден әрі ұлдарына, әрі қыздарына беріледі
Барлық ұрпақта бірдей көрінеді; Тек ер адамдарда ғана байқалады; Тек әйелдерге беріледі
Белгілер тек Y хромосомада көрінеді; Тек ұлдарға ғана беріледі; Қыздарға ешқашан берілмейді
Белгілер тек аутосомды хромосомаларда көрінеді; Ұрпаққа кездейсоқ беріледі; Жынысқа тәуелсіз беріледі
Жыныспен тіркесіп тұқым қуалайтын ауруларға мысал келтіріңіз.
Гемофилия, дальтонизм, рахит, бауыр циррозы, кемақыл
Қант диабеті, тұмау, гипертония, астма
Сколиоз, остеохондроз, артрит, бронхит
Туберкулез, гепатит, ангина, аппендицит
Гетерозиготалы әйелдер фенотиптік тұрғыда сау, бірақ олардың генотипінде байқалмаған ауру гені бар және оны өз ұлдарына беруі мүмкін ағзалар қалай аталады?
Тасымалдаушылар
Гомозиготалар
Мутагендер
Рецессивтер
Генетика – тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін ғылым. Бұл ғылымның негізін қалаушы кім?
Грегор Мендель
Чарльз Дарвин
Иван Павлов
Луи Пастер
Асбұршақ өсімдігімен тәжірибелер жүргізіп, тұқым қуалау заңдылықтарын ашқан ғалым кім?
Грегор Мендель
Чарльз Дарвин
Иван Павлов
Луи Пастер
Мендельдің бірінші заңы қалай аталады?
Біркелкілік заңы
Тәуелсіз комбинация заңы
Толық доминанттық заңы
Гендердің өзара әрекеттесу заңы
Мендельдің екінші заңы бойынша екінші буында доминантты және рецессивті белгілер қандай қатынаста ажырайды?
3:1 қатынасында
1:1 қатынасында
2:1 қатынасында
9:3:3:1 қатынасында
Мендельдің үшінші заңы қалай аталады?
Тәуелсіз тұқым қуалау заңы
Біркелкілік заңы
Ажырау заңы
Толымсыз доминанттылық заңы
Аллельдер дегеніміз не?
Бір геннің әртүрлі нұсқалары
Жасушаның құрылымдық бөлігі
Ағзаның сыртқы белгілері
ДНҚ-ның екі еселенуі процесі
Гомозигота (AA немесе aa) дегеніміз не?
Екі бірдей аллельден тұратын генотип
Екі әртүрлі аллельден тұратын генотип
Тек доминантты аллельдерден тұратын генотип
Тек рецессивті аллельдерден тұратын генотип
Гетерозигота (Aa) дегеніміз не?
Әртүрлі аллельдерден тұратын генотип
Тек бірдей аллельдерден тұратын генотип
Тек доминантты аллельдерден тұратын генотип
Тек рецессивті аллельдерден тұратын генотип
Доминантты белгі (A) дегеніміз не?
Басым белгі, фенотипте көрінеді
Тек рецессивті жағдайда көрінеді
Тек гетерозиготалы жағдайда көрінеді
Тек гомозиготалы жағдайда көрінеді
Рецессивті белгі (a) дегеніміз не?
Тек екі рецессивті аллель болғанда ғана фенотипте көрінеді
Тек бір доминантты аллель болғанда көрінеді
Барлық жағдайда фенотипте көрінеді
Тек гетерозиготалы жағдайда көрінеді
Гибридологиялық әдіс дегеніміз не?
Ата-ана генотиптері белгілі болған жағдайда ұрпақтың тұқым қуалау ерекшеліктерін анықтайды
Тек фенотиптік белгілерді зерттейді
Тек бір ғана ұрпақ буынын зерттейді
Тек өсімдіктерге ғана қолданылады
Толымсыз доминанттылық кезінде доминантты ген рецессивті генді толық баса ала ма?
Жоқ, толық баса алмайды
Иә, толық баса алады
Иә, жартылай баса алады
Тек кейбір жағдайларда баса алады
Гаметалар тазалығы ережесінің авторы кім?
Г.Мендель
Ч.Дарвин
Т.Морган
Ж.Б.Ламарк
Организмнің кез келген белгі-қасиетінің дамуын тұқым қуалау факторын анықтайды: _________.
Ген
Хромосома
Клетка
Орган
Гендер орналасады:
Хромосомада
Ядрошықта
Цитоплазмада
Митохондрияда
Белгілердің тұқым қуалауы тәуелді:
Гендердің хромосомадағы орнына
Ағзаның жасына
Қоршаған ортаның температурасына
Тамақтану режиміне
Доминантты гені бар гамета:
A
a
B
b
Рецессивті гені бар гамета:
a
A
AA
Aa
Бір ғана қарама-қарсы белгілері бойынша будандастырудың моногибридті будандастырудың бірінші ұрпағы:
Біркелкі
Аралас
Тұрақсыз
Гетерозиготалы
Организмнің гаметасында аллельді гендер бір-бірімен араласпай таза күйінде сақталуы:
Гаметалар тазалығы
Генетикалық дрейф
Мутация
Кроссинговер
Ақсұшақтың хромосома саны:
14, 7 жұп
16, 8 жұп
12, 6 жұп
18, 9 жұп
Ажырасудың арақатынасы:
1AA, 2Aa, 1aa
3AA, 1Aa, 2aa
2AA, 2Aa, 2aa
1AA, 1Aa, 2aa
Мендельдің бірінші заңы:
Біркелкілік, доминанттылық, басымдылық
Тәуелсіз тұқым қуалау
Гендердің толық емес доминанттылығы
Плейотропия құбылысы
Мендельдің екінші заңы:
Белгілердің ажырауы
Гендердің толық доминанттылығы
Гетерозиготалардың бірдей фенотипі
Тұқым қуалаушылықтың өзгермеуі
Мендельдің үшінші заңы:
Тәуелсіз тұқым қуалау
Толық доминанттылық заңы
Гендердің байланысу заңы
Тұқым қуалаудың үздіксіздігі заңы
Бірінші будан ұрпақ белгілерінің аралық сипатта болуы
Толық емес доминанттылық
Толық доминанттылық
Кодоминанттылық
Рецессивтілік
Генотипі белгісіз дара рецессивті белгісі бар гомозиготалы дарамен будандастырылу
Талдаушы будандастыру
Моногибридті будандастыру
Дигибридті будандастыру
Өзін-өзі тозаңдандыру
Генетикалық есептерді шешудің маңызы неде?
Генетикалық есептерді шешу тұқым қуалайтын ауруларды болжауға көмектеседі.
Генетикалық есептерді шешу тек математикалық қабілетті дамытады.
Генетикалық есептерді шешу тек өсімдіктерді сұрыптауға арналған.
Генетикалық есептерді шешу тек зертханалық жұмыстар үшін қажет.
Мысал 1: Доминанттылық заңы. Сары бұршақ (A) – доминантты, жасыл бұршақ (a) – рецессивті. Ата-ана: AA × aa. Гаметалар: A және a. Ұрпақ (F1): Барлық Aa (барлығы сары). Бұл мысал бойынша ұрпақтың генотипі қандай болады?
Барлық Aa (барлығы сары)
Барлық AA (барлығы сары)
Барлық aa (барлығы жасыл)
Aa және aa (аралас түсті)
Мысал 2: Ажырасу заңы. Ата-ана: Aa × Aa. Гаметалар: A, a және A, a. Пенет торы: • AA (1/4) • Aa (1/2) • aa (1/4). Фенотиптік арақатынас: 3:1. Бұл мысал бойынша фенотиптік арақатынас қандай?
3:1 (үш сары, бір жасыл)
1:2:1 (бір сары, екі жасыл, бір ақ)
2:2 (екі сары, екі жасыл)
1:3 (бір сары, үш жасыл)
Екі жұп қарама-қарсы белгілері бар дараларды будандастыру қалай аталады?
Дигибридті будандастыру
Моногибридті будандастыру
Полигибридті будандастыру
Аутбридинг
Тұқымқуалаушылық қасиеттерінде өзгешелігі бар екі организмді шағылыстыру арқылы будан алу қалай аталады?
Будандастыру
Мутация
Сұрыптау
Клондау
Гендерде тұқымның сары түсі қандай белгі болып табылады?
Доминантты
Рецессивті
Кодоминантты
Интермедиарлы
Гендерде тұқымының жасыл түсі қандай белгі болып табылады?
Рецессивті
Доминантты
Кодоминантты
Интермедиарлы
Тұқымның тегіс пішіні қандай белгі болып табылады?
Доминантты
Рецессивті
Гетерозиготалы
Гомозиготалы
Тұқымның кедір-бұдыр болуы қандай белгі болып табылады?
Рецессивті
Доминантты
Гомозиготалы
Гетерозиготалы
Осы сандардың ішінен жасыл тегіс тұқым саны қанша?
108
56
72
90
Мендельдің зерттеулерінде F2 екінші ұрпақтың сандық арақатынасы қандай?
9AB:3Ab:3aB:1ab немесе 9:3:3:1
3:1
1:2:1
2:1
Екінші ұрпақ дараларының фенотипі мен генотипін оңай анықтайтын әдіс қалай аталады?
Пеннет торы
Гибридизация әдісі
Кариотиптеу
Генетикалық модификация
Бір-бірінен айқын екі жұп белгі бойынша ажыратылатын гомозиготалы дараларды будандастырған жағдайда екінші ұрпақта белгілер жұбының тәуелсіз тұқым қуалауы және олардың ата-аналарына ұқсамайтын жаңа үйлесімдердің байқалуы қандай заңмен түсіндіріледі?
Тәуелсіз ажырау заңы
Толымсыз доминанттылық заңы
Тұқым қуалаушылықтың тұрақтылық заңы
Гендердің тіркесу заңы
Дигибридті будандастыру бойынша есеп шығарудың бірінші үлгісі: P – AaBB x AaBb. Торкөзді толтырыңыз.
AB, Ab, aB, ab; AABB, AaBB, AABb, AaBb, AaBB, aaBB, AaBb, aaBb
AB, Ab, aB, ab; AABB, AaBB, aaBB, aaBb, AABb, AaBb, aabb, AAbb
AB, Ab, aB, ab; AABB, AaBB, AABb, AaBb, aaBB, aaBb, AAbb, aabb
AB, Ab, aB, ab; AABB, AaBB, AABb, AaBb, aaBB, aaBb, AAbb, AaBb
Дигибридті будандастыру бойынша есеп шығарудың екінші үлгісі: P – AaBb x aabb. Торкөзді толтырыңыз.
Ab, aB, ab, AB; AaBb, Aabb, aaBb, aabb
AB, ab, Ab, aB; AABB, AaBb, aaBB, aabb
Ab, ab, AB, aB; AaBB, Aabb, aaBb, aabb
ab, AB, aB, Ab; AaBb, aaBb, Aabb, aabb
Дигибридті будандастыру бойынша есеп шығарудың үшінші үлгісі: P – AaBB x AaBb. Торкөзді толтырыңыз.
AB, Ab, aB, ab; AABB, AaBB, AABb, AaBb, AaBB, aaBB, AaBb, aaBb
AB, Ab, aB, ab; AABB, AaBB, aaBB, aaBb, AABb, AaBb, AAbb, aabb
AB, Ab, aB, ab; AABB, AaBB, AABb, AaBb, AAbb, aaBB, aabb, aaBb
AB, Ab, aB, ab; AABB, AaBB, AABb, AaBb, AAbb, aaBB, AaBb, aabb
Гендері жыныстық хромосомаларда орналасқан белгілер қалай аталады?
Жыныспен тіркескен белгілер.
Аутосомды белгілер.
Мутациялық белгілер.
Полигенді белгілер.
Балықтардың кейбір түрлерінде фенотиптік айқын белгілері бар ген қалай аталады?
X
Y
Z
W
Жыныспен тіркескен гендер қай хромосомада болады?
X-хромосомада болатын гендер.
Y-хромосомада болатын гендер.
Аутосомада болатын гендер.
Митохондриялық ДНҚ-да болатын гендер.
Томас Морган жыныспен тіркесіп тұқым қуалау ережесін тәжірибе арқылы ашқан жәндік қалай аталады?
Дрозофила шыбыны
Бал арасы
Көбелек
Құмырсқа
Томас Морган дрозофила шыбынының қай бөлігін тәжірибеде модель ретінде қолданды?
Көзінің түсін
Қанатының ұзындығын
Денесінің пішінін
Аяқтарының санын
Дрозофила көзінің қызыл түсі қандай генмен белгіленеді?
W+
w-
B+
y-
Дрозофила көзінің ақ түсі қандай генмен белгіленеді?
w
y
b
vg
Белгілердің шешесінен ұлдарына, ал әкесінен қыздарына берілуі қалай аталады?
Крисс-кросс
Аутосомды тұқымқуалау
Гомозиготалық тұқымқуалау
Плейотропия
Тек әкеден ұлдарына берілетін белгілерді атаңыз.
Адам аяқ саусақтарының арасында жарғақтардың болуы, құлақтың ішінде жүннің болуы.
Көздің түсі мен шаштың түсуі.
Тек аналардан қыздарына берілетін белгілер.
Тек аналардан ұлдарына берілетін белгілер.
Белгілер жыныспен тіркесіп берілетін жануарларды атаңыз.
Құстар, кейбір балықтар, көбелек.
Сүтқоректілер, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер.
Жәндіктер, саңырауқұлақтар, балдырлар.
Балықтар, құрттар, омыртқасыздар.
Шыбынның аталық және аналық организмінің соматикалық жасушасы неше жұп хромосомаға ие?
Төрт жұп хромосома
Бес жұп хромосома
Үш жұп хромосома
Алты жұп хромосома
Жыныспен тіркескен белгілердің тұқым қуалау типінің белгілерін атаңыз.
Аурулар келесі ұрпақта X хромосомада көрінеді; Науқас ер адамнан тек қыздарына ғана беріледі; Науқас әйелден әрі ұлдарына, әрі қыздарына беріледі.
Барлық белгілер тек ұл балаларда ғана көрінеді; Әкеден ұлға ғана беріледі; Қыздарда ешқашан байқалмайды.
Белгілер тек аутосомды хромосомаларда көрінеді; Тек аналықтан аналыққа беріледі; Ер балаларда байқалмайды.
Белгілер тек Y хромосомада көрінеді; Тек әкеден ұлға беріледі; Қыздарға ешқашан берілмейді.
Жыныспен тіркесіп тұқым қуалайтын ауруларды атаңыз.
Гемофилия, дальтонизм – көздің түсті ажырата алмауы, рахит – сүйектің әлсізденуі, қисаюы, бауыр циррозы, кемақыл т.б.
Қант диабеті, гипертония, остеохондроз, бронхит.
Тұмау, ангина, аппендицит, гастрит.
Туберкулез, пневмония, менингит, скарлатина.
Гетерозиготалы әйелдер фенотиптік тұрғыда сау, бірақ олардың генотипінде байқалмаған ауру гені бар және оны өз ұлдарына беруі мүмкін ағзалар қалай аталады?
Тасымалдаушылар деп аталады.
Гомозиготалар деп аталады.
Мутагендер деп аталады.
Рецессивтер деп аталады.
Белгілердің тұқым қуалау заңдылығын және өзгергіштігін зерттейтін ғылым қалай аталады?
Генетика
Экология
Анатомия
Ботаника
Ғылым ретінде генетиканың негізін қалаған чех ғалымы кім?
Г.Мендель
Ч.Дарвин
И.Павлов
Л.Пастер
Г.Мендельдің еңбегі: өсімдік будандарымен тәжірибелер жүргізу. Бұл тәжірибелерді кім жүргізді?
Г.Мендель
Ч.Дарвин
И.Павлов
Л.Пастер
Г.Мендель тәжірибесіне таңдалған өсімдік қалай аталады?
Асбұршақ
Картоп
Сәбіз
Қызанақ
Г.Мендель тәжірибесіне асбұршақты таңдау себебі: Барлық екі балама белгі, белгілер саны аз, өздігінен тозаңданады, сары түсті бұршақта жасыл түсті ген және керісінше болмайды. Бұл себептердің бірі қандай?
Барлық екі балама белгі
Тек қана қызыл түсті бұршақтар болады
Асбұршақ тек қана жылы климатта өседі
Асбұршақтың дәмі тәтті
Г.Мендель ата-ана өсімдігін қалай атайды?
Таза сорттармақ
Будандастырылған өсімдік
Гибридті ұрпақ
Тәжірибелік өсімдік
Тәжірибе барысында ата-анасынан алынған ұрпақ қалай аталады?
Бірінші ұрпақ буданы
Гетерозигота
Мутант
Гомозигота
Мендельдің тәжірибесінің бірінші ережесі қалай аталады?
Біркелкілік, Мендельдің бірінші заңы немесе басымдылық заңы, доминанттылық
Тәуелсіз тұқым қуалау заңы
Гендердің ажырау заңы
Толық доминанттылық заңы
Г.Мендель сары түсті қалай атайды?
Доминантты (A – деп белгіледі)
Рецессивті (a – деп белгіледі)
Гетерозиготты (Aa – деп белгіледі)
Гомозиготты (AA – деп белгіледі)
Г.Мендель жасыл түсті қалай атайды?
Рецессивті (a – деп белгіледі)
Доминантты (A – деп белгіледі)
Гетерозиготты (Aa – деп белгіледі)
Гомозиготты (AA – деп белгіледі)
Ата-анасы қалай аталады?
Таза сорттармақтар
Жеміс ағаштары
Жабайы жануарлар
Көкөніс дақылдары
