Hoạt động tinh thần thuần túy của cá nhân

Các quy luật tự nhiên không liên quan đến con người

Hoạt động thực tiễn của con người trong sản xuất vật chất

Những thiên hướng bẩm sinh của con người

Trước Mác coi lịch sử do cá nhân anh hùng quyết định; Mác–Ăngghen nhấn mạnh vai trò của hoạt động thực tiễn xã hội

Trước Mác dựa trên thống kê dân số; Mác–Ăngghen dựa trên sinh học

Trước Mác tập trung vào kỹ thuật; Mác–Ăngghen chỉ quan tâm nghệ thuật

Trước Mác phủ nhận đạo đức; Mác–Ăngghen cho rằng đạo đức là duy nhất

Vì nhu cầu vật chất chỉ xuất hiện sau khi có tôn giáo

Vì con người trước hết phải ăn, uống, mặc, ở và lao động trước khi có đấu tranh giành quyền thông tin

Vì triết học giải quyết mọi nhu cầu của xã hội

Vì nhu cầu tinh thần luôn quan trọng hơn nhu cầu vật chất

Xã hội chỉ là kết quả của tư tưởng cá nhân

Lịch sử là chuỗi sự kiện ngẫu nhiên không có quy luật

Con người, bằng hoạt động thực tiễn sản xuất vật chất, tạo ra lịch sử và xã hội

Các lực lượng siêu nhiên chi phối toàn bộ đời sống xã hội

Sản xuất vật chất

Trao đổi văn hóa

Tổ chức chính trị

Phát minh khoa học thuần túy

Sản xuất vật chất và tái sản xuất đời sống hiện thực

Các quan niệm đạo đức và tôn giáo

Chiến tranh và xung đột quốc tế

Phát triển nghệ thuật và thẩm mỹ

Sản xuất vật chất và sản xuất ra bản thân con người, tái sản xuất đời sống xã hội

Chỉ sản xuất hàng hóa vật chất phục vụ nhu cầu kinh tế

Mọi hoạt động tinh thần không liên quan đến vật chất

Hoạt động thương mại và trao đổi trên thị trường

Vì sản xuất tạo ra tư liệu sinh hoạt và tư liệu sản xuất, buộc con người liên kết trong quá trình lao động

Vì con người bẩm sinh có xu hướng sống tập thể

Vì nhà nước quy định mọi quan hệ xã hội

Vì tôn giáo bắt buộc các cá nhân phải hợp tác

Là điều kiện, phương tiện bảo đảm cho hoạt động tinh thần được duy trì và phát triển

Không liên quan, tinh thần phát triển độc lập với vật chất

Chỉ ảnh hưởng đến nghệ thuật, không ảnh hưởng đến khoa học

Chỉ có vai trò trong thời kỳ công nghiệp hiện đại

Lao động là hoạt động trung tâm tạo ra của cải vật chất và đồng thời hình thành ngôn ngữ, nhận thức, đạo đức của con người

Lao động chỉ tạo ra hàng hóa, không liên quan đến đời sống tinh thần

Lao động chủ yếu nhằm duy trì quyền lực chính trị

Lao động bị thay thế hoàn toàn bởi công nghệ nên không còn ý nghĩa lịch sử

Sản xuất vật chất diễn ra nhằm thỏa mãn nhu cầu tồn tại và phát triển của con người và xã hội

Nhu cầu chỉ do truyền thống văn hóa quy định, không liên quan sản xuất

Nhu cầu càng thấp thì sản xuất càng phát triển

Sản xuất chỉ đáp ứng nhu cầu cá nhân, không liên quan nhu cầu xã hội

Nhờ sản xuất vật chất, con người tạo ra cơ sở vật chất để xây dựng nhà nước, pháp luật, đạo đức, tôn giáo và toàn bộ đời sống vật chất lẫn tinh thần

Các thiết chế xã hội hình thành tự nhiên, không cần cơ sở vật chất

Hoạt động lịch sử chủ yếu do thiên tai quyết định

Tư tưởng là nguồn duy nhất làm phát sinh các thiết chế xã hội

Cách một xã hội phân phối của cải và thu nhập

Cách thức con người tiến hành sản xuất vật chất trong những giai đoạn lịch sử nhất định

Tập hợp các thiết chế chính trị điều hành nền kinh tế

Mức độ ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Bao gồm người lao động và quan hệ sản xuất

Bao gồm người lao động và tư liệu sản xuất (trong đó có công cụ lao động)

Bao gồm tư liệu sản xuất và hệ tư tưởng

Bao gồm công cụ lao động và thị trường

Những người sở hữu tư liệu sản xuất

Những người có tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng và năng lực sáng tạo tham gia quá trình sản xuất xã hội

Những người điều hành cơ quan nhà nước

Những người cung cấp dịch vụ không liên quan sản xuất

Những phương tiện vật chất con người dùng để tác động vào tự nhiên

Những yếu tố vật chất của sản xuất mà lao động con người tác động lên nhằm biến đổi chúng cho phù hợp mục đích sử dụng

Những sản phẩm hoàn chỉnh của quá trình sản xuất

Những quan hệ giữa người với người trong sản xuất

Quyết định trực tiếp nhu cầu xã hội

Là những công cụ giúp con người tác động vào đối tượng lao động để biến đổi đối tượng theo mục đích sản xuất

Thay thế hoàn toàn vai trò người lao động

Chỉ có ý nghĩa trong sản xuất nông nghiệp

Vì công cụ lao động là sản phẩm của lao động trí tuệ, có khả năng truyền thông tin

Vì công cụ lao động cho phép người lao động gián tiếp tác động vào đối tượng lao động, làm tiến hành sản xuất hiệu quả

Vì công cụ lao động là tư liệu tiêu dùng chủ yếu của người lao động

Vì công cụ lao động quyết định cấu trúc chính trị của xã hội

Vai trò giảm dần vì lao động trí tuệ mới quan trọng

Giữ vai trò quyết định đến năng suất lao động và chất lượng sản phẩm, đặc biệt khi điều kiện cách mạng khoa học và công nghệ phát triển

Chỉ có ý nghĩa trong giai đoạn đầu của sản xuất công nghiệp

Phụ thuộc hoàn toàn vào trình độ tổ chức lao động xã hội

Công cụ lao động ít thay đổi theo thời gian

Công cụ lao động phản ánh trình độ tác động của con người vào tự nhiên và là thước đo trình độ phân công lao động xã hội

Công cụ lao động chỉ biểu hiện giá trị sử dụng của sản phẩm

Công cụ lao động không liên quan đến tiêu chuẩn phân biệt các thời đại kinh tế

Người lao động bị công cụ lao động chi phối hoàn toàn

Người lao động vừa là chủ thể sáng tạo vừa sử dụng công cụ lao động; hiệu quả tư liệu sản xuất phụ thuộc vào trình độ sử dụng của người lao động

Công cụ lao động luôn có giá trị lớn hơn lao động sống

Người lao động không cần sáng tạo khi có công cụ hiện đại

Trở thành yếu tố bổ sung cho quan hệ sản xuất

Trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, góp phần nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm

Chỉ còn là tư liệu tham khảo trong quản lý

Chủ yếu làm tăng giá trị trao đổi của hàng hoá

Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

Quan hệ tổ chức quản lý sản xuất

Quan hệ phân phối sản phẩm lao động

Quan hệ tiêu dùng cá nhân ngoài sản xuất

Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

Quan hệ tổ chức quản lý sản xuất

Quan hệ phân phối sản phẩm lao động

Quan hệ trao đổi hàng hóa

Quyết định tính chất của chế độ sở hữu tư liệu sản xuất

Tác động trực tiếp đến quy mô, tốc độ và hiệu quả của quá trình sản xuất

Xác định cách thức phân phối sản phẩm lao động cho các tầng lớp xã hội

Thay thế vai trò của khoa học kỹ thuật trong phát triển lực lượng sản xuất

Không tác động đáng kể tới nhịp điệu sản xuất

Chỉ điều chỉnh lợi ích của nhà nước, không liên quan người lao động

Kích thích trực tiếp lợi ích cá nhân, là “tác tác” thúc đẩy tốc độ, nhịp điệu sản xuất và toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội

Chủ yếu làm trì trệ nền kinh tế vì làm giảm động lực lao động

Quan hệ sản xuất luôn quyết định và dẫn dắt lực lượng sản xuất phát triển

Lực lượng sản xuất là mặt quyết định đối với quan hệ sản xuất; quan hệ sản xuất tác động trở lại lực lượng sản xuất

Hai mặt này tồn tại độc lập, không có tác động biện chứng

Quan hệ sản xuất chỉ thay đổi khi chế độ chính trị thay đổi, không phụ thuộc lực lượng sản xuất

Thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh hơn

Kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất

Không ảnh hưởng tới tốc độ phát triển lực lượng sản xuất

Tự động chuyển hóa thành quan hệ sản xuất mới không cần thay đổi xã hội

Tác động của thị trường vốn quốc tế

Sự mâu thuẫn biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong quá trình sản xuất

Chính sách thuế của nhà nước

Biến động dân số tự nhiên

Con người lao động là chủ thể sáng tạo, là nhân tố quyết định trực tiếp đối với sự tạo ra và phát triển công cụ lao động, khoa học – công nghệ, từ đó thúc đẩy lực lượng sản xuất

Con người lao động chỉ thụ động làm theo tổ chức quản lý sản xuất, không có vai trò sáng tạo

Vai trò của người lao động không liên quan đến hiệu quả của quan hệ phân phối

Người lao động chỉ quyết định quan hệ sở hữu, không liên quan tới lực lượng sản xuất

Giữ nguyên không đổi để ổn định lâu dài

Phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Đi trước xa so với lực lượng sản xuất để dẫn dắt

Đi sau xa để tránh rủi ro

Sự kết hợp đúng đắn giữa các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Việc mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm

Tăng cường cạnh tranh giữa các ngành kinh tế

Giảm thiểu vai trò của người lao động trong sản xuất

Thúc đẩy đổi mới công nghệ nhanh chóng

Kim hãm, thậm chí phá hoại lực lượng sản xuất

Tăng năng suất và chất lượng lao động

Mở rộng quy mô sản xuất một cách bền vững

Luôn luôn hài hòa, không có mâu thuẫn

Lực lượng sản xuất thường tụt hậu so với quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất vật chất của xã hội mâu thuẫn với những quan hệ sản xuất hiện có

Quan hệ sản xuất luôn đi trước để định hướng lực lượng sản xuất

Giải thích sự thay đổi ngẫu nhiên của các chế độ xã hội

Làm cho lịch sử xã hội loài người đi theo mệnh lệnh hành chính

Quy luật phổ biến chi phối tác động trong toàn bộ tiến trình lịch sử nhân loại, dẫn đến kế tiếp nhau của các phương thức sản xuất

Chỉ áp dụng cho xã hội tư bản chủ nghĩa hiện đại

Do tính chất tự nhiên của sản xuất

Vì cần có sự nhận thức và vận dụng của con người thông qua đấu tranh và cải cách

Bởi công nghệ luôn quyết định tất cả

Do thị trường quốc tế tác động

Phải bắt đầu từ phát triển lực lượng sản xuất, bỏ mọi quan hệ sản xuất cũ, thiết lập một quan hệ sản xuất mới phù hợp

Chủ yếu dựa vào mệnh lệnh hành chính để thay đổi quan hệ sản xuất

Ưu tiên thay đổi quan hệ sản xuất trước khi chú ý tới lực lượng sản xuất

Chỉ cần điều chỉnh cầu thị trường mà không cần cải cách sản xuất

Toàn bộ những quan hệ sản xuất hiện thực của xã hội, tức là cái cơ sở hiện thực trên đó dựng lên một kiến trúc thượng tầng pháp lý và chính trị

Hệ thống tư tưởng, đạo đức, tôn giáo và nghệ thuật của cộng đồng

Tổng thể các giá trị văn hóa và truyền thống vật chất lẫn tinh thần

Thiết chế nhà nước và các tổ chức xã hội đại diện cho quyền lực chính trị

Quan hệ sản xuất thống trị

Quan hệ sản xuất tàn dư

Quan hệ sản xuất mầm mống

Quan điểm triết học của giai cấp cầm quyền

Toàn bộ các quan điểm, tư tưởng xã hội cùng với những thiết chế xã hội tương ứng

Hệ thống công cụ lao động và công nghệ sản xuất

Cấu trúc dân số, phân bố các giai tầng xã hội theo nghề nghiệp

Toàn bộ các quan hệ sản xuất hiện thực

Giới học giả và nghệ sĩ

Nhà nước – công cụ quyền lực chính trị đặc biệt của giai cấp thống trị

Các tổ chức tôn giáo độc lập

Công đoàn và các hội nghề nghiệp

Kiến trúc thượng tầng quyết định tuyệt đối cơ sở hạ tầng trong mọi xã hội

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng; kiến trúc thượng tầng tác động trở lại cơ sở hạ tầng

Hai mặt này hoàn toàn độc lập, không liên hệ biện chứng

Cơ sở hạ tầng chỉ quyết định về mặt pháp lý, còn chính trị do thượng tầng quyết định

Vì quan hệ vật chất quyết định quan hệ tinh thần; tính chất và yếu tố kinh tế xét đến cùng quyết định tính chất yếu tố chính trị – xã hội

Vì tư tưởng của giai cấp thống trị luôn luôn đúng nên quyết định mọi mặt của xã hội

Vì thiết chế tôn giáo là nguồn gốc của mọi quy luật xã hội

Vì pháp luật không liên hệ gì đến điều kiện kinh tế – xã hội

Luôn trực tiếp gắn với cơ sở hạ tầng, không có biểu hiện độc lập

Biểu hiện phong phú, phức tạp và đôi khi đường nét bên ngoài không trực tiếp gắn với cơ sở hạ tầng

Chỉ xuất hiện dưới dạng pháp luật, không bao giờ dưới dạng đạo đức hay tôn giáo

Hoàn toàn là hiện tượng tự nhiên không chịu tác động của kinh tế

Biến đổi của cơ sở hạ tầng không ảnh hưởng đến thượng tầng vì thượng tầng mang tính ổn định

Cơ sở hạ tầng thay đổi sẽ tất yếu làm thay đổi toàn bộ kiến trúc thượng tầng với độ sâu rộng khác nhau

Kiến trúc thượng tầng thay đổi trước rồi kéo theo cơ sở hạ tầng thay đổi

Chỉ có pháp luật trong thượng tầng thay đổi theo cơ sở hạ tầng, còn đạo đức và tôn giáo không đổi

Vì phản ánh sự đối kháng của cơ sở hạ tầng và biểu hiện ở sự xung đột, đấu tranh tư tưởng và chính trị giữa các giai cấp

Vì thượng tầng luôn trung lập, không liên hệ với lợi ích giai cấp nào

Vì đối kháng chỉ tồn tại trong lĩnh vực kinh tế, không thể hiện trong tư tưởng

Vì nhà nước không có vai trò trong việc duy trì trật tự xã hội

Thống trị tư tưởng và chính trị của giai cấp thông trị đối với toàn bộ đời sống xã hội

Tách rời khỏi kinh tế, chỉ điều chỉnh đời sống tinh thần

Hoàn toàn dựa trên phong tục, không cần đến pháp luật

Không có nhà nước vì nhà nước làm suy yếu giai cấp thống trị

Phụ thuộc hoàn toàn vào kinh tế, không có tính độc lập

Có tính độc lập tương đối, tác động theo quy luật riêng

Luôn tác động mạnh hơn cơ sở hạ tầng trong mọi hoàn cảnh

Chỉ ảnh hưởng tới văn hóa và nghệ thuật, không liên quan chính trị

Thúc đẩy giáo dục để nâng cao dân trí

Tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, sử dụng bạo lực để bảo vệ trật tự và chế độ

Phát triển khoa học công nghệ để tăng năng suất

Khuyến khích tôn giáo để ổn định tinh thần xã hội

Kinh tế bị kìm hãm, xã hội trì trệ

Đẩy nhanh sự phát triển kinh tế và đời sống xã hội

Không tạo ra thay đổi đáng kể

Chỉ làm thay đổi lĩnh vực văn hóa, không ảnh hưởng kinh tế

Bạo lực là quyền lực nhà nước như một lực lượng kinh tế đặc biệt

Bạo lực không liên quan tới kinh tế, chỉ là hiện tượng chính trị

Bạo lực chủ yếu là công cụ văn hóa để giáo dục xã hội

Bạo lực chỉ xuất hiện trong xã hội tư bản, không có trong xã hội khác

Bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị bóc lột

Đảm bảo quyền lực của quân đội đối với dân chúng

Tạo điều kiện cho cơ sở hạ tầng xã hội chủ nghĩa hình thành và phát triển

Xóa bỏ mọi hình thức nhà nước

Vì phủ nhận vai trò của nhà nước trong quản lý

Vì tạo ra cạnh tranh tự do tuyệt đối không kiểm soát

Vì thể hiện tính quy luật để phát triển cơ sở hạ tầng xã hội chủ nghĩa phù hợp

Vì loại bỏ các thành phần kinh tế nhỏ lẻ

Chủ quan duy ý chí, nóng vội, bất chấp quy luật khách quan

Tôn trọng pháp luật, dựa vào thực tiễn

Phối hợp giữa kinh tế và chính trị

Phát triển sản xuất gắn với lợi ích nhân dân

Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế

Chính trị độc lập hoàn toàn với kinh tế

Kinh tế là biểu hiện tập trung của chính trị

Chính trị luôn chiếm địa vị cao hơn kinh tế trong mọi trường hợp

Tuyệt đối hóa kinh tế, phủ nhận vai trò chính trị

Tuyệt đối hóa chính trị, phủ nhận vai trò kinh tế

Coi văn hóa là yếu tố quyết định hơn kinh tế và chính trị

Xem khoa học kỹ thuật là yếu tố duy nhất

Đổi mới toàn diện chỉ về chính trị, giữ nguyên kinh tế

Đổi mới toàn diện cả kinh tế và chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trung tâm, đồng thời đổi mới chính trị từng bước vững chắc

Chỉ tập trung phát triển văn hóa để thay đổi xã hội

Xóa bỏ vai trò của pháp luật để thúc đẩy thị trường

Một phương thức sản xuất cụ thể và kiến trúc thượng tầng tương ứng của một xã hội ở giai đoạn lịch sử nhất định

Một chế độ chính trị duy nhất tồn tại xuyên suốt lịch sử loài người

Một tập hợp phong tục, tập quán văn hóa của cộng đồng qua nhiều thời kì

Một quá trình kỹ thuật sản xuất hiện đại trong nền công nghiệp

Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất

Hệ tư tưởng chi phối đời sống tinh thần

Cơ sở vật chất – kỹ năng, tri thức và công cụ lao động của con người

Thiết chế chính trị – pháp luật của nhà nước

Những quan hệ kinh tế giữa người với người trong quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng

Hệ thống niềm tin tôn giáo, đạo đức và thẩm mỹ của xã hội

Trình độ khoa học công nghệ của thời đại

Cấu trúc tổ chức dân cư và phân bố lãnh thổ

Mức sống trung bình của dân cư

Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Diện tích lãnh thổ và quy mô dân số

Hệ thống pháp luật thành văn

Sự phát triển xã hội hoàn toàn do ý chí cá nhân của các nhà lãnh đạo

Sự phát triển xã hội chịu chi phối bởi quy luật khách quan, chủ yếu từ mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Sự phát triển xã hội luôn tuyến tính, không có bước ngoặt

Sự phát triển xã hội phụ thuộc thuần túy vào văn hóa và truyền thống

Quan hệ sản xuất tự động thích nghi mà không cần thay đổi

Phải xoá bỏ quan hệ sản xuất cũ và thiết lập quan hệ sản xuất mới phù hợp

Quan hệ sản xuất trở nên ít quan trọng hơn lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất bị thay thế bởi kiến trúc thượng tầng

Logic của quyền lực chính trị thay đổi theo chu kì bầu cử

Logic của sự thống nhất giữa logic và lịch sử: xu hướng chung của sự vận động được chi phối bởi các quy luật khách quan về lực lượng sản xuất

Logic của biến động khí hậu toàn cầu

Logic của cạnh tranh thị trường tự do

Xóa bỏ hoàn toàn mọi giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội

Rút ngắn, bỏ qua một số giai đoạn lịch sử nhất định nhờ điều kiện khách quan và chủ quan cho phép

Không công nhận sự tồn tại của các hình thái kinh tế – xã hội trước đó

Chỉ thay đổi kiến trúc thượng tầng mà giữ nguyên lực lượng sản xuất

Vì mọi quốc gia đều có cùng xuất phát điểm và điều kiện như nhau

Vì giao lưu quốc tế, điều kiện khách quan – chủ quan khác nhau cho phép một số quốc gia rút ngắn tiến trình

Vì yếu tố địa lý luôn quyết định tuyệt đối mọi biến đổi xã hội

Vì lịch sử chỉ diễn ra trong một không gian, thời gian duy nhất

Thay đổi thuần túy kiến trúc thượng tầng

Sự vận động của lực lượng sản xuất hiện đại gắn với cải biến quan hệ sản xuất và đấu tranh giai cấp

Sự áp đặt ý chí cá nhân của lãnh tụ

Tăng trưởng dân số nhanh

Ý thức xã hội siêu hình và đạo đức

Lực lượng sản xuất cùng với quan hệ sản xuất

Ý chí của các nhà lãnh đạo kiệt xuất

Sự thay đổi ngẫu nhiên của tư tưởng

Thừa nhận các quan niệm duy tâm là cơ sở khoa học của lịch sử

Xem các quan niệm duy tâm chỉ là bổ sung hợp lý cho phân tích kinh tế

Bác bỏ cách hiểu tuyệt đối hóa ý thức và kỹ thuật, coi đó là sai lầm phương pháp

Khẳng định lịch sử chỉ do văn hóa quyết định

Thực chất là xây dựng ngay lập tức chế độ công hữu toàn diện

Thực chất là quá trình phát triển rút ngắn, tận dụng thành tựu khoa học – công nghệ và lực lượng sản xuất

Thực chất là quay về mô hình kế hoạch hóa tập trung tuyệt đối

Thực chất là bỏ qua mọi yếu tố của kinh tế thị trường

Phủ nhận hoàn toàn sở hữu tư nhân và cơ chế thị trường

Đi tắt, rút ngắn một số giai đoạn lịch sử với định hướng xã hội chủ nghĩa, xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng xã hội chủ nghĩa

Không sử dụng bất kỳ thành tựu nào của chủ nghĩa tư bản

Chỉ tập trung vào cải cách chính trị, không chú trọng kinh tế

Tăng trưởng GDP thuần túy và mở rộng thương mại

Lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, kiến trúc thượng tầng, cùng các phương hướng xây dựng CNXH phù hợp với quá độ lên CNXH ở Việt Nam

Tự do hóa hoàn toàn thị trường vốn và lao động

Thay thế mọi thiết chế truyền thống bằng thiết chế mới

Lịch sử kết thúc khi các nền văn minh hòa giải

Chế độ tự do dân chủ kiểu phương Tây là điểm cuối cùng của sự phát triển ý thức con người và hình thức thống trị cuối cùng

Chủ nghĩa xã hội là mô hình tối hậu của nhân loại

Kinh tế thị trường chỉ là giai đoạn trung gian trước chủ nghĩa thần quyền

Sự kiện khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007–2008 và phong trào chiếm phố Wall 2011, cùng với khủng bố 11/9 ở New York

Việc bùng nổ mạng xã hội toàn cầu

Sự gia tăng thương mại điện tử

Sự phổ biến điện thoại thông minh

Xung đột lợi ích kinh tế giữa các tập đoàn đa quốc gia

Xung đột ý thức hệ giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội

Xung đột giữa các nền văn minh dựa trên khác biệt văn hóa và tôn giáo, trong đó nổi bật là xung đột giữa 7 nền văn minh lớn

Xung đột giữa các mô hình chính trị địa phương

Quá nhấn mạnh kinh tế, bỏ qua văn hóa

Không đủ luận cứ, thiếu toàn diện, đánh đồng quốc gia với nền văn minh và xem xung đột là tất yếu, xem nhẹ động lực kinh tế – xã hội và chính trị

Quá chú trọng yếu tố quân sự và bỏ qua tôn giáo

Phủ nhận hoàn toàn vai trò của văn hóa

Khuyến nghị phục hồi mô hình kinh tế chỉ huy toàn diện

Cung cấp cơ sở lý luận và phương pháp luận khoa học để xác định mục tiêu, mô hình, và phương hướng xây dựng CNXH ở Việt Nam trong thời kỳ quá độ

Khẳng định Việt Nam cần từ bỏ mọi cải cách kinh tế

Chỉ ra rằng văn hóa là yếu tố duy nhất quyết định phát triển

Khẳng định tính tuyệt đối của tiếp cận văn minh kiểu Alvin Toffler

Làm cơ sở nâng cao nhận thức về bản chất khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin và đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Thay thế hoàn toàn mọi lý luận lịch sử – xã hội khác bằng duy nhất một mô hình

Coi nhẹ vai trò của lực lượng sản xuất trong phát triển xã hội

Tuyệt đối hóa cách tiếp cận văn minh dẫn đến sai lầm khi coi nhẹ yếu tố sản xuất và kiến trúc thượng tầng

Quá coi trọng nhân tố văn hóa và chính trị

Bỏ qua vai trò của khoa học – công nghệ trong phát triển

Nhấn mạnh duy vật lịch sử một cách cực đoan

Khả năng giải thích mọi xung đột văn minh thời hậu Chiến tranh Lạnh

Cơ sở khoa học và phương pháp luận để nhận thức và cải tạo xã hội, có tính cách mạng lâu dài

Tính phù hợp với mô hình kinh tế thị trường tự do toàn cầu

Khả năng bác bỏ mọi lý thuyết xã hội khác không cần tranh luận

Tuyên truyền phủ nhận đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam

Củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng và kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

Thúc đẩy mô hình “làn sóng” phát triển theo tuần tự nông nghiệp – công nghiệp – hậu công nghiệp

Giảm vai trò của đấu tranh tư tưởng trong xã hội

Không cần cơ sở khoa học vì đây là vấn đề niềm tin

Phải dựa trên cơ sở khoa học của học thuyết hình thái kinh tế – xã hội và nhận thức về chủ nghĩa Mác – Lênin

Chỉ dựa vào các luận thuyết văn minh học để phản bác

Nên tránh tranh luận vì dễ gây chia rẽ