Cho đoạn tư liệu sau đây: “Khi Chiến tranh nổ ra, các nước Đông Âu đã bị phát xít Đức, Italia xâm lược, chiếm đóng. Trong thời gian đó, đại bộ phận giai cấp tư sản và các đảng phái chính trị của chúng đã thỏa hiệp, đầu hàng và làm tay sai cho bọn phát xít chống lại nhân dân. Một bộ phận khác sống lưu vong ở nước ngoài, dựa vào Anh, Mĩ để tập hợp lực lượng chống lại. Chỉ có các Đảng Cộng sản là kiên định đứng ra lãnh đạo cuộc kháng chiến chống phát xít. Trong những năm 1944–1945, khi Hồng quân Liên Xô truy kích phát xít qua vùng Đông Âu, nhân dân và lực lượng vũ trang các nước này đã kịp thời nổi dậy phối hợp tiêu diệt bọn phát xít, khôi phục chính quyền và lập các nhà nước dân chủ nhân dân dân.” (Đỗ Thanh Bình (chủ biên), Lịch sử thế giới hiện đại, Quyển 1, Nxb Đại học Sư phạm, HN, 2006).

Cho đoạn tư liệu sau đây: “Tôi cho rằng tình hình quốc tế hiện nay đã bước sang một bước ngoặt mới. Trên thế giới hiện nay có hai loại gió là gió Đông và gió Tây. Người Trung Quốc có câu: ‘Gió Đông thắng gió Tây hoặc gió Tây thắng gió Đông’. Tôi tin rằng đặc điểm của tình hình ngày nay là Gió Đông đang thắng Gió Tây. Điều đó có nghĩa là, các lực lượng của Chủ nghĩa xã hội đã trở nên vượt trội hoàn toàn so với các lực lượng của chủ nghĩa Đế quốc.” (Bài phát biểu của Mao Trạch Đông tại Đại hội các Đảng Cộng sản và Công nhân Mátxcơva, 18-11-1957. Mao Trạch Đông, Tuyển tập tác phẩm, Tập V).

Cho đoạn tư liệu sau đây: “Từ năm 1928, Stalin bắt đầu sử dụng sức mạnh của nhà nước để chuyển đổi Liên bang Xô viết. Chính phủ điều hành hoạt động của tất cả các doanh nghiệp chính. Một loạt các Kế hoạch 5 năm đặt ra các mục tiêu cho tất cả các ngành công nghiệp nòng cốt. Các trang trại nhỏ được sáp nhập thành các tập thể quốc doanh không lo phải phát triển theo những gì chính phủ yêu cầu. Vi tập trung vào các ngành công nghiệp nặng, Liên Xô bị thiếu hụt trầm trọng các mặt hàng tiêu dùng. Bất chấp những tổn thất trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô vẫn tiếp tục xây dựng nền công nghiệp nặng của mình. Cho đến khoảng năm 1960, sản xuất trong nông nghiệp và công nghiệp bắt đầu giảm.” (Jamie Byrom và cộng sự, Tư duy thông qua Lịch sử – Những bộ óc thời đại: Thế giới thế kỉ XX, Nxb Longman, 2012).

Cho đoạn tư liệu sau đây: “Năm 1978, Đặng Tiểu Bình chọn Thâm Quyến, một làng chài nhỏ giáp Hồng Kông để xây đặc khu kinh tế nhằm thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Vì đây là vùng duyên hải đông nam ở xa, nếu có thử nghiệm thất bại cũng không ảnh hưởng tới đại cục. Ngoài chính sách đặc biệt, nhà nước chi cho vay 30 triệu, không đủ để xây dựng. Vì thế Thâm Quyến nghĩ ra cách cho thuê đất để lấy tiền, nhưng bị dư luận phản đối. Sau đó họ đã tìm thấy trong cuốn Lênin toàn tập, dùng lời của Ăngghen để giải thích: “nhà ở, công xưởng ít nhất là trong thời kì quá độ đều có thể giao cho cá nhân hoặc tập thể yếu cầu trả chi phí. Tương tự loại bộ quyền sở hữu tư nhân về đất đai không yếu cầu loại bỏ đất cho thuê, mà yếu cầu chuyện giao đất cho xã hội thuê”. (Ngô Hiếu Ba, Đột phá kinh tế ở Trung Quốc (1978–2008), Nguyễn Thu Hằng dịch, Nxb Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, tr. 22–24)”

Cho đoạn tư liệu sau đây: “Năm 2020, 75% thành phố của Trung Quốc với dân số 500 nghìn người trở lên có đường sắt cao tốc. Trong khi đó, ở Tây Ban Nha, quốc gia có mạng lưới đường sắt tốc độ cao lớn nhất châu Âu và đứng thứ 2 toàn cầu chỉ có hơn 3 nghìn km đường sắt chuyên dụng đáp ứng tàu tốc độ 250km/h. Ở Vương quốc Anh chỉ có 107km, trong khi ở Mỹ chỉ có 1 tuyến đường sắt gần như đi tiêu chuẩn cho tàu cao tốc. Đến cuối năm 2021, tổng chiều dài đường sắt của Trung Quốc đã lên đến 150 nghìn km, bao gồm 40 nghìn km đường sắt cao tốc. Đường sắt cao tốc Trung Quốc hiện chiếm 66,3% tổng chiều dài đường sắt cao tốc trên toàn thế giới” (Trung Quốc đã trở thành cường quốc đường sắt cao tốc như thế nào? Tạp chí Giao thông vận tải, ngày 19/03/2022)

Cho đoạn tư liệu sau đây: “Ngày 1-1-1959, cách mạng Cu-ba thành công, nhân dân và các chiến sĩ cách mạng yêu nước Cu-ba, dưới sự lãnh đạo của lãnh tụ Phi-đen Ca-xtơ-rô, đã lật đổ chế độ độc tài Ba-ti-xta, thiết lập Nhà nước công nông đầu tiên ở Tây bán cầu, đưa ‘hòn đảo tự do’ bước vào kỷ nguyên mới, độc lập, tự do và tiến lên chủ nghĩa xã hội. Sự ra đời và tồn tại của Nhà nước Cu-ba xã hội chủ nghĩa đã cổ vũ, khích lệ các dân tộc bị áp bức trên thế giới đẩy mạnh cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc”. (Báo Nhân Dân, số ra ngày 18 tháng 4 năm 2021)

Cho đoạn tư liệu sau đây: “Vào một đêm lạnh giá cuối năm 1991, Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô) chấm dứt sự tồn tại. Các thế lực tư bản và phản động hí hửng vội vàng coi thế kỉu của chủ nghĩa xã hội bằng ‘chiến thắng không cần chiến tranh’(1) để chủ nghĩa tư bản trở thành ‘điểm đến cuối cùng của lịch sử’(2)…Sự thật thì hoàn toàn khác hẳn!” (Trích bài viết: “Chủ nghĩa xã hội: Một tất yếu của lịch sử thế giới” - Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 31-12-2021).

Cho đoạn tư liệu sau đây: “Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu là do nhiều nguyên nhân. Có thể nêu một cách khái quát: Nguyên nhân sâu xa là trong mô hình chủ nghĩa xã hội đã xây dựng có nhiều khuyết tật và thiếu sót, mô hình ấy tuy đã có những phù hợp nhất định trong một thời kì đặc biệt trước đây, nhưng ngày càng bộc lộ khuyết tật… tôn trọng đầy đủ các quy luật phát triển khách quan về kinh tế - xã hội, chủ quan duy ý chí, thực hiện cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp thay cho cơ chế thị trường làm cho nền kinh tế đất nước thiếu tính năng động và mềm dẻo trong phát triển…Sau này, khi tiến hành cải tổ - cải cách … lại liên tiếp phạm thêm sai lầm nghiêm trọng nhiều mặt, làm cho khủng hoảng càng thêm trầm trọng …Những hoạt động chống phá của các thế lực chống chủ nghĩa xã hội trong và ngoài nước…”. (Nguyễn Anh Thái (Cb), Lịch sử thế giới hiện đại (1917 - 1995), NXB Giáo dục, 2006, Trang 465 – 466).

Đoạn tư liệu: “Điểm chung của chính sách thống trị thực dân ở Đông Nam Á là khai thác, vơ vét và bòn rút các quốc gia trong khu vực bằng chính sách thuế khóa đánh vào các tầng lớp nhân dân bản địa, cướp ruộng đất lập đồn điền, bóc lột sức người, khai thác tài nguyên; thông qua khai thác triệt để sản phẩm nông nghiệp, tiếp tục đầu tư để bóc lột lâu dài trong công nghiệp… Vì vậy, cao su, cà phê, chè, lúa gạo là những sản vật đặc trưng của Đông Nam Á được thực dân phương Tây chú ý khai thác từ sớm” (Lương Ninh (chủ biên), Đông Nam Á: Lịch sử tự nhiên thuyền biển ngày nay, Nxb Chính trị quốc gia, HN, 2018, tr. 337).

Đoạn tư liệu: “Chúng lập ba chế độ khác nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thống nhất nước nhà của ta, để ngăn cản dân tộc ta đoàn kết… Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân. Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nhược… Về kinh tế, chúng bóc lột dân ta đến tận xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xoá xơ xác, tiêu điều.” (Hồ Chí Minh, Tuyên ngôn Độc lập, trích trong Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 1–2).

Đọc đoạn tư liệu sau và trả lời các câu hỏi: “Chính quyền thực dân thường chia một nước hoặc vùng thuộc địa thành các vùng miền với các hình thức cai trị khác nhau và do đó, dân cư mỗi vùng trong một nước lại chịu nhiều hình thức cai trị khác nhau, tạo ra sự mâu thuẫn giữa họ với nhau để thực dân dễ cai trị. Ví dụ, khi thống trị ở Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po và Bru-nây, thực dân Anh đã hoà trộn ba khu vực này vào nhau, sau đó chia thành bốn khu vực mỗi với chế độ cai trị khác nhau.” (Lương Ninh (Chủ biên), Lịch sử Đông Nam Á, NXB Giáo dục, HN, 2005, tr. 233-234)

Đọc đoạn tư liệu sau và trả lời các câu hỏi: “Từ năm 1892, Ra – ma V tiến hành cuộc cải cách hành chính. Sau khi cử nhiều đoàn đi nghiên cứu thể chế của một số nước châu Âu, giai cấp thống trị Xiêm coi mô hình nhà nước quân chủ lập hiến của đế quốc Đức là phù hợp với tình hình Xiêm. Vua vẫn là người có quyền lực tối cao trong toàn quốc. Bên cạnh vua có Hội đồng nhà nước đóng vai trò cơ quan tư vấn, khởi thảo luật pháp. Bộ máy hành pháp của triều đình được thay thế bằng Hội đồng Chính phủ gồm 12 bộ trưởng” (Vũ Dương Ninh, Lịch sử Vương quốc Thái Lan, NXB Giáo dục, HN, 1994, tr.92).

Đọc đoạn tư liệu sau và trả lời các câu hỏi: “Kế hoạch biến Xiêm thành khu đệm và khu ảnh hưởng của 2 đế quốc Anh – Pháp được chính thức hoá bằng thỏa hiệp Luân Đôn kí ngày 15/1/1896 không có sự tham gia của chính quyền Xiêm. Theo thỏa hiệp này, phía Tây sông Mê Nam thuộc ảnh hưởng của Anh, phía Đông sông Mê Nam thuộc ảnh hưởng của Pháp. Thung lũng sông Mê Nam có thủ đô Băng Cốc ở giữa được tự chủ toàn vẹn. Thoả hiệp ngăn cấm một trong hai nước Anh – Pháp không được kí một hiệp ước tay đôi nào cho phép nước thứ ba can thiệp vào vùng này. Với việc kí kết các hiệp ước này, Xiêm đã thực sự trở thành một nước phụ thuộc vào hai đế quốc Anh – Pháp”. (Vũ Dương Ninh, Lịch sử thế giới cận đại, NXB Giáo dục, HN, 2003, tr.477)

Đọc đoạn tư liệu sau và trả lời các câu hỏi: “Trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã tố cáo chính sách thống trị của thực dân Pháp: “một bên là những người bản xứ… họ phải đổ mồ hôi, sôi nước mắt trong những lao tác nặng nhọc nhất và bạc béo nhất để kiếm sống một cách chật vật và hầu như chỉ bằng sức của họ thôi, để nuôi mọi ngăn quý của chính quyền. Một bên là những người Pháp và người nước ngoài, họ đều đi lại tự do, tự dành cho mình tất cả tài nguyên của đất nước, chiếm đoạt toàn bộ xuất nhập khẩu và tất cả các ngành nghề béo bở, bóc lột trắng trợn trong cảnh dốt nát và nghèo khốn của nhân dân”. (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, HN, 2011, tr. 12)

Đọc đoạn tư liệu sau và trả lời các câu hỏi: “Vào giữa thế kỉ XIX, Vương quốc Xiêm đứng trước sự đe doạ xâm nhập của thực dân phương Tây. Khác với các nước Đông Nam Á khác, từ năm 1851, vua Mong-kut (Ra-ma IV) đã tiến hành cải cách, chủ trương mở cửa buôn bán với nước ngoài. Đặc biệt, từ năm 1859, dưới thời vua Chu-la-long-kon (Ra-ma V trị vì từ năm 1868 đến 1910), Xiêm tiến hành hàng loạt cải cách quan trọng về kinh tế, xã hội hành chính giáo dục, ngoại giao….” (Vũ Dương Ninh, Lịch sử Vương quốc Thái Lan, NXB Giáo dục, HN 1994, tr. 54–56.)

Đọc đoạn tư liệu sau và trả lời các câu hỏi: “Khi quan hệ quốc tế căng thẳng ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích và đồng thời tồn tại nhiều lực lượng thù địch với nước này. Trong trường hợp đó, Thái Lan thường bắt tay với cả hai phía đối địch, rồi xem xét tương quan lực lượng của hai bên, chọn phía có lợi cho nước mình để hợp tác. Cũng có khi Thái Lan bắt tay với một phía trong các bên thù địch nhau, rồi lại nhanh ít gặp với bên kia để kiềm chế bên mà mình đang bắt tay để kiếm lợi cho nước mình. Mục đích của sự lựa chọn này là kiếm lợi lớn nhất với sự hi sinh nhỏ nhất. Ngoại giao Thái Lan vì thế là ngoại giao thực dụng và mềm dẻo”. (Phạm Quang Minh, Cải cách ở Xiêm và Việt Nam cuối thế kỉ 19, đầu thế kỉ 20. Những nguyên nhân thành bại, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 8 – 2017, tr. 3–15.)

Cho đoạn tư liệu sau: “Trải qua 5 thế kỉ cực thịnh, chế độ phong kiến Đông Nam Á đã đi hết đoạn đường lịch sử tích cực của nó và bắt đầu trở nên lỗi thời. Đông Nam Á không đủ sức chống lại chủ nghĩa tư bản phương Tây. Việt Nam, Lào, Campuchia bị thực dân Pháp xâm lược, Inđônêxia bị Bồ Đào Nha đánh chiếm, tiếp sau bị Hà Lan xâm nhập, Philippin bị Tây Ban Nha đánh chiếm. Malayxia trở thành thuộc địa của Anh, Thái thực chất phụ thuộc vào tư bản nước ngoài nhất là Anh, Pháp…” (Nguyễn Anh Hồng, Lịch sử văn minh thế giới, Nxb Hồng Đức, Hà Nội, 2017, tr. 88.)

Cho bảng thông tin: Lĩnh vực và một số biện pháp chính trong công cuộc cải cách ở Xiêm nửa sau thế kỉ XIX. Về kinh tế: trong công nghiệp, chính phủ thực hiện chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành công nghiệp, đường sắt; trong nông nghiệp năm 1874, chính phủ Xiêm đã áp dụng biện pháp miễn trừ và giảm thuế nông nghiệp, tạo điều kiện phát triển sản xuất nông nghiệp và khai khẩn đất hoang. Về hành chính: từ năm 1892, Ra-ma V tiến hành cải cách hành chính theo mô hình phương Tây. Về giáo dục: năm 1898, sau khi đi khảo sát nền giáo dục ở châu Âu, nhà vua cho công bố Chương trình giáo dục đầu tiên. Về ngoại giao: Ra-ma V tiến hành chuyển công du sang các nước châu Âu nhằm mục tiêu xóa bỏ các hiệp ước bất bình đẳng đã kí trước đó; chính phủ Xiêm kí các hiệp ước với nội dung đồng ý cắt một số vùng lãnh thổ thuộc ảnh hưởng của Xiêm ở Lào, Cam-pu-chia để bảo vệ nền độc lập của nước mình.

Đọc hiểu tư liệu: “Điểm chung của chính sách thống trị thực dân ở Đông Nam Á là khai thác, vơ vét và bòn rút các quốc gia trong khu vực bằng chính sách thuế khóa đánh vào các tầng lớp nhân dân bản địa, cướp ruộng đất lập đồn điền, bóc lột sức người, khai thác tài nguyên; thông qua khai thác triệt để sản phẩm nông nghiệp, tiếp tục đầu tư để bóc lột lâu dài trong công nghiệp… Vì vậy, cao su, cà phê, chè, lúa gạo là những sản vật đặc trưng của Đông Nam Á được thực dân phương Tây chú ý khai thác từ sớm” (Lương Ninh (Chủ biên), Đông Nam Á: Lịch sử từ nguyên thủy đến ngày nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2018, tr.337).

Đọc hiểu tư liệu: “[Trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã tố cáo chính sách thống trị của thực dân Pháp]: “… một bên là những người bản xứ,… họ phải đổ mồ hôi, sôi nước mắt trong những thao tác nặng nhọc nhất và bạc bẽo nhất để kiếm sống một cách chật vật và hầu như chỉ bán sức của họ thôi, để nuôi một ngăn quỹ của chính quyền. Một bên là những người Pháp và những người nước ngoài, họ đều ái lại tự do, tự dành cho mình tất cả tài nguyên của đất nước, chiếm đoạt toàn bộ xuất nhập khẩu và tất cả các ngành nghề béo bở nhất, bóc lột trắng trợn trong cảnh đói nát và nghèo khó của nhân dân”.” (Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.12).

Đọc hiểu tư liệu: “Kể từ khi thành lập đến nay, tuy gặp nhiều khó khăn, phức tạp về chính trị, kinh tế, chịu sức ép của các nước lớn từ nhiều phía, nhưng tổ chức ASEAN đã tồn tại và phát triển với nhiều triển vọng tốt đẹp ở khu vực Đông Nam Á và trên thế giới. Từ một tổ chức không tên tuổi, liên kết các quốc gia nhỏ, yếu trong khu vực để đối phó với những thách thức về an ninh và kinh tế từ bên ngoài, trong đó trước hết là những thách thức về an ninh và kinh tế để bảo vệ vị thế của mình, ngày nay ASEAN đã trở thành một tổ chức có uy tín lớn trên thế giới” (Nguyễn Anh Thái (Chủ biên), Lịch sử thế giới hiện đại, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2006, tr. 363).

Đọc hiểu tư liệu: “Chúng lập ba chế độ khác nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thống nhất nước nhà ta, để ngăn cản đoàn kết của dân tộc ta… chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân. Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nòi. Về kinh tế, chúng bóc lột nhân dân ta đến tận xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nức xoá, tiêu điều”. (Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, trang 2,3).

Đọc hiểu tư liệu: “Chính sách ngu dân, đầu độc người dân thuộc địa bằng rượu và thuốc phiện là việc làm có ý thức của chính quyền thực dân ở Đông Nam Á. Bằng chính sách ngu dân để dễ bề cai trị, chính quyền thực dân đã kìm hãm người dân bản xứ trong vòng ngu dốt, lạc hậu. Hầu hết người dân ở các nước thuộc địa Đông Nam Á đều mù chữ, phần lớn trẻ em đều không được cấp sách tới trường. Nạn đói – sự đói rách – bị đầu độc là ba quốc nạn mà người dân dưới chính quyền thuộc địa phải gánh chịu.” (Lương Ninh (Chủ biên), Đông Nam Á: Lịch sử từ nguyên thủy đến ngày nay, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2015, tr.399).