Ấn Độ, Trung Quốc, Hy Lạp

Ai Cập, Hy Lạp, Ấn Độ

Ấn Độ, Châu Phi, Nga

Ai Cập, Ấn Độ, Trung Quốc

Là khoa học nghiên cứu về con người

Là thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các lực lượng xã hội tiến bộ trong nhận thức và cải tạo thế giới

Là khoa học nghiên cứu những quy luật chung nhất của tự nhiên

Hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy

Mở rộng quan điểm duy vật siêu hình

Tính chất trực quan, siêu hình của phép biện chứng duy tâm

Kế thừa tư duy nhân loại

Tính chất duy tâm, thần bí của chủ nghĩa duy vật cũ

Tăng trưởng dân số nhanh chóng

Cơ sở lý luận cho các phát minh khoa học

Phát triển mạnh mẽ của ngành nông nghiệp, công nghiệp

Cải biến về chất các lực lượng sản xuất trên cơ sở tri thức khoa học

Phân tích xu hướng phát triển của xã hội hiện đại dưới góc nhìn khoa học và cách mạng

Hợp thức hóa mọi hình thức hợp tác quốc tế

Không thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia

Bảo vệ lợi ích của chủ nghĩa tư bản

Cách mạng khoa học công nghệ làm triết học Mác – Lênin trở nên lạc hậu

Triết học Mác – Lênin là sản phẩm của cách mạng khoa học công nghệ

Triết học Mác – Lênin là cơ sở lý luận truyền bá tri thức khoa học

Triết học Mác – Lênin là cơ sở lý luận – phương pháp luận cho các phát minh khoa học

Chỉ cần thế giới quan của triết học Mác – Lênin

Chỉ cần phương pháp luận của triết học Mác – Lênin

Kinh nghiệm cá nhân của lãnh đạo và các mô hình kinh tế phương Tây

Cơ sở lý luận khoa học, trong đó hạt nhân là phép biện chứng duy vật của triết học Mác – Lênin

Thực tiễn cách mạng của giai cấp vô sản là cơ sở chủ yếu nhất cho sự ra đời triết học Mác

Giai cấp tư sản ra đời và trở thành lực lượng chính trị độc lập

Sự củng cố và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

Thực tiễn cách mạng của giai cấp tư sản

Là cơ sở phân tích xu hướng vận động, phát triển của toàn cầu hóa và xã hội hiện đại

Là công cụ bảo vệ nền văn hóa ngoại lai

Là hình thức thúc đẩy toàn cầu hóa

Là công cụ đấu tranh chống lại toàn cầu hóa

Triết học Mác – Lênin làm nền tảng tư tưởng cho sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Vì cái biến về chất các lực lượng sản xuất trên cơ sở tri thức khoa học

Vì triết học Mác – Lênin phản ánh đúng bản chất của các hiện tượng xã hội và quy luật vận động của chúng

Kết hợp chặt chẽ tri thức triết học và tri thức khoa học chuyên ngành

Từ sự vận động của ý muốn chủ quan của con người

Từ sự sáng tạo của nhà tư tưởng

Từ thực tiễn, do nhu cầu của thực tiễn

Từ sự suy tư của con người về bản thân mình

Phát triển phương pháp tư duy siêu hình

Phát triển phép biện chứng tự phát

Phát triển tư duy biện chứng thoát khỏi tính tự phát thời kỳ cổ đại và thoát khỏi cái vô thần bí của phép biện chứng duy tâm

Phát triển tính thần bí của phép biện chứng duy vật

Là học thuyết duy nhất về phát triển xã hội

Dựa trên cơ sở lý luận khoa học, trong đó hạt nhân là phép biện chứng duy vật

Được các nhà lãnh đạo ưa chuộng

Góp phần tìm được lời giải đáp về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Vận dụng triết học Mác – Lênin để đánh giá cục diện thế giới, các mối quan hệ quốc tế

Kết hợp lý luận với thực tiễn

Áp dụng một cách máy móc, giáo điều

Luôn bổ sung, phát triển tư duy lý luận theo tình hình mới

Xuất hiện tầng lớp lao động trí óc

Xã hội phân chia thành giai cấp

Tư duy của con người đạt trình độ tư duy khái quát cao

Xã hội phân chia thành giai cấp và xuất hiện tầng lớp lao động trí óc

Triết học Mác – Lênin có sự thống nhất giữa phương pháp biện chứng và thế giới quan duy vật

Triết học Mác – Lênin là chủ nghĩa duy vật biện chứng

Triết học Mác – Lênin kế thừa và cải tạo Phép biện chứng của Hêghen trên cơ sở duy vật

Triết học Mác – Lênin là sự kết hợp phép biện chứng của Hêghen và chủ nghĩa duy vật của Phoi–ơ–bắc

Thế giới quan triết học Mác – Lênin đã giúp Đảng Cộng sản Việt Nam nhìn nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

Được mở đường bằng đổi mới tư duy lý luận

Triết học Mác – Lênin là cơ sở thế giới quan để phân tích xu hướng vận động, phát triển của xã hội hiện đại

Giúp cho con người khi bắt tay vào nghiên cứu và hoạt động cải biến sự vật

Triết học Mác có sự thống nhất giữa phương pháp biện chứng và thế giới quan duy vật

Triết học Mác cho triết học là khoa học của mọi khoa học

Theo quan điểm của triết học Mác: triết học thay thế được các khoa học cụ thể

Theo quan điểm của triết học Mác: sự phát triển của triết học quan hệ chặt chẽ với sự phát triển của khoa học tự nhiên

Tồn tại trong cảm giác của con người

Gây nên cảm giác ở con người

Tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác

Tồn tại trong ý thức của con người

Chủ nghĩa duy vật siêu hình đã đủ khả năng giải thích các phát hiện mới của khoa học tự nhiên

Cuộc khủng hoảng trong vật lý học là minh chứng cho sự sụp đổ của chủ nghĩa duy vật nói chung

Những phát hiện mới về nguyên tử đã chứng minh tính đúng đắn của chủ nghĩa duy tâm

Nhiều nhà khoa học đã trượt từ chủ nghĩa duy vật máy móc sang chủ nghĩa tương đối rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm

Là các yếu tố tinh thần như tư tưởng, tôn giáo và văn hóa

Là những chính sách do nhà nước ban hành

Là các điều kiện sinh hoạt vật chất và các quan hệ vật chất xã hội

Là ý thức và hoạt động có mục đích của con người

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Sáng tạo thuần túy trong tư duy con người

Tiếp thu sự tác động của thế giới bên ngoài

Hoạt động chủ động cải tạo thế giới và phản ánh sáng tạo thế giới

Khả năng lưu trữ thông tin lâu dài

Là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người nhưng có sự sáng tạo, cải biến của chủ thể nhận thức

Khả năng xử lý số liệu nhanh chóng

Phản ánh năng động, sáng tạo hiện thực khách quan thông qua hoạt động nhận thức và thực tiễn

Cái bị tiêu tan không phải "vật chất tiêu tan"

Nguyên tử là bất biến

Dấu hiệu của một cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên

Nguyên tử là điện tử

Nhiều nhà khoa học đã trượt từ chủ nghĩa duy vật máy móc sang chủ nghĩa tương đối rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm

Cuộc khủng hoảng trong vật lý học là minh chứng cho sự sụp đổ của chủ nghĩa duy vật nói chung

Chủ nghĩa duy vật siêu hình đã đủ khả năng giải thích các phát hiện mới của khoa học tự nhiên

Những phát hiện mới về nguyên tử đã chứng minh tính đúng đắn của chủ nghĩa duy tâm

Tiêu tan vật chất nói chung

Tiêu tan dạng tồn tại cụ thể của vật chất

Ý thức tiêu tan

Tiêu tan giới hạn hiểu biết trước đây về vật chất

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng chỉ có con người mới có ý thức

Chủ nghĩa duy vật đều cho ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào óc con người

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng động vật bậc cao cũng có ý thức

Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng động vật bậc cao chưa có ý thức

Ý thức là năng lực của mọi dạng vật chất

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Ý thức là sự phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Ý thức là hình ảnh phản chiếu về thế giới khách quan

Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán

Bút ký triết học

Biện chứng của tự nhiên

Nhà nước và cách mạng

Vật chất sinh ra ý thức, phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức

Ý thức quyết định vật chất

Tuyệt đối hóa yếu tố vật chất

Vật chất và ý thức tồn tại song song

Tách biệt giữa tính khách quan và tính chủ quan

Phát huy tính năng động chủ quan

Tôn trọng tính khách quan là chính

Tôn trọng tính khách quan

Xuất phát từ thực tế khách quan

Hành động theo ý chí, cảm tính

Phát huy tính năng động, sáng tạo của con người

Kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân và tập thể

Ý thức và hoạt động thực tiễn của con người

Di sản văn hóa dân tộc

Sự phát triển của khoa học tự nhiên

Các hiện tượng siêu nhiên

Giữa vật chất và ý thức

Giữa lý luận và thực tiễn

Giữa lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể, lợi ích xã hội

Giữa chủ quan và khách quan

Vì vật chất không quyết định ý thức

Vì ý thức không có tính ổn định

Vì con người không muốn thay đổi ý thức

Vì ý thức có tính độc lập tương đối, có đời sống riêng

Ý thức quyết định vật chất

Ý thức tạo ra vật chất

Ý thức có thể làm biến đổi những điều kiện, hoàn cảnh vật chất thông qua hoạt động thực tiễn

Ý thức và vật chất không liên quan đến nhau

Vật chất quyết định màu sắc của ý thức

Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định bản chất của ý thức

Xuất phát từ thực tế khách quan

Dựa vào niềm tin tôn giáo

Hành động theo ý chí chủ quan

Phát huy tính năng động, sáng tạo của con người thông qua hoạt động thực tiễn

Thực tế khách quan

Kinh nghiệm lẫn lộn

Ý muốn chủ quan

Lý thuyết trừu tượng

Có quy luật vận động riêng, không lệ thuộc một cách máy móc vào vật chất

Được sinh ra trực tiếp từ vật chất

Luôn đi sát với hiện thực

Có tính độc lập tương đối, tác động trở lại thế giới vật chất

Vì ý thức là vật chất

Vì ý thức là lực lượng vật chất

Vì ý thức tồn tại độc lập với vật chất

Vì ý thức chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người

Vật chất là thuộc tính của ý thức

Sự vận động của thế giới vật chất là yếu tố quyết định sự ra đời của cái gọi vật chất

Ý thức có trước vật chất

Ý thức là sản phẩm của vật chất

Tư duy máy móc, thụ động, trì trệ

Sáng tạo đột phá

Đổi mới mạnh mẽ

Tiến bộ xã hội nhanh chóng

Làm chậm tiến bộ xã hội

Gây tổn thất cho thực tiễn

Góp phần cải tạo hiện thực

Làm sai lệch hiện thực

Vật chất quyết định màu sắc của ý thức

Vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nội dung của ý thức

Ý thức không thể tác động trở lại vật chất

Ý thức luôn phản ánh chính xác vật chất

Ý thức có đời sống riêng, có quy luật vận động riêng, không lệ thuộc máy móc vào vật chất

Ý thức hoàn toàn độc lập với vật chất

Vì con người ngày càng ít phụ thuộc vào tự nhiên

Vì trình độ giáo dục ngày càng cao

Vì con người ngày càng thông minh hơn

Vì trong thời đại thông tin, kinh tế tri thức, tri thức khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Chỉ cần phát huy tính năng động chủ quan

Phát huy tính năng động chủ quan

Người lao động

Phương thức sản xuất

Tư liệu sản xuất

Phương tiện lao động

Sở hữu

Sở hữu về trí tuệ

Sở hữu về tư liệu sản xuất

Sở hữu về công cụ lao động

Phải bắt đầu từ phát triển lực lượng sản xuất, đặc biệt chú trọng phát triển công cụ lao động

Phải bắt đầu từ phát triển lực lượng sản xuất, trước hết là phát triển nguồn lực người lao động

Phải bắt đầu từ phát triển quan hệ sản xuất, trước hết là xác lập mối quan hệ tổ chức quản lý sản xuất, sau đó phát triển lực lượng sản xuất phù hợp

Phải bắt đầu từ phát triển quan hệ sản xuất, trước hết là xác lập quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất, sau đó phát triển lực lượng sản xuất phù hợp

Văn hóa, nghệ thuật

Triết học

Tôn giáo, đạo đức

Nhà nước

Quan hệ quyền lực của nhà nước

Quan hệ văn hóa

Quan hệ tôn giáo

Quan hệ kinh tế

Quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Quan hệ giữa tồn tại xã hội với ý thức xã hội

Quan hệ giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần của xã hội

Quan hệ giữa vật chất và tinh thần

Nền kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế thị trường

Hệ thống điện – đường – trường – trạm hiện đại, rộng khắp cả nước

Nền sản xuất được công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở trình độ tiên tiến

Phương tiện lao động

Người lao động

Phương thức sản xuất

Tư liệu sản xuất

Luôn luôn thống nhất với nhau

Luôn luôn đối lập loại trừ nhau

Có lúc hoàn toàn đối lập nhau, có khi hoàn toàn thống nhất với nhau

Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật

Sự biến đổi của lực lượng sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của cách thức sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của kỹ thuật sản xuất

Toàn bộ hệ thống kết cấu các hình thái ý thức xã hội

Toàn bộ thiết chế chính trị và pháp luật của xã hội

Toàn bộ thiết chế chính trị – xã hội tương ứng

Toàn bộ thiết chế chính trị của xã hội

Nhà nước

Tôn giáo

Văn hóa, nghệ thuật

Đạo đức

Phương thức sản xuất

Quan hệ kinh tế

Cấu trúc thượng tầng

Lực lượng lao động

Điều kiện dân cư

Điều kiện tự nhiên

Không có yếu tố nào là cơ bản nhất mà tùy thuộc các điều kiện lịch sử cụ thể khác nhau

Phương thức sản xuất ra của cải vật chất

Bỏ qua lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa

Bỏ qua các giai đoạn phát triển tuần tự như các nước tư bản chủ nghĩa Tây Âu

Bỏ qua toàn bộ hệ thống tư bản chủ nghĩa

Bỏ qua sự thống trị của cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa

Ý thức xã hội không phụ thuộc một cách thụ động vào tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Khi tồn tại xã hội thay đổi thì toàn bộ các yếu tố cấu thành ý thức xã hội biến đổi ngay lập tức

Tồn tại xã hội có vai trò quyết định đối với các hình thái ý thức xã hội một cách đơn giản, trực tiếp, thông qua các khâu trung gian

Ý chí của nhân dân

Ý thức của giai cấp nắm quyền lực nhà nước

Quy luật khách quan

Điều kiện khách quan và chủ quan của mỗi xã hội

Sự phát triển của các hình thái kinh tế – xã hội cũng giống như sự phát triển của con người: như một quá trình tự nhiên không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người

Sự phát triển của các hình thái kinh tế – xã hội ngoài tuân theo ý chí của lãnh tụ

Sự phát triển của các hình thái kinh tế – xã hội tuân theo quy luật khách quan của xã hội

Sự phát triển của các hình thái kinh tế – xã hội tuân theo các quy luật chung

Tư bản chủ nghĩa

Cộng sản nguyên thủy

Chiếm hữu nô lệ

Phong kiến

Các giai cấp đối kháng

Các giai cấp cơ bản và các giai cấp không cơ bản

Giai cấp thống trị và giai cấp bị trị

Tầng lớp trung gian

Bộ tộc

Thị tộc

Dân tộc

Bộ lạc

Thị tộc – bộ lạc – bộ tộc – dân tộc

Thị tộc – bộ lạc – liên minh thị tộc – bộ tộc – dân tộc

Bộ tộc – thị tộc – bộ lạc – dân tộc

Bộ lạc – bộ tộc – thị tộc – dân tộc

Đấu tranh làm thất bại âm mưu và hành động chống phá của các thế lực thù địch

Đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Phát triển kinh tế, tạo lập cơ sở vật chất kỹ thuật

Thực hiện công bằng xã hội, chống áp bức, bất công

Nắm được nguồn lực tài chính trong xã hội

Nắm được tư liệu sản xuất chủ yếu

Là giai cấp tiến bộ và có hệ tư tưởng khoa học

Nắm được quyền lực nhà nước

Tư bản chủ nghĩa

Cộng sản chủ nghĩa

Chiếm hữu nô lệ

Phong kiến

Lợi ích của tầng lớp trí thức

Lợi ích của giai cấp thống trị

Lợi ích cơ bản và lâu dài của dân tộc

Lợi ích trước mắt của dân tộc

Đấu tranh giai cấp là động lực sâu xa của sự phát triển xã hội

Đấu tranh giai cấp cải tạo xã hội, xóa bỏ các lực lượng xã hội phản động

Đấu tranh giai cấp thực hiện cải tạo chính bản thân các giai cấp cách mạng

Lật đổ các thống trị của giai cấp không cơ bản trong xã hội

Tất cả các dân tộc thiểu số

Cộng đồng xã hội

Toàn bộ nhân dân một nước

Tộc người

Dân tộc Việt Nam hình thành trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc xâm lược

Dân tộc Việt Nam được hình thành gắn liền với nhu cầu dựng nước và giữ nước, với quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ nền văn hóa dân tộc

Dân tộc Việt Nam được hình thành do sự đồng hóa các bộ tộc khác nhau thành một dân tộc thống nhất

Các dân tộc Việt Nam liên kết để chống lại sức mạnh của giới tự nhiên, cải tạo giới tự nhiên phục vụ nhu cầu của cộng đồng

Đường lối chính trị của giai cấp thống trị

Lợi ích cơ bản

Đường lối tổ chức

Hệ tư tưởng

Khác nhau về vai trò trong tổ chức lao động xã hội

Tập đoàn này có thể chiếm đoạt lao động của tập đoàn khác

Khác nhau về địa vị trong hệ thống tổ chức xã hội

Khác nhau về quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất xã hội

Lịch sử của tôn giáo

Lịch sử của văn hóa

Lịch sử của sản xuất vật chất

Lịch sử đấu tranh giai cấp

Tư bản chủ nghĩa

Phong kiến

Chiếm hữu nô lệ

Cộng đồng nguyên thủy