Untitled Lesson

Διάλεξη κεφ. 3: Αρχές Χρήσης
Οπτικών Συμβόλων
Σχεδιάζοντας Αποτελεσματικά Υλικά

Ν119 – ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ &
ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ

2

Περιεχόμενα

 Εισαγωγή

 Οπτικός Αλφαβητισμός

 Οι Ρόλοι των Οπτικών Συμβόλων στη Διδασκαλία

 Τύποι Οπτικών Συμβόλων

 Οδηγοί Σχεδιασμού Οπτικών Συμβόλων

 Δημιουργώντας Εικόνες

 Αποθανατίζοντας Εικόνες

 Περίληψη

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

3

Σκοπός

Η συζήτηση των γενικών αρχών για τη

δημιουργία οπτικών συμβόλων και για την

εκπαίδευση των μαθητών ώστε να

ερμηνεύουν τα οπτικά σύμβολα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

4

Γνωστικά αποτελέσματα

 Να ορίζετε τον οπτικό αλφαβητισμό με δικά σας λόγια.

 Να περιγράφετε τους ρόλους που παίζουν τα οπτικά σύμβολα

στη μάθηση.

 Να αναγνωρίζετε δύο γενικές στρατηγικές που μπορεί να

χρησιμοποιήσετε για τη διδασκαλία οπτικού αλφαβητισμού.

 Να ονομάζετε έξι τύπους οπτικών συμβόλων και να

περιγράφετε ένα παράδειγμα από τον καθένα.

 Να δηλώνετε με δικά σας λόγια τους στόχους που στοχεύει να

πετύχει ο καλός σχεδιασμός οπτικών συμβόλων.

 Να συζητήσετε τη διαδικασία δημιουργίας οπτικών συμβόλων

περιλαμβανομένων τεσσάρων τεχνικών για το κάνετε αυτό.

 Να συζητήσετε δύο μεθόδους για απαθανάτιση εικόνων.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

5

1. Οπτικός αλφαβητισμός

Ενώ κάποτε χρησιμοποιούσαμε τον όρο
αλφαβητισμός μόνο για να αναφερθούμε στην
ανάγνωση και το γράψιμο λεκτικής πληροφορίας,
σήμερα χρησιμοποιούμε τον όρο οπτικός
αλφαβητισμός για να αναφερθούμε στην επίκτητη
ικανότητα να ερμηνεύουμε οπτικά μηνύματα με
ακρίβεια και να δημιουργούμε τέτοια μηνύματα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

6

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

7

Ο οπτικός αλφαβητισμός μπορεί να
αναπτυχθεί μέσω 2 κύριων προσεγγίσεων:

 Στρατηγικές εισόδου. Βοηθώντας τους μαθητές

να αποκωδικοποιήσουν, ή να «διαβάσουν»
επιδέξια τα οπτικά σύμβολα εξασκώντας
δεξιότητες ανάλυσης οπτικών συμβόλων (π. χ.
μέσω ανάλυσης εικόνων και συζήτησης
πολυμέσων και προγραμμάτων βίντεο).

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

8

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

9

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

10

Στρατηγικές εξόδου. Βοηθώντας τους μαθητές να
κωδικοποιήσουν, ή να «γράψουν» οπτικά σύμβολα
για να εκφράσουν τους εαυτούς τους και να
επικοινωνήσουν με άλλους (π. χ. μέσω σχεδιασμού
και παραγωγής οπτικών παρουσιάσεων).

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

11

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

12

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

13

Αποκωδικοποίηση: Ερμηνεία
Οπτικών Συμβόλων

Η θέαση ενός οπτικού συμβόλου δεν διασφαλίζει
αυτόματα ότι κάποιος θα μάθει από αυτό. Οι
μαθητευόμενοι πρέπει να καθοδηγηθούν προς τη
σωστή αποκωδικοποίηση των οπτικών συμβόλων.
Μία πλευρά του οπτικού αλφαβητισμού, λοιπόν
είναι η δεξιότητα ερμηνείας και δημιουργίας
νοήματος από ερεθίσματα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

14

Αναπτυξιακή Επίδραση

Πολλές μεταβλητές επηρεάζουν τον τρόπο με τον
οποίο ένας μαθητευόμενος ερμηνεύει τα οπτικά
σύμβολα. Τα μικρά παιδιά τείνουν να ερμηνεύουν
τις εικόνες πιο ρεαλιστικά από τα μεγαλύτερα
παιδιά.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

15

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

16

Αναπτυξιακή επίδραση

Πριν από την ηλικία των 12, τα παιδιά τείνουν να
ερμηνεύουν τα οπτικά σύμβολα τμηματικά και όχι
ως μία ολότητα. Οι μαθητές που είναι μεγαλύτεροι,
ωστόσο, τείνουν να συνοψίζουν και να αναφέρουν
ένα συμπέρασμα για το νόημα της εικόνας

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

17

Αναπτυξιακή επίδραση

Άρα τα αφηρημένα σύμβολα ή μία σειρά σταθερών
εικόνων των οποίων η σχέση δεν εξηγείται καθαρά
μπορεί να αποτύχει να επικοινωνήσουν όπως
επιδιωκόταν, σε νεότερους θεατές

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

18

Πολιτισμική επίδραση

Στη διδασκαλία η ενέργεια της αποκωδικοποίησης
οπτικών συμβόλων μπορεί να επηρεαστεί από το
πολιτισμικό υπόβαθρο των θεατών. Διαφορετικές
πολιτισμικές ομάδες μπορεί να αντιλαμβάνονται τα
οπτικά υλικά με διαφορετικούς τρόπους.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

19

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

20

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

Κάποιες χώρες διαβάζουν με
αντίθετη φορά!!!

21

Οπτικές προτιμήσεις

Κατά την επιλογή οπτικών συμβόλων, οι
εκπαιδευτικοί πρέπει να κάνουν κατάλληλες
επιλογές μεταξύ των ειδών των οπτικών συμβόλων
που προτιμούνται και αυτών που είναι πιο
αποτελεσματικά.

 Οι περισσότεροι μαθητευόμενοι προτιμούν τα

έγχρωμα οπτικά σύμβολα από τα ασπρόμαυρα.

 Οι περισσότεροι μαθητευόμενοι προτιμούν επίσης

τις φωτογραφίες από τα γραμμικά σχέδια.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

22

Οπτικές προτιμήσεις

 Οι νεαροί μαθητευόμενοι προτιμούν απλά οπτικά

σύμβολα και οι μεγαλύτεροι μαθητές προτιμούν
πιο σύνθετα.

Ανεξάρτητα από τα διαφορετικά σημεία εκκίνησης
και τις διαφορές τους στις προκαταλήψεις, οι
μαθητές αναπτύσσουν τις οπτικές τους ικανότητες
χρησιμοποιώντας τις.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

23

Κωδικοποίηση: Δημιουργία
Οπτικών Συμβόλων

 Μία άλλη πλευρά του οπτικού αλφαβητισμού

είναι η δημιουργία οπτικών παρουσιάσεων από
μαθητές.

 Θα πρέπει να ενθαρρύνετε τους μαθητές σας να

παρουσιάζουν στην τάξη αναφορές επιλέγοντας
προσεκτικά σύνολα εικόνων από ένα CD ή μία
ψηφιακή συλλογή στο διαδίκτυο, που θα τους
βοηθήσει να αναπτύξουν τα αισθητικά τους
ταλέντα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

24

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

25

2. Ρόλος των οπτικών συμβόλων
στη διδασκαλία

 Παρέχουν ένα συγκεκριμένο σημείο αναφοράς για

ιδέες

 Κάνουν τις αφηρημένες ιδέες συγκεκριμένες

 Παρακινούν τους μαθητευόμενους

 Κατευθύνουν την προσοχή

 Επαναλαμβάνουν πληροφορία με διαφορετικές

μορφές

 Ανακαλούν προηγούμενη γνώση

 Ελαττώνουν την προσπάθεια μάθησης

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

26

Παρέχουν ένα συγκεκριμένο
σημείο αναφοράς για ιδέες

 Ακριβώς όπως τα εικονίδια πάνω σε μία οθόνη

υπολογιστή χρησιμοποιούνται για να
αναπαραστήσουν το σκληρό δίσκο, τον περιηγητή
Διαδικτύου σας, ή τον κάδο ανακύκλωσης, οι
εικόνες και τα οπτικά σύμβολα λειτουργούν ως
ένας πιο ευκολομνημόνευτος σύνδεσμος στην
αρχική ιδέα.

 Στην τάξη, ένας εκπαιδευτικός χρησιμοποιεί

οπτικά σύμβολα για να βοηθήσει τους μαθητές
του να θυμούνται ευκολότερα το περιεχόμενο που
διδάσκεται.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

27

Κάνουν της αφηρημένες ιδέες
συγκεκριμένες

Οι Moreno και Mayer (1999) χρησιμοποίησαν ένα λαγό που
μετακινούνταν πάνω σε μία γραμμή με αριθμούς για να δείξουν πώς
γίνεται η πρόσθεση και η αφαίρεση θετικών και αρνητικών αριθμών

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

28

Παρακινούν τους μαθητευόμενους

 Τα οπτικά σύμβολα μπορούν να παρακινήσουν τους

μαθητές προσελκύοντας την προσοχή τους, κρατώντας την
προσοχή τους και δημιουργώντας εμπλοκή στη μαθησιακή
διαδικασία.

 Για παράδειγμα, όταν διδάσκετε ένα μάθημα τεχνολογίας,

δείξτε φωτογραφίες «τότε» και «τώρα», όπως τηλέφωνα
με μανιβέλα που χρησιμοποιούνταν πριν από τα κινητά
τηλέφωνα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

29

Κατευθύνουν την προσοχή

Χρησιμοποιήστε έναν οπτικό δείκτη για να
τραβήξετε την προσοχή και τη σκέψη του
μαθητευόμενου σε σχετικά τμήματα ενός οπτικού
συμβόλου. Οι οπτικοί δείκτες μπορεί να είναι
χρώματα, λέξεις, βέλη, εικονίδια, σκιαγράφηση και
κίνηση. Χρησιμοποιήστε αυτή τη σήμανση για να
εστιάσετε την προσοχή σε σημαντικά σημεία μέσα
σε ένα σύνθετο οπτικό περιεχόμενο

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

30

Επαναλαμβάνουν πληροφορία

Όταν τα γραφικά συνοδεύουν ομιλούσα ή γραπτή
πληροφορία, παρουσιάζουν αυτή την πληροφορία με
μία διαφορετική έγκλιση, δίνοντας σε κάποιους
μαθητευόμενους μία ευκαιρία να κατανοήσουν
οπτικά ότι μπορεί να χάσουν από το κείμενο.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

31

Ανακαλούν προηγούμενη γνώση

Τα οπτικά σύμβολα μπορούν να χρησιμοποιηθούν
για να ενεργοποιήσουν προηγούμενη γνώση που
είναι αποθηκευμένη στη μακροπρόθεσμη μνήμη. Τα
οπτικά σύμβολα μπορούν να
χρησιμοποιηθούν για την
συμπερίληψη του περιεχομένου
ενός μαθήματος.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

32

Μειώνουν την προσπάθεια για
μάθηση

Τα οπτικά σύμβολα μπορούν να απλοποιήσουν πληροφορία που είναι
δύσκολη να κατανοηθεί. Τα διαγράμματα μπορούν να κάνουν εύκολη την
αποθήκευση και την επανάκτηση τέτοιας πληροφορίας.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

33

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

34

3. Τύποι οπτικών συμβόλων

Τα οπτικά σύμβολα μπορούν να υποδιαιρεθούν σε έξι
κατηγορίες όταν χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση:

 τα ρεαλιστικά,

 τα αλληγορικά,

 τα οργανωτικά,

 τα σχεσιακά,

 τα μετασχηματικά

 και τα ερμηνευτικά

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

35

Ρεαλιστικά

Τα ρεαλιστικά οπτικά σύμβολα δείχνουν το πραγματικό
αντικείμενο υπό μελέτη.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

36

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

37

Αλληγορικά

Τα αλληγορικά οπτικά σύμβολα φέρουν μία έννοια ή ένα
θέμα παρουσιάζοντας κάτι άλλο και υπονοώντας μία
ομοιότητα. Η διδασκαλία σχετικά για τη ροή ρεύματος
δείχνοντας νερό να ρέει σε μία σειρά από παράλληλες
σωλήνες είναι ένα παράδειγμα της χρήσης αναλογικών
οπτικών συμβόλων

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

38

Οργανωτικά

Τα οργανωτικά οπτικά σύμβολα δείχνουν την ποιοτική σχέση
ανάμεσα στα διάφορα στοιχεία. Συνηθισμένα παραδείγματα
περιλαμβάνουν διαγράμματα ταξινόμησης, χρονοδιαγράμματα,
διαγράμματα ροής, και χάρτες.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

39

Σχεσιακά

Τα σχεσιακά οπτικά σύμβολα δείχνουν ποσοτικές σχέσεις.
Παραδείγματα περιλαμβάνουν εικονογραφημένα γραφήματα,
διαγράμματα πίτας, και γραμμικά γραφήματα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

20,4

30,6

45,9

27,4

38,6

46,9

90

34,6

45

20,4

31,6

43,9

0

10
20

30
40
50
60
70

80
90

1ο Τρ.

2ο Τρ.

3ο Τρ.

4ο Τρ.

ΑΑ1
ΑΑ2
ΑΘ1

40

Μετασχηματικά

Τα μετασχηματικά οπτικά σύμβολα δείχνουν κίνηση
ή αλλαγή στο χρόνο και το χώρο. Παραδείγματα θα
ήταν ένα ζωντανό διάγραμμα του τρόπου που
εκτελείται μία διαδικασία όπως το δέσιμο ενός
κορδονιού παπουτσιού

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

41

Ερμηνευτικά

Τα ερμηνευτικά οπτικά σύμβολα δείχνουν θεωρητικές ή
αφηρημένες σχέσεις.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

42

Κατευθυντήριες γραμμές για τη
σχεδίαση οπτικών συμβόλων

Ο σχεδιασμός ενός οπτικού συμβόλου ξεκινάει με τη
συλλογή ή την παραγωγή των ξεχωριστών
εικονιστικών στοιχείων και στοιχείων κειμένου που
περιμένετε να χρησιμοποιήσετε. Αυτό φυσικά
προϋποθέτει ότι έχετε ήδη καθορίσει τις ανάγκες και
τα ενδιαφέροντα των μαθητών σας σχετικά με το
θέμα και έχετε αποφασίσει τι αντικειμενικό στόχο
μπορεί να επιτύχετε μέσω των οπτικών συμβόλων
που σχεδιάζετε.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

43

Κατευθυντήριες γραμμές για τη
σχεδίαση οπτικών συμβόλων

Υπάρχουν δύο βασικές πλευρές στο σχεδιασμό
οπτικών συμβόλων:

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

Οπτικά στοιχεία

• Φωτογραφίες
• Σχέδια
• Διαγράμματα
• Γραφικά

Στοιχεία κειμένου

• Γραμματοσειρές

44

Οπτικά στοιχεία

Για σκοπούς παροχής πληροφοριών και/ή
διδασκαλίας, ο σχεδιασμός οπτικών συμβόλων
ασχολείται με:

 Διαρρύθμιση

 Ισορροπία

 Χρώμα

 Αναγνωσιμότητα

 Απήχηση

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

45

Διαρρύθμιση

Πρώτα πρέπει να αποφασίσετε τι στοιχεία θα
συμπεριλάβετε στο οπτικό σύμβολο σας. Στη
συνέχεια είσαστε έτοιμοι να σκεφτείτε τη συνολική
του «εμφάνιση». Η ιδέα είναι ότι πρέπει να
εδραιώσετε ένα υποκείμενο μοτίβο - να καθορίσετε
το πώς θα κινείται το μάτι του θεατή κατά μήκος της
εικόνας σας.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

46

Ευθυγράμμιση

Τοποθετήστε τα κύρια στοιχεία σε ένα οπτικό
σύμβολο με τέτοιο τρόπο ώστε να έχουν μία καθαρή
οπτική σχέση το ένα με το άλλο. Αν οι θεατές
ξοδέψουν λίγη προσπάθεια για να καταλάβουν αυτό
που βλέπουν, είναι ελεύθεροι να συγκεντρωθούν
στην κατανόηση του μεταφερόμενου μηνύματος.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

47

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

48

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

49

Σχήμα

Ένας άλλος τρόπος να διευθετήσετε τα οπτικά
στοιχεία είναι να τα βάλετε μέσα σε ένα σχήμα το
οποίο είναι ήδη οικείο στο θεατή. Ο στόχος σας θα
πρέπει να είναι να χρησιμοποιήσετε ένα μοτίβο που
προσελκύει και επικεντρώνει την προσοχή με όσο το
δυνατόν λιγότερη προσπάθεια.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

50

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

51

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

52

Καvόvας τωv Τρίτων

Μία άλλη κατευθυντήρια γραμμή που μπορεί να
οδηγήσει την τοποθέτηση των οπτικών στοιχείων
είναι ο κανόνας των τρίτων. Δηλαδή, στοιχεία που
τοποθετούνται κατά μήκος μίας από τις γραμμές που
διαιρούν το οπτικό σύμβολο σε τρίτα αποκτούν
σημαντικότητα και ζωντάνια.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

53

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

54

Ποια εικόνα προτιμάτε;

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

55

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

η κυρία βρίσκεται στο κέντρο
του κάδρου μας και το φόντο
απλά είναι αδιάφορο και ειδικά
το αριστερό μέρος είναι άδειο

τοποθετώντας την κυρία προς το
πρώτο τρίτο του κάδρου, αυτό από
μόνο του δίνει άλλη αισθητική στην
φωτογραφία. Σε συνδυασμό με το
φόντο όπου οι πίνακες βρίσκονται στο
πρώτο τρίτο και ο καναπές προς το
τρίτο τρίτο στα οριζόντια χωρίσματα

56

Εγγύτητα

Οι θεατές υποθέτουν ότι στοιχεία που είναι κοντά το
ένα με το άλλο σχετίζονται και εκείνα που είναι
μακριά δεν σχετίζονται. Μπορείτε να
χρησιμοποιήσετε αυτή την αρχή της εγγύτητας
βάζοντας σχετιζόμενα στοιχεία κοντά μεταξύ τους
και μετακινώντας άσχετα στοιχεία μακριά.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

57

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

Εγγύτητα

58

Κατευθυντήριοι

Οι θεατές σαρώνουν μία προβολή, με την προσοχή
τους να μετακινείται από το ένα μέρος στο άλλο. Το
υποκείμενο μοτίβο των στοιχείων της προβολής θα
είναι το κύριο προσδιοριστικό του μοτίβου κίνησης
του ματιού. Αλλά, αν θέλετε οι θεατές να
«διαβάσουν» την προβολή με μία συγκεκριμένη
ακολουθία ή να εστιάσουν σε κάποιο συγκεκριμένο
στοιχείο, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε διάφορους
άλλους μηχανισμούς, που ονομάζονται
κατευθυντήριοι, για να κατευθύνετε την προσοχή.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

59

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

60

Αντίθεση μορφής-χώρου

Σημαντικά στοιχεία, ειδικά οι λέξεις, θα πρέπει να
ξεχωρίζουν σε καλή αντίθεση με το φόντο. Ο απλός
κανόνας αντίθεσης μορφής-χώρου είναι ότι οι
σκούρες μορφές αναδεικνύονται καλύτερα σε
φωτεινά υπόβαθρα και οι φωτεινές μορφές
αναδεικνύονται καλύτερα σε σκούρα υπόβαθρα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

61

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

62

Συνεκτικότητα

Αν σχεδιάζετε μία σειρά από οπτικά σύμβολα, όπως ένα
σύνολο από διαφάνειες Power Point, ένα πολυσέλιδο
φυλλάδιο, ή μία σειρά από οθόνες υπολογιστή, θα πρέπει
να είστε συνεκτικός στη διαρρύθμιση των στοιχείων.
Καθώς οι θεατές περνούν από τη σειρά των οπτικών
συμβόλων ξεκινούν ασυνείδητα να σχηματίζουν ένα
σύνολο κανόνων σχετικά με το που θα εμφανιστεί
πληροφορία στην παρουσίασή σας. Όσο πιο συχνά η
διαρρύθμιση συμμορφώνεται σε αυτούς τους κανόνες ή
επιδεικνύει συνεκτικότητα τόσο ευκολότερη είναι η
κατανόηση της.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

63

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

Συνεκτικότητα

64

Ισορροπία

Μία ψυχολογική αίσθηση ισορρόπησης ή ισορροπίας,
επιτυγχάνεται όταν το «βάρος» των στοιχείων σε ένα οπτικό
σύμβολο κατανέμεται εξ‘ ίσου σε κάθε πλευρά ενός άξονα,
είτε οριζόντια είτε κάθετα είτε και στα δύο.

 Όταν το σχέδιο επαναλαμβάνεται και στις δύο πλευρές, η

ισορροπία είναι συμμετρική ή τυπική.

 Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, για οπτικά

σύμβολα που θα τραβήξουν το ενδιαφέρον και θα
εξυπηρετούν έναν πληροφορικό σκοπό θα πρέπει να
στοχεύετε να επιτύχετε ασύμμετρη, ή άτυπη, ισορροπία.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

65

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

66

Χρώμα

Όταν επιλέγετε ένα συνδυασμό χρωμάτων για ένα οπτικό
σύμβολο, εξετάστε προσεκτικά την αρμονία των χρωμάτων.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

67

Χρώμα

Τα χρώματα, που βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο στον
τροχό των χρωμάτων ονομάζονται παρόμοια χρώματα - για
παράδειγμα, γαλαζοπράσινο, μπλε, και μπλε βιολετί.

συμπληρωματικά χρώματα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

Όποια δύο χρώματα
βρίσκονται ακριβώς
αντίθετα μεταξύ τους
στο τροχό των
χρωμάτων καλούνται
συμπληρωματικά
χρώματα.

68

Χρώμα

Τα συμπληρωματικά χρώματα συχνά εναρμονίζονται καλά
στα πλαίσια ενός συνολικού συνδυασμού χρωμάτων.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

69

Χρώμα

Οι Pett και Wilson (1996) έδωσαν τους ακόλουθους λόγους
για τη χρήση χρωμάτων στα διδακτικά υλικά:

 Για να προσθέτουν πραγματικότητα.

 Για να γίνεται διάκριση μεταξύ των στοιχείων ενός

οπτικού συμβόλου.

 Για να επικεντρώνουν την προσοχή σε σχετικές προτάσεις.

 Για να κωδικοποιούν και να συνδέουν λογικά σχετιζόμενα

στοιχεία.

 Για να προσελκύουν την προσοχή και να δημιουργούν

συναισθηματική απόκριση.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

70

Χρώμα

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

71

Χρώμα

Διαφορετικοί συνδυασμοί χρωμάτων παρέχουν διαφορετικές
αντιθέσεις μορφής - χώρου. Όταν οι μορφές είναι γράμματα
ή γραφικά σύμβολα, θα αναδειχθούν πιο καθαρά σε
συγκεκριμένα υπόβαθρα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

72

Χρώμα

Έρευνες έχουν δείξει ότι αυτό είναι ένα επίκτητο φαινόμενο.
Όταν επιλέγετε χρώματα για διδακτικά υλικά, σκεφτείτε την
συναισθηματική απόκριση που αποζητάτε - ένα ενεργό,
δυναμικό, θερμό αίσθημα ή ένα πιο στοχαστικό,
συλλογιστικό, ψυχρό αίσθημα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

Ψυχρά
χρώματα

Μπλε

Πράσινο

Βιολετί

Θερμά
χρώματα

Κόκκινο

Πορτοκαλί

73

Χρώμα

Η ανταπόκριση στα θερμά και τα ψυχρά χρώματα φαίνεται
να σχετίζεται με την ηλικία. Γενικά, τα παιδιά φαίνεται να
προτιμούν τα θερμά χρώματα (ιδιαίτερα το κόκκινο, το ροζ,
το κίτρινο και το πορτοκαλί). Τα παιδιά επίσης προτιμούν τα
φωτεινότερα χρώματα και συνδυασμούς έντονων χρωμάτων
περισσότερο από τους ενήλικες. Με την ωριμότητα, τείνει να
γίνεται μία αλλαγή στην προτίμηση προς ψυχρότερα
χρώματα και ηπιότερους συνδυασμούς.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

74

Αναγνωσιμότητα

Ένα οπτικό σύμβολο δεν μπορεί να κάνει τη δουλειά
του αν δεν μπορούν όλοι οι θεατές να δουν τις λέξεις
και τις εικόνες. Είναι εκπληκτικό πόσο συχνά
παραβιάζεται αυτός ο απλός κανόνας. Σκεφτείτε
πόσες φορές έχετε ακούσει έναν παρουσιαστή να
λέει: «Ίσως να μην μπορείτε να δείτε τι υπάρχει εδώ,
αφήστε με λοιπόν να σας το περιγράψω (ή να σας το
διαβάζω)».

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

75

Απήχηση

Το οπτικό σας δεν έχει την πιθανότητα να έχει
αποτέλεσμα εκτός και αν αποσπά και κρατάει την
προσοχή των θεατών. Υπάρχουν αρκετές τεχνικές
που παρέχουν την δυνατότητα απόσπασης:

 στυλ,

 έκπληξη,

 υφή και

 αλληλεπίδραση.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

76

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

77

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

78

Στοιχεία κειμένου

 Οι περισσότερες προβολές ενσωματώνουν κάποιο

τύπο πληροφορίας με μορφή κειμένου
επιπρόσθετα στα οπτικά σύμβολα.

 Τουλάχιστον, πρέπει να είσαστε σίγουροι ότι ο

τύπος των γραμμάτων είναι ένα στυλ που είναι
συνεπές με το επιθυμητό σας μήνυμα και
ευανάγνωστο όσον αφορά το μέγεθος και το
διάκενο.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

79

Στυλ

Για απλούς πληροφοριακούς ή διδακτικούς σκοπούς,
προτείνεται ένα στοιχειώδες (δηλαδή, όχι διακοσμητικό)
στυλ κειμένου. Μπορεί να επιλέξετε ένα στυλ χωρίς πατούρα
(sans serif), όπως το Arial, ή ένα στυλ με απλή πατούρα όπως
το Times New Roman.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

80

Μέγεθος

Οι μαθητές συνήθως βλέπουν προβολές όπως πίνακες
ανακοινώσεων και αφίσες από απόσταση 30 ή 40 ποδιών (9 ή
1 2 μέτρα) ή μεγαλύτερη . Σε αυτές τις περιπτώσεις τ ο
μέγεθος του κειμένου είναι κρίσιμο για την αναγνωσιμότητα.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

81

Διάκενο

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

82

Διάκενο

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

83

Χρήση κεφαλαίων

Για την καλύτερη αναγνωσιμότητα, χρησιμοποιήστε
μικρά γράμματα, προσθέτοντας κεφαλαία μόνο όπου
απαιτείται κανονικά.

 Μικρές επικεφαλίδες μπορεί να εμφανίζονται

ολόκληρες σε κεφαλαία,

 αλλά φράσεις πάνω από τρείς λέξεις θα πρέπει να

ακολουθούν των κανόνα των πεζών κειμένων.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

84

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

85

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

86

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

87

Σκιτσάροντας…

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

88

Δημιουργώντας γραφικά
παρουσίασης

1.Επιλέξτε προσεκτικά τον τύπο, το μέγεθος και το χρώμα της γραμματοσειράς.
Η Arial είναι μία γραμματοσειρά χωρίς πατούρα και είναι εύκολη στην
ανάγνωση. Ένα μέγεθος γραμματοσειράς ίσο με 24 ή μεγαλύτερο διασφαλίζει
την αναγνωσιμότητα. Το χρώμα του κειμένου πρέπει να παρέχει επαρκή
αντίθεση με το χρώμα του φόντου. Χρησιμοποιήστε κεφαλαία και πεζά
γράμματα όπου απαιτείται.

2.Χρησιμοποιήστε ένα σκέτο, ανοιχτόχρωμο φόντο. Ένα φορτωμένο φόντο που
μοιάζει με «ταπετσαρία» μπορεί να αποσπάσει το ακροατήριό σας. Οι
περισσότεροι άνθρωποι βρίσκουν ότι το σκούρο κείμενο πάνω σε ένα
ανοιχτόχρωμο φόντο είναι ευκολότερο να διαβαστεί από ότι το ανοιχτόχρωμο
κείμενο πάνω σε ένα σκούρο φόντο.

3.Τοποθετείστε τους τίτλους στο κέντρο ή στοιχίστε τους αριστερά στην
κορυφή της διαφάνειας. Για να βοηθήσετε το ακροατήριό σας να
παρακολουθήσει την οργάνωση της παρουσίασής σας, χρησιμοποιείστε έναν
περιγραφικό τίτλο ή υπότιτλο στην κορυφή κάθε διαφάνειας.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

89

Δημιουργώντας γραφικά
παρουσίασης

4.

Χρησιμοποιείστε συνοπτική επικοινωνία. Διατηρείστε τον αριθμό
των λέξεων σε μία διαφάνεια σε ένα απόλυτο ελάχιστο. Αν
χρειάζεστε περισσότερες λέξεις, χρησιμοποιείστε μία δεύτερη
διαφάνεια.

5.

Χρησιμοποιείστε ένα πρότυπο για να εδραιώσετε μία οπτική
διαμόρφωση. Αν θέλετε να δημιουργήσετε μία παρουσίαση στην
οποία όλες οι διαφάνειες θα δείχνουν το ίδιο οπτικό περιεχόμενο
πάνω στο ίδιο χρώμα φόντου, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα προ-
διαμορφωμένο πρότυπο ή να σχεδιάσετε ένα πρότυπο για να
χρησιμοποιηθεί σε όλες τις διαφάνειες.

6.

Χρησιμοποιείστε υποδείγματα διαφανειών για να εδραιώσετε μία
συνεπή διαμόρφωση κειμένου. Σας επιτρέπουν να τοποθετήσετε
κείμενο γραμμένο με μία συγκεκριμένη γραμματοσειρά στην ίδια
θέση πάνω σε κάθε διαφάνεια.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

90

Δημιουργώντας γραφικά
παρουσίασης

7.

Περιορίστε τις «περικοκλάδες». Θα πρέπει να δημιουργήσετε μία
παρουσίαση με ουσιαστικό περιεχόμενο και όχι με πολλά
εντυπωσιακά στοιχεία. Η υπερβολική χρήση χαρακτηριστικών που
αιχμαλωτίζουν το βλέμμα αποσπά και συχνά είναι ενοχλητική για το
ακροατήριο. Μην χρησιμοποιείτε κάτι απλώς επειδή υπάρχει στο
PowerPoint!

8.

Χρησιμοποιείστε κατάλληλα γραφικά. Αποφύγετε εικόνες που είναι
ακατάλληλες και άσχετες με το περιεχόμενο. Επιλέξτε ή
δημιουργήστε γραφικά που περνούν αποτελεσματικά το μήνυμά σας.

9.

Χρησιμοποιείστε συνεπές μεταβάσεις. Οι μεταβάσεις, ο τρόπος με
τον οποίο γίνεται η αλλαγή από μία διαφάνεια στην επόμενη, θα
πρέπει να είναι συνεπείς σε όλη την έκταση της παρουσίασής σας.
Μη χρησιμοποιείτε τυχαίες μεταβάσεις και αποφύγετε το «θόρυβο»
(ηχητικά εφέ) με τις μεταβάσεις.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

91

Δημιουργώντας γραφικά
παρουσίασης

10. Χρησιμοποιείστε απλές «οικοδομή σεις». Εφέ οικοδόμησης είναι ο

τρόπος με τον οποίο εμφανίζονται κείμενο με κουκίδες ή γραφικά σε
μία μεμονωμένη διαφάνεια. Κάποια εφέ οικοδόμησης, όπως ο
«στροβιλισμός» (όπου το καινούριο κείμενο περιστρέφεται πάνω στη
διαφάνεια), μπορεί να αποσπάσουν την προσοχή του ακροατηρίου
σας. Η παρακολούθηση του εφέ συχνά παίρνει περισσότερο χρόνο
από την ανάγνωση του κειμένου.

11. Χρησιμοποιείστε προσεκτικά την κίνηση για να υποστηρίξετε το

διδακτικό μήνυμα και όχι για να προσθέσετε ένα δραματικό στοιχείο
στην παρουσίασή σας. Για παράδειγμα, τα συστατικά μέρη ενός
μοντέλου μπορούν να προστίθενται ένα προς ένα καθώς αναλύονται,
όπως η προσθήκη ενός επιπέδου κάθε φορά στην τροφική αλυσίδα ή η
προσθήκη πλανητών με τη σειρά με βάση την απόστασή τους από τον
ήλιο.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

92

Δημιουργώντας γραφικά
παρουσίασης

12. Ελαχιστοποιήστε τη χρήση του ήχου. Χρησιμοποιήστε

ήχο μόνο αν ενισχύει την παρουσίασή σας. Τα λάστιχα
που στριγκλίζουν και οι ήχοι ταμειακής μηχανής γρήγορα
αποσπούν την προσοχή.

13. Χρησιμοποιείστε υποσέλιδα για να ταυτοποιήσετε τις

διαφάνειες. Τα υποσέλιδα σας επιτρέπουν να ση μειώσετε
στο κάτω μέρος της διαφάνειας το όνομά σας, την
υπηρεσία σας, το θέμα της παρουσίασης και/ή την
ημερομηνία που δημιουργήθηκε ή παρουσιάστηκε.

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων

93

Ευχαριστώ…

Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δ.Π.Θ. ©

Αρχές Χρήσης Οπτικών Συμβόλων