11 Felsefe 20. Yüzyıl Felsefesi

20. YÜZYIL FELSEFSİ

20. yüzyıl Felsefesinin Temel Problemleri

• insan doğuştan belli bir özle dünyaya gelmez.

• insan sonradan kendini yapar.

• varoluş özden önce gelir.

​1.1. İnsan Nedir?

Üç Temel Problem üzerinden ilerler.

1. insan nedir?

2. Özgürlük nedir?

3. Hayatın anlamı nedir?

1. Varoluşçuluk

20. yüzyıl felsefesinin temel problemleri

• varoluşçulara göre hayat, önceden verilmişi bir anlam taşımaz.

• hayatın anlamsızlığı karşısında, insan hayatına anlamını kendi katmak zorundadır.

• camus "Hayat saçmadır ama yaşamaya değer" der.

​1.3. Hayatın Anlamı Var mı?

• varoluşçuluğa göre insan özgürdür çünkü seçme zorunluluğuna sahiptir.

• insan her durumda seçim yapmak zorundadır.

• özgürlük sorumluluk, sorumluluk ise özgürlük getirir.

• doğal olarak özgürlüğün bedeli Kaygıdır.

1.2. Özgürlük Nedir?

20. yüzyıl felsefesinin temel problemleri

* "Saçma felsefesi" ile tanınır.

* Evren anlam arayan insanın beklentilerine cevap vermez: iste bu durum “saçmadır” (absürd).

* Camus, bu saçmalığa rağmen yasamı seçmeyi önerir.

* Mitolojik örnek: Sisyphos efsanesi - Camus'ye göre, Sisyphos gibi taşı sürekli dağa çıkarmak saçmadır ama yine de bunu yapmaya devam etmek yaşamı onurlu kılar.

3. Martin Heidegger (1889-1976)

* En sistematik varoluşçu filozoftur.

•Tanrı’nın olmadığı bir evrende, insan özgür olmaya mahkumdur.

* İnsan özünü kendi yaratır.

* Sartre'a göre insanın özü yoktur, ne olacaksa onu kendisi yapar.

Temel Kavramları:

* Kötü niyet: Kişinin özgürlüğünden kaçması, başkalarını ya da koşulları bahane etmesidir.

* Otantiklik: Kişinin, özgür olduğunu kabul ederek, kendi yaşamını sorumlulukla kurmasıdır.

1. Jean-Paul Sartre (1905-1980)

20. yüzyıl filozofları

2. Albert Camus (1913-1960)

* Varlık düşüncesine odaklanır. "Varlık nedir?" sorusunu tekrar felsefenin merkezine alır.

* insan için "Dasein" (orada olma) kavramını kullanır.

* insan, dünyada kendini fırlatılmış olarak bulur.

* Ölüm bilinciyle yaşamak, kişiyi otantik (sahici) yaşamaya zorlar.

* Korku ve kaygı, varoluşun temel yapıtaşlarıdır.

2. Analitik Felsefe (Dil Felsefesi)

Temsilciler: Gottlob Frege, Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein, G. E. Moore

• Felsefi sorunların çoğunun dilin yanlış kullanılmasından kaynaklandığı iddia edilir.

• Felsefenin görevi, dili çözümlemek ve düşünceyi berraklaştırmaktır.

Wittgenstein:

• Tractatus Kitabında “Dünyanın sınırları, dilimin sınırlarıdır.” diyerek dilin gerçekliği belirlediğini savunur. yani dil gerçeğin resmidir der.

• Geç dönemde "dil bir oyundur- bağlamdan bağımsız anlam yoktur" der.

 Bertrand Russell:
Bilimsel mantığın öncüsüdür, matematiksel felsefe çalışmıştır.

ÖSYM İpucu: “Dil oyunları”, “anlam kullanımda belirlenir” tarzı ifadeler Wittgenstein’ı çağrıştırır.

3. Fenomenoloji "Şeylerin Kendine Dön"

Temsilciler: Edmund Husserl'in felsefesidir. Max Scheler, Edith Stein diğer temsilcileridir.

• Bilginin kaynağını dış dünyada değil, bilincin doğrudan deneyimlediği şeylerde arar.

• görüngüler (fenomenler) bilincimize nasıl görünüyorsa, onları önyargısız ve doğrudan incelemeliyiz.

• öznellik kavramından bahseder ama bu öznellik; bireysel yorum değil, bilincin nesnel yapısını anlamaya yöneliktir.

Husserl:

• felsefeyi bilimsel temele oturtmak istemiştir bunun için yaşamsal temellere odaklanır.

• Fenomenolojik indirgeme (epokhe) yani paranteze alma ile dış dünyanın varlığını bir kenara bırakır yalnızca bilinçte nasıl göründüğüne odaklanır.

• böylece bir şeyin değişmeyen, herkes için geçerli olan yapısını (özünü ) bulmak ister.

 

ÖSYM İpucu: “Bilinç daima bir nesneye yönelir.” ifadesi Husserl - "felsefe ieyleri olduğu gibi kavramaya çalışır".

4. Pragmatizm

Temsilciler: Charles Sanders Peirce, William James, John Dewey

• Bir fikrin doğruluğu, onun pratik sonuçlarına bağlıdır.

• Bilgi değişebilir, çünkü gerçeklik sürekli deneyimle şekillenir.

• Kesin, mutlak bilgi yerine pratik - işe yarayan bilgi önemlidir.

William James: "Bir düşünce işe yarıyorsa doğrudur" Gerçekliğin dinamik bir yapısı vardır, zamanla değişebilir.
"Tanrıya inanmak kişiyi iyi ve ahlaklı yapıyorsa, bu inanç doğrudur."

Dewey: Pragmatizmi eğitim felsefesine uygulamıştır. Eğitimi bir deneyim süreci olarak görür. Öğrenme yaparak yaşayarak gerçekleşir. Eğitimin amacı demokratik bireyler yetiştirmektir.
"Düşünmek, sorun çözme eylemidir" - "Okul, hayatın kendisidir."

 

ÖSYM İpucu: “Pratik yarar”, “sonuçlarına göre doğruluk” gibi ifadeler Pragmatizmle ilişkilendirilir.

5. Postmodernizm ve Yapısöküm (Postyapısalcılık)

Büyük anlatıların (meta-anlatıların) reddi, Gerçeklik ve kimliğin sabit olmaması, İktidar ve bilgi ilişkisi

Foucault:

• Bilginin iktidar aracı olduğunu savunur.

• Deliliğin Tarihi, Hapishanenin Doğuşu eserlerinde modern kurumların bireyi nasıl şekillendirdiğini inceler.

Derrida:

• Anlamın sürekli ertelendiğini ve kesin sabit anlamların olmadığını savunur (yapısöküm - deconstruction).

 

ÖSYM İpucu: “Meta-anlatıların reddi”, “yapısöküm”, “bilgi-iktidar ilişkisi” gibi ifadeler Foucault ve Derrida’yı çağrıştırır.