Phát triển và làm cho phương pháp tư duy siêu hình bộc lộ hạn chế

Phát triển phép biện chứng tự phát

Phát triển tính thần bí của phép biện chứng duy tâm

Phát triển tư duy biện chứng thoát khỏi tính tự phát thời kỳ cổ đại và thoát khỏi phép biện chứng duy tâm.

Chất là tính quy định khách quan vốn có của sự vật.

Chất là tổng hợp hữu cơ các thuộc tính của sự vật nói lên sự vật là cái gì và phân biệt nó với cái khác

Chất đồng nhất với thuộc tính

Khi thuộc tính thay đổi thì chất của sự vật thay đổi

Khi thừa nhận tính thống nhất của thế giới.

Khi không thừa nhận sự thống nhất của thế giới.

Khi thừa nhận ý thức và vật chất tồn tại song song độc lập với nhau

Ý thức có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội.

Trong kết cấu của ý thức thì yếu tố tri thức và tình cảm là quan trọng nhất.

Mọi hành vi của con người đều do ý thức chỉ đạo.

Tri thức là phương thức tồn tại của ý thức con người

Vòng tròn khép kín

Đường thẳng tắp

Đường xoáy trôn ốc

Theo đường zích zắc từ thấp đến cao

Phát minh ra điện tử

Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng.

Phát hiện ra tia X

Thuyết tiến hoá về loài

Thuyết tạo tế

Tương đối

Tuyệt đối

Vừa tương đối, vừa tuyệt đối

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động tinh thần

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động biểu diễn nghệ thuật

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Vai trò quyết định của QHSX đối với LLSX

Vai trò quyết định của LLSX đối với QHSX

LLSX và QHSX tồn tại độc lập

Chủ nghĩa tư bản thế giới chưa ra đời

Chủ nghĩa tư bản phát triển lên giai đoạn đỉnh cao là chủ nghĩa đế quốc

Chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn tự do cạnh tranh

Mối quan hệ giữa người với người trong sở hữu tư liệu sản xuất, trong tổ chức phân công lao động và trong phân phối sản phẩm.

Quan hệ mang tính vật chất giữa người với người trong quá trình sản xuất

Tổng hợp các quan hệ kinh tế - vật chất giữa người với người trong quá trình sản xuất vật chất

Thực tiễn là nguồn gốc của nhận thức vì qua thực tiễn bộc lộ thuộc tính bản chất của đối tượng

Thực tiễn là động lực của nhận thức nó đòi hỏi tư duy con người phải giải đáp những vấn đề thực tiễn đặt ra.

Thực tiễn là hoạt động vật chất và tinh thần của con người trong quá trình cải tạo tự nhiên và xã hội

Thực tiễn là tiêu chuẩn kiểm tra của chân lý có tính tuyệt đối

Vận động và đứng im chỉ là tương đối, tạm thời.

Vận động và đứng im phải được quan niệm là tuyệt đối.

Vận động là tuyệt đối, đứng im là tương đối, tạm thời.

Tính quy định về lượng

Thuộc tính của sự vật

Tính quy định về chất

Tính quy định về chất và lượng

Sự vật nào cũng là sự thống nhất giữa mặt chất và lượng.

Tính quy định về chất nào của sự vật cũng có tính quy định về lượng tương ứng.

Tính quy định về chất không có tính ổn định.

Tính quy định về lượng nói lên mặt thường xuyên biến đổi của sự vật

Toàn bộ thế giới vật chất

Toàn bộ thế giới khách quan

Là sự khái quát trong quá trình nhận thức của con người đối với thế giới khách quan.

Là hình thức phản ánh đối lập với thế giới vật chất

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Ý thức là quá trình ảnh phản thế giới hiện thực khách quan vào bộ não con người

Phản ánh ý thức mang tính tích cực, chủ động và sáng tạo lại hiện thực khách quan

Ý thức hình thành ở mỗi cá nhân nên nó mang bản chất cá nhân

Sự củng cố và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trong điều kiện cách mạng công nghiệp

Sự xuất hiện của giai cấp vô sản trên vũ đài lịch sử với tính cách là một lực lượng chính trị - xã hội độc lập

Giai cấp vô sản đi theo giai cấp tư sản trong cuộc đấu tranh lật đổ chế độ phong kiến

Nhu cầu lý luận của thực tiễn cách mạng của giai cấp tư sản

Phát triển của sự vật không có tính kế thừa

Phát triển của sự vật có tính kế thừa nhưng đó là sự kế thừa nguyên xi cái cũ hoặc lắp ghép từ cái cũ sang cái mới một cách máy móc về mặt hình thức.

Phát triển có tính kế thừa nhưng trên cơ sở có phê phán, lọc bỏ, cải tạo và phát triển cao hơn

Phát triển của sự vật có tính kế thừa và lặp lại cái cũ

Bộ óc người

Vai trò của lao động và ngôn ngữ

Bộ óc người cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ óc người

Quá trình phát triển phản ánh

Tâm lý xã hội là sự phản ánh trực tiếp có tính tự phát thường ghi lại những mặt bề ngoài tồn tại xã hội

Tâm lý xã hội là sự phản ánh mang tính kinh nghiệm, yếu tố trí tuệ đan xen yếu tố tình cảm

Tâm lý xã hội mang tính phong phú và phức tạp, nhưng nó đã chỉ ra được nguồn gốc làm nảy sinh các mối quan hệ xã hội

Tâm lý xã hội không có vai trò gì trong ý thức xã hội

Trong giới hạn độ

Vượt giới hạn độ

Vượt qua điểm nút

Là sự vận động theo quy luật độc lập so với tồn tại xã hội

Là không tương ứng với quy luật của tồn tại xã hội

Là sự phản ánh sai so với quy luật của tồn tại xã hội

Là sự vận động của các hình thái ý thức xã hội chi phối tới các quy luật tồn tại xã hội

Phản ánh gián tiếp, khái quát về đời sống xã hội

Phản ánh trực tiếp điều kiện sinh sống hàng ngày, phản ánh bề mặt của tồn tại xã hội

Phản ánh bản chất của tồn tại xã hội

Phản ánh trực tiếp tình cảm, tâm trạng của một cộng đồng người

Ý thức tự nó chỉ làm thay đổi tư tưởng. Do đó, ý thức hoàn toàn không có vai trò gì đối với thực tiễn

Vai trò thực sự của ý thức là sự phản ánh sáng tạo thực tại khách quan và đồng thời có sự tác động trở lại thực tại đó thông qua hoạt động thực tiễn của con người.

Ý thức là cái phụ thuộc vào nguồn gốc sinh ra nó vì thế chỉ có vật chất là cái năng động tích cực

Ý thức không thụ động mà có sự tác động trở lại đối với vật chất theo hai xu hướng tích cực và tiêu cực

Vấn đề cơ bản của triết học là mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại

Vấn đề cơ bản của triết học là mối quan hệ vật chất và ý thức

Vấn đề cơ bản của triết học là giữa vật chất và ý thức thì cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào

Vấn đề cơ bản của triết học là giải thích về khả năng nhận thức của con

Phát triển bao quát toàn bộ sự vận động nói chung

Phát triển chỉ khái quát xu hướng vận động đi lên từ thấp đến cao của các sự vật

Phát triển chỉ là một trường hợp cá biệt của sự vận động, đó là sự vận động trong trạng thái cân bằng, ổn định

Tính lạc hậu

Tính tích cực sáng tạo

Tính lệ thuộc

Tính kế thừa

Bộ óc người là cơ quan vật chất của ý thức

Bộ óc người sinh ra ý thức cũng giống như “gan tiết ra mật”

Ý thức là chức năng phản ánh của bộ óc người

Người lao động

Phương tiện lao động

Công cụ lao động

Tư liệu lao động

Cách thức con người sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội

Sự thống nhất giữa hai mặt lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Cách thức con người tiến hành sản xuất qua các giai đoạn lịch sử nhất định

Cách thức con người tiến hành quá trình sản xuất vật chất ở những giai đoạn lịch sử nhất định của xã hội loài người

Triết học Mác là sự kết hợp phép biện chứng của Hêghen và chủ nghĩa duy vật của Phoiơbắc

Triết học Mác có sự thống nhất giữa phương pháp biện chứng và thế giới quan duy vật.

Triết học Mác kế thừa hạt nhân hợp lý trong phép biện chứng của Hêghen và chủ nghĩa duy vật của Phoiơbắc để xây dựng chủ nghĩa duy vật biện chứng

Thế giới đang vận động bộc lộ càng nhiều tính quy định.

Nhờ sự nỗ lực hoạt động thực tiễn của con người.

Nhờ hệ thống tri thức trước đó (chân lý) làm tiền đề.

Do khả năng tổng hợp của trí tuệ của con người trong thời đại mới

Sự biến đổi, phát triển của cách thức sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của lực lượng sản xuất

Sự biến đổi, phát triển của kỹ thuật sản xuất

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật

Ý thức xã hội phải phù hợp với tồn tại xã hội

Hoạt động thực tiễn của con người

Điều kiện vật chất bảo đảm

Ý thức xã hội phải “vượt trước” tồn tại xã hội

Hệ tư tưởng và tâm lý xã hội là hai trình độ, hai phương thức phản ánh khác nhau về tồn tại xã hội.

Hệ tư tưởng xã hội ra đời trực tiếp từ tâm lý xã hội, là sự biểu hiện trực tiếp của tâm lý xã hội.

Tâm lý xã hội tạo điều kiện cho sự hình thành và tiếp thu hệ tư tưởng xã hội.

Tâm lý xã hội giúp cho lý luận bớt xơ cứng, còn hệ tư tưởng xã hội gia tăng yếu tố trí tuệ cho tâm lý xã hội

Không có chất thuần tuý tồn tại bên ngoài sự vật.

Chỉ có sự vật có chất mới tồn tại

Chỉ có sự vật có vô vàn chất mới tồn tại

Sự vật và chất hoàn toàn đồng nhất với nhau

Mối liên hệ của sự vật hiện tượng chỉ do ý chí con người tạo ra còn bản thân sự vật hiện tượng không có sự liên hệ

Mối liên hệ của sự vật hiện tượng không chỉ diễn ra giữa các sự vật hiện tượng mà còn diễn ra ngay trong sự vật hiện tượng

Hệ tư tưởng là hệ thống những quan điểm, được hệ thống hoá, khái quát hoá thành lý luận, thành các học thuyết chính trị-xã hội phản ánh lợi ích của một giai cấp nhất định.

Tất cả hệ tư tưởng đều là hệ tư tưởng khoa học.

Trong xã hội có giai cấp thì chỉ có hệ tư tưởng biểu hiện tính giai cấp của ý thức xã hội.

Hệ tư tưởng không ảnh hưởng đến sự phát triển của khoa học. Hệ tư tưởng ra đời trực tiếp từ tâm lý xã hội, là sự cô đọng của tâm lý xã hội

Là khoa học nghiên cứu về sự vận động, phát triển của các sự vật hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy.

Là khoa học nghiên cứu về mối liên hệ phổ biến và về sự phát triển của sự vật hiện tượng trong tự nhiên, xã hội, tư duy.

Là khoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và sự phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy

Ý thức con người không có gì sáng tạo thực sự mà chỉ bắt chước hiện thực khách quan và làm đúng như nó.

Việc phát huy tính sáng tạo năng động của ý thức không phải phụ thuộc vào hiện thực khách quan mà là do sự sáng tạo chủ quan của con người.

Mọi sự sáng tạo của ý thức con người đều bắt nguồn từ sự phản ánh đúng hiện thực khách quan, đồng thời phát huy tính năng động chủ quan.

Phải đánh giá đúng vị trí, vai trò của từng mặt, từng yếu tố, từng mối liên hệ trong quá trình cấu thành sự vật, hiện tượng.

Không cần phải đánh giá đúng vị trí, vai trò của từng mặt, từng yếu tố, từng mối liên hệ trong quá trình cấu thành sự vật, hiện tượng.

Chỉ cần đánh giá đúng vị trí, vai trò của những mối liên hệ cơ bản, chủ yếu của sự vât, hiện tượng là đủ

Phải xem xét sự vật hiện tượng trong tính chỉnh thể thống nhất của nó

Nguồn gốc trực tiếp quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát triển của ý thức là lao động và ngôn ngữ.

Ý thức là sản phẩm xã hội, là một hiện tượng xã hội

Ý thức thuần tuý là hiện tượng cá nhân mang bản chất cá nhân

Trình độ của người lao động

Trình độ của công cụ lao động

Trình độ tổ chức, phân công lao động xã hội

Trình độ ứng dụng khoa học và sản xuất

Khoa học tự nhiên nửa đầu thế kỷ XIX phù hợp với phương pháp tư duy siêu hình.

Khoa học tự nhiên nửa đầu thế kỷ XIX làm bộc lộ tính hạn chế và sự bất lực của phương pháp tư duy siêu hình trong việc nhận thức thế giới

KHTN khẳng định vai trò tích cực của phương pháp tư duy siêu hình

Tạo điều kiện cho phương pháp tư duy siêu hình phát triển và bộc lộ những hạn chế của nó

Phản ánh là thuộc tính chung của mọi dạng vật chất, là cái vốn có của mọi dạng vật chất

Phản ánh là thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao nhất là bộ óc con người

Phản ánh không phải là cái vốn có của thế giới vật chất, mà do ý thức con người tưởng tượng ra

Tồn tại xã hội thay đổi nhưng có một số bộ phận của ý thức xã hội chưa thay đổi ngay cùng với tồn tại xã hội.

Những tư tưởng khoa học tiên tiến có thể vượt trước sự phát triển của tồn tại xã hội nên có thể thoát ly tồn tại xã hội

Các hình thái ý thức xã hội trong sự phát triển không thể tác động qua lại lẫn nhau

Trong xã hội có giai cấp, tính chất kế thừa của ý thức xã hội không gắn liền với tính giai cấp của nó.

Chất của sự vật không thay đổi gì trong quá trình tồn tại và phát triển của chúng

Phát triển là sự chuyển hoá từ những thay đổi về lượng thành sự thay đổi về chất

Phát triển bao hàm sự nảy sinh chất mới và sự phá vỡ chất cũ

Phát triển có sự kế thừa cái cũ và lặp lại cái cũ

Độ của sự vật là một thời điểm chứ không phải giới hạn trong sự phát triển của sự vật

Độ chỉ sự thống nhất giữa chất và lượng mà tại thời điểm đó sự vật vẫn còn là nó

Độ qui định mức “ tối thiểu” và “ tối đa “ số lượng mà sự vật vẫn còn là nó

Độ là sự ổn định của sự vật, là cơ sở hình thành quy luật của sự vật hiện tượng.

Phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã trở thành phương thức sản xuất thống trị trên một số lĩnh vực của đời sống xã hội.

Phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa mới xuất hiện.

Chủ nghĩa tư bản đã trở thành chủ nghĩa đế quốc.

Sự xuất hiện giai cấp vô sản trên vũ đài chính trị với tính cách là một lực lượng chính trị xã hội độc lập.

Chất tồn tại khách quan chỉ tính qui định vốn có của sự vật

Chất là do những thuộc tính cơ bản thống nhất hữu cơ tạo thành

Chất của sự vật không bị quy định bởi kết cấu, phương thức liên kết giữa các thuộc tính, các yếu tố cấu thành sự vật

Ý thức của con người không có khả năng phản ánh đúng thế giới vật chất

Ý thức của con người có khả năng phản ánh về thế giới hiện thực khách quan

Ý thức của con người chỉ là sự phản ánh về thế giới hiện thực khách quan và nó có nguồn gốc từ vật chất do vật chất quyết định

Ý thức xã hội nảy sinh từ tồn tại xã hội nhưng không phản ánh tồn tại xã hội

Ý thức xã hội nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định.

Ý thức cá nhân phản ánh tồn tại xã hội ở các mức độ khác nhau.

Ý thức xã hội và ý thức cá nhân tồn tại trong mối liên hệ hữu cơ, biện chứng với nhau, thâm nhập vào nhau và làm phong phú cho nhau