Font size
WorksheetsBÀI 8: BỨC XẠ ION HÓA VÀ CƠ THỂ SỐNG
Total questions: 74
Worksheet time: 1hrs 9mins
hiện tượng phóng xạ là gì
là hiện tượng hạt nhân nguyên tử tự phân rã thành hạt nhân nguyên tố khác hoặc xuống tt có mức năng lượng thấp hơn, phát ra tia có năng lượng cao
là hiện tượng hạt nhân nguyên tử tự phân rã thành hạt nhân nguyên tố khác hoặc xuống tt có mức năng lượng thấp hơn, phát ra tia có năng lượng thấp
là hiện tượng hạt nhân nguyên tử tự phân rã thành hạt nhân nguyên tố khác hoặc lên tt có mức năng lượng cao hơn, phát ra tia có năng lượng cao
là hiện tượng hạt nhân nguyên tử tự phân rã thành hạt nhân nguyên tố khác hoặc lên tt có mức năng lượng cao hơn, phát ra tia có năng lượng thấp
PHÂN LOẠI TIA PHÓNG XẠ
Tia X
Tia gamma
Tia alpha
Tia beta
Proton và dotron
Notron
Vì sao Ronghen xác định tia X không mang điện
Vì nó k đi lệch trong điện và từ trường mạnh
Vì bút thử điện không sáng khi tia X đi qua
Vì nó không thắp sáng bóng đèn dây tóc
Vì chuột thí nghiệm không bị giật điện khi tia X đi qua
Tia X có bước sóng NGẮN là
10−12m đe^ˊn 10−8m
10−1m đe^ˊn 10−2m
10−8m đe^ˊn 10−20
nhỏ hơn 10−12
Tia Roghen mềm có bước sóng
10−12m
10−8m
10−2
10−7
Tia Roghen cứng có bước sóng
10−12m
10−8m
10−2
10−7
NGUỒN PHÁT TIA X
Catot (âm) bị đốt nóng, phát ra các nhiệt điện tử
Nhiệt điện tử chuyển động về anod với gia tốc lớn + dừng đột ngột
Lk hạt nhân bị phá vỡ
Hạt điện tích chuyển động có gia tốc => phát sóng điện từ
Tạo ra các bức xạ
HT tia X làm đen kính ảnh là do tính chất
Không đi lệch trong từ trường
Có khả năng đâm xuyên
Tác dụng mạnh lên kính ảnh
Tác dụng phát quang 1 số chất
Chất nào sau đây tia X khó đâm xuyên
Gỗ
Giấy
Mô mềm
Chì
Tia X phát quang Platinvcyama Bary cho màu
xanh
đỏ
tím
vàng
Vì sao tia X được coi là tia bức xạ ion hóa
Vì nó tự phân rã
Vì nó có thể ion hóa chất khí
Vì nó có thể ion hóa chất rắn
Vì nó phá vỡ lk nhân tất cả nguyên tử nó đi qua
Tác dụng sinh lí của tia X
diệt vi khuẩn, phá hủy TB
kích thích hô hấp, chuyển hóa TB
kìm hãm quá trình phân chia TB
bất hoạt điểm kiểm soát chu kỳ TB làm TB tăng sinh không ngừng nghỉ
Tia X có cùng bản chất với
tia tử ngoại
tia hồng ngoại
sóng vô tuyến
ánh sáng trông thấy
Tia X có thể gây ra HT gì ở hầu hết các KL
HT quang điện
HỨ Comton
HỨ tạo cặp
Thay đổi nhân các nguyên tử KL
Tia gamma là sóng điện từ có bước sóng RẤT NGẮN là
< 10−11
10−11 đe^ˊn 10−8
<10−8
>10−11
Khả năng đâm xuyên của tia gamma
Rất yếu do bước sóng ngắn
Rất mạnh, mạnh hơn tia X do bước sóng ngắn
Rất mạnh, nhưng yếu hơn tia X do bước sóng ngắn
Rất yếu, nhưng mạnh hơn tia X do bước sóng ngắn
Người ta có thể xạ phẫu định vị bằng tia gamma để điều trị UT là nhờ tính chất nào
Không đi lệch trong điện từ trường
Khả năng đâm xuyên lớn
Tiêu diệt và hủy diệt TB
Bước sóng rất ngắn
Trong y học, người ta thường sử dụng: Co60 → Ni60+γ1 +γ2 . Gamma1, gamma 2 lần lượt có năng lượng là
1,17 và 1,33
1,27 và 1,33
1,17 và 1,53
1,27 và 1,53
Sự khác biệt giữa ảnh chụp bth và ảnh X-quang là do
Tia X đâm xuyên vật cản
Tia X tác dụng mạnh lên kính ảnh
Cảm giác màu của mắt
Tia X không đi lệch trong điện từ trường
Vì sao không nên để tia X tiếp xúc lâu lên cơ thể
Vì tia X đâm xuyên
Vì khả năng không đi lệch trong điện từ trường
Vì là tia X bức xạ ion hóa
Vì tia X làm phát quang 1 số chất
Trường hợp nào nguyên tử phá ra tia gamma
tt bị kích thích => tt cơ bản hoặc tt kích thích nl thấp hơn
tt cơ bản => tt kích thích
tt kích thích nl thấp => tt kích thích nl cao
tt triplet => tt cơ bản
PT đặc trưng cho tia gamma là
(a)
NHẬN ĐỊNH ĐÚNG:
1, Tia gamma đi lệch trong điện từ trường
2, Khả năng đâm xuyên mạnh hơn tia X
3, Không tiêu diệt Tb mà chỉ kích thích các pứ hô hấp TB
4, Co60 thường được sử dụng để tạo Ni60
(a)
Trong y sinh học, người ta thường sử dụng: Co60→Ni60+γ1+γ2 Các mức năng lượng lần lượt của gam 1 và gam 2 là
1,17 và 1,33
1,27 và 1,33
1,17 và 1,53
1,27 và 1,53
Phân rã tạo tia alpha xảy ra trong phạm vi
Các hạt nhân có nguyên tử lượng lớn
Các hạt nhân có nguyên tử lượng nhỏ
Các hạt nhân có CT bền He
Các đồng vị của He
Trong phân rã tạo tia alpha, khối lượng và điện tích hạt nhân
giảm đáng kể
giảm k đáng kể
tăng đáng kể
tăng k đáng kể
Khả năng đâm xuyên của tia alpha
Kém
Mạnh nhưng kém hơn tia gamma
Mạnh nhất trong các tia
Kém nhưng mạnh hơn tia X
Tia gamma rất độc hại: chỉ một lượng nhỏ cũng gây tử vong. Vì sao?
Vì ion hóa MT mạnh nhất
Vì là tia đơn năng
Vì khả năng đâm xuyên mạnh
Vì vận tốc lớn: 10^7m/s
Mẫu
a
b
c
d
Lực hạt nhân là gì?
Là lực hút giữa các nuclone trong hạt nhân
Là lực hút rất mạnh giữa các nuclone trong hạt nhân
Là lực hút yếu giữa các nuclone trong hạt nhân
Là lực hút rất mạnh giữa các electron của nguyên tử
Bản chất lực hạt nhân
Là lực tương tác rất mạnh
chỉ phát huy tác dụng trong phạm vi kích thước hạt nhân
phát huy tác dụng ở các nguyên tử kề cạnh
Là lực tương tác yếu
Vì sao hạt nhân không có các hạt trái dấu nhưng vẫn liên kết với nhau
Lực hạt nhân
Do độ hụt khối
Do năng lượng liên kết
Do PỨ hạt nhân
Độ hụt khối là gì
Là độ chênh lệch giữa khối lượng của 1 hạt nhân và tổng khối lượng các nucleon tạo nên nó
Là độ chênh lệch giữa khối lượng của proton và khối lượng các neutron tạo nên nó
Là độ chênh lệch giữa khối lượng của 1 hạt nhân và tổng khối lượng các neutron tạo nên nó
Là độ chênh lệch giữa khối lượng của 1 hạt nhân và tổng khối lượng các proton tạo nên nó
Năng lượng liên kết riêng là
năng lượng để cung cấp cho hệ thắng lực lk giữa các nucleon
năng lượng nhỏ nhất để hình thành nucleon
năng lượng liên kết tính trên 1 nucleon
năng lượng liên kết giữ 1p và 1n trong nguyên tử
Năng lượng liên kết là
năng lượng để cung cấp cho hệ thắng lực lk giữa các nucleon
năng lượng nhỏ nhất để hình thành nucleon
năng lượng liên kết tính trên 1 nucleon
năng lượng liên kết giữ 1p và 1n trong nguyên tử
Các TP của PỨ hạt nhân nhân tạo
hạt nhân mẹ
hạt sp
tia alpha hoặc beta
hạt tương tác
hạt bắn phá
Các TP của PỨ hạt nhân tự phân rã
hạt nhân mẹ
hạt nhân con
tia alpha hoặc beta
hạt tương tác
hạt bắn phá
Tính chất hạt bắn phá
gia tốc lớn, phá vỡ lk nguyên tử
năng lượng lớn, đâm sâu
bước sóng dài, phá vỡ lk hạt tương tác
không đi lệch trong điện từ trường
HT phóng xạ
Một hạt nhân không bền vững, tự phân rã, phát ra tia phóng xạ và biến đổi thành hạt nhân khác
Một hạt nhân bền vững, tự phân rã, phát ra tia phóng xạ và biến đổi thành hạt nhân khác
Một hạt nhân không bền vững, nhờ tác động nhân tạo để phân rã, phát ra tia phóng xạ và biến đổi thành hạt nhân khác
Một hạt nhân không bền vững, tự phân rã, phát ra tia phóng xạ và biến đổi số lượng e lp ngoài cùng
Các tia bức xạ ion hóa có khả năng
bứt e
thay đổi hạt nhân
liên kết các nguyên tử
kích thích pứ hạt nhân
TIA BỨC XẠ ION HÓA
tia alpha
tia beta
tia X
tia gamma
NHẬN ĐỊNH ĐÚNG VỀ TIA ALPHA:
1, Xảy ra ở các hạt nhân nguyên tử có nguyên tử lượng lớn
2, Làm tăng khối lượng và điện tích đáng kể
3, Có tính đơn năng
4, Khả năng đâm xuyên mạnh
5, Khả năng ion hóa MT mạnh nhưng mất dần năng lượng
(a)
Vận tốc tia alpha
107
108
109
106
TIA BỨC XẠ ION HÓA
Tính đơn năng
Vận tốc 10^7m/s
Khả năng ion hóa mạnh nhất
Đâm xuyên kém, dễ dàng bị che chắn
Tính đa năng 1
vận tốc 3.10^8
Ion hóa Mt kém hơn
Đi đc hàng trăm mét trong kk
Đi đc 8cm trong kk
Không đi lệch trong từ trường
Không đi lệch trong từ trườn
Đi lệch trong từ trường
Đi lệch trong từ trương
Đâm xuyên qua gỗ, mô mềm,...
Tác dụng mạnh lên kính ảnh
Tác dụng phát quang
Ht quang điện
Bước sóng rất ngắn
Hạt photon nl lớn
Tia có bản chất là hạt
Đi lệch trong từ trường
Có tính đơn năng
khả năng đâm xuyên mạnh
bước sóng ngắn đến rất ngắn
Tìm các cặp tương ứng sau
Hạt alpha
Ion hóa mạnh nhất
Hạt beta+
Tạo pozitol
Hạt beta-
n>p
Tia X
có cùng bản chất với tia tử ngoại
Tia gamma
Đâm xuyên mạnh nhất
Tia X có tác dụng phát quang Platinvcyama Bary cho màu
xanh lá
xanh biển
đỏ
cam
ỨNG DỤNG CÁC TIA TRONG Y HỌC
Rất độc: chỉ 1,2 giọt cũng gây tử vong
Điều trị UT: xạ trị áp sát, chiếu ngoài
Không gây tổn thương TB
Tuyến giáp: Iod 131
Chụp chiếu
Diệt khuẩn
Điều trị Ut: Xạ phẫu định vị
Tiêu hủy và tiêu diệt TB mạnh
Ion hóa mạnh nhất
Đâm xuyên mạnh nhất
ĐL phóng xạ là gì
Trong một nguồn phóng xạ, số hạt nhân có tính phát xạ giám dần theo hàm số mũ
Trong một nguồn phóng xạ, số hạt nhân có tính phát xạ tăng dần theo hàm số mũ
Trong một nguồn phóng xạ, số hạt nhân không có tính phát xạ giảm dần theo hàm số mũ
Trong một nguồn phóng xạ, số hạt nhân có tính phát xạ giảm dần theo hàm tuyến tính
Hệ số phân rã liên hệ với tính phóng xạ ntn
Hệ số lớn <=> tính phóng xạ giảm
Hệ số lớn <=> tính phóng xạ tăng
Tồn tại độc lập
Tùy thuộc vào bản chất nguồn phóng xạ mà mối liên hệ của chúng khác nhau ntn
Chu kì phân rã: sau mỗi chu kì, .... số nguyên tử chất này => chất khác
1/2
1/3
1/4
1/10
Hoạt độ phóng xạ
Số hạt có tính phóng xạ bị phân rã tron 1 khoảng tgian
Thời gian để 1/2 số hạt có tính phóng xạ phân rã
Số hạt nhân còn tính phóng xạ, chưa bị phân rã sau 1 khoảng thời ian
Số hạt bị phân rã/ 1 phút
lực tương tác giữa hạt vi mô mang điện và vật chất là
lực tĩnh điện
lực hạt nhân
lực đàn hồi
lực ma sát
Xác suất tương tác giữa các electron và vật chất lớn khi nào
khối lượng, điện tích và tốc độ lớn
khối lượng, điện tích lớn còn tốc độ bé
khối lượng, điện tích và tốc độ bé
khối lượng, điện tích bé còn tốc độ lớn
Hạt beta có phổ gấp khúc vì
Tính đa năng: hướng tt bị lệch
Hạt pozitol và hạt notrion
Đi lệch trong từ trường
Khả năng ion hóa MT
Vì sao hạt vi mô là các điện tử quỹ đạo có thể phá vỡ lk
tạo bức xạ
tạo cặp ion
kích thích e gần hạt nhân hơn
lực tương tác là lưc tĩnh điện
NHẬN ĐỊNH ĐÚNG sự tương tác hạt vi mô - hạt nhân ngtu
1, Với sự tương tác hạt vi mô -hạt nhân ngtu, pứ hạt nhân chỉ xảy ra khi có hạt bắn phá có gia tốc lớn
2, Trong quá trình tương tác, hạt vi mô mất dần NL và chuyển động lệch hướng (cđ cong) còn hạt nhân thì ít thay đổi
(a)
Tương tác sóng điện từ - vật chất
Xảy ra tron hạt nhân
Xảy ra ở lớp vỏ bên trong
Xảy ra ở lớp vỏ bên ngoài
NL tia gamma
NL tia X
<1MeV
>1,02MeV
0,1-0,2MeV
hf=Ed+hf'
hf=W+Ed
Điện tử lp ngoài bắn ra khỏi ngtu
Điện tử lớp trong bị bắn ra khỏi nguyên tử
Hình thành 2 opsitol
NẮM RÕ 4 CT VỀ LIỀU LƯỢNG BỨC XẠ SAU:
1, Liều lượng hấp thụ
2, Liều lượng chiếu xạ
3, Liều tương đương
4, Suất liều lượng hấp thụ
Cùng tác dụng 1 lượng ion như nhau lên sinh vật, tia alpha hay gamma khó sửa chữa hơn
alpha vì phạm vi hoạt động ngắn hơn, ion hóa mạnh hơn => thiệt hại tập trung và khó sửa chữa
gamma vì khả năng đâm xuyên sâu qua các cấu trúc
gamma vì gây tổn thương rời rạc
alpha vì gamma gây tổn thương rời rạc
Bức xạ ion hóa tác dụng thoe cơ chế
đại phân tử hữu cơ
có cơ chế tự sửa chữa nhưng sửa sai: cấu trúc thay đổi
kích thích và ion hóa nước
tạo peroxid
tạo gốc tự do
tạo GTD hydroperoxyd
Mức độ tổn thương
1
2
3
4
Mấy dạng tổn thương DNA và protein
1
2
3
4
Mô nào NHẠY CẢM với tia bức xạ ion hóa
tủy xương, tổ chức lympho, niêm mạc ruột, tổ chức sinh dục
da, niêm mạc các tạng
mô lk, mao mạch, sụn xương
xương, các phủ tạng, tuyến nội tiết
cơ bắp, neuron
Mô nào TB với tia bức xạ ion hóa
tủy xương, tổ chức lympho, niêm mạc ruột, tổ chức sinh dục
da, niêm mạc các tạng
mô lk, mao mạch, sụn xương
xương, các phủ tạng, tuyến nội tiết
cơ bắp, neuron
Mô nào THẤP với tia bức xạ ion hóa
tủy xương, tổ chức lympho, niêm mạc ruột, tổ chức sinh dục
da, niêm mạc các tạng
mô lk, mao mạch, sụn xương
xương, các phủ tạng, tuyến nội tiết
cơ bắp, neuron
Mô nào RẤT ÍT với tia bức xạ ion hóa
tủy xương, tổ chức lympho, niêm mạc ruột, tổ chức sinh dục
da, niêm mạc các tạng
mô lk, mao mạch, sụn xương
xương, các phủ tạng, tuyến nội tiết
cơ bắp, neuron
Mô nào RẤT NHẠY CẢM với tia bức xạ ion hóa
tủy xương, tổ chức lympho, niêm mạc ruột, tổ chức sinh dục
da, niêm mạc các tạng
mô lk, mao mạch, sụn xương
xương, các phủ tạng, tuyến nội tiết
cơ bắp, neuron
Máu và các cơ quan tạo máu bị ảnh hưởng bởi tia bức xạ. Cụ thể, ở mức 2 - 6Gy gây suy tủy. Trên 6Gy gây tử vong. Ngoài ra, số lượng TB máu ngoại vi sẽ giảm theo tt
BC lympho
BC đa nhân
tiểu cầu
hồng cầu
MỨC ĐỘ TỔN THƯƠNG MÔ SINH DỤC VÀ DA, NIÊM MẠC
1Gy
Vô sinh tạm thời
5-6Gy
Vô sinh
10
viêm da đỏ
15
viêm da khô
30
hoại tử
Phóng xạ cấp gồm 3 gđ là
Trong bệnh phóng xạ cấp, giai đoạn nào đc gọi là khỏe giả tạo
Khởi
Tiềm
Tàng
BỆNH PHÓNG XẠ CẤP
1-2 ngày
nôn => mệt mỏi
sốt, ỉa lỏng, choáng
khỏe giả tạo
hệ TK bị ức chế
thể tủy xương nhẹ/ nặng
thể tiêu hóa: chết sau vài tuần
thể thần kinh: chết sau vài ngày
BỆNH PHÓNG XẠ MẠN
không đặc hiệu
cấu trúc máu thay đổi
tổn thương da và niêm mạc
máu trắng, suy tủy xương
đục thủy tinh thể
rối loạn kinh nguyệt
giảm khả năng sinh sản
viêm loét da và niêm mạc
UT
